Đình Công Bất Hợp Pháp Từ Thực Tiễn Các Khu Công Nghiệp Tỉnh Tây Ninh

Nghiên cứu về đình công bất hợp pháp tại các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh, luận văn thạc sĩ luật kinh tế cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Lê Tất Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thúy Lâm
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Đình Công Bất Hợp Pháp Từ Thực Tiễn Các Khu Công Nghiệp Tỉnh Tây Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CÔNG BẤT HỢP PHÁP VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về đình công bất hợp pháp
• 1.1.1. Khái niệm và các dấu hiệu của đình công
• 1.1.1.1. Khái niệm đình công
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ ĐÌNH CÔNG BẤT HỢP PHÁP VÀ THỰC TIỄN TẠI KHU CÔNG NGHIỆP TỈNH TÂY NINH
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ HẠN CHẾ ĐÌNH CÔNG BẤT HỢP PHÁP Ở KHU CÔNG NGHIỆP TỈNH TÂY NINH

Tóm tắt

I. Tổng quan về đình công bất hợp pháp tại khu công nghiệp Tây Ninh

Đình công bất hợp pháp là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm trong bối cảnh phát triển kinh tế tại các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh. Theo thống kê, từ năm 2010 đến 2019, đã xảy ra 196 cuộc đình công, chủ yếu do các nguyên nhân như điều kiện làm việc, tiền lương và quyền lợi lao động không được đảm bảo. Hầu hết các cuộc đình công này đều không tuân thủ quy trình pháp luật, dẫn đến tình trạng đình công bất hợp pháp. Việc nghiên cứu và phân tích thực trạng này là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả nhằm hạn chế tình trạng đình công bất hợp pháp.

1.1. Khái niệm đình công và các dấu hiệu nhận biết

Đình công được hiểu là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của tập thể lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động. Các dấu hiệu nhận biết đình công bao gồm tính chất tập thể, tự nguyện và mục đích giải quyết tranh chấp lao động.

1.2. Tình hình đình công tại các khu công nghiệp Tây Ninh

Tại Tây Ninh, tình hình đình công diễn ra khá phức tạp với nhiều nguyên nhân khác nhau. Các cuộc đình công thường xảy ra tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và an ninh trật tự tại khu công nghiệp.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến đình công bất hợp pháp

Đình công bất hợp pháp không chỉ gây ra thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động. Các thách thức lớn bao gồm việc thiếu hiểu biết về pháp luật lao động, sự thiếu hụt tổ chức công đoàn mạnh mẽ và sự không đồng bộ trong các quy định pháp luật. Những vấn đề này cần được giải quyết để giảm thiểu tình trạng đình công bất hợp pháp.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến đình công bất hợp pháp

Nguyên nhân chính dẫn đến đình công bất hợp pháp bao gồm điều kiện làm việc không đảm bảo, tiền lương thấp và sự thiếu minh bạch trong các quy định lao động. Người lao động thường không được thông tin đầy đủ về quyền lợi của mình.

2.2. Hệ lụy của đình công bất hợp pháp

Hệ lụy của đình công bất hợp pháp không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn gây ra sự bất ổn trong xã hội. Tình trạng này có thể dẫn đến xung đột lao động và làm giảm uy tín của khu công nghiệp trong mắt nhà đầu tư.

III. Phương pháp giải quyết đình công bất hợp pháp hiệu quả

Để giải quyết tình trạng đình công bất hợp pháp, cần có các phương pháp hiệu quả như tăng cường tuyên truyền pháp luật lao động, xây dựng tổ chức công đoàn vững mạnh và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động. Những giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng đình công và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

3.1. Tăng cường tuyên truyền pháp luật lao động

Việc tuyên truyền pháp luật lao động cho người lao động và người sử dụng lao động là rất quan trọng. Cần tổ chức các buổi hội thảo, khóa đào tạo để nâng cao nhận thức về quyền lợi và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ lao động.

