Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Báo cáo Đồ án cơ sở 2 với đề tài "Website bán hoa" được thực hiện bởi sinh viên Trương Thị Thu Hằng (mã sinh viên 21IT134, lớp 21SE1), dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Uyên Trang tại Khoa Khoa học Máy tính, Trường Đại học Công nghệ Thông tin & Truyền thông Việt Hàn (Đại học Đà Nẵng), hoàn thành vào tháng 12 năm 2022.

Theo trình bày của tác giả trong phần mở đầu và chương tổng quan, bối cảnh thực tiễn của đề tài xuất phát từ sự bùng nổ của công nghệ thông tin cùng sự phổ cập của máy tính cá nhân và thiết bị di động trong đời sống, phục vụ cả công việc lẫn giải trí. Đứng trước áp lực cạnh tranh, các tổ chức và doanh nghiệp từ quy mô nhỏ đến lớn đều có nhu cầu tin học hóa tác vụ quản lý nhằm giảm thiểu các khâu thủ công, tiết kiệm thời gian và nguồn nhân lực. Đồng thời, thói quen tiêu dùng của người dân có xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức trực tuyến (như đặt hàng về tận nhà hay đặt đồ ăn qua mạng). Mặc dù tác giả có sự nhầm lẫn về mặt câu chữ trong phần Lời mở đầu khi nhận định "thị trường về buôn bán sản phẩm mặt hàng thời trang đang trên đà phát triển" trước khi đi đến quyết định chọn đề tài xây dựng "Website bán hoa", bản chất bài toán vẫn tập trung vào việc áp dụng thương mại điện tử vào phân phối sản phẩm bán lẻ.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản gồm:

  1. Xây dựng một trang web bán hàng trực tuyến thân thiện, đáp ứng các tiêu chuẩn tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO).
  2. Tạo công cụ hỗ trợ cửa hàng mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng tiềm năng và mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước.
  3. Cung cấp quy trình mua bán và thanh toán trực tuyến thuận tiện qua website của cửa hàng.
  4. Hỗ trợ người dùng tra cứu, tìm kiếm sản phẩm hoa tươi hiệu quả hơn so với phương thức truyền thống.

Đối tượng nghiên cứu của đồ án là quy trình quản lý thông tin bán hàng trực tuyến và mô hình phần mềm thương mại điện tử ứng dụng trong lĩnh vực bán hoa. Phạm vi nghiên cứu về không gian hướng đến thị trường bán lẻ trực tuyến nội địa; phạm vi thời gian gắn liền với đợt bảo vệ đồ án chuyên ngành vào tháng 12 năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Để triển khai đề tài, tác giả vận dụng các nền tảng lý thuyết và công nghệ chuyên ngành kỹ thuật phần mềm và phát triển ứng dụng web:

  • Mô hình kiến trúc máy khách - máy chủ (Client - Server): Phân định rõ chức năng tiếp nhận, hiển thị dữ liệu ở phía máy khách và xử lý logic, lưu trữ dữ liệu tại máy chủ.
  • Kiến trúc MVC (Model - View - Controller): Tổ chức mã nguồn ứng dụng web thành ba thành phần độc lập nhằm tách biệt tầng dữ liệu, tầng giao diện và tầng điều khiển logic, được triển khai dựa trên Laravel framework.
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS): Sử dụng MySQL Server làm nền tảng lưu trữ bảng biểu, quản lý dữ liệu người dùng, danh mục, sản phẩm và hóa đơn.
  • Các công nghệ lập trình và môi trường phát triển:
    • Framework Laravel: Mã nguồn mở, miễn phí, hỗ trợ phát triển phần mềm theo mô hình MVC.
    • Ngôn ngữ kịch bản PHP: Ngôn ngữ chính phía máy chủ, xử lý mã nguồn nhúng trong HTML và chạy thông qua mô-đun máy chủ web.
    • Máy chủ HTTP Apache: Nền tảng máy chủ dịch vụ giao tiếp qua giao thức HTTP trên môi trường đa hệ điều hành.
    • Công nghệ giao diện: Ngôn ngữ đánh dấu HTML, định kiểu CSS và ngôn ngữ kịch bản JavaScript để xây dựng trang web động.
    • Đáng chú ý, trong mục phương pháp nghiên cứu, tác giả có liệt kê thêm nội dung "tìm hiểu sâu hơn về ngôn ngữ lập trình, các hoạt động và đối tượng trong ASP", dù toàn bộ kiến trúc cài đặt thực tế phía sau đều dựa trên nền tảng PHP và Laravel.

