Luận văn thạc sĩ về đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền quận Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền cấp quận tại Hà Nội trong giai đoạn hiện nay, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Đổi Mới Tổ Chức Và Hoạt Động Chính Quyền Cấp Quận Của Thành Phố Hà Nội Trong Giai Đoạn Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. Khái quát về quản lý nhà nước ở địa phương và chính quyền địa phương
• 1.2. Khái lược lịch sử hình thành chính quyền địa phương ở Việt Nam
• 1.3. Một số nguyên tắc cơ bản được áp dụng phổ biến trong tổ chức chính quyền địa phương các nước trên thế giới
• 1.4. Vị trí, vai trò của chính quyền cấp quận trong bộ máy chính quyền địa phương
• 1.5. Một số vấn đề của chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn
• 1.6. Những nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương
• 1.7. Một số mô hình tổ chức chính quyền đô thị các nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CHÍNH QUYỀN CẤP QUẬN CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 2.1. Khái quát về chính quyền Thành phố Hà Nội
• 2.1.1. Lịch sử 1000 năm, Thăng Long - Hà Nội
• 2.1.2. Khái quát chính quyền Thành phố Hà Nội từ 1945 đến nay
• 2.2. Định hướng phát triển thành phố đến năm 2030, tầm nhìn 2050
• 2.3. Thực trạng về tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND cấp quận của Thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay
• 2.3.1. Qui định của pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND
• 2.3.2. Thực trạng đại biểu HĐND và đội ngũ cán bộ công chức trong bộ máy chính quyền
• 2.3.3. Những ưu điểm về tổ chức và hoạt động của HĐND và UBND
• 2.3.4. Những hạn chế, bất cập về tổ chức và hoạt động của HĐND, UBND
• 2.3.5. Nguyên nhân của những hạn chế bất cập về tổ chức và hoạt động của HĐND, UBND
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CHÍNH QUYỀN CẤP QUẬN CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. Mục tiêu, quan điểm, phương hướng đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp quận
• 3.1.1. Mục tiêu đổi mới
• 3.1.2. Quan điểm đổi mới
• 3.1.3. Phương hướng đổi mới
• 3.2. Dự báo những khó khăn, thách thức khi thực hiện đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp quận
• 3.3. Đề xuất giải pháp cho quá trình đổi mới
• 3.3.1. Nhóm giải pháp chung
• 3.3.2. Nhóm giải pháp cụ thể
• 3.4. Đề xuất mô hình
• 3.4.1. Giai đoạn 1. Giữ nguyên mô hình như hiện tại, nâng cao năng lực và đổi mới hoạt động các cơ quan trong bộ máy chính quyền
• 3.4.2. Giai đoạn 2. Đổi mới toàn diện tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp quận
• 3.5. Kết luận và kiến nghị
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đổi mới chính quyền quận Hà Nội hiện nay

Đổi mới chính quyền quận Hà Nội là một trong những vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Chính quyền quận đóng vai trò trung gian giữa chính quyền thành phố và người dân. Việc cải cách chính quyền quận không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đáp ứng nhu cầu phát triển của Thủ đô. Đổi mới chính quyền quận cần phải được thực hiện đồng bộ và có lộ trình rõ ràng.

1.1. Đặc điểm của chính quyền quận tại Hà Nội

Chính quyền quận tại Hà Nội có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm cơ cấu tổ chức, chức năng và nhiệm vụ. Chính quyền quận không chỉ thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước mà còn phải đáp ứng nhu cầu của người dân trong việc cung cấp dịch vụ công.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển chính quyền quận

Lịch sử hình thành chính quyền quận tại Hà Nội gắn liền với sự phát triển của Thủ đô. Từ những năm đầu sau Cách mạng tháng Tám, chính quyền quận đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và cải cách để phù hợp với yêu cầu của xã hội.

II. Những thách thức trong Đổi mới chính quyền quận Hà Nội

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách chính quyền quận, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Những thách thức này bao gồm sự thiếu minh bạch trong quản lý, sự tham gia của người dân còn hạn chế và cơ chế hoạt động chưa thực sự hiệu quả.

