CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐÈ TÀI 1. Co' sỏ’lý luận 1. Một số vẩn đề cơ bản về dạy học viết 1. Quan niệm về dạy học viết Theo nghiên cứu, hiện nay trên thế giới cỏ ba quan niệm phô biến về giảng dạy viết như sau: 1.
Tập trung vào văn bản như sản phẩm của việc viết (hay còn gọi là tiếp cận sản phẩm) là chú trọng đến đặc điểm ngôn ngữ và tổ chức, kết cấu vãn bản. Viết không phải là một quá trình tư duy, đó là một bản nháp; cần tập trung vào những đặc điểm ngữ pháp của văn bản và qua đó thể hiện được tính cá nhân của người viết và nhấn mạnh vào sản phẩm cuối. Tập trung vào quy trình viết (tiếp cận theo quy trình) chú trọng quá trình nhận thức của người viết, phát triển kỹ năng viết. Viết là một hoạt động tư duy và tiến hành viết nháp nhiều lần.
Người viết tập trung vào mục đích, chủ đề, loại văn bản; vai trò của người đọc được nhấn mạnh. Do đó, đề cao sự hợp tác và nhấn mạnh vào quá trình sáng tạo. Tập trung vào thể loại văn bản (tiếp cận theo thể loại) để chú trọng đến mục đích giao tiếp của văn bản. Hoạt động viết ở đây nhằm một mục đích nhất định và tập trung vào các đặc trưng thế loại và mục đích của văn bản.
Nhấn mạnh đến kỳ vọng của người đọc; kết họp kiến thức về văn bản, kiến thức về văn học, xã hội cho HS và không coi trọng các kỹ năng viết văn bản. [12] Với mỗi quan điểm được nêu ở trên đều khẳng định được những ưu điểm nhất định, song vẫn còn tồn tại những hạn chết riêng. Đe có thể đưa ra được quy trinh dạy học phù hợp nhất đối với HS, đòi hỏi GV phải hiểu rõ YCCĐ của CT dạy học cũng như hiểu rõ được đặc điểm của đối tượng HS. 8 Donald Morison Murray đã đưa ra quan điểm về dạy viết như sau: “Dạy học viết là quá trình không phải sản phẩm” [26].
Dạy học tạo lập văn bản là một tiến trình thực hành phức tạp. Việc GV chỉ quan tâm đến sản phẩm cuối cùng là bài viết của HS khiến cho HS có xu hướng đi sao chép lại các bài văn mẫu và không biết cách tạo lập văn bản. Từ đó không hình thành ý thức tư duy, đế ra ý kiến cũng như quan điểm của bản thân. Theo CT GDPT NV 2018: “Việc dạy viết cho HS nhằm mục đích dạy cho HS cách viết một văn bản đúng quy trình.
Đồng thời qua đó có thể giáo dục phẩm chất của HS cũng như rèn luyện tư duy và phát triển nhân cách HS. Vì thế khi dạy viết, GV chú trọng yêu cầu tạo ra ý tưởng và biết cách trình bày ý tưởng một cách mạch lạc, sáng tạo và có sức thuyết phục. Đe dạy cho HS tạo lập được một văn bản hoàn chỉnh, đòi hỏi GV cần có vốn hiểu biết phong phú về nhiều lĩnh vực, có kiến thức về các kiểu văn bản, tiến trình tạo lập văn bản và có phương pháp để đồng hành cùng HS trong quá trinh viết. Vi vậy, tạo lập văn bản là một quá trình, nên GV cần cho HS thời gian tìm hiểu và phân tích đề, thu thập các thông tin liên quan, tìm ý và lập dàn ý sau đó tiến hành tạo lập văn bản, đồng thời phải hình thành cho HS thói quen tự đánh giá và chỉnh sửa bài viết cho chính mình và bạn học.
Thông qua đó, HS rèn luyện được kĩ năng viết và khả năng tư duy, tự học. Từ những quan điểm trên, chúng tôi đồng tình và có định hướng nghiên cứu theo quan điểm của CT GDPT NV 2018. Khi quá trình dạy học diễn ra, HS là chủ thể của quá trình dạy học viết. Đe thực hiện được yêu cầu này, GV cần hướng dẫn cho HS tìm ý, kích thích sự sáng tạo, khuyến khích HS đưa ra ý kiến cá nhân.
De HS chủ động trong hoạt động tìm kiếm thông tin, khám phá tri thức. Đồng thời, GV cần tôn trọng ý kiến, ý tưởng của HS, không áp đặt nội dung viết cho HS. Dạy học viết cần có sự liên hệ chặt chẽ với dạy học đọc hiểu. Dạy viết cho • J • • • • • • • J HS là dạy cho HS cách tạo lập được các kiểu văn bản với những đặc trưng riêng 9 phù hợp với các tình huống giao tiếp trong đời sống.
Để HS nhận biết và hiểu được đặc trưng của từng kiểu văn bản, cần phải thông qua việc đọc hiểu văn bản, từ đó giúp HS nắm được những đặc trưng của thể loại cấu trúc của văn bản để học cách tạo lập văn bản khác tương tự. Dạy học viết phải hướng vào hoạt động thực hành với hệ thống bài tập phong phú đa dạng. Việc rèn luyện thông qua hệ thống bài tập giúp HS hình thành và phát triển năng lực viết của HS, đồng thời, để kích thích sự sáng tạo của HS, giúp HS mạnh trinh bày được ỷ kiến, ý tưởng của bản thân mà không phụ thuộc vào ý kiến của người khác. Do đó, GV cần xây dựng được một hệ thống bài tập phong phú, tư vấn, và để rèn luyện kĩ năng viết.
