Pháp Luật Về Dịch Vụ Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Á Châu

Khám phá pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại, đặc biệt là ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu.

• Tác giả: Lê Công Minh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Phương Thảo
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp Luật Về Dịch Vụ Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng Thương Mại Á Châu
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ PHÁP LUẬT VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Một số vấn đề lý luận chung về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 1.3. Phân loại các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp
• 1.4. Vai trò của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp
• 1.6. Một số vấn đề lý luận về pháp luật điều chỉnh dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 1.7. Sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật đối với các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thương mại
• 1.8. Nội dung của pháp luật điều chỉnh các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thương mại
• 1.9. Yếu tố tác động đến pháp luật điều chỉnh dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Á CHÂU
• 2.1. Thực trạng pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 2.2. Quy định về chủ thể trong dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt
• 2.3. Quy định về các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp
• 2.4. Quy định về đảm bảo an toàn hoạt động thanh toán và bảo đảm quyền lợi khách hàng
• 2.5. Quy định về phòng ngừa, xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp
• 2.6. Thực tiễn thực thi các quy định pháp luật về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu
• 2.7. Những kết quả đã đạt được trong quá trình áp dụng các quy định pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu
• 2.8. Những điểm hạn chế trong quá trình áp dụng các quy định pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 3.3. Hoàn thiện quy định về chủ thể trong dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt
• 3.4. Hoàn thiện quy định về hình thức thanh toán không dùng tiền mặt
• 3.5. Hoàn thiện quy định về đảm bảo an toàn hoạt động thanh toán và bảo đảm quyền lợi khách hàng
• 3.6. Hoàn thiện quy định về phòng ngừa, xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp
• 3.7. Giải pháp nâng cao khả năng thực thi pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại Á Châu

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành xu hướng chủ đạo trong nền kinh tế hiện đại. Tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu (ACB), dịch vụ này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao tính an toàn cho các giao dịch tài chính. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt tại ACB đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của ngân hàng trong việc áp dụng công nghệ mới vào dịch vụ tài chính.

1.1. Khái niệm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán mà không sử dụng tiền mặt trong các giao dịch. Thay vào đó, các phương thức như thẻ tín dụng, chuyển khoản trực tuyến, và ví điện tử được sử dụng. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trong việc vận chuyển tiền mặt mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người tiêu dùng.

1.2. Vai trò của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế số. Nó giúp tăng cường tính minh bạch trong giao dịch, giảm thiểu chi phí giao dịch và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính cho cả ngân hàng và khách hàng.

II. Thách thức trong việc áp dụng pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt

Mặc dù dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đang phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng pháp luật. Các quy định hiện hành chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và thị trường. Điều này dẫn đến những khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo an toàn cho các giao dịch.

2.1. Những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành

Nhiều quy định pháp luật hiện tại chưa đầy đủ và không rõ ràng, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc thực hiện dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này có thể dẫn đến việc khách hàng không được bảo vệ quyền lợi một cách tốt nhất.

2.2. Rủi ro an toàn trong thanh toán không dùng tiền mặt

Rủi ro an toàn trong thanh toán không dùng tiền mặt là một vấn đề nghiêm trọng. Các hình thức gian lận, lừa đảo trực tuyến ngày càng gia tăng, đòi hỏi các ngân hàng phải có biện pháp bảo vệ khách hàng hiệu quả hơn.

III. Phương pháp cải thiện dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Để nâng cao hiệu quả của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, các ngân hàng cần áp dụng nhiều phương pháp cải thiện. Việc đầu tư vào công nghệ mới và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và ngân hàng để xây dựng khung pháp lý hoàn thiện.

3.1. Đầu tư vào công nghệ thanh toán mới

Đầu tư vào công nghệ thanh toán mới như blockchain và trí tuệ nhân tạo sẽ giúp cải thiện tính an toàn và hiệu quả của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Các ngân hàng cần cập nhật công nghệ thường xuyên để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng

Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng thông qua đào tạo nhân viên và cải thiện quy trình phục vụ sẽ giúp tạo niềm tin cho khách hàng. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự hài lòng mà còn thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt.

IV. Ứng dụng thực tiễn tại ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu

Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu đã áp dụng nhiều giải pháp để phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Các chương trình khuyến mãi và dịch vụ tiện ích đã thu hút được nhiều khách hàng tham gia. Kết quả là tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt tại ACB đã tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian qua.

4.1. Kết quả đạt được trong việc áp dụng dịch vụ

Kết quả đạt được từ việc áp dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ACB là rất khả quan. Tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong thói quen tiêu dùng của khách hàng.

4.2. Những hạn chế trong thực tiễn áp dụng

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng ACB vẫn gặp phải một số hạn chế trong việc áp dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Các vấn đề như thiếu hụt thông tin và sự không đồng bộ trong quy trình vẫn cần được khắc phục.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng dịch vụ này, cần có những cải cách trong quy định pháp luật và đầu tư vào công nghệ. Tương lai của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội cho cả ngân hàng và khách hàng.

5.1. Định hướng phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt

Định hướng phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng công nghệ và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về lợi ích của dịch vụ này.