2.1. Thiếu minh bạch trong hoạt động của chính quyền

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là sự thiếu minh bạch trong hoạt động của chính quyền quận. Điều này dẫn đến sự thiếu tin tưởng từ phía người dân và ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.

2.2. Sự tham gia của người dân còn hạn chế

Sự tham gia của người dân trong các quyết định của chính quyền quận còn hạn chế. Điều này không chỉ làm giảm tính hiệu quả của các chính sách mà còn làm giảm sự gắn kết giữa chính quyền và cộng đồng.

III. Phương pháp Đổi mới chính quyền quận Hà Nội hiệu quả

Để thực hiện Đổi mới chính quyền quận một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Các phương pháp này bao gồm cải cách tổ chức, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường sự tham gia của người dân.

3.1. Cải cách tổ chức bộ máy chính quyền quận

Cải cách tổ chức bộ máy chính quyền quận là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận trong chính quyền quận để tránh chồng chéo và lãng phí nguồn lực.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ chính quyền

Nâng cao năng lực cán bộ chính quyền quận là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công của quá trình Đổi mới. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng để cán bộ có thể đáp ứng được yêu cầu công việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính quyền quận

Việc áp dụng các giải pháp Đổi mới chính quyền quận đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng, khi chính quyền quận hoạt động hiệu quả, người dân sẽ được hưởng lợi nhiều hơn từ các dịch vụ công.

4.1. Kết quả từ các mô hình thí điểm

Nhiều mô hình thí điểm đã được triển khai tại các quận, cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong quản lý và cung cấp dịch vụ công. Những mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi.

4.2. Phản hồi từ người dân về chính quyền quận

Phản hồi từ người dân về hoạt động của chính quyền quận cho thấy sự hài lòng ngày càng tăng. Điều này chứng tỏ rằng, Đổi mới chính quyền quận đang đi đúng hướng và cần tiếp tục được duy trì.

V. Kết luận và tương lai của Đổi mới chính quyền quận Hà Nội

Đổi mới chính quyền quận Hà Nội là một quá trình cần thiết và cấp bách. Tương lai của chính quyền quận phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách để đáp ứng nhu cầu của người dân và xã hội.

5.1. Tầm nhìn cho chính quyền quận trong tương lai

Tầm nhìn cho chính quyền quận trong tương lai là xây dựng một chính quyền minh bạch, hiệu quả và gần gũi với người dân. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững cho Thủ đô.

5.2. Đề xuất giải pháp cho Đổi mới chính quyền quận

Đề xuất các giải pháp cụ thể cho Đổi mới chính quyền quận, bao gồm việc tăng cường sự tham gia của người dân, cải cách tổ chức và nâng cao năng lực cán bộ. Những giải pháp này sẽ giúp chính quyền quận hoạt động hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền cấp quận của Thành phố Hà Nội trở thành vấn đề cấp thiết. Hà Nội, với diện tích 3.324,92 km² và dân số gần 7 triệu người sau khi mở rộng năm 2008, là một trong 17 thủ đô lớn nhất thế giới, đóng vai trò trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa, giáo dục và kinh tế của cả nước. Tuy nhiên, mô hình tổ chức chính quyền cấp quận hiện nay còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp quận tại Hà Nội từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay, nhằm phân tích các mặt tích cực, hạn chế và đề xuất giải pháp đổi mới phù hợp với đặc thù đô thị Thủ đô.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ vị trí, vai trò, kết cấu tổ chức và phương thức hoạt động của chính quyền cấp quận; đánh giá thực trạng tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành, mối quan hệ giữa các cơ quan; từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chính quyền cấp quận (bao gồm quận, huyện, thị xã) của Hà Nội trong giai đoạn hiện nay, với trọng tâm là tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND).

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho công cuộc cải cách hành chính, đổi mới tổ chức chính quyền địa phương, góp phần nâng cao năng lực quản lý, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô trong giai đoạn hội nhập và phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin về chính quyền cách mạng của giai cấp công nhân, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh. Các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và hệ thống pháp luật hiện hành về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cũng được vận dụng để làm rõ vai trò, vị trí và chức năng của chính quyền địa phương.

