chương 1 Nghị định 97/2008/NĐ – CP, điều 3 – khoản 14 định nghĩa về MXH như sau: “Dịch vụ MXH trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi, người sử dụng khả năng, tương tác chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo nhật ký (blog), diễn đàn (forum), trò chuyện trực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác” [42].4 Hoạt động truyền thông trên mạng xã hội Hoạt động truyền thông trên MXH được định nghĩa là quá trình sử dụng các nền tảng MXH như Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn, TikTok,. để tạo ra, chia sẻ và tương tác với nội dung nhằm đạt được các mục tiêu truyền thông cụ thể [19]. Quá trình này bao gồm nhiều hoạt động đa dạng như tạo và đăng tải nội dung (bài viết, hình ảnh, video), tương tác với người dùng (bình luận, chia sẻ, like), quảng cáo có mục tiêu, và phân tích dữ liệu người dùng [38]. Mục tiêu chính của hoạt động này là tăng cường nhận thức thương hiệu, xây dựng cộng đồng, thúc đẩy tương tác và cuối cùng là tạo ra giá trị.
Quá trình hoạt động truyền thông trên MXH thường bắt đầu từ việc xác định đối tượng mục tiêu (targeting), tiếp theo là lập kế hoạch nội dung (content planning), sản xuất nội dung (content creation), phân phối nội dung (content distribution), tương tác với cộng đồng 12 (community engagement), và cuối cùng là đo lường hiệu quả (performance measurement) (Kemp et al.5 Di tích lịch sử Trong hệ thống di sản văn hóa của địa phương, của quốc gia hay của toàn nhân loại, di tích lịch sử là một bộ phận quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với việc phát triển du lịch. Luật Di sản văn hóa Việt Nam nêu rõ: “Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta” [50]. Luật pháp Việt Nam tại Khoản 3 Điều 4 Luật Di sản văn hóa 2001 định nghĩa di tích lịch sử cụ thể như sau: "Di tích lịch sử văn hoá là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học." Điều này có nghĩa là di tích lịch sử có thể bao gồm: Công trình xây dựng, các tòa nhà, công trình kiến trúc, thành quách, đền đài, chùa chiền.Địa điểm ,Các địa điểm có liên quan đến các sự kiện lịch sử quan trọng, như chiến trường, nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa.Di vật, cổ vật, bảo vật: Các vật dụng, đồ dùng, vũ khí, trang sức. có giá trị lịch sử, văn hóa [49].
Từ định nghĩa như trên, di tích lịch sử - văn hoá phải có một trong các tiêu chí sau: (i) Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử, văn hoá tiêu biểu của quốc gia hoặc của địa phương. (ii) Công trình xây dựng, địa điểm gan với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của quốc gia hoặc của địa phương trong các thời kỳ lịch sử. (iii) Địa điểm khảo cổ có giá trị tiêu biểu. Căn cứ vào giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, di tích lịch sử - văn hoá được chia thành: di tích cấp tỉnh là di tích có giá trị tiêubiểu của địa phương; di tích quốc gia là di tích có giá trị tiêu biểu của quốc gia; di tích quốc gia đặc biệt là di tích có giá trị đặc biệt tiêu biểu của quốc gia.6 Hoạt động truyền thông trên mạng xã hội của di tích lịch sử Hoạt động truyền thông trên MXH của di tích lịch sử là việc di tích sử dụng các nền tảng MXH như Facebook, Instagram, TikTok,.
để quảng bá, giới thiệu, và kết nối với công chúng về giá trị lịch sử, văn hóa của di tích. Mục tiêu chính của hoạt động này là tăng cường nhận thức, thu hút khách tham quan, và bảo tồn giá trị văn hóa của di tích. Đây là một hình 13 thức truyền thông hiện đại, giúp di tích lịch sử tiếp cận được với đông đảo công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tạo ra sự tương tác, kết nối giữa di tích với cộng đồng từ đó góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích lịch sử. Quá trình này bao gồm nhiều hoạt động đa dạng như: (i) Tạo lập và quản lý các kênh chính thức của di tích trên các nền tảng MXH (ii) Chia sẻ nội dung: Đăng tải hình ảnh, video, và thông tin về di tích, lịch sử, và các sự kiện liên quan.
(iii) Tương tác với cộng đồng: Trả lời câu hỏi, tổ chức cuộc thi, và khuyến khích người dùng chia sẻ trải nghiệm. (iv) Quảng bá sự kiện: Thông báo và quảng cáo các triển lãm, tour tham quan, hoặc sự kiện đặc biệt. (v) Giáo dục: Cung cấp thông tin lịch sử, câu chuyện hấp dẫn, và kiến thức chuyên sâu về di tích. (vi) Gây quỹ: Vận động ủng hộ cho các dự án bảo tồn hoặc phát triển di tích.
Nghiên cứu của Stendhal và Mörtberg [39] chỉ ra rằng việc sử dụng MXH trong truyền thông di sản văn hóa có thể tạo ra không gian tương tác kỹ thuật số, nơi công chúng có thể tham gia vào quá trình xây dựng và chia sẻ kiến thức về di tích lịch sử. Điều này không chỉ tăng cường sự tham gia của cộng đồng mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển di sản văn hóa. Badell (2015) [1] nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chiến lược truyền thông MXH phù hợp với đặc điểm và mục tiêu cụ thể của từng di tích lịch sử. Ví dụ, một di tích có thể tập trung vào việc chia sẻ hình ảnh đẹp trên Instagram để thu hút khách du lịch, trong khi một di tích khác có thể sử dụng Facebook để tổ chức các cuộc thảo luận về lịch sử và văn hóa.