5.2. Tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam

Tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Các ngân hàng cần chuẩn bị sẵn sàng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại và thực tiễn áp dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu" do sinh viên Lê Công Minh thực hiện tại Khoa Luật, Học viện Ngân hàng (khóa học 2017 - 2021), dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Phương Thảo. Đề tài được hoàn thành vào tháng 05 năm 2021.

Lý do chọn đề tài xuất phát từ tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và bối cảnh khủng hoảng y tế toàn cầu do đại dịch Covid-19, khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo nguy cơ lây nhiễm virus qua tiền mặt và khuyến nghị các quốc gia chuyển đổi sang các hình thức thanh toán không tiền mặt. Tại Việt Nam, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) luân chuyển dòng tiền an toàn, hỗ trợ quản lý vĩ mô, hạn chế lạm phát và giảm chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt. Tuy nhiên, hành lang pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này bộc lộ một số lỗ hổng trước sự xuất hiện của các phương tiện thanh toán điện tử mới. Việc thực hiện Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021 - 2025 đòi hỏi phải rà soát, hoàn thiện khung pháp lý và đánh giá thực tiễn thi hành tại các tổ chức tín dụng, cụ thể là Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu (ACB).

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về dịch vụ TTKDTM, chỉ ra các vướng mắc, bất cập trong hệ thống quy định và trong thực tiễn áp dụng tại ACB, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành. Tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận chung về dịch vụ TTKDTM của ngân hàng thương mại.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về dịch vụ TTKDTM của ngân hàng thương mại và thực tiễn áp dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu.
3. Đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về dịch vụ TTKDTM của các ngân hàng thương mại.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài gồm các quy định pháp luật điều chỉnh dịch vụ TTKDTM và hoạt động cung ứng dịch vụ TTKDTM của các ngân hàng thương mại nói chung, Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu nói riêng.

Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động thanh toán qua ngân hàng và thực tiễn tại ACB (trong đó có việc khảo sát tại ACB Chi nhánh Đông Đô - Phòng giao dịch Thanh Xuân). Phạm vi về thời gian khảo sát thực tế khai thác số liệu hoạt động kinh doanh, tín dụng và huy động vốn của ACB giai đoạn từ năm 2018 đến ngày 30/9/2020, cùng các số liệu thống kê thanh toán toàn quốc cập nhật đến tháng 10/2020.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý chuyên ngành luật ngân hàng - tài chính, kết hợp lý luận kinh tế học tiền tệ về bản chất của tiền bút toán (đồng tiền ghi sổ/hạch toán) và vai trò trung gian thanh toán của ngân hàng thương mại.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật làm nền tảng phân tích trong công trình bao gồm:

• Luật và văn bản pháp điển: Luật Các công cụ chuyển nhượng năm 2005; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12 (sửa đổi, bổ sung năm 2013); các điều ước và tập quán thương mại quốc tế như Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP 600).
• Nghị định của Chính phủ: Nghị định số 101/2012/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt; Nghị định số 80/2016/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 101/2012/NĐ-CP; Nghị định số 222/2013/NĐ-CP về thanh toán bằng tiền mặt; Nghị định số 64/2001/NĐ-CP về hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán; Nghị định số 30/CP năm 1996 về quy chế phát hành và sử dụng séc.
• Thông tư của Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Thông tư số 46/2014/TT-NHNN hướng dẫn về dịch vụ TTKDTM; Thông tư số 29/2016/TT-NHNN quy định về thấu chi và cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng; Thông tư số 19/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động thẻ ngân hàng và các văn bản sửa đổi (Thông tư 26/2017/TT-NHNN, Thông tư 28/2019/TT-NHNN, Thông tư 22/2020/TT-NHNN); Thông tư số 47/2014/TT-NHNN và Thông tư 20/2020/TT-NHNN về an toàn bảo mật trang thiết bị thẻ; Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN ngày 17/01/2021 của Ngân hàng Nhà nước về hoạt động thẻ ngân hàng; Thông tư số 26/2015/TT-BTC về thuế giá trị gia tăng và quản lý thuế.

Tác giả vận dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp tổng hợp và phân tích: Hệ thống hóa các quan điểm lý luận về TTKDTM và mổ xẻ nội dung từng điều khoản pháp luật thực định.
• Phương pháp thống kê, mô tả: Thu thập và trình bày hệ thống văn bản pháp luật, các số liệu giao dịch thanh toán điện tử và báo cáo tài chính của ACB.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu quy định của văn bản hiện hành với văn bản tiền nhiệm (như so sánh Thông tư 29/2016/TT-NHNN với Nghị định 64/2001/NĐ-CP; Nghị định 80/2016/NĐ-CP với Nghị định 101/2012/NĐ-CP) và đối chiếu lý thuyết pháp lý với thực tế thi hành tại ngân hàng thương mại.
• Phương pháp điều tra thực tiễn: Nắm bắt các tồn tại, khó khăn từ hoạt động nghiệp vụ thực tế tại ACB - Chi nhánh Đông Đô - Phòng giao dịch Thanh Xuân.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, báo cáo tài chính công khai của ACB và tài liệu quản trị nội bộ do Chi nhánh Đông Đô - Phòng giao dịch Thanh Xuân cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt và pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại

Chương này tập trung xác lập cơ sở lý luận về TTKDTM với bốn đặc trưng bản chất:

1. Không có sự dịch chuyển của tiền mặt hiện hữu mà sử dụng tiền hạch toán ghi trên sổ sách kế toán ngân hàng;
2. Tồn tại sự vận động độc lập tương đối giữa lưu chuyển hàng hóa và lưu chuyển tiền tệ cả về không gian lẫn thời gian;
3. Sử dụng chứng từ giấy hoặc chứng từ điện tử làm căn cứ pháp lý trích chuyển;
4. Bắt buộc có sự tham gia của trung gian thanh toán là hệ thống ngân hàng thương mại theo mối quan hệ ba bên (người trả tiền, người thụ hưởng, tổ chức cung ứng dịch vụ).