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, tác giả áp dụng phương pháp phân tích và thiết kế hướng đối tượng (OOAD) kết hợp ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML):

  • Phân tích yêu cầu chức năng và phi chức năng của hệ thống bán hàng trực tuyến thông qua việc phân định tác nhân và xây dựng danh sách ca sử dụng (Use Case).
  • Mô hình hóa chi tiết cấu trúc tĩnh và hành vi động của hệ thống bằng 4 loại biểu đồ chuẩn: biểu đồ ca sử dụng (Use Case Diagram), biểu đồ lớp (Class Diagram), biểu đồ trình tự (Sequence Diagram) và biểu đồ hoạt động (Activity Diagram).
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu nghiệp vụ mô phỏng cho một cửa hàng bán hoa bao gồm thông tin sản phẩm, danh mục, thương hiệu, tài khoản khách hàng, nhân viên, quản lý, đơn đặt hàng và hóa đơn thanh toán.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế hướng tới việc tự động hóa quy trình quản lý bán lẻ cho cửa hàng hoa tươi, phân chia quyền hạn chặt chẽ giữa ba nhóm tác nhân chính.

Tác nhân Quyền hạn và nhóm chức năng chính Mục tiêu nghiệp vụ tương ứng
Khách hàng Xem thông tin sản phẩm, tìm kiếm, đánh giá/nhận xét; xem và cập nhật giỏ hàng; đặt mua và thanh toán; quản lý thông tin cá nhân; gửi yêu cầu và nhận lại sản phẩm bảo hành. Thực hiện giao dịch mua bán hoa trực tuyến, theo dõi đơn hàng và tương tác phản hồi với cửa hàng.
Người quản trị Quản lý danh mục sản phẩm, quản lý thương hiệu, quản lý thông tin sản phẩm; quản lý danh sách nhân viên; quản lý khách hàng; quản lý hóa đơn; tiếp nhận đơn hàng, phân công cho nhân viên; lập thống kê, báo cáo. Kiểm soát toàn diện hoạt động vận hành, giám sát nhân viên, theo dõi doanh thu và cấu hình dữ liệu kinh doanh.
Nhân viên Đăng ký, đăng nhập; tiếp nhận đơn hàng được giao, duyệt đơn hàng và bàn giao cho đơn vị vận chuyển; thực hiện tiếp nhận và xử lý yêu cầu bảo hành sản phẩm; báo cáo kết quả thực hiện cho quản lý. Thực thi các tác vụ xử lý đơn hàng, điều phối giao nhận và hỗ trợ chăm sóc kỹ thuật sau bán hàng.

Về mặt mô hình hóa, tác giả đã xây dựng hệ thống tài liệu thiết kế chi tiết:

  • 4 biểu đồ Use Case tổng quát và chi tiết cho từng tác nhân (Quản lý, Khách hàng, Nhân viên, Hệ thống).
  • 19 biểu đồ lớp (tương ứng từ Hình 5 đến Hình 23 trong danh mục hình vẽ) đặc tả cấu trúc dữ liệu cho từng thao tác: đăng ký, đăng nhập, đánh giá nhận xét, mua sản phẩm, quản lý/thêm/sửa/xóa khách hàng, nhân viên, sản phẩm, thanh toán, tìm kiếm và xem sản phẩm.
  • 19 biểu đồ trình tự (Hình 24 đến Hình 42) thể hiện dòng thông điệp tuần tự giữa các đối tượng trong từng ca sử dụng.
  • 19 biểu đồ hoạt động (Hình 43 đến Hình 61) mô tả luồng điều khiển xử lý logic và rẽ nhánh của các tác vụ.