Hai mô hình lý thuyết chính được áp dụng là:

• Mô hình chính quyền địa phương kiểu Xô viết: Tập trung vào tổ chức HĐND và UBND, trong đó HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước đại diện cho nhân dân, UBND là cơ quan hành chính thực thi quyền lực.

• Nguyên tắc tổ chức chính quyền địa phương trên thế giới: Bao gồm các nguyên tắc tập quyền, tản quyền, ủy quyền, phân quyền và tập trung dân chủ, giúp phân tích sự khác biệt trong tổ chức và hoạt động chính quyền cấp quận so với các mô hình quốc tế.

Các khái niệm chuyên ngành trọng tâm gồm: chính quyền địa phương, tổ chức bộ máy hành chính, phân cấp phân quyền, hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, mô hình chính quyền đô thị.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, bao gồm:

• Phương pháp logic - lịch sử: Phân tích quá trình hình thành, phát triển và biến đổi tổ chức chính quyền cấp quận tại Hà Nội qua các giai đoạn lịch sử.

• Khảo sát thực tế và điều tra xã hội học: Thu thập dữ liệu về tổ chức, hoạt động, đội ngũ cán bộ công chức, mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan chính quyền cấp quận.

• Phân tích - tổng hợp: Đánh giá thực trạng, so sánh với các mô hình tổ chức chính quyền đô thị trong nước và quốc tế.

• So sánh: Đối chiếu các mô hình tổ chức chính quyền cấp quận của Hà Nội với kinh nghiệm quốc tế như Đức, Nhật Bản, Pháp để rút ra bài học phù hợp.

• Tổng kết thực tiễn: Đánh giá hiệu quả hoạt động của HĐND và UBND cấp quận dựa trên các số liệu về tổ chức, nhân sự, cơ chế vận hành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các quận, huyện, thị xã của Hà Nội hiện nay (29 đơn vị), với các cuộc phỏng vấn, khảo sát cán bộ công chức và đại biểu HĐND. Phương pháp chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên và phi ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện và sâu sát thực tiễn. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2008 đến nay, giai đoạn sau khi điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tổ chức bộ máy chính quyền cấp quận còn cồng kềnh, chồng chéo
   Sau khi mở rộng địa giới hành chính, Hà Nội có 29 đơn vị hành chính cấp quận với 577 đơn vị cấp xã, phường. Mô hình tổ chức HĐND và UBND ở các cấp gần như đồng nhất, không phân biệt rõ ràng giữa đô thị và nông thôn, dẫn đến bộ máy cồng kềnh, chi phí hoạt động tăng cao. Tỷ lệ cán bộ công chức cấp quận tăng khoảng 15% so với giai đoạn trước mở rộng, trong khi hiệu quả quản lý chưa tương xứng.

2. Hiệu quả hoạt động của HĐND cấp quận còn hạn chế
   HĐND cấp quận chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng địa phương. Khoảng 60% đại biểu HĐND cấp quận tham gia hoạt động không đều, nhiều kỳ họp diễn ra hình thức, thiếu tính sáng tạo. So với các mô hình quốc tế, quyền lực lập pháp địa phương còn bị hạn chế, ảnh hưởng đến tính chủ động của chính quyền cấp quận.

3. UBND cấp quận chịu sự chỉ đạo song trùng, gây chồng chéo và trì trệ
   UBND cấp quận vừa chịu sự chỉ đạo trực tiếp của UBND thành phố, vừa là cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp, dẫn đến tình trạng “trực thuộc hai chiều”. Khoảng 70% công việc của UBND cấp quận phải báo cáo hoặc xin ý kiến cấp trên, làm giảm tính chủ động và tốc độ xử lý công việc.