Tác giả phân loại và làm rõ đặc điểm pháp lý của các phương thức TTKDTM chủ yếu:

Phương thức thanh toán	Khung pháp lý điều chỉnh	Khái niệm và đặc điểm nghiệp vụ cốt lõi	Hạn chế/Rủi ro theo phân tích của tác giả
Thẻ ngân hàng	VBHN số 03/VBHN-NHNN	Phương tiện do tổ chức phát hành thẻ cấp (gồm thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ trả trước; phân theo phạm vi có thẻ nội địa, quốc tế; phân theo vật lý có thẻ vật lý, phi vật lý).	Tiềm ẩn rủi ro lộ bí mật thông tin tài khoản, hạ tầng kỹ thuật vùng nông thôn còn hạn chế.
Séc	Luật Các CCNN 2005 (Khoản 4 Điều 4)	Giấy tờ có giá do người ký phát lập, lệnh cho ngân hàng trích tiền thanh toán cho người thụ hưởng (séc ghi danh, vô danh, bảo chi, chuyển khoản...).	Người thụ hưởng không nhận được tiền ngay do phải chờ thủ tục xác nhận của ngân hàng phát hành.
Ủy nhiệm chi (Lệnh chi)	Thông tư 46/2014/TT-NHNN (Khoản 3 Điều 3)	Ngân hàng thực hiện lệnh trích tiền từ tài khoản của bên trả tiền chuyển cho bên thụ hưởng theo mẫu quy định.	Bên bán đối mặt rủi ro bị chiếm dụng vốn nếu bên mua chậm lập lệnh hoặc không đủ số dư.
Ủy nhiệm thu (Nhờ thu)	Thông tư 46/2014/TT-NHNN (Khoản 4 Điều 3)	Ngân hàng thu hộ tiền trên tài khoản bên trả tiền theo đề nghị của bên thụ hưởng trên cơ sở thỏa thuận văn bản giữa hai bên.	Ngân hàng chỉ đóng vai trò trung gian xử lý chứng từ, không chịu trách nhiệm bảo đảm quyền lợi cho bên bán nếu bên mua từ chối chi trả.
Thư tín dụng (L/C)	Tập quán quốc tế UCP 600	Cam kết trả tiền không thể hủy ngang của ngân hàng phát hành cho người thụ hưởng khi xuất trình bộ chứng từ hợp lệ.	Độc lập với hợp đồng thương mại gốc; ngân hàng chỉ kiểm tra bề mặt chứng từ mà không thẩm tra hàng hóa thực tế.
Dịch vụ điện tử & số	Khung pháp lý giao dịch điện tử	E-Banking (Internet/Mobile/SMS banking), Ngân hàng số (D-Banking/Livebank) và tiền điện tử (ví điện tử).	Yêu cầu chuẩn hóa cao về hạ tầng bảo mật công nghệ thông tin.

Chương 1 cũng phân tích các nhân tố tác động đến sự phát triển của TTKDTM, chia thành nhóm chủ quan (công nghệ ngân hàng, chiến lược tiếp thị, chất lượng nguồn nhân lực) và nhóm khách quan (môi trường kinh tế vĩ mô, tâm lý tiêu dùng tiền mặt, dịch bệnh Covid-19, môi trường pháp lý). Đồng thời, tác giả khẳng định sự cần thiết của việc điều chỉnh bằng pháp luật nhằm xác lập trật tự quản lý vĩ mô, kiểm soát lạm phát, phòng chống tội phạm rửa tiền và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại và thực tiễn áp dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu

Chương 2 rà soát các quy định pháp luật thực định và đối chiếu với thực tế áp dụng tại ACB:

Thực trạng quy định về chủ thể và điều kiện tham gia:

• Tổ chức cung ứng dịch vụ: Nghị định 101/2012/NĐ-CP quy định nghĩa vụ của tổ chức cung ứng phải thực hiện lệnh thanh toán hợp lệ của khách hàng. Tuy nhiên, quy định về phí dịch vụ tại Điều 17 Nghị định 101/2012/NĐ-CP và Thông tư 46/2014/TT-NHNN cho phép các tổ chức tín dụng tự ấn định mức phí dẫn đến chênh lệch biểu phí, tạo ra sự cạnh tranh không đồng đều giữa các ngân hàng. Về điều kiện đối với tổ chức không phải ngân hàng cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, Khoản 2 Điều 15 Nghị định 101/2012/NĐ-CP đặt ra các điều kiện khắt khe: vốn điều lệ tối thiểu 50 tỷ đồng, đề án kinh doanh được phê duyệt, tiêu chuẩn nhân sự lãnh đạo và hệ thống kỹ thuật dự phòng độc lập.
• Khách hàng sử dụng dịch vụ: Nghị định 80/2016/NĐ-CP đã sửa đổi Khoản 5 Điều 4 Nghị định 101/2012/NĐ-CP để phân định rõ chủ tài khoản là cá nhân đứng tên hoặc tổ chức mở tài khoản. Dù vậy, pháp luật còn khoảng trống đối với tư cách mở tài khoản thanh toán của các chi nhánh, văn phòng đại diện hay công ty trực thuộc, gây vướng mắc trong phân định trách nhiệm quản lý tài sản và thẩm quyền giải quyết khi phát sinh tranh chấp tài chính.
• Bất cập về hạn mức thanh toán tiền mặt: Nghị định 222/2013/NĐ-CP chỉ bắt buộc hạn mức thanh toán tiền mặt đối với các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước. Đối với khu vực doanh nghiệp, nghĩa vụ thanh toán không dùng tiền mặt gián tiếp bị ràng buộc qua ngưỡng hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên để khấu trừ thuế giá trị gia tăng (theo Thông tư 26/2015/TT-BTC và Luật Thuế TNDN sửa đổi năm 2013). Ngược lại, nhóm khách hàng cá nhân và tổ chức dân sự khác không bị điều chỉnh bởi hạn mức bắt buộc, tạo kẽ hở duy trì thói quen giao dịch tiền mặt.
• Quy định về thấu chi và chứng từ thanh toán: Thông tư 29/2016/TT-NHNN đã thu hẹp phạm vi thấu chi, chỉ áp dụng trong thanh toán điện tử liên ngân hàng giữa các tổ chức tín dụng với Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, thay vì áp dụng rộng rãi cho người sử dụng dịch vụ như cách hiểu tại Nghị định 64/2001/NĐ-CP trước đây. Đồng thời, pháp luật thiếu văn bản quy chuẩn hướng dẫn thống nhất về việc luân chuyển, kiểm soát và lưu trữ chứng từ thanh toán điện tử.

Thực trạng quy định về các công cụ thanh toán cụ thể:

• Hoạt động thanh toán thẻ: Hệ thống văn bản phát triển liên tục từ Thông tư 47/2014/TT-NHNN, Thông tư 19/2016/TT-NHNN và được pháp điển hóa tại Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN ngày 17/01/2021. Mặc dù khung pháp lý đã cụ thể hóa khái niệm chủ thẻ, phân loại thẻ và điều kiện sử dụng, nhưng Điều 6 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN mới chỉ quy định chung chung về việc trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và xử lý tổn thất tài sản khác mà chưa ban hành tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể hay quy định chế độ bảo hiểm bắt buộc đối với rủi ro gian lận thanh toán thẻ.
• Thanh toán bằng séc: Vẫn chịu ảnh hưởng từ khung kỹ thuật của Nghị định 30/CP (1996) và Luật Các công cụ chuyển nhượng 2005, chưa có sự đổi mới đồng bộ để thúc đẩy séc điện tử trong bối cảnh thanh toán hiện đại.

Thực tiễn thực thi pháp luật tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB): Khóa luận tổng hợp các dữ liệu tại các bảng biểu: Bảng 2.1 (Nguồn vốn huy động), Bảng 2.2 (Cơ cấu tiền gửi của khách hàng theo loại hình), Bảng 2.3 (Hoạt động tín dụng của ACB) và Bảng 2.4 (Kết quả hoạt động kinh doanh từ năm 2018 đến 30/9/2020). Qua phân tích số liệu và nghiệp vụ, tác giả ghi nhận ACB đã thực hiện nghiêm túc các quy định an toàn thanh toán, kiểm soát tài khoản thanh toán và phát triển hạ tầng ngân hàng số. Tuy nhiên, ngân hàng vẫn gặp khó khăn trước các hành vi gian lận công nghệ cao, vướng mắc trong khâu phối hợp tạm khóa/phong tỏa tài khoản theo Điều 12 Nghị định 101/2012/NĐ-CP và xử lý tra soát khi có sự cố kỹ thuật liên ngân hàng.

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại

Khóa luận đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện hệ thống thể chế:

• Định hướng xây dựng pháp luật: Đồng bộ hóa các quy định chuyên ngành ngân hàng với pháp luật dân sự, thương mại và giao dịch điện tử; thúc đẩy lộ trình thực hiện Đề án thanh toán không dùng tiền mặt quốc gia giai đoạn 2021 - 2025.
• Hoàn thiện quy định về chủ thể: Bổ sung hướng dẫn chi tiết về quyền và điều kiện mở tài khoản thanh toán độc lập cho các đơn vị trực thuộc, chi nhánh của doanh nghiệp; chuẩn hóa biểu phí dịch vụ thanh toán để loại trừ cạnh tranh không lành mạnh; mở rộng đối tượng áp dụng hạn mức thanh toán tiền mặt bắt buộc đối với các giao dịch mua sắm tài sản có giá trị lớn của cá nhân.
• Hoàn thiện quy định về công cụ thanh toán: Nâng cấp giá trị pháp lý của các văn bản điều chỉnh thẻ ngân hàng; ban hành quy định rõ ràng về hạn mức trích lập quỹ dự phòng rủi ro và cơ chế mua bảo hiểm bắt buộc cho hoạt động thẻ tại Điều 6 Văn bản hợp nhất 03/VBHN-NHNN; hoàn thiện khung pháp lý cho séc điện tử và tiền điện tử.
• Đảm bảo an toàn và quyền lợi khách hàng: Bổ sung các căn cứ tạm khóa, phong tỏa tài khoản thanh toán tại Điều 12 Nghị định 101/2012/NĐ-CP nhằm trao quyền chủ động cho ngân hàng thương mại trong việc ngăn chặn dòng tiền lừa đảo; chuẩn hóa quy trình giải quyết tra soát, khiếu nại.
• Nâng cao năng lực thực thi: Tăng cường đầu tư công nghệ bảo mật, đào tạo đạo đức và chuyên môn cho đội ngũ cán bộ thanh toán, phối hợp liên ngành giữa ngân hàng với cơ quan công an để xử lý tội phạm công nghệ cao.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận trích xuất và tổng hợp các số liệu thống kê chứng minh sự tăng trưởng của phương thức thanh toán điện tử tại Việt Nam:

• Số lượng tổ chức cung ứng: Cả nước có 78 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua Internet và 45 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán qua thiết bị di động.
• Tốc độ tăng trưởng giao dịch (đến cuối tháng 10/2020 so với cùng kỳ năm 2019):
  • Thanh toán qua điện thoại di động đạt hơn 918,8 triệu giao dịch, giá trị gần 9,6 triệu tỷ đồng (tăng 123,9% về số lượng và 125,4% về giá trị);
  • Thanh toán qua Internet đạt gần 374 triệu giao dịch, giá trị hơn 22,2 triệu tỷ đồng (tăng 8,3% về số lượng và 25,5% về giá trị);
  • Thanh toán qua kênh thẻ ngân hàng nội địa tăng 26,2% về số lượng và 15,7% về giá trị;
  • Thanh toán qua hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 18,30% về giá trị;
  • Riêng thanh toán qua kênh di động theo khảo sát tác động dịch bệnh tăng 189% về số lượng và 166,1% về giá trị.

Về mặt học thuật và thực tiễn, công trình đóng góp những điểm cụ thể so với các nghiên cứu trước:

• Khắc phục hạn chế của các công trình kinh tế thuần túy (như nghiên cứu của Đặng Công Hoàn năm 2015, Chanthavong Saysamone năm 2020 hay Trịnh Thị Tiến năm 2020) bằng việc tập trung làm rõ cấu trúc pháp lý và cơ chế thực thi quyền, nghĩa vụ của các chủ thể.
• Cập nhật hệ thống văn bản pháp luật thực định mới ban hành đến đầu năm 2021 (tiêu biểu là Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN ngày 17/01/2021 và các thông tư sửa đổi năm 2020), giải quyết khoảng trống pháp lý mà các khóa luận pháp luật trước đó (như nghiên cứu của Phạm Vinh Thương năm 2011) dựa trên các văn bản đã hết hiệu lực.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn pháp lý cụ thể: kẽ hở bỏ sót đối tượng cá nhân trong quy định hạn mức tiền mặt; sự thiếu vắng quy chuẩn kỹ thuật chứng từ thanh toán điện tử thống nhất; sự mơ hồ trong chế định trích lập dự phòng và bảo hiểm rủi ro thẻ; và bất cập về tư cách chủ tài khoản của chi nhánh doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có những giới hạn nhất định xuất phát từ phạm vi nghiên cứu được công bố trong văn bản:

• Dữ liệu khảo sát hoạt động kinh doanh và tín dụng thực tế tại Ngân hàng TMCP Á Châu dừng lại ở mốc ngày 30/9/2020; các số liệu tổng hợp thị trường thanh toán toàn quốc cập nhật đến tháng 10/2020.
• Khảo sát thực tiễn tại ACB chủ yếu tiếp cận tư liệu nghiệp vụ từ một đơn vị cơ sở là Chi nhánh Đông Đô - Phòng giao dịch Thanh Xuân, chưa bao quát toàn bộ dữ liệu nghiệp vụ của tất cả các chi nhánh trên hệ thống toàn quốc.
• Hướng mở tiếp theo được xác định là việc tiếp tục theo dõi hiệu lực thi hành của các văn bản sửa đổi Nghị định 101/2012/NĐ-CP và nghiên cứu sâu hơn về khung pháp lý điều chỉnh các mô hình kỹ thuật số mới như Mobile Money, tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong lĩnh vực Fintech.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng tham khảo phương pháp luận phân tích quy phạm pháp luật thực định kết hợp số liệu kinh doanh thực tế.
• Học viên, sinh viên thực hiện đồ án, khóa luận về thanh toán không dùng tiền mặt, hoạt động ngân hàng thương mại và dịch vụ ngân hàng số.
• Cán bộ làm công tác pháp chế, quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại khi rà soát quy trình thanh toán thẻ, thanh toán qua tài khoản và nghiệp vụ phong tỏa tài khoản khách hàng.

