Luận văn thạc sĩ về định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt động định tội danh đối với tội mua bán trái phép chất, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Người hướng dẫn: TS. Cao Thị Oanh
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Định tội danh tội mua bán ma túy: Lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY VÀ ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về tội Mua bán trái phép chất ma tuý
• 1.1.1. Khái niệm "chất ma túy" trong luật hình sự Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TUÝ THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Định tội danh đối với các hành vi mua bán trái phép chất ma túy theo quy định pháp luật hình sự hiện hành
• 2.2. Định tội danh đối với các trường hợp phạm tội mua bán trái phép chất ma túy có tình tiết tăng nặng
• 2.3. Định tội danh đối với hành vi biến tướng của tội mua bán trái phép chất ma túy
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TUÝ
• 3.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật về chất ma túy
• 3.2. Hoàn thiện các quy định khác của pháp luật về tội mua bán trái phép chất ma túy
• 3.3. Nâng cao chất lượng công tác định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy của cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về định tội danh tội mua bán ma túy tại Việt Nam

Định tội danh tội mua bán ma túy là một vấn đề phức tạp trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Tội phạm này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe cộng đồng. Tình hình tội phạm về ma túy đang diễn biến phức tạp, với sự gia tăng của các loại ma túy mới và các phương thức buôn bán tinh vi. Việc định tội danh chính xác là rất quan trọng để đảm bảo công lý và bảo vệ xã hội.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội mua bán ma túy

Tội mua bán ma túy được hiểu là hành vi mua, bán, vận chuyển, tàng trữ các chất ma túy trái phép. Đặc điểm của tội này là tính chất nguy hiểm cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người. Các loại ma túy như heroin, methamphetamine, và các chất tổng hợp khác đang ngày càng phổ biến.

1.2. Tình hình tội phạm ma túy hiện nay tại Việt Nam

Tình hình tội phạm ma túy tại Việt Nam đang gia tăng với nhiều hình thức và phương thức hoạt động tinh vi. Các tổ chức tội phạm quốc tế đã lợi dụng Việt Nam làm điểm trung chuyển ma túy. Số lượng người nghiện ma túy cũng đang tăng cao, đặc biệt trong giới trẻ, gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong định tội danh tội mua bán ma túy

Việc định tội danh tội mua bán ma túy gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của các hành vi phạm tội và sự thiếu hụt trong các quy định pháp luật. Nhiều hành vi không thể xử lý được do thiếu văn bản hướng dẫn thi hành, dẫn đến khó khăn trong công tác điều tra và truy tố.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định tội danh

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định hành vi nào là tội mua bán ma túy. Nhiều trường hợp có dấu hiệu chuyển hóa, biến tướng của hành vi này, gây khó khăn cho các cơ quan tố tụng trong việc áp dụng pháp luật.

2.2. Thiếu sót trong quy định pháp luật về tội mua bán ma túy

Các quy định hiện hành về tội mua bán ma túy còn thiếu sót, không bao quát hết các hành vi phạm tội. Điều này dẫn đến việc nhiều hành vi không được xử lý kịp thời, làm giảm tính nghiêm khắc của pháp luật đối với loại tội phạm này.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả định tội danh

Để nâng cao hiệu quả trong việc định tội danh tội mua bán ma túy, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật và tăng cường công tác đào tạo cho cán bộ điều tra là rất cần thiết.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội mua bán ma túy

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để bao quát hết các hành vi phạm tội liên quan đến ma túy. Việc này sẽ giúp các cơ quan tố tụng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn trong việc xử lý các vụ án.

3.2. Tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra

Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ điều tra, truy tố và xét xử về các vấn đề liên quan đến tội mua bán ma túy là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp họ nhận diện và xử lý các hành vi phạm tội một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội mua bán ma túy

Nghiên cứu về tội mua bán ma túy không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các hành vi phạm tội mà còn cung cấp cơ sở cho việc cải cách pháp luật. Các kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các vụ án thực tế

Nghiên cứu từ các vụ án thực tế cho thấy nhiều vấn đề còn tồn tại trong việc định tội danh. Các vụ án này đã chỉ ra những điểm yếu trong quy trình điều tra và truy tố, từ đó cần có những cải cách phù hợp.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện quy trình điều tra, truy tố và xét xử. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

V. Kết luận và tương lai của định tội danh tội mua bán ma túy

Việc định tội danh tội mua bán ma túy là một vấn đề quan trọng và cần thiết trong công tác phòng chống tội phạm. Tương lai của công tác này phụ thuộc vào sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật và sự nỗ lực của các cơ quan chức năng.