3.2. Cải thiện điều kiện làm việc

Cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao tiền lương và các chế độ phúc lợi cho người lao động sẽ giúp giảm thiểu tình trạng đình công. Doanh nghiệp cần lắng nghe ý kiến của người lao động để có những điều chỉnh phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về đình công bất hợp pháp tại khu công nghiệp Tây Ninh đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp hợp lý có thể giúp giảm thiểu tình trạng này. Các doanh nghiệp cần chủ động trong việc xây dựng mối quan hệ lao động tốt đẹp và thực hiện đúng các quy định pháp luật.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường tuyên truyền pháp luật đã giúp giảm thiểu số lượng đình công bất hợp pháp tại khu công nghiệp Tây Ninh.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các khu công nghiệp khác

Bài học từ các khu công nghiệp khác cho thấy rằng việc xây dựng mối quan hệ lao động tích cực và thực hiện đúng quy trình pháp luật là rất quan trọng để hạn chế đình công bất hợp pháp.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho vấn đề đình công

Kết luận, đình công bất hợp pháp là một vấn đề cần được giải quyết triệt để để đảm bảo quyền lợi của người lao động và ổn định môi trường đầu tư. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi của mình.

5.1. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Cần có những điều chỉnh trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn và bảo vệ quyền lợi của người lao động. Việc hoàn thiện pháp luật sẽ giúp giảm thiểu tình trạng đình công bất hợp pháp.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Tăng cường hợp tác giữa người lao động, người sử dụng lao động và cơ quan nhà nước sẽ giúp tạo ra môi trường làm việc tốt hơn và hạn chế tình trạng đình công bất hợp pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Tây Ninh, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam Việt Nam, hiện có 05 khu công nghiệp đang hoạt động với 294 dự án đầu tư còn hiệu lực, trong đó có 242 dự án đầu tư nước ngoài và 52 dự án đầu tư trong nước. Từ năm 2010 đến 2019, trên địa bàn các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh đã xảy ra 196 cuộc đình công, phần lớn không tuân thủ đúng trình tự pháp luật theo Điều 212 Bộ Luật Lao động (BLLĐ) năm 2012. Hiện tượng đình công bất hợp pháp không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư mà còn gây mất ổn định an ninh trật tự tại các khu công nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ trở thành điểm nóng chính trị xã hội. Mặc dù công tác tuyên truyền pháp luật lao động được tổ chức thường xuyên, tình trạng đình công bất hợp pháp vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận về đình công bất hợp pháp, phân tích quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn tại các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh trong giai đoạn 2010-2019, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và hạn chế đình công bất hợp pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả pháp luật lao động, góp phần ổn định quan hệ lao động và phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Các chỉ số như số lượng cuộc đình công, tỷ lệ dự án đầu tư và mức độ lấp đầy các khu công nghiệp được sử dụng làm thước đo đánh giá thực trạng và tác động của đình công bất hợp pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về quan hệ lao động, tranh chấp lao động tập thể và quyền đình công. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về quyền đình công: Đình công được xem là quyền cơ bản của người lao động (NLĐ), là biện pháp cuối cùng trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể (TCLĐ). Khái niệm đình công được phân tích theo các dấu hiệu cơ bản như ngừng việc tạm thời, tự nguyện, có tổ chức và nhằm đạt yêu sách trong quá trình giải quyết TCLĐ.

• Lý thuyết pháp luật lao động và điều chỉnh đình công bất hợp pháp: Phân tích các quy định pháp luật Việt Nam (BLLĐ 2012, 2019) và pháp luật quốc tế (Công ước ILO, Công ước quốc tế về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa) về đình công hợp pháp và bất hợp pháp, các trường hợp đình công bị coi là bất hợp pháp, thủ tục tuyên bố đình công bất hợp pháp và hậu quả pháp lý.

Các khái niệm chuyên ngành được làm rõ gồm: đình công hợp pháp, đình công bất hợp pháp, tranh chấp lao động tập thể về quyền và về lợi ích, tổ chức đại diện người lao động, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học truyền thống kết hợp với phương pháp pháp lý và thực tiễn:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Được áp dụng để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về đình công bất hợp pháp, so sánh quy định pháp luật Việt Nam với pháp luật một số quốc gia và các công ước quốc tế.

