PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực trình độ cao cho công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nƣớc, nâng cao năng lực cạnh tranh và hợp tác bình đẳng trong hội nhập quốc tế thì việc đƣa lý luận dạy học đại học vào thực tế giảng dạy hiện nay là vấn đề cấp thiết phải làm, và việc đổi mới phƣơng pháp dạy học đại học cũng phải ngang tầm với thời đại. Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hoá đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta đặc biệt quan tâm. Trong Luật Giáo Dục 2005 điều 36b đã nêu rõ: “Phƣơng pháp giáo dục đại học phải coi trọng việc bồi dƣỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho ngƣời học phát triển tƣ duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”.2a của Luật Giáo Dục Đại Học 2012 cũng nêu rõ mục tiêu đối với đào tạo trình độ cao đẳng, đại học là “Đào tạo trình độ cao đẳng để sinh viên có kiến thức chuyên môn cơ bản, kỹ năng thực hành thành thạo, hiểu biết đƣợc tác động của các nguyên lý, quy luật tự nhiên - xã hội trong thực tiễn và có khả năng giải quyết những vấn đề thông thƣờng thuộc ngành đƣợc đào tạo” [12, tr.
Trong Chiến lƣợc phát triển Giáo dục 2011-2020 nhiệm vụ thứ tƣ trong giai đoạn 1 (2013-2015) cũng nêu lên yêu cầu“Đổi mới nội dung, phƣơng pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lƣợng giáo dục”. Chính vì thế đổi mới phƣơng pháp dạy học là vô cùng quan trọng và cần thiết nhằm đạt đƣợc mục tiêu phát triển Giáo dục đại học “… tăng cƣờng năng lực thích ứng với việc làm trong xã hội, năng lực tự tạo việc làm cho mình và cho xã hội” [1, tr.84] Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của việc đổi mới phƣơng pháp dạy học, trƣờng Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm (CNTP) Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) đã chuyển phƣơng thức đào tạo từ niên chế sang đào tạo theo học chế tín chỉ với mục đích giúp cho ngƣời học tự chủ trong quá trình học của bản thân. Tuy nhiên để có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, của ngành cũng nhƣ trƣớc những yêu cầu và thách thức về việc phải đổi mới nâng cao chất lƣợng đào 1 tạo, trƣờng Đại học CNTP TP.HCM đã và đang từng bƣớc cải tiến, hoàn thiện nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo, trong đó khuyến khích việc vận dụng các phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hoá ngƣời học nhằm tăng tính tự giác, chủ động và sáng tạo nơi ngƣời học. Việc giảng dạy các môn học thuộc chuyên ngành may nói chung và môn Công nghệ may trang phục 2 nói riêng của Khoa Công Nghệ May – Thiết Kế Thời Trang và Da Giày (gọi tắt là khoa May) thuộc trƣờng Đại học CNTP TP.HCM cũng đƣợc giảng viên trong Khoa áp dụng các phƣơng pháp dạy học tích nhƣ phƣơng pháp diễn giảng (phƣơng pháp thuyết trình có minh hoạ), thảo luận, dạy học giải quyết vấn đề, … nhƣng chỉ mang tính hình thức.
Một phần do bản thân các em sinh viên chƣa thật sự tự lực trong quá trình học để chiếm lĩnh tri thức. Mặt khác, giảng viên chƣa biết cách vận dụng một cách khéo léo, nhuần nhuyễn, linh hoạt các phƣơng pháp dạy học tích cực trong công tác giảng dạy của mình. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về dạy học tích cực, đồng thời là giảng viên ngành Công nghệ may trƣờng Đại học Công nghiệp thực phẩm TP.HCM, đề tài “D y học tích cực môn Công nghệ may trang phục 2 t i trƣờng Đ i học Công nghiệp thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần thực hiện tổ chức quá trình dạy học theo một qui trình hợp lý, nâng cao chất lƣợng dạy và học các chƣơng của môn học này. Mục tiêu nghiên cứu Tổ chức dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 theo phƣơng pháp dạy học tích cực tại trƣờng Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm Thành phố Hồ Chí Minh.
Nhiệm vụ nghiên cứu Để giải quyết mục tiêu nghiên cứu trên, ngƣời nghiên cứu tập trung nghiên cứu các vấn đề sau: Nhiệm vụ 1: Hệ thống cơ sở lý luận về phƣơng pháp dạy học tích cực. Nhiệm vụ 2: Xác định thực trạng dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 tại trƣờng Đại học CNTP TP. Nhiệm vụ 3: Tổ chức dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 theo phƣơng 2 pháp dạy học tích cực tại trƣờng Đại học CNTP TP. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 4.
Đối tƣợng nghiên cứu Phƣơng pháp dạy học tích cực. Khách thể nghiên cứu Hoạt động dạy môn Công nghệ may trang phục 2 của giảng viên và hoạt động học của sinh viên tại trƣờng Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm TP. Giả thuyết nghiên cứu Thực trạng dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 tại trƣờng Đại học Công Nghiệp Thực Phẩm TP.HCM theo quan điểm tích cực hoá hoạt động nhận thức của sinh viên đã đƣợc cải thiện, nhƣng mới chỉ thể hiện ở mặt “bên ngoài” thông qua việc tăng cƣờng làm việc nhóm, nhƣng việc giải quyết các tình huống có vấn đề của nội dung bài học, các hoạt động và cách thức hành động của giảng viên và sinh viên vẫn còn nhiều hạn chế, ngƣời học chƣa thật sự tích cực chủ động trong quá trình học. Do đó, nếu áp dụng qui trình tổ chức dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực mà ngƣời nghiên cứu đã đề xuất thì sẽ làm tăng tính tích cực, chủ động sáng tạo cho ngƣời học trong quá trình học các chƣơng của môn học này.
