CHƯƠNG 1. Cơ sở lý luận của quy hoạch sử dụng đất 1. Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất Quy hoạch sử dụng đất là một hiện tượng kinh tế - xã hội có tính chất đặc thù. Đây là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mang tính pháp lý của một hệ thống các biện pháp kỹ thuật, kinh tế, xã hội được xử lý bằng cách phân tích, tổng hợp về sự phân bố địa lý và các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội.
Hoạt động này có những đặc trưng của tính phân dị giữa các cấp vùng lãnh thổ theo quan điểm tiếp cận hệ thống để hình thành các phương án tổ chức lại việc sử dụng đất đai theo pháp luật của Nhà nước [2]. Theo FAO [16]: “Quy hoạch sử dụng đất là quá trình đánh giá tiềm năng đất và nước một cách có hệ thống phục vụ việc sử dụng đất và kinh tế - xã hội nhằm lựa chọn ra phương án sử dụng đất tốt nhất. Mục tiêu của quy hoạch sử dụng đất là lựa chọn và đưa phương án đã lựa chọn vào thực tiễn để đáp ứng nhu cầu của con người một cách tốt nhất nhưng vẫn bảo vệ được nguồn tài nguyên cho tương lai. Yêu cầu cấp thiết phải làm quy hoạch là do nhu cầu của con người và điều kiện thực tế sử dụng đất thay đổi nên phải nâng cao kỹ năng sử dụng đất”.
Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về quy hoạch đất đai: [3] - Quan điểm thứ nhất cho rằng: Quy hoạch sử dụng đất chỉ đơn thuần là các biện pháp kỹ thuật. - Quan điểm thứ hai cho rằng: Quy hoạch sử dụng đất được xây dựng dựa trên các quy phạm pháp luật của nhà nước nhằm nhấn mạnh tính pháp chế của quy hoạch sử dụng đất. Tuy nhiên, cả hai quan điểm đó đều chưa đầy đủ, bản chất của quy hoạch sử dụng đất không nằm ở khía cạnh kỹ thuật, cũng như không thuộc về hình thức pháp lý, mà nó nằm ở bên trong việc tổ chức sử dụng đất như một tư liệu sản xuất đặc biệt, coi như một đối tượng của các mối quan hệ xã hội trong sản xuất. Nó coi trọng hiệu quả kinh tế của việc sử dụng đất.
Do đó, cần hiểu quy hoạch sử dụng đất là tổ hợp của cả ba biện pháp:[5] Sinh viên: Trần Thị Thu Trang - MT1801Q 7 Khóa luận tốt nghiệp - Biện pháp pháp chế: Nhằm đảm bảo chế độ quản lý và sử dụng đất theo pháp luật. - Biện pháp kỹ thuật: Áp dụng các hình thức tổ chức lãnh thổ hợp lý trên cơ sở khoa học kỹ thuật. - Biện pháp kinh tế: Nhằm khai thác triệt để tiềm năng của đất. Vậy: Quy hoạch sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước về tổ chức và sử dụng đầy đủ, hợp lý, có hiệu quả cao thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cả nước.
Tổ chức sử dụng đất như là một tư liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất đất khác gắn liền với đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và môi trường [2]. Quy hoạch sử dụng đất cấp phường là quy hoạch cấp chi tiết, khác với quy hoạch vĩ mô mang tính chất tổng thể. Quy hoạch cấp phường bổ sung và hoàn thiện quy hoạch cấp thành phố. Đối tượng nghiên cứu của quy hoạch sử dụng đất Đối tượng nghiên cứu của quy hoạch sử dụng đất trên một vùng lãnh thổ cần xác định bao gồm các yếu tố sau: - Đặc điểm khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng.
- Hình dạng và mật độ khoảnh thửa. - Đặc điểm thủy văn, địa chất. - Đặc điểm thảm thực vật tự nhiên. - Các yếu tố về sinh thái.
- Mật độ, cơ cấu và đặc điểm phân bố dân cư. - Tình trạng và sự phân bố cơ sở hạ tầng. - Trình độ phát triển các ngành sản xuất. Do sự tác động đồng thời của nhiều yếu tố nên để tổ chức sử dụng đất đầy đủ, hợp lý và có hiệu quả cao kết hợp với bảo vệ đất và môi trường, cần đề ra những quy tắc chung và riêng về chế độ sử dụng đất, căn cứ vào những quy luật phát hiện, tùy theo từng điều kiện cụ thể và từng mục đích cần đạt.
Vì vậy, đối tượng nghiên cứu của quy hoạch sử dụng đất chính là: Sinh viên: Trần Thị Thu Trang - MT1801Q 8 Khóa luận tốt nghiệp - Nghiên cứu các quy luật về chức năng của đất như một tư liệu sản xuất chủ yếu. - Đề xuất các biện pháp tổ chức sử dụng đất đầy đủ, hợp lý, có hiệu quả cao kết hợp với bảo vệ đất và môi trường trong các ngành căn cứ vào điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của từng vùng lãnh thổ [4]. Phân loại quy hoạch sử dụng đất Để đáp ứng sự phát triển kinh tế quốc dân đòi hỏi phải tổ chức, phân bố lực lượng sản xuất trong từng vùng và phạm vi cả nước một cách hợp lý. Đây chính là nhiệm vụ quan trọng nhất của quy hoạch sử dụng đất.
Để thực hiện được yêu cầu trên thì quy hoạch sử dụng đất phải được lập cụ thể và chi tiết đến từng vùng lãnh thổ. Luật Đất đai 2013 quy định hệ thống quy hoạch sử dụng đất nước ta gồm 5 cấp [8]: - Quy hoạch sử dụng đất cấp quốc gia. - Quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh (bao gồm các tỉnh và các thành phố trực thuộc Trung ương). - Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện (bao gồm các huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh).