4. Phân cấp, phân quyền chưa đồng bộ, chưa rõ ràng
   Việc phân cấp giữa các cấp chính quyền còn chậm trễ, chưa rõ ràng, đặc biệt trong quản lý tài chính và nhân sự. Khoảng 40% nhiệm vụ quản lý nhà nước tại quận vẫn do UBND thành phố trực tiếp điều hành, hạn chế quyền tự chủ của chính quyền cấp quận.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ mô hình tổ chức chính quyền cấp quận hiện nay dựa trên mô hình Xô viết truyền thống, chưa phù hợp với đặc thù đô thị hiện đại và yêu cầu phát triển nhanh của Hà Nội. Việc tổ chức HĐND ở tất cả các cấp, đặc biệt là cấp phường, làm bộ máy trở nên cồng kềnh, chi phí cao nhưng hiệu quả thấp. Tính “trực thuộc hai chiều” của UBND cấp quận gây khó khăn trong việc ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, như mô hình chính quyền địa phương ở Đức và Nhật Bản, bộ máy chính quyền được tổ chức tinh gọn, quyền hạn của chính quyền địa phương rõ ràng, người đứng đầu cơ quan hành pháp được bầu trực tiếp, có quyền điều hành cao, tạo điều kiện cho sự linh hoạt và hiệu quả trong quản lý. Các mô hình này cũng phân biệt rõ quyền lực lập pháp và hành pháp ở địa phương, giúp tăng cường tính dân chủ và trách nhiệm giải trình.

Việc phân cấp, phân quyền chưa đồng bộ tại Hà Nội làm giảm tính tự chủ của chính quyền cấp quận, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhanh các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ phân cấp tài chính và nhân sự giữa Hà Nội và các thành phố lớn trên thế giới cho thấy Hà Nội còn thấp hơn khoảng 20-30% về mức độ tự chủ.

Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động chính quyền cấp quận, hướng tới bộ máy tinh gọn, hiệu quả, tăng cường quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình, phù hợp với đặc thù đô thị lớn và vai trò trung tâm của Hà Nội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tinh gọn bộ máy chính quyền cấp quận
   Thực hiện sắp xếp, giảm bớt các cấp trung gian không cần thiết, đặc biệt xem xét mô hình tổ chức HĐND cấp phường, nhằm giảm chi phí hành chính và tăng hiệu quả hoạt động. Mục tiêu giảm khoảng 15-20% số lượng cán bộ công chức cấp quận trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố phối hợp với Sở Nội vụ.

2. Tăng cường quyền hạn và trách nhiệm của UBND cấp quận
   Rà soát, điều chỉnh cơ chế phân cấp, phân quyền để UBND cấp quận có quyền tự chủ cao hơn trong quản lý tài chính, nhân sự và quyết định các vấn đề địa phương. Mục tiêu nâng tỷ lệ phân cấp tài chính lên ít nhất 60% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, UBND thành phố, các cơ quan liên quan.

3. Cải thiện hoạt động của HĐND cấp quận
   Đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng đại biểu, tăng cường vai trò giám sát và quyết định chính sách địa phương. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu HĐND, tăng tỷ lệ tham gia hoạt động lên trên 80% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân thành phố, Ban Tổ chức Thành ủy.

4. Xây dựng mô hình chính quyền đô thị phù hợp với đặc thù Hà Nội
   Nghiên cứu, đề xuất mô hình chính quyền cấp quận theo hướng phân biệt rõ ràng giữa chính quyền đô thị và nông thôn, áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ linh hoạt, phù hợp với quy mô và đặc điểm phát triển của Thủ đô. Lộ trình thực hiện trong 5-7 năm, có giai đoạn thí điểm tại một số quận. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố, Viện nghiên cứu quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức chính quyền địa phương
   Giúp nâng cao nhận thức về tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành và các giải pháp đổi mới, từ đó cải thiện hiệu quả công tác quản lý và phục vụ nhân dân.

2. Nhà quản lý, hoạch định chính sách
   Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách cải cách hành chính, phân cấp phân quyền phù hợp với thực tiễn phát triển đô thị Hà Nội.

3. Giảng viên, sinh viên ngành Luật và Quản lý nhà nước
   Là tài liệu tham khảo quý giá trong nghiên cứu về chính quyền địa phương, mô hình tổ chức hành chính và cải cách hành chính tại Việt Nam.

4. Các tổ chức nghiên cứu, tư vấn chính sách
   Hỗ trợ trong việc phân tích, đánh giá và đề xuất các mô hình tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với xu thế phát triển và hội nhập quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đổi mới tổ chức chính quyền cấp quận ở Hà Nội?
   Vì mô hình hiện tại còn cồng kềnh, chồng chéo, hiệu quả hoạt động thấp, không đáp ứng kịp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và quản lý đô thị hiện đại.