• Phương pháp thống kê và thu thập số liệu thực tiễn: Thu thập số liệu về các cuộc đình công tại các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh trong giai đoạn 2010-2019, bao gồm số lượng cuộc đình công, loại hình doanh nghiệp, nguyên nhân và hậu quả.

• Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Phân tích thực trạng pháp luật và các vụ đình công bất hợp pháp điển hình tại các khu công nghiệp như Trảng Bàng, Linh Trung III, Thành Thành Công.

• Phương pháp diễn giải và qui nạp: Được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các cuộc đình công xảy ra tại 05 khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh trong giai đoạn 2010-2019, với tổng số 196 cuộc đình công được thống kê. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ hiện tượng để đảm bảo tính toàn diện và chính xác. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2019, phù hợp với dữ liệu thực tế và các quy định pháp luật hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ đình công bất hợp pháp cao: Trong tổng số 196 cuộc đình công tại các khu công nghiệp Tây Ninh giai đoạn 2010-2019, phần lớn không tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật, đặc biệt không do tổ chức đại diện NLĐ có thẩm quyền tổ chức và lãnh đạo, hoặc diễn ra khi tranh chấp đang được giải quyết. Tỷ lệ đình công bất hợp pháp ước tính chiếm trên 70%.

2. Nguyên nhân chủ yếu là vi phạm thủ tục và thời điểm đình công: Nhiều cuộc đình công diễn ra khi vụ việc TCLĐ đang được cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc không qua thủ tục hòa giải, trọng tài theo quy định. Ngoài ra, việc không lấy ý kiến tập thể NLĐ đúng quy trình hoặc không thông báo cho cơ quan chức năng cũng phổ biến, chiếm khoảng 60% các vụ đình công bất hợp pháp.

3. Ảnh hưởng tiêu cực đến doanh nghiệp và môi trường đầu tư: Đình công bất hợp pháp làm gián đoạn sản xuất, giảm năng suất lao động, gây thiệt hại vật chất và uy tín doanh nghiệp. Ví dụ, tại Khu công nghiệp Trảng Bàng, các cuộc đình công đã làm giảm tỷ lệ lấp đầy từ 98,63% xuống mức thấp hơn trong một số năm, ảnh hưởng đến thu hút đầu tư.

4. Hệ quả pháp lý chưa được thực thi hiệu quả: Mặc dù pháp luật quy định rõ về thẩm quyền tuyên bố đình công bất hợp pháp và hậu quả pháp lý như bồi thường thiệt hại, xử lý kỷ luật, nhưng trên thực tế chưa có cuộc đình công nào bị tuyên bố chính thức là bất hợp pháp và tổ chức lãnh đạo đình công phải bồi thường. Nguyên nhân do khó khăn trong chứng minh thủ tục và vai trò lãnh đạo đình công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đình công bất hợp pháp là do nhận thức pháp luật của NLĐ và tổ chức đại diện NLĐ còn hạn chế, cùng với việc thực thi pháp luật chưa nghiêm minh. So với các quốc gia phát triển, quy định về thủ tục và thời điểm đình công của Việt Nam khá chặt chẽ, làm giảm tính thời cơ và sức ép của đình công, nhưng lại chưa được thực hiện đồng bộ trên thực tế.

Việc chưa có vụ đình công nào bị tuyên bố bất hợp pháp và xử lý bồi thường cho thấy sự thiếu hiệu quả trong cơ chế thực thi pháp luật, làm giảm tính răn đe và tạo điều kiện cho đình công bất hợp pháp tiếp tục diễn ra. So sánh với pháp luật của các nước như Đức, Pháp, Thái Lan, có thể thấy Việt Nam cần điều chỉnh linh hoạt hơn về thủ tục và thời điểm đình công để phù hợp với thực tiễn và nâng cao hiệu quả quản lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ đình công hợp pháp và bất hợp pháp theo năm, bảng thống kê nguyên nhân vi phạm thủ tục và thời điểm đình công, cũng như biểu đồ ảnh hưởng của đình công đến tỷ lệ lấp đầy các khu công nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn nâng cao nhận thức cho NLĐ và tổ chức đại diện NLĐ về quyền và nghĩa vụ trong đình công, đặc biệt về thủ tục và thời điểm đình công. Mục tiêu giảm tỷ lệ đình công bất hợp pháp ít nhất 30% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Liên đoàn Lao động tỉnh.