Hệ thống ca sử dụng trong tài liệu được gom nhóm thành 6 phân hệ chính:

  1. Hệ thống đăng ký, đăng nhập: Xử lý tạo mới tài khoản thành viên cho khách hàng và xác thực danh tính cho cả ba tác nhân.
  2. Hệ thống xem thông tin: Cho phép tra cứu giỏ hàng, thông tin đơn hàng, chi tiết sản phẩm và hồ sơ cá nhân.
  3. Hệ thống quản lý thông tin: Hỗ trợ quản trị viên thực hiện các thao tác thêm, sửa, xóa danh mục sản phẩm, nhân viên và cho phép người dùng cập nhật hồ sơ cá nhân.
  4. Hệ thống mua hàng: Bao gồm các bước chọn hàng, thêm vào giỏ, loại bỏ sản phẩm khỏi giỏ và xác nhận thông tin thanh toán (nhập họ tên, số tài khoản, phương thức thanh toán, địa chỉ và thời gian giao hàng).
  5. Hệ thống tiếp nhận và xử lý đơn hàng: Quy trình chuyển tiếp trạng thái đơn hàng từ quản lý sang nhân viên duyệt đơn, đóng gói chuyển cho đơn vị vận chuyển và nhân viên gửi báo cáo kết quả lên quản lý.
  6. Hệ thống bảo hành sản phẩm: Quy trình gửi yêu cầu bảo hành từ khách hàng, quản lý duyệt và giao cho nhân viên kỹ thuật thực hiện kiểm tra, xử lý chi phí bảo hành nếu hết hạn và hoàn trả sản phẩm.

Về mặt triển khai giao diện, đồ án thiết kế hai khu vực tách biệt:

  • Giao diện quản trị (Admin): Đăng nhập quản trị (Hình 62), màn hình thêm danh mục và hiển thị danh mục (Hình 63, 64), thêm và hiển thị thương hiệu (Hình 65, 66), thêm, hiển thị và cập nhật sản phẩm (Hình 67, 68, 71), cập nhật danh mục và thương hiệu (Hình 69, 70).
  • Giao diện người dùng: Giao diện trang chủ hiển thị các mặt hàng hoa tươi và chương trình khuyến mãi (Hình 72, 74) cùng màn hình xử lý thông tin mua hàng (Hình 75).

Nội dung chính theo từng chương

Chương I. Tổng quan về đề tài

Chương này khái quát bối cảnh phát triển của lĩnh vực công nghệ thông tin và sự chuyển dịch của các mô hình kinh doanh bán lẻ truyền thống sang môi trường trực tuyến. Tác giả nêu bật nhu cầu cấp thiết của việc xây dựng hệ thống thông tin nhằm giảm bớt sự can thiệp thủ công, tránh sai sót trong khâu bán hàng và mở rộng tệp khách hàng tiềm năng. Nội dung chương công bố mục tiêu xây dựng một website bán hoa trực tuyến hỗ trợ SEO, giúp cửa hàng tiếp cận thị trường rộng hơn, tối ưu quy trình tìm kiếm sản phẩm và thanh toán. Đồng thời, chương 1 phác thảo phương pháp nghiên cứu thông qua việc tìm hiểu mô hình Client - Server, hệ quản trị MySQL, ngôn ngữ ASP (theo phần tìm hiểu) cùng bộ công cụ triển khai chính gồm ngôn ngữ PHP, kiến trúc MVC trên nền Laravel framework, máy chủ Apache, HTML, CSS và JavaScript.