Phần nội dung tại Chương 2 phân tích chi tiết từng điều khoản của Nghị định 101/2012/NĐ-CP, Nghị định 80/2016/NĐ-CP, Thông tư 46/2014/TT-NHNN và Văn bản hợp nhất 03/VBHN-NHNN là phần có giá trị tra cứu đối chiếu thực tiễn cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận chỉ ra sự khác biệt bản chất nhất giữa thanh toán bằng tiền mặt và dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt là gì?
Sự khác biệt lớn nhất là dịch vụ TTKDTM không có sự hiện diện của đồng tiền hiện hữu mà sử dụng tiền hạch toán (tiền bút toán/tiền ghi sổ) trên sổ sách, chứng từ kế toán của ngân hàng. Quá trình thanh toán thực hiện bằng thao tác trích chuyển tài khoản hoặc bù trừ thông qua vai trò trung gian bắt buộc của ngân hàng thương mại.

Bất cập trong quy định pháp luật hiện hành về hạn mức thanh toán bằng tiền mặt được tác giả phân tích như thế nào?
Nghị định 222/2013/NĐ-CP chỉ khống chế hạn mức thanh toán tiền mặt với cơ quan, tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước; pháp luật thuế (Thông tư 26/2015/TT-BTC) chỉ gián tiếp khống chế doanh nghiệp với hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên để được khấu trừ thuế. Quy định này bỏ qua chủ thể cá nhân và tổ chức khác — nhóm đối tượng chiếm tỷ trọng giao dịch lớn nhất trên thực tế — dẫn đến thói quen sử dụng tiền mặt trong dân cư vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Điều kiện luật định đối với tổ chức không phải ngân hàng muốn cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán gồm những gì?
Theo Khoản 2 Điều 15 Nghị định 101/2012/NĐ-CP, tổ chức phải đáp ứng 5 điều kiện: có giấy phép thành lập/đăng ký kinh doanh xác định trung gian thanh toán là hoạt động chính; có phương án kinh doanh được phê duyệt đúng thẩm quyền; vốn điều lệ tối thiểu 50 tỷ đồng; người đại diện pháp luật, Tổng giám đốc có trình độ chuyên môn hoặc kinh nghiệm quản trị; cơ sở vật chất, hệ thống kỹ thuật dự phòng độc lập đảm bảo an toàn, bảo mật theo chuẩn giao dịch điện tử.

Quy định về trích lập dự phòng và bảo hiểm rủi ro trong thanh toán thẻ tại Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN có điểm hạn chế nào?
Điều 6 của văn bản này chỉ quy định tổ chức phát hành thẻ thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và xử lý tổn thất tài sản phát sinh theo chế độ tài chính chung mà chưa ấn định hạn mức trích lập tối thiểu riêng biệt cho nghiệp vụ thẻ, đồng thời chưa có hướng dẫn cụ thể về mức bảo hiểm rủi ro bắt buộc, khiến việc phân tán rủi ro cho ngân hàng khi xảy ra sự cố còn gặp khó khăn.

Quy định về chủ tài khoản thanh toán đối với chi nhánh, công ty trực thuộc hiện đang vướng mắc điểm gì?
Mặc dù Nghị định 80/2016/NĐ-CP đã chuẩn hóa chủ tài khoản tổ chức là chính tổ chức đó, nhưng pháp luật chưa có quy định cụ thể việc chi nhánh, công ty trực thuộc có được mở tài khoản thanh toán độc lập hay bắt buộc phải dùng chung tài khoản với pháp nhân doanh nghiệp mẹ. Điều này gây khó khăn trong xác định quyền sở hữu nguồn tiền trên tài khoản và tiềm ẩn tranh chấp khi phát sinh nghĩa vụ tài chính.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Lê Công Minh là công trình nghiên cứu hệ thống về pháp luật điều chỉnh dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam gắn với thực tiễn Ngân hàng TMCP Á Châu. Tác giả đã chỉ ra các khoảng trống lập pháp liên quan đến quy chế chủ tài khoản, cơ chế trích lập dự phòng rủi ro thẻ, hạn mức thanh toán tiền mặt và kiểm soát chứng từ điện tử. Các giải pháp hoàn thiện được đề xuất có căn cứ pháp lý rõ ràng, gắn với mục tiêu của Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021 - 2025. Công trình cung cấp nguồn dữ liệu tra cứu hữu ích cho công tác nghiên cứu học thuật và hoạt động pháp chế ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ PHÁP LUẬT VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số vấn đề lý luận chung về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại Dưới góc độ kinh tế, theo một số công trình nghiên cứu thì TTKDTM được hiểu như sau: “Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán hàng hóa dịch vụ không có sự xuất hiện của tiền mặt mà vẫn được tiến hành bằng cách trích tiền từ tài khoản của người chi trả chuyển vào tài khoản của người thụ hưởng hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.”[5] “Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán thông qua các phương tiện khác không phải tiền mặt như tài sản, chứng chỉ có giá trị tương đương. Nghĩa là người tiêu dùng có thể sử dụng các giấy tờ có giá, tài sản hữu hình (không phải vàng, bạc) hoặc sử dụng công cụ để thanh toán, nhưng chủ yếu thông qua các tổ chức tín dụng thay vì người tiêu dùng và người bán trực tiếp trao đổi với nhau hiện nay.

Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt (sau đây gọi là dịch vụ thanh toán) bao gồm dịch vụ thanh toán qua tài khoản thanh toán và một số dịch vụ thanh toán không qua tài khoản thanh toán của khách hàng.” 9 Từ các khái niệm trên, có thể thấy TTKDTM được hiểu là hình thức thanh toán thông qua các phương tiện khác không phải tiền mặt như tài sản, chứng chỉ có giá trị tương đương. Nghĩa là người tiêu dùng có thể sử dụng các giấy tờ có giá, tài sản hữu hình (không phải vàng, bạc) hoặc sử dụng công cụ để thanh toán, nhưng chủ yếu thông qua các TCTD thay vì người tiêu dùng và người bán trực tiếp trao đổi với nhau. Bản chất của hình thức TTKDTM chính là hạn chế lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế, giảm thiểu chi phí xã hội. Hoạt động này sẽ trực tiếp làm giảm số lượng tiền mặt đang được lưu hành trên thị trường hàng hóa bằng cách khuyến khích từng người tiêu dùng TTKDTM.

Họ có thể sử dụng các dịch vụ thu, chi, thẻ ngân hàng, thanh toán trực tuyến mà không làm thay đổi giá trị tiền mặt tương đương. Có sự xuất hiện của tiền mặt hay không chính là sự khác biệt lớn nhất giữa hai hình thức thanh toán bằng tiền mặt và không dùng tiền mặt. Như vậy, TTKDTM của các NHTM có thể hiểu một cách đơn giản là một DVTT không có sự xuất hiện của tiền mặt mà việc thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ được tiến hành bằng cách trích tiền từ tài khoản của người chi trả chuyển vào tài khoản của người được trả hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của NHTM. Có thể thấy, dịch vụ TTKDTM của các NHTM mang tất cả đặc điểm của hoạt động TTKDTM với những đặc điểm sau: Thứ nhất, dịch vụ TTKDTM của các NHTM có đặc điểm cơ bản nhất, đó là không có đồng tiền hiện hữu mà chỉ có đồng tiền hạch toán hoặc đồng tiền bút toán - loại tiền ghi trên, sổ sách, chứng từ kế toán của hệ thống NHTM.

Việc thanh toán được thực hiện bằng cách trích tiền từ tài khoản của người trả tiền vào tài chính của người thụ hưởng của ngân hàng. Vì vậy, các đối tượng tham gia dịch vụ này cần phải mở TKTT riêng cho mình tại ngân hàng. 10 Thứ hai, đó là sự tồn tại sự vận động độc lập tương đối giữa hàng hóa và tiền tệ trong dịch vụ TTKDTM của NHTM. Sự độc lập tương đối này phản ánh ở cả mặt không gian và thời gian.

Thứ ba, chứng từ sử dụng trong thanh toán có thể là chứng từ giấy hoặc chứng từ điện tử. Chứng từ giấy là chứng từ thanh toán được thể hiện trên giấy. Chứng từ điện tử là chứng từ thanh toán được thể hiện bằng những dữ liệu thông tin trên vật mang tin (như thẻ thanh toán, băng từ, đĩa từ, dữ liệu qua các chương trình thanh toán điện tử. Thứ tư, dịch vụ TTKDTM của NHTM chỉ có thể diễn ra khi có sự tham gia của TGTT là hệ thống NHTM.

Dịch vụ này về cơ bản có sự tham gia của ba bên, bao gồm: người trả tiền, người thụ hưởng (tức người nhận tiền) và TGTT. Người trả tiền đóng một vai trò quan trọng trong việc sử dụng dịch vụ TTKDTM. Người trả tiền có nghĩa vụ thanh toán đúng số tiền và thực hiện các thủ tục cần thiết. Người thụ hưởng là người được nhận một khoản tiền mà người trả tiền yêu cầu hoặc do hai bên thỏa thuận.

Người thụ hưởng có trách nhiệm kiểm tra kỹ chứng từ trong quá trình thanh toán. TGTT ở đây là NHTM cung cấp DVTT cho người trả tiền, người thụ hưởng và có quyền thu phí DVTT. Trách nhiệm của NHTM là hướng dẫn khách hàng hoàn thiện thủ tục thanh toán, theo dõi khả năng thanh toán, hạch toán kế toán theo quy định và thanh toán kịp thời, chính xác, đảm bảo an toàn tài sản của khách hàng. Phân loại các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp Thông qua rà soát, khảo sát tình hình thực tiễn và đối chiếu với các quy định pháp luật hiện hành, các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng thương mại cung cấp bao gồm: 1.