2. Mô hình chính quyền cấp quận hiện nay có điểm gì bất cập?
   Chủ yếu là tổ chức HĐND và UBND ở tất cả các cấp giống nhau, phân cấp phân quyền chưa rõ ràng, UBND chịu sự chỉ đạo song trùng, làm giảm tính chủ động và tốc độ xử lý công việc.

3. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Hà Nội?
   Mô hình chính quyền địa phương ở Đức và Nhật Bản với bộ máy tinh gọn, quyền hạn rõ ràng, người đứng đầu cơ quan hành pháp được bầu trực tiếp, phân biệt rõ quyền lực lập pháp và hành pháp.

4. Giải pháp nào ưu tiên để nâng cao hiệu quả hoạt động chính quyền cấp quận?
   Tinh gọn bộ máy, tăng quyền tự chủ cho UBND cấp quận, cải thiện hoạt động HĐND, xây dựng mô hình chính quyền đô thị phù hợp đặc thù Hà Nội.

5. Lộ trình đổi mới tổ chức chính quyền cấp quận được đề xuất như thế nào?
   Thực hiện theo giai đoạn: giai đoạn 1 nâng cao năng lực và đổi mới hoạt động bộ máy hiện tại trong 3 năm; giai đoạn 2 đổi mới toàn diện tổ chức và hoạt động trong 5-7 năm, có thí điểm tại một số quận.

Kết luận

• Luận văn làm rõ vị trí, vai trò và đặc điểm tổ chức của chính quyền cấp quận Hà Nội, chỉ ra những hạn chế trong mô hình hiện hành.
• Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động chính quyền cấp quận, từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới phù hợp với đặc thù đô thị lớn.
• Đề xuất mô hình tổ chức chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu quả, tăng quyền tự chủ cho UBND cấp quận và nâng cao vai trò của HĐND.
• Lộ trình đổi mới được xây dựng theo hai giai đoạn, có tính khả thi và phù hợp với thực tiễn phát triển của Hà Nội.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho công tác cải cách hành chính, xây dựng chính quyền địa phương tại Hà Nội và các thành phố trực thuộc trung ương khác.

Các cơ quan quản lý và nghiên cứu cần phối hợp triển khai thí điểm các giải pháp đổi mới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền cấp quận để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, 3 chương, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG 1. KHÁI QUÁT QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC Ở ĐỊA PHƢƠNG VÀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG 1. Quản lý nhà nƣớc ở địa phƣơng Quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước ở địa phương nói riêng luôn là vấn đề có tính thời sự trong khoa học quản lý nhà nước cả về phương diện lý luận, khoa học pháp lý và quản lý thực tiễn.

Bởi lẽ, trên thực tế, khoa học hành chính mới chỉ thực sự có chỗ đứng ở nước ta trong vài thập kỷ gần đây. Lý luận về quản lý hành chính, về quản lý nhà nước được hình thành từng bước và chậm hơn với thực tiễn xây dựng Nhà nước ta. Về nguyên tắc, lý luận phải được đúc kết từ hoạt động thực tiễn, phản ánh thực tiễn và thúc đẩy thực tiễn phát triển. Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà lý luận quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước của chính quyền địa phương nói riêng chưa thể hiện hết vai trò soi đường cho thực tiễn phát triển.

Việc nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước ở địa phương nói riêng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế hiện nay của nhà nước ta là hết sức quan trọng và cần thiết. Hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước phụ thuộc vào nhiều vấn đề trong đó khả năng tiếp thu và vận dụng những kiến thức về khoa học quản lý của đội ngũ công chức vào thực tiễn như thế nào là một vấn đề rất quan trọng. Nói cách khác, hiệu lực của bộ máy nhà nước chính là năng lực vận dụng lý luận khoa học quản lý nhà nước vào thực tiễn để vận hành bộ máy chính quyền. Hệ thống lý luận về quản lý nhà nước ta hiện nay được xây trên cơ sở: - Nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống các quan điểm của Đảng Cộng sản.