Có thể nói hoạt động truyền thông trên MXH của di tích lịch sử là một quá trình đa chiều, đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức lịch sử, kỹ năng truyền thông kỹ thuật số, và hiểu biết về công nghệ mới. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một cộng đồng tương tác xung quanh di tích, nâng cao nhận thức về giá trị lịch sử và văn hóa, đồng thời đảm bảo sự bảo tồn lâu dài của di sản. Tổng quan hoạt động truyền thông trên mạng xã hội của di tích lịch sử 1.1 Mục tiêu hoạt động truyền thông trên mạng xã hội của di tích lịch sử Thứ nhất, quảng bá hình ảnh và xây dựng thương hiệu Đây là một trong những mục tiêu quan trọng của hoạt động truyền thông trên MXH, giúp di tích lịch sử gia tăng mức độ nhận diện, tạo dựng dấu ấn đặc trưng và thu hút sự quan tâm của công chúng. Thông qua việc sử dụng các nền tảng như Facebook, Instagram, hoặc 14 YouTube, di tích lịch sử có thể chia sẻ thông tin về các sự kiện, kiến trúc độc đáo và giá trị văn hóa của mình đến với hàng triệu người dùng trên toàn thế giới.
Theo Kaplan và Haenlein (2010), truyền thông MXH là công cụ mạnh mẽ để tăng cường sự gắn kết với công chúng thông qua việc truyền tải nội dung hấp dẫn và thu hút, từ đó giúp thương hiệu di tích được ghi nhớ lâu dài [19]. Quá trình xây dựng thương hiệu của di tích lịch sử trên MXH thường tập trung vào việc truyền tải những thông điệp mang tính biểu tượng, lịch sử và văn hóa, nhằm khơi gợi sự tò mò và cảm xúc tích cực từ người theo dõi. Kotler (2016) [22] đã chỉ ra rằng việc tạo ra một thương hiệu mạnh không chỉ dựa trên chất lượng dịch vụ mà còn phụ thuộc vào cách truyền tải giá trị thương hiệu qua các kênh truyền thông. Thứ hai, thu hút tham quan và khuyến khích trải nghiệm Khuyến khích tham quan và trải nghiệm là mục tiêu quan trọng trong hoạt động truyền thông trên MXH của bất kỳ di tích lịch sử nào, nhằm tạo cơ hội cho mọi người tiếp cận và hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và lịch sử của di sản.
Để đạt được điều này, các chiến dịch truyền thông cần sử dụng nội dung đa dạng và sáng tạo, chẳng hạn như video trải nghiệm thực tế ảo, hình ảnh 360 độ hoặc livestream các sự kiện diễn ra tại di tích. Những hình thức này giúp người xem cảm nhận được không khí và vẻ đẹp của di tích, từ đó tạo hứng thú, kích thích họ đến tham quan trực tiếp. MXH cũng được sử dụng để tổ chức các cuộc thi ảnh hoặc video liên quan đến di tích, khuyến khích mọi người chia sẻ hình ảnh và câu chuyện của họ. Điều này không chỉ tạo ra sự lan tỏa thông tin mà còn giúp xây dựng một cộng đồng yêu thích và quan tâm đến di sản văn hóa.
Thứ ba, xây dựng cộng đồng yêu thích di sản Một trong những mục tiêu thiết yếu trong hoạt động truyền thông trên MXH của di tích lịch sử là có thể xây dựng một công đồng yêu thích di sản văn hóa cho riêng mình. Các nền tảng như Facebook, Instagram và TikTok được tận dụng để tổ chức các nhóm hoặc trang cộng đồng, nơi mà người dùng có thể chia sẻ những trải nghiệm, hình ảnh và cảm nhận về di tích. Hoạt động thường thấy như: các chiến dịch truyền thông khuyến khích mọi người tham gia vào các hoạt động chia sẻ và thảo luận về di sản văn hóa, các buổi livestream, tọa đàm trực tuyến hoặc website về các chủ đề liên quan đến di sản, mời các chuyên gia, nhà nghiên cứu, hoặc người có kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo tồn di tích tham gia. Những sự kiện này không chỉ cung cấp kiến thức quý giá mà còn tạo cơ hội cho cộng đồng kết nối và giao lưu với nhau.
Thứ tư, nâng cao nhận thức về lịch sử và ý nghĩa của di tích Trong thời đại số hóa hiện nay, việc bảo tồn di tích lịch sử không chỉ đơn thuần là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong cộng đồng. Hoạt động truyền thông trên MXH đã mở ra cơ hội tuyệt vời để nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của công chúng vào quá trình bảo tồn di sản văn hóa. Từ việc chia sẻ 15 những câu chuyện lịch sử hấp dẫn đến việc tổ chức các sự kiện tương tác, các nền tảng trực tuyến không chỉ giúp lan tỏa giá trị của di tích mà còn khơi dậy tình yêu và niềm tự hào về di sản văn hóa.