2. Hoàn thiện quy định pháp luật về đình công: Rà soát, sửa đổi các quy định về thủ tục, thời điểm đình công để phù hợp hơn với thực tiễn, tạo điều kiện cho việc thực thi và kiểm soát hiệu quả. Đề xuất bổ sung quy định về công việc thiết yếu phải duy trì trong đình công. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các cơ quan liên quan.

3. Nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của Hội đồng trọng tài lao động: Đẩy mạnh công tác giải quyết tranh chấp lao động tập thể, rút ngắn thời gian giải quyết để tạo niềm tin cho NLĐ, hạn chế đình công tự phát. Mục tiêu tăng số vụ tranh chấp được giải quyết thành công lên 50% trong 3 năm. Chủ thể: Tòa án, Sở Lao động, Hội đồng trọng tài lao động.

4. Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm đình công bất hợp pháp: Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng để phát hiện, xử lý kịp thời các vụ đình công vi phạm pháp luật, bao gồm việc tuyên bố đình công bất hợp pháp và xử lý bồi thường thiệt hại. Chủ thể: Công an, Tòa án, Sở Lao động. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên, học viên ngành Luật lao động và Luật kinh tế: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về đình công bất hợp pháp, giúp nâng cao hiểu biết lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực pháp luật lao động.

2. Cán bộ công đoàn và tổ chức đại diện người lao động: Tài liệu giúp nhận diện đúng quyền và nghĩa vụ trong tổ chức và lãnh đạo đình công, từ đó thực hiện đúng quy định pháp luật, hạn chế đình công bất hợp pháp.

3. Người sử dụng lao động, đặc biệt tại các khu công nghiệp: Hiểu rõ về các quy định pháp luật liên quan đến đình công, giúp xây dựng chính sách quản lý lao động hiệu quả, giảm thiểu rủi ro đình công bất hợp pháp.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động và tư pháp: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý, giải quyết tranh chấp lao động, đảm bảo ổn định quan hệ lao động và an ninh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Đình công bất hợp pháp là gì?
   Đình công bất hợp pháp là cuộc đình công không tuân thủ các quy định pháp luật về thủ tục, thời điểm, chủ thể tổ chức hoặc diễn ra khi tranh chấp đang được giải quyết. Ví dụ, đình công khi chưa qua hòa giải hoặc không do tổ chức đại diện NLĐ có thẩm quyền lãnh đạo.

2. Ai có thẩm quyền tuyên bố đình công bất hợp pháp?
   Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi xảy ra đình công có thẩm quyền xét và tuyên bố tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp của cuộc đình công theo quy định pháp luật.

3. Hậu quả pháp lý khi tham gia đình công bất hợp pháp là gì?
   Người lao động phải ngừng đình công và trở lại làm việc, nếu không sẽ bị xử lý kỷ luật lao động. Tổ chức lãnh đạo đình công có thể bị yêu cầu bồi thường thiệt hại cho người sử dụng lao động.

4. Tại sao nhiều cuộc đình công ở Tây Ninh bị coi là bất hợp pháp?
   Do vi phạm thủ tục như không lấy ý kiến tập thể NLĐ đúng quy định, không thông báo cho cơ quan chức năng, hoặc diễn ra khi tranh chấp đang được giải quyết. Ngoài ra, nhiều cuộc đình công không do tổ chức đại diện NLĐ có thẩm quyền tổ chức.

5. Làm thế nào để hạn chế đình công bất hợp pháp tại các khu công nghiệp?
   Cần tăng cường tuyên truyền pháp luật, hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp lao động và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để tạo môi trường lao động ổn định.

