Dạy học phân hoá chương số nguyên cho học sinh lớp 6 Trung học cơ sở

Luận văn dạy học phân hoá chương số nguyên cho học sinh lớp 6 THCS Phú Xá - ĐH Sư phạm Thái Nguyên

• Tác giả: Trần Thị Hồng Nương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Thị Trinh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán
• Đề tài: Dạy học phân hoá chương số nguyên cho học sinh lớp 6 Trung học cơ sở
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học phân hoá chương số nguyên trong lớp 6 THCS Phú Xá Thái Nguyên

Dạy học phân hoá chương số nguyên là cách tiếp cận giáo dục dựa trên sự đa dạng của học sinh. Ở lớp 6 THCS Phú Xá, học sinh có trình độ và tốc độ tiếp thu khác nhau. Giảng viên cần xác định mục tiêu kiến thức cốt lõi: nhận dạng số nguyên, so sánh, thực hiện các phép cộng, trừ, nhân, chia cơ bản. Khi nội dung được chia thành các mức độ khó, học sinh yếu có thể học qua bài tập đơn giản, trong khi học sinh giỏi được thách thức bằng các bài toán mở rộng. Phương pháp này giúp giảm khoảng cách học tập, tăng hứng thú và cải thiện kết quả kiểm tra. Ngoài ra, việc sử dụng tài liệu trực quan, trò chơi toán học và hoạt động nhóm tạo môi trường học tập tích cực, đáp ứng nhu cầu cá nhân của từng học sinh.

1.1. Định nghĩa và mục tiêu của phân hoá chương số nguyên

Phân hoá chương số nguyên là việc chia nội dung thành các cấp độ học tập phù hợp với năng lực học sinh. Mục tiêu là đảm bảo mọi học sinh đều nắm vững kiến thức cơ bản, đồng thời cung cấp cơ hội cho học sinh giỏi phát triển tư duy logic sâu hơn. Giáo viên lập kế hoạch dựa trên tiêu chuẩn giáo dục, xác định các kỹ năng cốt lõi và tạo các hoạt động thực hành đa dạng.

1.2. Lý do áp dụng phân hoá trong lớp 6 THCS Phú Xá

Lớp 6 THCS Phú Xá có học sinh đến từ nhiều hoàn cảnh gia đình và trình độ học lực khác nhau. Áp dụng phân hoá giúp giảm áp lực cho học sinh yếu, tránh bỏ lỡ kiến thức quan trọng. Đồng thời, học sinh giỏi được kích thích bằng các bài tập nâng cao, duy trì động lực học tập và cải thiện kết quả chung của lớp.

II. Phân tích vấn đề dạy học phân hoá chương số nguyên cho học sinh lớp 6 THCS Phú Xá

Một số vấn đề nổi bật xuất hiện khi triển khai phân hoá chương số nguyên. Đầu tiên là thiếu dữ liệu về năng lực từng học sinh, khiến giáo viên khó phân nhóm chính xác. Thứ hai, tài liệu học tập chưa đủ đa dạng để đáp ứng mọi mức độ. Thứ ba, thời gian dạy học hạn chế; việc chuẩn bị các bài giảng riêng cho mỗi nhóm tiêu tốn nhiều công sức. Cuối cùng, một số giáo viên chưa được đào tạo sâu về phương pháp phân hoá, dẫn đến việc thực hiện chưa hiệu quả. Những khó khăn này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và kết quả học tập của học sinh. Để khắc phục, cần có quy trình thu thập thông tin, tài liệu hỗ trợ và đào tạo chuyên môn cho giáo viên.

2.1. Thiếu thông tin đánh giá năng lực học sinh

Nhiều lớp chưa có hệ thống theo dõi tiến độ học tập chi tiết. Khi không biết học sinh nào yếu, mạnh, giáo viên khó thiết kế bài giảng phù hợp. Cần xây dựng bảng đánh giá thường xuyên, ghi nhận kết quả bài kiểm tra, bài tập về nhà để có dữ liệu thực tế.

2.2. Giới hạn nguồn tài liệu và thời gian chuẩn bị

Tài liệu hiện có đa phần là sách giáo khoa chung, không chia theo cấp độ. Giáo viên phải tự tạo đề bài, bản đồ kiến thức cho từng nhóm, gây tốn thời gian. Việc này ảnh hưởng tới lịch giảng dạy và làm giảm thời gian thực hành của học sinh.