Chương II. Phân tích và thiết kế hệ thống

Đây là chương nội dung cốt lõi của đồ án, tập trung vào phân tích nghiệp vụ và xây dựng tài liệu thiết kế hướng đối tượng:

  • Phân tích và đặc tả hệ thống: Xác định các yêu cầu chức năng cho khách hàng (xem hàng, xem tin tức/khuyến mãi, đặt mua, xem hóa đơn) và người quản trị (cập nhật/sửa/xóa sản phẩm, nhà sản xuất, tin tức; tiếp nhận đơn hàng; tư vấn hỗ trợ và lập thống kê báo cáo). Đồng thời nêu các yêu cầu quản lý thông tin bán hàng như lưu trữ hóa đơn, theo dõi kho, kiểm kê công nợ và in báo cáo hàng ngày.
  • Đặc tả chi tiết 3 tác nhân và hệ thống ca sử dụng: Tài liệu mô tả bằng lời và bảng tương tác (gồm hoạt động của tác nhân và hoạt động của hệ thống kèm luồng sự kiện chính và luồng nhánh rẽ A1, A2) cho từng ca sử dụng cụ thể thuộc các phân hệ đăng ký/đăng nhập, xem thông tin, quản lý thông tin, mua hàng, xử lý đơn hàng và bảo hành sản phẩm.
  • Thiết kế mô hình hóa UML: Liệt kê danh mục 19 biểu đồ lớp, 19 biểu đồ trình tự và 19 biểu đồ hoạt động tương ứng với từng tác vụ nghiệp vụ, bảo đảm tính nhất quán giữa cấu trúc thực thể và luồng xử lý dữ liệu.

Chương III. Xây dựng website

Chương III trình bày kết quả cài đặt thực tế của hệ thống phần mềm thông qua các ảnh chụp màn hình giao diện:

  • Phân hệ quản trị (Admin): Minh họa các chức năng đăng nhập trang quản trị, các biểu mẫu nhập liệu và bảng dữ liệu hiển thị danh mục, thương hiệu, chức năng thêm mới sản phẩm hoa tươi và các biểu mẫu cập nhật thông tin sản phẩm, danh mục, thương hiệu khi có thay đổi.
  • Phân hệ người dùng: Thể hiện cách bố trí giao diện trang chủ của website bán hoa, các khối hiển thị sản phẩm, thanh điều hướng tìm kiếm và giao diện người dùng thực hiện các thao tác xử lý thông tin đơn hàng khi tiến hành giao dịch.

Chương IV. Kết quả đạt được

Chương này tổng kết ngắn gọn các kết quả sinh viên đã hoàn thành trong khuôn khổ đồ án, đối chiếu với các mục tiêu đề ra ban đầu về mặt xây dựng giao diện người dùng, giao diện quản trị và khả năng lưu trữ, xử lý thông tin đơn hàng trên nền tảng web.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả cụ thể có trong văn bản:

  • Hoàn thành đầy đủ hồ sơ phân tích thiết kế hướng đối tượng cho một hệ thống bán lẻ trực tuyến, bao gồm 4 biểu đồ Use Case, đặc tả chi tiết 22 kịch bản ca sử dụng (kèm bảng phân tích tương tác actor - hệ thống), 19 biểu đồ lớp, 19 biểu đồ trình tự và 19 biểu đồ hoạt động.
  • Cài đặt được giao diện hoàn chỉnh cho hai phân hệ: phân hệ quản trị (hỗ trợ thao tác CRUD đối với danh mục, thương hiệu, sản phẩm) và phân hệ khách hàng (hiển thị trang chủ, duyệt sản phẩm và xử lý thông tin đặt hàng).
  • Xây dựng cơ sở dữ liệu trên MySQL Server tương thích với kiến trúc MVC của Laravel framework để quản lý thông tin người dùng, đơn hàng và các danh mục hàng hóa.