Kết luận

• Đình công bất hợp pháp tại các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh diễn ra phổ biến, chiếm tỷ lệ trên 70% trong giai đoạn 2010-2019, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất và môi trường đầu tư.
• Quy định pháp luật hiện hành về đình công khá chặt chẽ nhưng chưa được thực thi hiệu quả, dẫn đến nhiều cuộc đình công vi phạm thủ tục và thời điểm.
• Việc chưa có vụ đình công nào bị tuyên bố bất hợp pháp và xử lý bồi thường cho thấy sự thiếu hiệu quả trong cơ chế thực thi pháp luật.
• Luận văn đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao nhận thức pháp luật, hoàn thiện quy định và tăng cường xử lý vi phạm để hạn chế đình công bất hợp pháp.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi, đánh giá hiệu quả và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi để nâng cao chất lượng quản lý quan hệ lao động.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng môi trường lao động ổn định và phát triển bền vững tại các khu công nghiệp tỉnh Tây Ninh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CÔNG BẤT HỢP PHÁP VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT 1. Một số vấn đề lý luận về đình công bất hợp pháp 1. Khái niệm và các dấu hiệu của đình công 1. Khái niệm đình công Trên bình diện quốc tế, Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (1966) của Đại hội đồng Liên Hợp quốc đã ghi nhận quyền đình công như là một trong những đảm bảo quan trọng cùng với quyền làm việc, quyền của mọi người được hưởng những điều kiện làm việc công bằng và thuận lợi.

Theo Điều 8 Công ước quốc tế về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của Liên hợp quốc (1966): “. quyền đình công được thực hiện với điều kiện phù hợp với pháp luật của mỗi quốc gia”. Bên cạnh đó, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cũng nhìn nhận đình công là biểu hiện của quyền tự do liên kết, quyền tổ chức của NLĐ trong các Công ước số 87 về quyền tự do hiệp hội và về việc bảo vệ quyền được tổ chức (1948), Công ước số 98 về áp dụng những nguyên tắc của quyền tổ chức và thương lượng tập thể (1949). Theo quan điểm của ILO, “Quyền đình công là một trong những biện pháp thiết yếu của NLĐ và các tổ chức của họ có thể sử dụng để xúc tiến và bảo vệ các lợi ích kinh tế, xã hội của mình, không chỉ nhằm đạt tới những điều kiện làm việc tốt hơn hoặc có những yêu cầu tập thể mang tính chất nghề nghiệp, mà còn nhằm tìm ra những giải pháp cho những vấn đề chính sách kinh tế và xã hội và các vấn đề lao động bất kỳ loại nào mà NLĐ trực tiếp quan tâm ” [23, tr.

Dưới gốc độ của một tổ chức quốc tế, nhận định của ILO về đình công có nội hàm khá rộng, không giới hạn ở việc mô tả các dấu hiệu đặc thù để phân biệt đình công với các hành động công nghiệp khác mà chủ yếu nhấn mạnh đến phạm vi, mục đích của đình công. Với nhũng quy định mở, quan điểm của ILO vì vậy có ý nghĩa định hướng, bởi xét đến cùng, việc ghi nhận, điều chỉnh vấn đề đình công còn phải 7 tính đến các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, yếu tố đặc thù trong văn hóa pháp lý,. của mỗi quốc gia. Một số nước như Đức, Australia, Anh vấn đề đình công được xem xét qua án lệ.

Trong khi đó, nhiều nước trên thế giới lại “mô hình hóa” thành những quy định cụ thể và có sự khác nhau khi đưa ra quan niệm về đình công. Hoa Kỳ cho rằng: “đình công bao gồm mọi cuộc đình công do người lao động (NLĐ) tiến hành hoặc những hành vi ngừng việc khác (bao gồm hành vi ngưng việc do thỏa ước tập thể quá hạn) và mọi cuộc đình công của NLĐ hoặc những hành vi làm gián đoạn sản xuất” [23, tr. Hoặc đơn giản hơn khi không đưa ra những liệt kê chi tiết, Luật quan hệ lao động (QHLĐ) của Thái Lan quy định về đình công như sau: “Đình công là việc những NLĐ ngừng công việc đồng loạt với tính chất tạm thời do có TCLĐ” [23, tr. Một cách cụ thể hơn, BLLĐ của Liên bang Nga đưa ra khái niệm: “Đình công là việc tập thể lao động tự nguyện từ chối tạm thời đối với việc thực hiện trách nhiệm lao động của mình (một phần hoặc toàn bộ) nhằm mục đích giải quyết TCLĐ tập thể” [23, tr.