III. Giải pháp và phương pháp dạy học phân hoá chương số nguyên hiệu quả ở lớp 6 THCS Phú Xá

Để thực hiện phân hoá thành công, giáo viên cần một quy trình gồm ba bước: khảo sát, thiết kế và thực hiện. Bước khảo sát dùng bài kiểm tra đầu kỳ, quan sát lớp học để xác định ba nhóm: yếu, trung bình và giỏi. Bước thiết kế tạo bộ đề luyện tập chia theo độ khó, kèm video hướng dẫn ngắn và trò chơi tương tác. Bước thực hiện chia thời gian học thành các hoạt động nhóm, cho học sinh yếu làm bài tập cơ bản, trong khi học sinh giỏi làm bài mở rộng. Sử dụng công nghệ như phần mềm bảng trắng trực tuyến giúp giáo viên theo dõi tiến độ từng nhóm ngay trong lớp. Đánh giá định kỳ và điều chỉnh kế hoạch giúp duy trì hiệu quả lâu dài.

3.1. Xây dựng bộ đề luyện tập đa cấp độ

Bộ đề bao gồm các bài tập cơ bản, trung bình và nâng cao. Mỗi cấp độ có 10‑15 câu, tập trung vào nhận dạng số nguyên, so sánh, và các phép tính đơn giản. Giáo viên gán mức điểm cho mỗi độ khó, giúp học sinh tự đánh giá tiến bộ.

3.2. Áp dụng công nghệ hỗ trợ phân hoá

Sử dụng phần mềm giáo dục như Kahoot, Google Classroom hoặc các ứng dụng bảng trắng giúp tạo phòng học ảo cho từng nhóm. Học sinh nhận nhiệm vụ qua điện thoại hoặc máy tính, giáo viên theo dõi quá trình làm bài và đưa phản hồi ngay lập tức.

IV. Kết luận và ứng dụng dạy học phân hoá chương số nguyên trong thực tiễn lớp 6 THCS Phú Xá

Phân hoá chương số nguyên đem lại lợi ích rõ rệt: nâng cao thành tích học tập, giảm khoảng cách giữa các học sinh và tăng động lực học. Khi được triển khai đồng bộ, học sinh yếu có cơ hội nắm vững kiến thức nền tảng, học sinh giỏi phát triển tư duy sâu hơn. Đối với nhà trường, phương pháp này giúp tối ưu hoá thời gian giảng dạy và cải thiện chất lượng giáo dục. Các bước thực hiện đã nêu có thể áp dụng cho các môn học khác, tạo nền tảng cho việc phát triển hệ thống giáo dục cá nhân hoá toàn trường. Đầu tư vào đào tạo giáo viên và tài nguyên kỹ thuật số là yếu tố then chốt để duy trì hiệu quả lâu dài.

4.1. Lợi ích lâu dài cho học sinh và nhà trường

Học sinh đạt được kiến thức vững chắc, giảm tỉ lệ thi lại và tăng tỷ lệ đạt chuẩn. Nhà trường ghi nhận điểm trung bình lớp cải thiện, đồng thời tạo hình ảnh hiện đại, thu hút phụ huynh và cộng đồng.

4.2. Khả năng mở rộng sang các môn học khác

Mô hình phân hoá có thể áp dụng cho môn văn, khoa học và ngoại ngữ. Việc chuẩn bị tài liệu đa cấp độ và công cụ công nghệ là nền tảng chung, giúp giáo viên dễ dàng chuyển đổi và duy trì phong cách giảng dạy linh hoạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 môn Toán, quan điểm dạy học đã chuyển dịch mạnh mẽ sang định hướng phát triển phẩm chất và năng lực, quán triệt tinh thần dạy học cá thể hóa nhằm đảm bảo đa số học sinh đáp ứng yêu cầu cần đạt, đồng thời phát triển tối đa tiềm năng cá nhân. Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại các trường trung học cơ sở cho thấy có đến 57,6% học sinh vẫn tiếp nhận bài tập đồng loạt từ giáo viên, và khoảng 38,7% học sinh gặp trở ngại lớn khi tiếp cận kiến thức trừu tượng của chương Số nguyên lớp 6. Thực trạng dạy học cào bằng này dẫn đến hệ quả học sinh chưa đạt bị hổng kiến thức căn bản, trong khi nhóm học sinh khá tốt không được kích thích tư duy phát triển.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học phân hóa vi mô, đánh giá thực trạng dạy học môn Toán tại địa phương và đề xuất hệ thống biện pháp dạy học phân bậc cho 12 tiết học chương Số nguyên môn Toán lớp 6. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn từ năm 2021 đến tháng 6 năm 2023 tại trường Trung học cơ sở Phú Xá cùng 7 trường trung học cơ sở khác trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp giải pháp sư phạm thực chứng giúp tối ưu hóa hoạt động nhận thức của học sinh. Kết quả nghiên cứu chứng minh việc tổ chức các pha phân hóa vi mô có thể nâng cao tối thiểu 25% tỷ lệ học sinh đạt mức độ nhận thức khá tốt, đồng thời giảm trên 70% các lỗi sai phổ biến khi thực hiện phép tính với số nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết giáo dục hiện đại. Thứ nhất là Thuyết Vùng phát triển gần nhất của Lev Vygotsky, nhấn mạnh việc dạy học chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi đón đầu sự phát triển và tổ chức các nhiệm vụ học tập nằm trong vùng thử thách mà học sinh có thể vượt qua với sự hỗ trợ phù hợp. Thứ hai là Thuyết Đa trí tuệ của Howard Gardner đề xuất năm 1993, khẳng định mỗi cá nhân sở hữu các thiên hướng trí tuệ khác nhau như trí tuệ logic - toán học, không gian, ngôn ngữ hay thể chất, đòi hỏi giáo viên phải đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học. Thứ ba là mô hình Dạy học phân hóa của Carol Ann Tomlinson công bố năm 2001 và 2004, định nghĩa việc phân hóa là quá trình chủ động điều chỉnh 4 yếu tố cốt lõi: nội dung, tiến trình, sản phẩm học tập và môi trường lớp học.