5.1. Tầm quan trọng của việc định tội danh chính xác

Định tội danh chính xác không chỉ đảm bảo công lý mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm. Việc này giúp tránh oan sai và bảo vệ quyền lợi của người dân.

5.2. Hướng đi tương lai cho công tác phòng chống tội phạm ma túy

Cần có những chiến lược dài hạn và đồng bộ trong công tác phòng chống tội phạm ma túy. Việc này bao gồm cả việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh chống tội phạm ma túy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm mua bán trái phép chất ma túy tại Việt Nam trong những năm gần đây có diễn biến phức tạp và đa dạng về chủng loại ma túy. Theo ước tính, Việt Nam trở thành khu vực trung chuyển ma túy của các tổ chức tội phạm quốc tế, đồng thời là thị trường tiêu thụ tiềm năng với số lượng người nghiện ngày càng tăng cao, đặc biệt là trong tầng lớp thanh thiếu niên. Ví dụ điển hình như vụ án Trịnh Nguyên Thủy cùng 31 đồng phạm sản xuất hơn 44kg heroin tại Hà Nội hay vụ Tạ Thị Hiền sản xuất ma túy tổng hợp dạng "đá" (Ketamine) bằng thuốc chữa cảm. Tình hình này đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm mua bán trái phép chất ma túy, trong đó việc định tội danh chính xác đóng vai trò then chốt nhằm xử lý đúng người, đúng tội, tránh oan sai và bỏ lọt tội phạm.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt động định tội danh đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn từ năm 1999 đến 2011, với trọng tâm là các vụ án xảy ra tại các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phòng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp luật hình sự và nâng cao năng lực tố tụng, góp phần đẩy lùi tội phạm ma túy, bảo vệ an ninh trật tự xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền và đấu tranh phòng chống tội phạm. Khung lý thuyết chính bao gồm:

• Lý thuyết về tội phạm học hình sự: Phân tích cấu thành tội phạm, dấu hiệu pháp lý của tội mua bán trái phép chất ma túy, bao gồm khách thể, khách quan, chủ thể và chủ quan.
• Lý thuyết về pháp luật hình sự và tố tụng hình sự: Khái niệm định tội danh, phân biệt định tội và định tội danh, vai trò của định tội danh trong hoạt động tố tụng.
• Mô hình quản lý và kiểm soát chất ma túy: Hệ thống pháp luật Việt Nam về quản lý chất ma túy, các văn bản pháp luật liên quan như Luật phòng, chống ma túy năm 2000 (sửa đổi 2008), Thông tư liên tịch số 17/2007, các nghị định của Chính phủ về danh mục chất ma túy và tiền chất.

Các khái niệm chuyên ngành được làm rõ gồm: chất ma túy, tội mua bán trái phép chất ma túy, định tội danh, dấu hiệu cấu thành tội phạm, chủ thể phạm tội, hành vi biến tướng của tội phạm ma túy.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp hệ thống: Tổng hợp, phân tích các quy định pháp luật, tài liệu khoa học và thực tiễn xét xử.
• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu sự phát triển của pháp luật hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy qua các thời kỳ.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: So sánh các quan điểm lý luận, thực tiễn áp dụng pháp luật, phân tích các vụ án điển hình.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Thu thập dữ liệu từ các vụ án, báo cáo của ngành công an, viện kiểm sát, tòa án tại các địa phương trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng trăm vụ án mua bán trái phép chất ma túy được xử lý trong giai đoạn 2000-2010, lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm tập trung vào các vụ án có tính điển hình và phức tạp. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, từ tháng 1/2010 đến tháng 12/2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội mua bán trái phép chất ma túy được làm rõ: Luận văn xây dựng khái niệm "chất ma túy" trong luật hình sự là các chất gây nghiện, chất hướng thần ở dạng tự nhiên hoặc tổng hợp có trọng lượng, hàm lượng nhất định theo quy định pháp luật. Tội mua bán trái phép chất ma túy được xác định là hành vi bán, trao đổi trái phép chất ma túy cho người khác hoặc tổ chức, xúi giục, giúp sức cho hành vi này mà không xét nguồn gốc ma túy. Theo thống kê, tỷ lệ tội mua bán trái phép chiếm khoảng 60-70% trong tổng số các tội phạm về ma túy.