Mặc dù vẫn chưa thể đưa ra một sự nhìn nhận nhất quán và khái quát về mặt khoa học đối với thuật ngữ đình công, nhưng các quan niệm về đình công nói trên ít nhiều cũng đã đề cập đến một số dấu hiệu như ngừng việc tạm thời, tự nguyện, mục đích giải quyết TCLĐ. ỞViệt Nam, theo Từ điển luật học: “Đình công là đỉnh cao của tranh chập lao động tập thể, được biểu hiện ở sự ngừng việc tập thể. Đình công là biện pháp mạnh mẽ, quyết liệt của tập thể lao động để đòi NSDLĐ thực hiện đúng nghĩa vụ của mình trong quan hệ lao động, đòi thỏa mãn các yêu sách và các vấn đề trong QHLĐ” [22, tr. Trong pháp luật Việt Nam, quyền đình công lần đầu tiên được ghi nhận trong BLLĐ 1994 và được bổ sung, chỉnh sửa năm 2006.

Đến BLLĐ 2012, đình công tiếp tục được ghi nhận và được hiểu là: “sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của tập thể lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết TCLĐ” [4, Điều 209]. BLLĐ năm 2019 thì quy định: “Đình công là sự 8 ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của NLĐ nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết TCLĐ và do tổ chức đại diện NLĐ có quyền thương lượng tập thể là một bên TCLĐ tập thể tổ chức và lãnh đạo” (Điều 198 BLLĐ). Khái niệm này đã chỉ ra được các dấu hiệu đặc trưng cơ bản của cuộc đình công: như ngừng việc tập thể, tự nguyện, có tổ chức. Tuy nhiên, trong thực tế, đình công không chỉ xảy ra khi có TCLĐ, mà tính chất, mức độ đa dạng, phức tạp phụ thuộc vào nguyện vọng của NLĐ.

Khái niệm đình công được quy định trong pháp luật Việt Nam chỉ đề cập đến vấn đề đình công trong quá trình giải quyết TCLĐ, vô hình chung làm hẹp phạm vi của vấn đề. Với khái niệm này, tính chất, mức độ và nội dung của các cuộc đình công vẫn chưa được bao quát hết vì trên thực tế có những cuộc đình công không nhằm giải quyết TCLĐ (Ví dụ: cuộc đình công phản đối Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) của công nhân Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH) PouYuen Việt Nam. Trong 02 ngày 26-27/3/2015, gần 90.000 công nhân Công ty TNHH PouYuen Việt Nam (quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh) đã đình công phản đối các quy định tại Điều 60, Luật BHXH 2014 về việc không cho người tham gia BHXH được hưởng BHXH một lần như trước. Quan niệm đình công trong pháp luật Việt Nam nghiêng về khái niệm đình công bất hợp pháp hơn là khái niệm một cuộc đình công nói chung.

Không thể không thừa nhận rằng đình công là một hiện tượng khá phức tạp, tác động của nó không chỉ giới hạn trong phạm vi đối với “quan hệ chủ - thợ” cũng như không phải chỉ diễn ra trong lĩnh vực kinh tế. Chính vì vậy, vấn đề đình công cần được phân tích, đánh giá dưới nhiều góc độ khác nhau. Dưới góc độ kinh tế, đình công được xem là biện pháp đấu tranh của NLĐ trong nền kinh tế thị trường nhằm bảo vệ các lợi ích phát sinh từ quan hệ lao động,. Trong quan hệ lao động, các bên vừa mâu thuẫn vừa thống nhất về mặt lợi ích: NSDLĐ luôn theo đuổi lợi nhuận tối đa, trong khi đó, lợi ích thiết thân mà NLĐ hướng tới chủ yếu và trước hết là tiền lương, thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, các chế độ BHXH, BHYT.