Về đóng góp và ý nghĩa tự nêu của tác giả:

  • Vận dụng thành công các kiến thức được đào tạo tại trường vào việc giải quyết một bài toán xây dựng ứng dụng tin học hóa thương mại điện tử thực tế.
  • Đề xuất được giải pháp xây dựng kênh bán hàng hoa tươi trực tuyến thân thiện, có cấu trúc hỗ trợ tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO), giúp các cửa hàng vừa và nhỏ có thể quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường kinh doanh nội địa và giảm tải áp lực quản lý thủ công cho nhân viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế nội dung từ văn bản:

  • Tồn tại sự thiếu nhất quán trong văn bản: Lời mở đầu có đoạn ghi nhầm mục tiêu phát triển sản phẩm sang "mặt hàng thời trang" thay vì hoa tươi; phần phương pháp nghiên cứu đề cập đến việc nghiên cứu ngôn ngữ ASP nhưng phần công cụ và triển khai lại dùng PHP và Laravel.
  • Quy trình nghiệp vụ chưa bám sát đặc thù sản phẩm: Việc đưa nguyên vẹn phân hệ "Bảo hành sản phẩm" với các thuật ngữ như "thiết bị", "sửa chữa thiết bị", "hết thời hạn bảo hành" vào đồ án website bán hoa phản ánh sự sao chép khuôn mẫu từ các đề tài quản lý thiết bị/điện máy, chưa phản ánh đúng tính chất mau hỏng, bảo quản ngắn hạn và chính sách đổi trả của ngành hàng hoa tươi.
  • Thiếu các số liệu đánh giá thực nghiệm: Báo cáo chưa cung cấp các kiểm thử định lượng về hiệu năng hệ thống (thời gian phản hồi, tải đồng thời), chưa có dữ liệu đo lường mức độ thân thiện giao diện hoặc số liệu chứng minh tính tương thích chuẩn SEO như mục tiêu đã nêu.

Hướng phát triển tiếp theo:

  • Chuẩn hóa lại các quy trình nghiệp vụ phù hợp với đặc thù hoa tươi (như quản lý hoa theo mùa, sự kiện, thời hạn bảo quản, giao hàng nhanh).
  • Tích hợp các cổng thanh toán trực tuyến chính thức qua bên thứ ba (thay cho việc chỉ nhập số tài khoản trên biểu mẫu mô phỏng).
  • Triển khai website lên môi trường thực tế (hosting/cloud) và tiến hành kiểm thử hiệu năng, bảo mật cũng như đo lường chỉ số tiếp cận người dùng thực tế.

Giá trị tham khảo

Tài liệu đồ án cơ sở này mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Khoa học máy tính, Công nghệ thông tin và Kỹ thuật phần mềm đang làm quen với quy trình thực hiện đồ án cơ sở, đồ án chuyên ngành hoặc khóa luận tốt nghiệp theo hướng xây dựng website thương mại điện tử bằng PHP/Laravel.
  • Sinh viên cần tài liệu mẫu về kỹ năng phân tích thiết kế hệ thống hướng đối tượng: Đồ án cung cấp mẫu đặc tả ca sử dụng chi tiết (phân tách rõ luồng chính, luồng rẽ nhánh, hoạt động của actor và hệ thống) cùng hệ thống danh mục biểu đồ lớp, trình tự và hoạt động rất phong phú và bài bản.
  • Người làm đề tài tham khảo có thể rút ra bài học kinh nghiệm về việc kiểm soát tính nhất quán của văn bản học thuật và lưu ý điều chỉnh quy trình nghiệp vụ sao cho sát với đặc thù mặt hàng thực tế, tránh rập khuôn máy móc.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án xác định những tác nhân nào tham gia vào hệ thống và vai trò cụ thể là gì?

Hệ thống xác định 3 tác nhân chính:

  • Khách hàng: Người giao dịch mua sắm, tìm kiếm sản phẩm, đặt hàng, thanh toán, đánh giá sản phẩm và có thể đăng ký tài khoản thành viên.
  • Người quản lý: Người điều hành cao nhất, kiểm soát hoạt động của hệ thống, quản lý danh mục/sản phẩm/nhân viên/khách hàng, duyệt đơn hàng, phân công công việc và xem báo cáo thống kê.
  • Nhân viên: Người tiếp nhận đơn hàng do quản lý giao, kiểm tra duyệt đơn hàng, giao cho đơn vị vận chuyển, xử lý các yêu cầu bảo hành và gửi báo cáo kết quả lên người quản lý.