2. Phân biệt rõ ràng giữa định tội và định tội danh: Định tội là bước xác định có hay không có tội phạm xảy ra, trong khi định tội danh là bước tiếp theo nhằm xác định tội danh cụ thể theo quy định của Bộ luật Hình sự. Việc phân biệt này giúp tránh nhầm lẫn trong tố tụng, giảm thiểu oan sai và bỏ lọt tội phạm.

3. Thực tiễn áp dụng pháp luật còn nhiều vướng mắc: Các vụ án về mua bán trái phép chất ma túy thường gặp khó khăn trong việc xác định hành vi biến tướng như mua bán thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, hoặc các trường hợp ma túy có hàm lượng thấp không đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự. Ví dụ, vụ án thu giữ 98kg hạt cây "lanh mèo" chứa Delta9-THC với hàm lượng thấp không đủ căn cứ khởi tố hình sự.

4. Hành vi mua bán trái phép chất ma túy đa dạng và phức tạp: Bao gồm bán trực tiếp, thuê người bán hộ, mua nhằm bán lại, xin nhằm bán lại, dùng ma túy để trao đổi thanh toán, tàng trữ và vận chuyển nhằm bán trái phép. Ví dụ thực tế tại huyện Thường Tín, Hà Nội, có trường hợp sử dụng trẻ em để giao ma túy nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những khó khăn trong định tội danh xuất phát từ sự đa dạng và biến tướng của hành vi phạm tội, cũng như sự chưa đồng bộ, thiếu cụ thể trong các văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn về khái niệm chất ma túy trong luật hình sự, phân biệt rõ ràng giữa định tội và định tội danh, đồng thời chỉ ra các bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Việc phân tích chi tiết các dấu hiệu cấu thành tội mua bán trái phép chất ma túy giúp các cơ quan tố tụng nâng cao nhận thức, áp dụng pháp luật chính xác hơn, từ đó nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ các hành vi phạm tội mua bán trái phép chất ma túy theo từng loại hành vi (bán, mua, xin, trao đổi, tàng trữ, vận chuyển) và bảng so sánh các quy định pháp luật liên quan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về định lượng chất ma túy để truy cứu trách nhiệm hình sự: Ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về mức hàm lượng, trọng lượng chất ma túy tối thiểu để xử lý hình sự nhằm tránh tình trạng bế tắc trong xử lý các vụ án có chất ma túy hàm lượng thấp. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp Bộ Công an.

2. Nâng cao chất lượng công tác định tội danh trong tố tụng hình sự: Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử về các dấu hiệu pháp lý của tội mua bán trái phép chất ma túy và các hành vi biến tướng. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao.

3. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và thống kê về tội phạm ma túy: Thu thập, phân tích dữ liệu các vụ án mua bán trái phép chất ma túy để phục vụ công tác nghiên cứu, đánh giá và đề xuất chính sách. Thời gian: 18 tháng; Chủ thể: Bộ Công an, Viện Khoa học hình sự.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành trong phòng chống tội phạm ma túy: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng công an, viện kiểm sát, tòa án và các tổ chức xã hội nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Chính phủ, các bộ ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử: Nâng cao nhận thức và kỹ năng định tội danh chính xác, tránh sai sót trong quá trình tố tụng các vụ án ma túy.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên luật hình sự: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển nghiên cứu sâu hơn về tội phạm ma túy và pháp luật hình sự.

3. Lãnh đạo các cơ quan phòng chống tội phạm ma túy: Hỗ trợ xây dựng chính sách, chiến lược phòng chống tội phạm hiệu quả dựa trên phân tích thực tiễn.

4. Sinh viên ngành luật, hình sự: Tài liệu tham khảo bổ ích cho việc học tập, nghiên cứu chuyên sâu về tội phạm ma túy và hoạt động tố tụng hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc định tội danh lại quan trọng trong xử lý tội mua bán trái phép chất ma túy?
   Định tội danh giúp xác định chính xác hành vi phạm tội theo quy định pháp luật, đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội, tránh oan sai và bỏ lọt tội phạm. Ví dụ, phân biệt rõ hành vi tàng trữ và mua bán để áp dụng hình phạt phù hợp.