Vì vậy, các bên trong QHLĐ có xu hướng đấu tranh với nhau 9 để quyết định lợi ích kinh tế của chính mình. Tuy nhiên, nếu xét một cách toàn cục thì giữa các bên vẫn tồn tại một lợi ích chung đòi hỏi cần có sự hợp tác bền vững, lâu dài trong QHLĐ. Chính vì thế, NLĐ phải lựa chọn một giải pháp phù hợp nhằm đảm bảo vẫn có thể vừa duy trì QHLĐ vừa bảo vệ được lợi ích của mình một khi không thể đạt được những thỏa thuận cần thiết. Với giải pháp đình công, hậu quả là tình trạng sản xuất bị đình trệ, hoạt động điều hành sản xuất kinh doanh sẽ gặp nhiều trở ngại, doanh nghiệp gánh chịu những tổn thất trước khi ổn định lại trật tự.

Như vậy, với khả năng gây ra thiệt hại về kinh tế hay đe doa gây thiệt hại về kinh tế, đình công tạo ra áp lực đối với người sử dụng lao động, đòi hỏi phải có sự cân nhắc về mặt lợi ích trước những yêu sách của tập thể lao động. Chính vì vậy, tuy không phải là biện pháp duy nhất để bảo vệ lợi ích kinh tế hoặc lợi ích nghề nghiệp, nhưng trong nhiều trường hợp khi mâu thuẫn về mặt lợi ích đã trở nên đỉnh điểm, TCLĐ rơi vào bế tắc, tập thể lao động sử dụng đình công như là phương thức đấu tranh kinh tế với người sử dụng lao động. Dưới góc độ xã hội, đình công là sự thể hiện mang tính xã hội của một vấn đề kinh tế. Trước hết, đình công là hiện tượng tập thể, bởi lẽ, nó được thực hiện thông qua hành vi ngừng việc của nhiều NLĐ với ý chí tự nguyện.

Các cuộc đình công có xu hướng tập hợp sự tham gia đông đảo của những NLĐ, thể hiện khả năng liên kết và tổ chức. Điều này cũng phù hợp với nhận xét của một nghiên cứu về đình công ở Việt Nam: “Mặc dù đình công tự phát nhưng các cuộc đình công lại được tổ chức rất tốt, thể hiện sự đoàn kết cao trong công nhân ” [9, tr. Trên thực tế, các cuộc đình công được tổ chức đã thu hút hàng trăm đến hàng ngàn người tham gia như các cuộc đình công ở các công ty Sam Yang (Thành phố Hồ Chí Minh), Doanh Đức (Bình Dương), Keyhinge Toy’s (Đà Nẵng),. Nghiên cứu về mặt tác động xã hội thì đình công, một mặt đem lại những ảnh hưởng tích cực như góp phần tăng cường lợi ích cho NLĐ, tạo dựng QHLĐ lành mạnh, bảo vệ những giá trị tiến bộ xã hội trong lĩnh vực lao động,.

Nhưng mặt khác, đình công cũng tiềm ẩn khả năng gây ra các tác động tiêu cực về mặt xã hội. 10 Trong nhiều trường hợp, đình công với đông người tham gia diễn biến rất phức tạp gây nền tình trạng mất an ninh trật tự, rối loạn xã hội và thậm chí như Ai Cập khủng hoảng chính trị bắt đầu từ đình công lan rộng và không thể kiểm soát. Dưới góc độ pháp lý, trước hết cần phải khẳng định: đình công là một trong những quyền cơ bản của NLĐ. Thứ hai, là quyền của cá nhân NLĐ nhưng đình công chỉ được thừa nhận khi nó được thực hiện thông qua hành vi mang tính tập thể: sự ngừng việc của tập thể lao động một cách tự nguyện, có tổ chức với những mục tiêu chung.

Ngoài ra, quyền đình công được sử dụng như là “vũ khí cuối cùng” trong những điều kiện nhất định, do vậy, nó phải đảm bảo trong khuôn khổ pháp luật và phải tuân theo những trình tự, thủ tục nhất định do pháp luật quy định. Tóm lại, đình công là hiện tượng khách quan trong nền kinh tế thị trường.