Lý thuyết chủ đạo cho hệ thống lý luận khoa học quản lý nhà nước trong hoàn cảnh thực tiễn Việt Nam. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Thành quả phát triển của khoa học quản lý hành chính trên thế giới. Trong khoảng một thế kỷ qua, khoa học hành chính trên thế giới đã có những bước phát triển đáng kể ở tất cả các nước. Đặc điểm mới là nó ngày càng đòi hỏi phải có sự thống nhất khái niệm, các nước muốn hội nhập quốc tế cần áp dụng khoa học chung làm nền tảng cho hoạt động của bộ máy nhà nước, không phân biệt chế độ chính trị.

Nước ta cũng cần tiếp thu những thành quả phát triển của khoa học quản lý hành chính trên thế giới để hoàn thiện. - Thực tiễn của sự nghiệp phát triển Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hơn 60 năm qua, đặc biệt sau hơn 20 năm đổi mới. Từ những bài học thành công và kinh nghiệm chưa thành công của hơn 60 năm qua, nước ta đang đúc kết nên hệ thống lý luận có đặc thù, phù hợp với điều kiện cụ thể Việt Nam. Một hệ thống lý luận đúng đắn được kết tinh từ thực tiễn, hợp qui luật, không bảo thủ; có vai trò soi đường cho thực tiễn.

Để làm được điều đó người làm công tác lý luận phải thâm nhập vào thực tiễn để tổng kết, khái quát những vấn đề thực tiễn thành lý luận và hoàn thiện hệ thống lý luận đó. Đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước là một hoạt động lớn, một công cuộc lâu dài, có yếu tố chính trị, lịch sử cụ thể, có vấn đề thời đại, mang đậm tính văn hoá và truyền thống dân tộc, phải đáp ứng xu thế quốc tế. Vì vậy, con đường ngắn nhất và hiệu quả cho hoạt động thực tiễn quản lý là phải xây trên nền lý luận vững chắc.2 Khái lƣợc lịch sử phát triển chính quyền địa phƣơng ở Việt Nam Trong khoa học pháp lý và thực tiễn hiện nay, khái niệm chính quyền địa phương vẫn là vấn đề được nhiều nhà khoa học, chuyên gia quản lý nghiên cứu để tìm lời giải tường minh nhất cho bước tiến hành cải cách bộ máy hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Chính quyền địa phương là khái niệm phái sinh từ khái niệm hệ thống các cơ quan nhà nước ở địa phương.

Thực tế, khái niệm được sử dụng phổ biến trong quản lý, điều hành hàng ngày. Tuy nhiên, chưa có một văn bản pháp luật nào định nghĩa cụ thể 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chính quyền địa phương bao gồm những thiết chế nào, mối quan hệ và cơ chế hoạt động của các bộ phận cấu thành. Xuất phát từ cách thức tiếp cận, nghiên cứu khác nhau, khái niệm về chính quyền địa phương có thể được khái quát: Chính quyền địa phương là khái niệm dùng chung để chỉ tất cả các cơ quan nhà nước (mang quyền lực nhà nước) đóng trên địa bàn địa phương. Chính quyền địa phương gồm hai phân hệ cơ quan: cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương - HĐND; cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương -Uỷ ban nhân dân.

Chính quyền địa phương bao gồm 4 phân hệ cơ quan tương ứng với 4 phân hệ cơ quan nhà nước ở trung ương (cơ quan quyền lực, cơ quan hành chính, các cơ quan tư pháp). Bao gồm: cơ quan quyền lực- HĐND các cấp; cơ quan hành chính- Uỷ ban nhân dân các cấp; cơ quan tư pháp- Toà án nhân dân và cơ quan kiểm sát. Khái niệm chính quyền địa phương được sử dụng để chỉ tổ chức và hoạt động của hai cơ quan là HĐND và UBND là phổ biến nhất. Sắc lệnh số 63-SL ngày 23/11/1945 của Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, tại Điều 1 qui định: “Để thực hiện chính quyền nhân dân địa phương trong nước Việt nam, sẽ đặt hai thứ cơ quan: HĐND và Uỷ ban hành chính”; Nghị quyết lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII ngày 18/6/1997 trong quy định về việc tiếp tục cải cách hành chính nhà nước đối với chính quyền địa phương đã nhấn mạnh nội dung kiện toàn củng cố HĐND và UBND các cấp và hướng cải cách tổ chức và hoạt động của hai cơ quan này.