Thông qua đó, lý thuyết làm văn được rút ra và cúng cố trên cơ sở các hoạt động thực hành. Dưới sự hướng dẫn của GV, HS phân tích các văn bản để nắm được đặc điểm của các kiểu văn bản, các bước tạo lập văn bản; giúp HS xác định được mục đích và nội dung viết; cách tìm dẫn chứng, từ đó tiến hành tìm ý, lập dàn ý và tiến hành viết bài, sau cùng là khâu tự chỉnh sửa, trao đổi và đánh giá bài viết. Ở mỗi cấp học (THCS và THPT), yêu cầu nhiệm vụ học tập được tăng dần độ khó, phức tạp hon để phù hợp với năng lực và nhận thức của HS. Ớ hai Cấp học này, ngoài việc tiếp tục phương pháp phân tích mẫu các kiểu văn bản, GV hướng dẫn kĩ thuật viết tích cực bằng nhiều phương pháp tích cực khác nhau giúp HS rèn luyện kĩ năng viết một cách thành thạo theo đặc trưng của tùng thể loại văn bản đồng thời cũng kích thích phát triển tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.
Đe kích thích được tư duy, ý tưởng của HS, GV cần hướng dẫn HS làm việc với văn bản mẫu sau đó đặt ra tình huống tương tự để HS tự định hướng ý tưởng và đưa ra ý kiến. Việc triển khai ý tưởng HS đưa ra do cá nhân hoặc nhóm HS thực hiện trình bày, trao đồi và thống nhất kết quả, đưa ra kết luận. Những quan điểm, cách nhìn nhận hay cám xúc của người học cần được chú ý. Bên cạnh đó, GV cần tôn trọng lắng nghe ý kiến và có định hướng hoạt động học tập để 10 người học đưa ra được được ý kiến của mình và khuyến khích HS thể hiện quan điểm cá nhân, màu sắc cá tính, các nhìn nhận vấn đề của mình.
Định hướng chung của các phương pháp, kĩ thuật dạy học viết là HS thực hành trên cơ sở được GV hồ trợ trong suốt quá trình học cách tạo lập văn bản, từ quan sát phân tích văn bản mẫu, tự viết văn bản theo yêu cầu đến chỉnh sửa văn bản sau khi viết xong, HS cần có cơ hội nói, trình bày nhũng gì đã viết. Những yêu cầu dạy viết trong CT GDPT NV 2018: CT GDPT NV 2018 quy định về yêu cầu của việc dạy viết: Đề tài viết văn nghị luận của HS khối THPT gắn liền với đời sống và định hướng nghề nghiệp; HS ở cấp học này phải đưa được ra quan điểm, chủ kiến cá nhân về một vấn đề xã hội. Đối với bậc THPT, HS cần viết được văn bản nghị luận có đề tài có mức độ khó cao hơn, tương đối phức tạp và phải đúng quy trình, các yếu tố kết họp trong bài văn cũng nhuần nhuyễn hơn. Khi nghị luận về một tác phẩm văn học cần phân tích, so sánh và đánh giá được giá trị của tác phẩm văn học đó; bàn về những vấn đề phù họp với tâm lý lứa tuổi HS trung học phổ thông, yêu cầu về hình thức và nội dung cũng cao lên như: cấu trúc và kiểu lập luận tương đối phức tạp, bằng chứng phải thu thập, tim kiếm và tổng họp từ nhiều nguồn.
Bài viết thể hiện được quan điểm, thái độ của người viết với những vấn đề đặt ra trong văn bản, qua đó thế hiện màu sắc cá tính của mỗi cá nhân qua cách nhìn nhận vấn đề nghị luận đó. Đưa được những ý kiến bàn luận về các vấn đề tồn tại trong các quan điểm trái ngược nhau, nhung phải có văn hóa tranh luận về phù họp và có thái độ cầu thị, đồng thời biết láng nghe và đánh giá được chất lượng của bài thuyết trình[21. Với yêu cầu được nêu ra trong CT GDPT NV 2018, HS tiến hành viết theo hai mức độ viết đoạn văn và viết văn bản; về kỹ năng chương trình cũng nêu rõ học sinh nắm vững và tuân thủ, để đáp ứng được các yêu cầu về quy định tạo lập văn bản (Quy trình viết) và yêu cầu viết theo đặc điềm của các kiều vãn bản (được quy định trong nội dung Thực hành viết). Yêu cầu thực hành viết của cấp 11 trung học phổ thông tuy đều xoay quanh một số kiểu văn bản, kiểu bài nhất định nhưng trong sự lặp đó đã có sự mở rộng nâng cao chủ đề và độ khó của kỹ thuật viết.2, Yêu cầu cần đạt • đổi vói hoạt • động • o viết văn nghị C7 • luận • xã hội • cho học • sinh lớp 10 theo CT GDPT NV 2018.
Quy trình viết: - Đối với văn bản tạo lập HS cần viết đúng quy trình, yêu cầu này giúp HS rèn luyện các thao tác, kĩ năng được hình thành ở các lớp trước; đồng thời, với nhận f ________ _____ __ > 2 -. - 1 f 1 1 thức của HS cap THPT, HS cần có hiêu biết về vấn đề quyền sở hữu trí tuệ và tránh đạo văn. b, Thực ♦ hành viết: r. 1 1 y 4- • - Viet được một văn bản nghị luận vê một vân đê xã hội; trình bày rõ quan điêm và hệ thống các luận điểm; có cấu trúc chặt chẽ; sử dụng các bằng chứng thuyết phục: chính xác, tin cậy, thích họp, đầy đủ.
- Viết được một bài luận (văn bản) thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay một quan niệm. 1,1,2, Khái quát cơ bản về văn nghị luận xã hội 1,1,2.