- Quy hoạch sử dụng đất Quốc Phòng. - Quy hoạch sử dụng đất an ninh. Chức năng, nhiệm vụ của quy hoạch sử dụng đất 1. Chức năng Trong quá trình sản xuất, việc sử dụng tài nguyên đất đai hợp lý và có hiệu quả là một vấn đề cần thiết và một trong những biện pháp tốt nhất đó là thực hiện công tác quy hoạch sử dụng đất.
Khi quy hoạch sử dụng đất tiến hành trên quy mô lớn, có thể là vùng lãnh thổ của một huyện, có thể là một tỉnh hoặc nhiều tỉnh hợp lại, có thể trên phạm vi cả nước. Trong những trường hợp đó, quy hoạch sử dụng đất phải được giải quyết các vấn đề phân chia lại lãnh thổ, tổ chức, sản xuất và lao động, bố trí lại mạng lưới điểm dân cư, tổ chức lại các đơn vị sử dụng đất. Quy hoạch sử dụng đất có thể giải Sinh viên: Trần Thị Thu Trang - MT1801Q 9 Khóa luận tốt nghiệp quyết các vấn đề di chuyển dân cư, khai khoáng xây dựng vùng kinh tế mới, bố trí lại các phường, thậm chí phân chia lại tỉnh, huyện, thành lập tỉnh, huyện mới. Quy hoạch sử dụng đất có chức năng tổ chức sử dụng đất như một tư liệu sản xuất giống như các tư liệu sản xuất khác, để từ đó tìm ra các giải pháp sử dụng đất có hiệu quả trên cơ sở sử dụng hợp lý các nguồn lực của xã hội nhằm thúc đẩy sự phát triển chung của xã hội, cùng với đó là nhiệm vụ bảo vệ môi trường và hệ sinh thái.
Không chỉ vậy, quy hoạch sử dụng đất còn tham gia điều chỉnh các mối quan hệ về đất đai, giúp cho công tác quản lý tài nguyên đất đai của Nhà nước thực hiện dễ dàng hơn. Quy hoạch sử dụng đất phải luôn đi trước một bước bởi nó là nền tảng cho tất cả các ngành, các lĩnh vực. Nhiệm vụ Sự phát triển của nền kinh tế quốc dân đòi hỏi phải tổ chức phân bố hợp lý lực lượng sản xuất trong từng vùng và trên phạm vi cả nước. Đây chính là nhiệm vụ quan trọng nhất của quy hoạch sử dụng đất.
Trong nhiều trường hợp, khi quy hoạch sử dụng đất phải tiến hành trên quy mô lớn, có thể là một vùng lãnh thổ của một huyện, một tỉnh hoặc một vùng kinh tế lớn gồm nhiều tỉnh hợp lại thì nhiệm vụ của quy hoạch sử dụng đất là phải giải quyết vấn đề phân chia lại lãnh thổ, tổ chức sản xuất và lao động, bố trí lại mạng lưới điểm dân cư, tổ chức lại các đơn vị sử dụng đất. Quy hoạch sử dụng đất có thể giải quyết vấn đề di chuyển dân cư, khai hoang, xây dựng nền kinh tế mới, bố trí lại các xã, nông trường, lâm trường, thậm chí phải bố trí lại các huyện, các tỉnh (phân chia lại các tỉnh, huyện, thành lập tỉnh, huyện mới). Quy hoạch sử dụng đất phải đáp ứng nhu cầu đất cho các ngành, các chủ sử dụng đất. Thể hiện ở việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cho các ngành, các chủ sử dụng đất thông qua việc lập các đơn vị sử dụng đất mới hoặc chỉnh lý, hoàn thiện các đơn vị sử dụng đất đang tồn tại.
Ngoài ra, quy hoạch sử dụng đất còn phải đáp ứng nhu cầu đất cho các ngành, các chủ sử dụng đất thông qua việc thành lập các đơn vị sử dụng đất mới hoặc chỉnh lý, hoàn thiện các đơn vị sử dụng đất đang tồn tại. Sinh viên: Trần Thị Thu Trang - MT1801Q 10 Khóa luận tốt nghiệp Tóm lại, quy hoạch sử dụng đất có một nhiệm vụ rất quan trọng. Trên cơ sở khai thác tốt các tiềm năng, thế mạnh của vùng, quy hoạch sử dụng đất sẽ tổ chức sử dụng đất đai hợp lý, có hiệu quả cao nhằm phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, góp phần thực hiện tốt mục tiêu và chiến lược chung của cả nước. Cơ sở thông tin số liệu, tư liệu bản đồ - Quy hoạch sử dụng đất đai phường Bắc Sơn giai đoạn 2008 - 2012.
- Căn cứ vào Chương trình phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2012 và định hướng đến năm 2020 của Ban chấp hành Đảng bộ phường Bắc Sơn - Căn cứ vào quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế, xã hội của TP. Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2012 và hướng tới 2020. - Căn cứ vào quy hoạch sử dụng đất đến năm 2016 tỉnh Quảng Ninh. - Căn cứ vào nghị quyết đại hội Đảng bộ phường Bắc Sơn nhiệm kỳ 2012 - 2016 1.
Tình hình quy hoạch sử dụng đất hiện nay trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình quy hoạch sử dụng đất trên thế giới Trên thế giới, công tác quy hoạch sử dụng đất đã được thực hiện từ nhiều năm trước đây. Hiện nay, quy hoạch sử dụng đất vẫn luôn là ngành được quan tâm đặc biệt bởi vai trò quan trọng của nó trong quá trình sản xuất. Tùy vào đặc điểm của mỗi nước mà ở đó có các loại hình và phương pháp quy hoạch khác nhau.