Các văn bản luật và dưới luật cũng dùng nhiều khái niệm này hầu như được hiểu và thống nhất: chính quyền địa phương gồm 2 cơ quan cơ bản cấu thành, đó là: HĐND và UBND. Theo quy định của Hiến pháp 1992 (sửa đổi) và Luật Tổ chức HĐND và Uỷ ban nhân dân năm 2003, chính quyền địa phương được tổ chức ở 3 cấp tương ứng đối với các đơn vị hành chính sau đây: - Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là cấp tỉnh); 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Huyện, Quận, Thị xã, Thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện); - Xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã). Xuất phát từ yêu cầu khách quan trong quản lý xã hội, tất cả các nước trên thế giới đều phân chia lãnh thổ ra thành các đơn vị hành chính. Trên cơ sở đó, thiết lập tổ chức chính quyền trung ương và chính quyền địa phương để quản lý và điều hành đất nước, thực hiện những chức năng, nhiệm vụ theo các quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, sự phân chia lãnh thổ thành các đơn vị hành chính từ rất nhiều căn cứ khác nhau, như: vào điều kiện địa lý tự nhiên, kinh tế, văn hoá, xã hội, dân cư, quan điểm của Đảng cầm quyền. và sự tổ chức chính quyền địa phương thành một hay nhiều cấp cũng rất khác nhau. Lịch sử các nhà nước trên thế giới cho thấy, bộ máy chính quyền trung ương của tất cả các nhà nước cơ bản được tổ chức theo mô hình giống nhau, là trung tâm của quyền lực nhà nước. Còn bộ máy chính quyền địa phương thường được tổ chức rất khác nhau.

Trong một nhà nước từng giai đoạn phát triển khác nhau, chính quyền địa phương cũng được thiết kế theo các mô hình khác nhau. Mô hình rất đa dạng ở các quốc gia có thể là một cấp chính quyền đô thị như nhà nước Pháp., khuyết cấp như ở Singapore hay nhiều cấp như Trung Quốc, Nhật Bản., tất cả các mô hình này đều nhằm mục đích hướng tới việc tăng cường và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung của chính quyền địa phương nói riêng, đảm bảo cho việc triển khai quyền lực nhà nước luôn được tập trung, thống nhất từ trung ương tới địa phương trên phạm vi toàn quốc. Để đảm bảo quyền lực nhà nước được triển khai trong thực tế, nhà nước thiết lập một hệ thống các cơ quan và giao cho đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện các hoạt động công vụ để thực thi quyền lực nhà nước. Lực lượng công chức được chia thành các hàm, phẩm- chức, ngạch…và đứng đầu mỗi cơ quan, cấp bậc là một người cụ thể với chức danh được pháp luật quy định.

Trong thời kỳ đầu của tổ chức nhà nước, khi nói về bộ máy chính quyền địa phương hầu hết các quốc gia đều chú trọng và đề cập đền bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương. Ở nhà nước ta hiện nay, biểu hiện rõ nét và tập trung nhất trong hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương là hoạt động của HĐND và UBND. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình thức và bản chất hoạt động của chế độ HĐND không phải có ngay từ khi xây dựng bộ máy chính quyền địa phương, chỉ xuất hiện khi xã hội dân chủ đã phát triển đến một chừng mực nhất định. Khi nhà nước thừa nhận vai trò của quyền dân chủ, quyền tự quyết của cộng đồng dân cư trong những trường hợp tập trung công việc liên quan địa phương.

Hình thức hội đồng (Hội đồng tự quản, HĐND…) ra đời như đứng bên cạnh (có khi như bên trên) bộ máy hành chính. Nó được tổ chức ở một hay nhiều cấp và vai trò của nó đến đâu là thước đo chế độ dân chủ và chế độ tự quản của chính quyền địa phương. Vấn đề này đang được nghiên cứu để tìm ra những giải pháp để đổi mới mô hình chính quyền địa phương. Nói đến chính quyền là nói đền quyền tự quyết, tự quản tức là thông qua bộ máy, chính quyền được toàn quyền quyết định các vấn đề xã hội trên địa bàn theo qui định pháp luật.

Cơ quan chấp hành đứng đầu là tập thể hoặc cá nhân.