2. Chất ma túy có phải lúc nào cũng là đối tượng của tội phạm hình sự?
   Không phải tất cả chất ma túy đều là đối tượng của tội phạm hình sự. Ví dụ, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần dùng trong y tế có hàm lượng cho phép không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu sử dụng đúng mục đích.

3. Làm thế nào để phân biệt hành vi mua ma túy nhằm bán lại và hành vi bán ma túy?
   Hành vi mua ma túy nhằm bán lại bao gồm cả việc mua và dự định bán, trong khi hành vi bán ma túy là hành động giao dịch trực tiếp hoặc gián tiếp với người khác. Cơ quan tố tụng cần chứng minh mục đích bán để định tội danh chính xác.

4. Có thể xử lý hình sự người mua ma túy về sử dụng không?
   Người mua ma túy để sử dụng nếu đủ trọng lượng theo quy định sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tàng trữ trái phép chất ma túy. Nếu không đủ trọng lượng, thường chỉ bị xử lý hành chính.

5. Các hành vi biến tướng của tội mua bán trái phép chất ma túy là gì?
   Bao gồm dùng ma túy để trao đổi, thanh toán, dùng tài sản không phải tiền để đổi lấy ma túy nhằm bán lại, hoặc thuê người khác bán hộ. Những hành vi này đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm chất ma túy và tội mua bán trái phép chất ma túy trong luật hình sự Việt Nam, đồng thời phân biệt rõ định tội và định tội danh.
• Phân tích chi tiết các dấu hiệu cấu thành tội mua bán trái phép chất ma túy giúp nâng cao hiệu quả công tác tố tụng và phòng chống tội phạm.
• Thực tiễn áp dụng pháp luật còn nhiều khó khăn do hành vi phạm tội đa dạng, biến tướng và thiếu quy định cụ thể về định lượng chất ma túy.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao chất lượng định tội danh và hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng triển khai nghiên cứu tiếp theo về các hành vi biến tướng và xây dựng cơ sở dữ liệu tội phạm ma túy để phục vụ công tác quản lý và xử lý.

Các cơ quan pháp luật và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai các đề xuất nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực thực thi, góp phần đẩy lùi tội phạm mua bán trái phép chất ma túy tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MộT Số VấN Đề Lý LUậN Về TộI MUA BáN TRáI PHéP CHấT MA TúY Và ĐịNH TộI DANH TộI MUA BáN TRáI PHéP CHấT MA TúY 1. Một số vấn đề lý luận về tội Mua bán trái phép chất ma tuý 1. Khái niệm "chất ma túy" trong luật hình sự Việt Nam Trong khoa học, chất ma túy có đặc tính vừa là chất độc, vừa là chất gây nghiện, làm cho người sử dụng có thể bị ảnh hưởng đến tính mạng nếu sử dụng quá liều lượng; hoặc bị lệ thuộc (nghiện) khi sử dụng nhiều lần, dẫn đến những cơn vật vã, đau đớn về thể xác, làm mất ý chí, mất tính người và là nguyên nhân của nhiều loại tội phạm xảy ra trong xã hội, nhằm để thỏa mãn cơn nghiện của mình. Chính vì vậy, việc quản lý chất ma túy được thống nhất chỉ có duy nhất một chủ thể độc quyền - đó là Nhà nước.

Hiện nay, trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật nói chung quy định về "chất ma túy" là rất nhiều. Tuy nhiên, để nêu lên định nghĩa thế nào là "chất ma túy" thì có 2 văn bản chính thức như sau: - Luật phòng, chống ma túy năm 2000 (sửa đổi năm 2008),khoản 1, Điều 2 quy định về chất ma túy: "1. Chất ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành". - Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC- BTP ngày 24/12/2007 của Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp hướng dẫn áp dụng một số quy định của Chương XVIII "Các tội phạm về ma túy" của BLHS 1999 (gọi tắt là Thông tư 17), mục 1.1 phần I định nghĩa về chất ma túy: "1.

Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục chất ma túy do Chính phủ ban hành". 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Với quy định nêu trên, cả 2 văn bản đều có định nghĩa giống nhau về chất ma túy, đó là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Hiện nay, danh mục các chất ma túy được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật sau: - Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất; - Nghị định số 133/2003/NĐ-CP ngày 06/11/2003 của Chính phủ, bổ sung vào danh mục các chất ma túy và tiền chất, ban hành kèm Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ; - Nghị định số 163/2007/NĐ-CP ngày 12/11/2007 của Chính phủ về sửa tên, bổ sung, chuyển, loại bỏ một số chất thuộc danh mục các chất ma túy và tiền chất, ban hành kèm Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ; - Nghị định số 17/2011/NĐ-CP ngày 22/02/2011 của Chính phủ về bổ sung, sửa tên chất, tên khoa học đối với một số chất thuộc danh mục các chất ma túy và tiền chất ban hành kèm theo Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phủ và Nghị định số 163/2007/NĐ-CP ngày 12/11/2007 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001. Như vậy, với những văn bản nêu trên, định nghĩa thế nào là "chất ma túy" đã được làm rõ, và các chất ma túy cụ thể thì cũng được quy định tại danh mục do Chính phủ ban hành.

Tuy nhiên vấn đề đặt ra ở đây là: "chất ma túy" theo định nghĩa của Luật phòng, chống ma túy và "chất ma túy" trong Thông tư 17 quy định có phải lúc nào cũng là đối tượng của các tội phạm về ma túy trong luật hình sự hay không? 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Về lý luận, định nghĩa "chất ma túy" theo Luật phòng, chống ma túy và Thông tư 17 đã bao hàm đầy đủ, chỉ ra cụ thể thế nào là chất ma túy và các chất ma túy này đương nhiên là đối tượng phạm tội của các tội phạm về ma túy. Nhưng trong thực tiễn, có những trường hợp nếu áp dụng đúng định nghĩa "chất ma túy" như Luật phòng, chống ma túy và Thông tư 17 quy định thì lại không giải quyết được vụ án, gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng. Cụ thể như: Theo mục 1.4 phần I Thông tư 17 quy định: "Trong mọi trường hợp, khi thu giữ được các chất nghi là chất ma túy hoặc tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy thì đều phải trưng cầu giám định để xác định loại, hàm lượng, trọng lượng chất ma túy, tiền chất." Theo hướng dẫn này, tất cả các trường hợp thu được chất nghi là ma túy, thì đều phải giám định để xác định đó có phải là ma túy hay không, sau đó lấy kết quả giám định làm căn cứ khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự. Vấn đề bất cập ở đây là trong Thông tư 17 cũng như trong các văn bản hướng dẫn luật khác, không quy định cụ thể mức độ hàm lượng chất ma túy là bao nhiêu thì xử lý hình sự, còn bao nhiêu thì không xử lý hình sự.

Nếu chỉ cần xác định có thành phần ma túy trong chất đưa đi giám định là xử lý hình sự thì hiện nay trong cuộc sống hàng ngày, có rất nhiều thực phẩm, đồ tiêu dùng, thuốc chữa bệnh, cây công nghiệp có chất ma túy. Ví dụ: Trong nước uống Coca cola có thành phần cocaine; trong thuốc lá có thành phần nicotine. Tuy nhiên, hàm lượng cocaine trong nước uống Coca cola, nicotine trong thuốc lá là hàm lượng nhỏ, ở mức cho phép, nếu sử dụng liều lượng nhỏ sẽ không gây tác hại lớn đến cơ thể, nên được sử dụng rộng rãi, phổ biến, nhưng phải có khuyến cáo (ở các bao thuốc lá, các doanh nghiệp sản xuất phải khuyến cáo thuốc lá có hại cho sức khỏe). Vậy, nếu chỉ cần xác định có chất ma túy trong thành phần giám định, kết luận đó là ma túy và khởi tố điều tra thì hiện nay sẽ có rất nhiều đối tượng bị xử lý hình sự, mà tập trung chủ yếu là các doanh nghiệp kinh doanh nước uống, thuốc lá, dược phẩm.