Thanh toán bằng thẻ Dưới góc độ kinh tế: “Thẻ thanh toán là một loại công cụ thanh toán hiện đại do ngân hàng phát hành và bán cho các tổ chức, cá nhân để họ sử dụng 11 trong thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ. hoặc rút tiền mặt tại các ngân hàng đại lý hay tại các quầy trả tiền tự động ATM.”[5] Dưới góc độ pháp luật: Theo Khoản 1 Điều 3 Thông tư số 03/VBHN-NHNN ban hành ngày 17/01/2021 Quy định về hoạt động thẻ ngân hàng (sau đây gọi là Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-NHNN) thì “Thẻ ngân hàng là phương tiện thanh toán do tổ chức phát hành thẻ phát hành để thực hiện giao dịch thực theo các điều kiện và điều khoản được các bên thỏa thuận” Theo các tiêu chí khác nhau, do đó thẻ cũng cũng được phân loại theo các nhóm khác nhau: - Căn cứ vào phạm vi sử dụng thẻ, thẻ được phân thành hai loại: + Thẻ nội địa: Là thẻ giới hạn ở một quốc gia/khu vực, do đó đồng tiền giao dịch phải là đồng nội tệ của quốc gia/khu vực đó. + Thẻ quốc tế: Là loại thẻ không chỉ được sử dụng trong nước phát hành mà còn có thể sử dụng trên toàn thế giới. Để có thể phát hành loại thẻ này, ngân hàng phát hành phải là thành viên của một Tổ chức thẻ quốc tế.

- Căn cứ vào tính chất vật lý của thẻ, có hai loại: + Thẻ vật lý là loại thẻ thường được làm bằng chất liệu nhựa, có gắn các dải từ tính hoặc chip điện từ để lưu trữ dữ liệu. + Thẻ phi vật lý là loại thẻ phi vật chất, tuy nhiên nó chứa đựng các thông tin quy định tại Điều 12 Văn bản hợp nhất 03/VBHN-NHNN. Khi chủ thẻ yêu cầu, tổ chức phát hành thẻ có thể in ra thẻ phi vật lý. - Căn cứ vào nguồn tài chính, thẻ được phân thành ba loại: + Thẻ ghi nợ (debit card): thẻ cho phép chủ thẻ thực hiện giao dịch thẻ trong phạm vi số tiền và hạn mức thấu chi nếu có (Chủ thẻ được tổ chức phát hành thẻ cho phép chi vượt quá số tiền trên TKTT của mình một số dư nhất định) trên TKTT của chủ thẻ mở tại tổ chức phát hành thẻ.

12 + Thẻ tín dụng (credit card): Căn cứ vào khả năng tài chính, tài sản đảm bảo và uy tín của chủ thẻ mà tổ chức phát hành thẻ cấp một hạn mức tín dụng nhất định cho chủ thẻ. Loại thẻ cho phép chủ thẻ thực hiện giao dịch thẻ trong phạm vi hạn mức tín dụng đã được cấp theo thỏa thuận với tổ chức phát hành thẻ. + Thẻ trả trước (prepaid card): đây là loại thẻ cho phép chủ thẻ thực hiện các giao dịch thẻ trong phạm vi số tiền nạp vào thẻ tương ứng với số tiền trả trước của ngân hàng phát hành thẻ. Thanh toán bằng thẻ có một ưu điểm vượt trội so với thanh toán tiền mặt về độ an toàn, bảo mật, chẳng hạn như việc chủ thẻ có thể bị mất thẻ chưa chắc đã mất tiền nếu thao tác nhanh để có thể khóa thẻ ngay sau đó.

Cùng với đó là sự tiện lợi, dễ dàng trong thanh toán bởi hiện nay thẻ được chấp nhận tại hầu hết ở các điểm cung cấp hàng hóa, dịch vụ đặc biệt là ở các thành phố lớn. Thanh toán bằng thẻ là công cụ đắc lực hỗ trợ chủ thẻ trong việc quản lý chi tiêu, hạn chế tình trạng mất cắp tiền, tiền giả hay những rủi ro khác liên quan tới thanh toán bằng tiền mặt. Với nhiều ưu điểm, tiện dụng như vậy nhưng thanh toán thẻ cũng mang trong mình những hạn chế, cụ thể là rủi ro về an toàn, bảo mật thông tin thẻ. Ngoài ra, thanh toán thẻ còn rất hạn chế ở các vùng nông thôn, miền núi khi mà mạng lưới, hạ tầng công nghệ phục vụ cho hình thức thanh toán này chưa phát triển, thói quen sử dụng thẻ của người dân còn chưa phổ biến.

Thanh toán bằng séc Dưới góc độ kinh tế: “Séc là một tờ mệnh lệnh vô điều kiện của người chủ tài khoản (người ký phát), ra lệnh cho ngân hàng trích từ tài khoản của mình để trả cho người có tên trong séc, hoặc trả theo lệnh của người ấy hoặc trả cho người cầm séc một số tiền nhất định, bằng tiền mặt hay bằng chuyển khoản.”[2] Dưới góc độ pháp luật: Theo Khoản 4 Điều 4 Luật các công cụ chuyển nhượng 2005 thì “Séc là giấy tờ có giá do người ký phát lập, ra lệnh cho người bị ký phát là ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng DVTT được phép của NHNN Việt Nam 13 trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để thanh toán cho người thụ hưởng”. Séc có các loại khác nhau tùy theo tiêu thức phân loại của chúng. - Phân loại theo tính chất chuyển nhượng, séc bao gồm các loại sau: + Séc ghi danh: Trên séc ghi rõ tên, địa chỉ người hưởng lợi. + Séc vô danh: Đây là loại séc không có tên người hưởng lợi, vì vậy mọi người cầm tấm séc này đều được coi là người thụ hưởng séc.