Giới h n đề tài Chƣơng trình môn học Công nghệ may trang phục 2 gồm có tất cả 4 chƣơng tƣơng ứng 30 tiết lý thuyết, trong đó nội dung của chƣơng 1 – Công nghệ may áo chemise với thời lƣợng 9 tiết, đây là chƣơng đầu tiên và cũng là nền tảng để triển khai các nội dung tiếp theo của môn học này, nên ngƣời nghiên cứu tập trung nghiên cứu và thực nghiệm tổ chức dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực cho Chƣơng 1 - Công nghệ may áo chemise hệ cao đẳng chính quy tại trƣờng Đại học CNTP TP. Đối tƣợng khảo sát là sinh viên khoá 10CDCM (đã tốt nghiệp ra trƣờng), sinh viên khoá 11CDCM (đã học xong môn Công nghệ may trang phục 2) và sinh viên khoá 12CDCM hiện đang theo học môn học này. Phƣơng pháp nghiên cứu 3 Để thực hiện mục tiêu và những nhiệm vụ nghiên cứu trên, ngƣời nghiên cứu s dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau: 7.1 Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu Để có thể hệ thống cơ sở lý luận về dạy học tích cực một cách chính xác và khoa học thì phải nghiên cứu vào các nguồn tài liệu. Đây chính là phƣơng pháp nghiên cứu cơ bản trong quá trình nghiên cứu khoa học.
Ngƣời nghiên cứu dựa vào các nguồn tài liệu chủ yếu sau: Các văn kiện, nghị quyết, luật giáo dục, các quan điểm chỉ đạo về đổi mới phƣơng pháp dạy học, chiến lƣợc phát triển giáo dục từ 2011 – 2020. Các tài liệu về lý luận dạy học hiện đại, tâm lý học dạy học, các lý thuyết học tập, lý luận dạy học đại học, các luận văn thạc sỹ giáo dục, các bài báo tạp chí khoa học giáo dục về dạy học tích cực nhằm thực hiện nhiệm vụ hệ thống cơ sở lý luận về phƣơng pháp dạy học tích cực. Mục tiêu, nội dung, chƣơng trình của ngành Công nghệ may nói chung và môn Công nghệ may trang phục 2 nói riêng. Phƣơng pháp điều tra Ngƣời nghiên cứu s dụng các phiếu thăm dò, các câu hỏi phỏng vấn giảng viên bộ môn may, sinh viên đã và đang học môn Công nghệ may trang phục 2 để xác định thực trạng dạy học của môn học này, giúp ngƣời nghiên cứu có cơ sở để tổ chức dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực một cách hiệu quả.
Phƣơng pháp chuyên gia Ngƣời nghiên cứu s dụng bảng câu hỏi từ các giảng viên có thâm niên giảng dạy thuộc khoa May để đánh giá tính khả thi, tính khoa học và tính thực tiễn của việc tổ chức dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực. Phƣơng pháp quan sát Đây là phƣơng pháp mà ngƣời nghiên cứu s dụng suốt thời gian thực hiện đề tài nhằm xác định thực trạng s dụng phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. Ngƣời nghiên cứu tiến hành quan sát các buổi học chính khóa của các sinh viên trong giờ học, theo dõi các phƣơng pháp dạy học mà các giảng viên s 4 dụng giảng dạy môn Công nghệ may trang phục 2, làm cơ sở thực tiễn cho việc triển khai tổ chức dạy học môn Công nghệ may trang phục 2 theo phƣơng pháp dạy học tích cực. Phƣơng pháp thực nghiệm Ngƣời nghiên cứu s dụng phƣơng pháp này nhằm xác định tính khả thi của việc vận dụng phƣơng pháp dạy học tích cực đã đề ra, những điều kiện cần thiết để tiến hành áp dụng phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học.
Cụ thể đƣợc tiến hành nhƣ sau: Nhóm thực nghiệm: Gồm 32 sinh viên áp dụng phƣơng pháp dạy học tích cực trong chƣơng một của môn Công nghệ may trang phục 2 mà ngƣời nghiên cứu đã đề xuất. Nhóm đối chứng B: Gồm 34 sinh viên vẫn tiến hành giảng dạy bình thƣờng theo các phƣơng pháp đang s dụng từ trƣớc đến nay. Sau đó, ngƣời nghiên cứu so sánh kết quả trƣớc và sau thực nghiệm rồi đối chiếu làm sáng tỏ hiệu quả của qui trình tổ chức dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực. Phƣơng pháp thống kê Ngƣời nghiên cứu thu thập các số liệu, phân tích, tổng hợp x lý kết quả từ lớp thực nghiệm so sánh với lớp đối chứng để đánh giá kết quả thực nghiệm trên phần mềm x lý số liệu Excel nhằm kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác biệt trong kết quả học tập của hai nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm.
Ý nghĩa đóng góp của đề tài về mặt lý luận và thực tiễn 8. Về lý luận Kết quả nghiên cứu của đề tài là hệ thống những lý luận cơ bản về phƣơng pháp dạy học tích cực, giúp cho ngƣời nghiên cứu biết cách lựa chọn để tổ chức dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực ở bậc cao đẳng, đại học một cách linh hoạt nhằm đạt hiệu quả dạy học, mục tiêu dạy học. Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện lý luận về phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hoá ngƣời học 8.