Việc khởi tố này sẽ gây 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tâm lý hoang mang cho người dân, gây bất ổn trong thị trường kinh doanh và sẽ dẫn đến sự phản ứng tiêu cực từ phía người dân. Hoặc trường hợp cơ quan điều tra thu giữ được tang vật và giám định trong đó có chất ma túy, nhưng do hàm lượng thấp nên không có căn cứ xử lý hình sự được. Điển hình là vụ án sau: Ngày 26/3/2007, Công an huyện Thạch Thất phối hợp với Cơ quan điều tra - Công an tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội) tiến hành kiểm tra, phát hiện 21 hộ dân ở xã Tiến Xuân và Đông Xuân thuộc huyện Lương Sơn, Hòa Bình trồng cây cần sa với diện tích gần 4. Qua đấu tranh, xác định người thuê trồng cây cần sa là ông Hồ Hữu N và anh Lê Quang V - cán bộ Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam.

Tiến hành khám xét khẩn cấp nơi ở, nơi làm việc đối với ông Hồ Hữu N và anh Lê Quang V, thu giữ 98kg hạt cây "lanh mèo" (họ của cây cần sa). Kết luận giám định số 724/C21 ngày 13/4/2007 của Viện KHHS - Bộ Công an kết luận: "Các hạt thực vật trong các mẫu ký hiệu số 01, 02, 03, 04 gửi giám định đều chứa thành phần Delta9 - THC, tổng trọng lượng và hàm lượng trung bình trong các mẫu như sau: Mẫu ký hiệu Trọng lượng Hàm lượng Mẫu số 1 22.731gam 0,12% Mẫu số 2 17.493gam 0,09% Mẫu số 3 2.871gam 0,11% Mẫu số 4 17.637gam 0,17% Delta9 - THC nằm trong danh mục các chất ma túy". Trong vụ án này, mặc dù thu giữ được hạt cây cần sa tại nơi làm việc, đối tượng cũng thừa nhận việc cất giữ số hạt cần sa đó (nhằm mục đích nghiên cứu), giám định kết luận có thành phần chất ma túy trong hạt cây, tuy nhiên các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn không thể khởi tố vụ án, khởi tố bị 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] can về hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy. Lý do không khởi tố vụ án là vì hàm lượng chất ma túy trong hạt cây cần sa đó thấp, trong khi thực tế chưa có văn bản nào quy định hàm lượng chất ma túy là bao nhiêu thì khởi tố hình sự, bao nhiêu thì không khởi tố hình sự.

Ngoài ra, theo Điều 194 BLHS quy định thì chỉ các dạng ma túy sau mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đó là: "Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao côca, lá, hoa, quả cây cần sa, lá cây côca, quả thuốc phiện. Như vậy, trong điều luật không quy định hạt cây cần sa, hạt cây thuốc phiện là loại ma túy phải truy cứu trách nhiệm hình sự và tại mục 1.5 Phần II Thông tư 17 quy định: "Người nào mua bán trái phép cây có chứa chất ma túy khi cây hoặc các bộ phận của cây có chứa chất ma túy là đối tượng (chất ma túy) quy định tại Điều 194 của BLHS thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy theo Điều 194 của BLHS". Do đó, Cơ quan điều tra đã ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Như vậy, có thể thấy "chất ma túy" trong Luật phòng, chống ma túy và "chất ma túy" - đối tượng tác động của tội phạm ma túy trong luật hình sự là không đồng nhất.

Khái niệm "chất ma túy" theo Luật phòng, chống ma túy rộng hơn, có ý nghĩa chỉ ra thế nào là chất ma túy và liệt kê các chất ma túy cụ thể. Còn "chất ma túy" là đối tượng tác động của tội phạm về ma túy thì hẹp hơn, nó cũng là các chất ma túy nằm trong danh mục do chính phủ quy định, nhưng nó đòi hỏi thêm một điều kiện là phải có "hàm lượng", "trọng lượng" nhất định, lúc đó mới trở thành đối tượng tác động của tội phạm ma túy được. Nếu không phân biệt được đặc điểm này, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ rơi vào tình trạng bế tắc trong việc xử lý các trường hợp chất ma túy có hàm lượng thấp như nêu trên. Tương tự về đối tượng tác động của các tội phạm ma túy, liên hệ với tội Trộm cắp tài sản, đối tượng tác động của tội này là tài sản, tuy nhiên phải là tài sản có giá trị từ 2 triệu đồng trở lên mới cấu thành tội phạm, nếu tài sản dưới 2 triệu đồng mà nhân thân người có hành vi trộm cắp chưa tiền án, tiền 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sự, thì không phạm tội Trộm cắp tài sản.