2. Ngăn xếp công nghệ (tech stack) được sử dụng để xây dựng website bao gồm những gì?

Hệ thống sử dụng các công nghệ:

  • Phía máy chủ (Backend): Ngôn ngữ kịch bản PHP kết hợp với Laravel framework theo mô hình MVC. Máy chủ dịch vụ HTTP Apache.
  • Cơ sở dữ liệu: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL Server.
  • Phía máy khách (Frontend): HTML, CSS và JavaScript.

3. Quy trình thực hiện ca sử dụng "Thanh toán" của khách hàng diễn ra như thế nào?

Theo đặc tả của tác giả, khách hàng chọn chức năng thanh toán để tạo đơn hàng. Biểu mẫu xuất hiện kèm thông tin mặc định, khách hàng nhập bổ sung: họ tên, số tài khoản, phương thức thanh toán, địa chỉ giao hàng, thời gian giao hàng và địa chỉ email rồi nhấn gửi. Hệ thống kiểm tra tính hợp lệ của số tài khoản và phương thức thanh toán; nếu hợp lệ sẽ gửi thông báo giao dịch thành công và kết thúc ca sử dụng (nếu sai sẽ rẽ sang các luồng nhánh A1, A2).

4. Tại sao một website bán hoa lại có phân hệ "Bảo hành sản phẩm" với các bước sửa chữa thiết bị?

Trong Chương II, tác giả xây dựng phân hệ bảo hành gồm 6 ca sử dụng chi tiết có nhắc đến các khái niệm "thiết bị", "sửa chữa thiết bị", "hết thời hạn bảo hành", "chi phí bảo hành". Đây là dấu hiệu của việc sinh viên tiếp thu hoặc sao chép khung mẫu phân tích thiết kế từ một đồ án thương mại điện tử bán thiết bị/điện máy kỹ thuật nhưng chưa biên tập và điều chỉnh lại cho phù hợp với đặc thù mặt hàng hoa tươi.

5. Hệ thống mô hình hóa UML trong đồ án gồm những loại biểu đồ nào và số lượng ra sao?

Tài liệu xây dựng 4 loại biểu đồ UML chính:

  • Biểu đồ Use Case: Gồm 4 biểu đồ (người quản lý, khách hàng, nhân viên, toàn hệ thống).
  • Biểu đồ lớp (Class Diagram): Gồm 19 biểu đồ mô tả chi tiết cho từng nghiệp vụ (từ Hình 5 đến Hình 23).
  • Biểu đồ trình tự (Sequence Diagram): Gồm 19 biểu đồ thể hiện luồng thông điệp tương tác (Hình 24 đến Hình 42).
  • Biểu đồ hoạt động (Activity Diagram): Gồm 19 biểu đồ biểu diễn luồng điều khiển xử lý (Hình 43 đến Hình 61).

Kết luận

Đồ án cơ sở 2 "Website bán hoa" của sinh viên Trương Thị Thu Hằng là công trình học thuật bước đầu áp dụng kiến thức công nghệ thông tin vào việc giải quyết bài toán thương mại điện tử cho cửa hàng bán lẻ hoa tươi. Công trình đã xây dựng được khung phân tích thiết kế hệ thống tương đối chi tiết với hệ thống biểu đồ UML phong phú, đồng thời hiện thực hóa được các giao diện quản trị và người dùng cơ bản bằng PHP và Laravel framework. Dù còn bộc lộ một số điểm hạn chế về tính nhất quán câu chữ và sự chưa tương thích giữa nghiệp vụ bảo hành thiết bị với mặt hàng hoa tươi, báo cáo vẫn là một tài liệu tham khảo cụ thể về phương pháp phân tích, thiết kế ca sử dụng và tổ chức ứng dụng web bán hàng trực tuyến cho sinh viên ngành CNTT.