Nghiên cứu làm sáng tỏ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: dạy học phân hóa vi mô (phân hóa nội tại trong cùng một lớp học đồng nhất về kế hoạch dạy học), phân bậc hoạt động học tập, phong cách học tập, vùng phát triển gần nhất và năng lực nhận thức toán học. Dạy học phân hóa vi mô được xác định là phương thức cá nhân hóa tối ưu, giúp học sinh dù có điểm xuất phát nhận thức khác nhau nhưng đều đạt được chuẩn đầu ra của chương trình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát thực trạng gồm 38 giáo viên dạy Toán và 330 học sinh khối 6 tại 8 trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Nguyên. Trong đó, trường Trung học cơ sở Phú Xá đóng vai trò trọng điểm với 7 giáo viên và 120 học sinh; 7 trường còn lại gồm Tân Lập, Độc Lập, Tân Thành, Cam Giá, Tích Lương, Đồng Liên và Gia Sàng đóng góp từ 2 đến 7 giáo viên cùng 30 học sinh mỗi trường. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện đa dạng cho cả khu vực trung tâm đô thị và vùng ven.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp định lượng và định tính thông qua xử lý phiếu hỏi trắc nghiệm, thống kê mô tả tần suất, tỷ lệ phần trăm và đối sánh kết quả bài kiểm tra đánh giá. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm phản ánh khách quan thực trạng nhận thức của giáo viên, lượng hóa chính xác các khó khăn học tập của học sinh, đồng thời thiết lập bằng chứng đối chứng khoa học trước và sau thực nghiệm sư phạm. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu diễn ra từ tháng 9 năm 2021 đến tháng 6 năm 2023, trải qua các giai đoạn nghiên cứu tài liệu lý luận, điều tra thực trạng diện rộng và triển khai thực nghiệm dạy học trực tiếp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng trên 38 giáo viên Toán ghi nhận 100% thầy cô đều biết đến khái niệm dạy học phân hóa và hơn 80% giáo viên thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến việc áp dụng vào thực tiễn. Tuy nhiên, 100% giáo viên khẳng định rào cản lớn nhất là việc thiết kế bài dạy phân hóa đòi hỏi sự đầu tư công phu về thời gian và công sức chuẩn bị giáo án. Đáng chú ý, có tới 65,8% giáo viên chưa nhận thức được việc dạy học ngoại khóa cũng là một hình thức phân hóa hợp lệ.

Về phía 330 học sinh, kết quả khảo sát phản ánh thực trạng dạy học đồng loạt còn phổ biến khi 57,6% học sinh cho biết giáo viên ra chung một đề bài cho cả lớp, và chỉ có 42,4% học sinh được giao bài tập riêng theo năng lực. Điều này giải thích tại sao có 52,7% học sinh học tập theo phương thức thụ động, chỉ ghi nhớ những gì giáo viên truyền thụ và làm lại các dạng bài tập tương tự mẫu có sẵn.

Nghiên cứu phát hiện 4 nhóm sai lầm nghiêm trọng nhất của học sinh lớp 6 khi học chương Số nguyên: nhầm lẫn dấu khi thực hiện phép cộng, trừ, nhân, chia hai số nguyên khác dấu; vi phạm quy tắc đổi dấu khi bỏ dấu ngoặc; nhầm lẫn thứ tự khi so sánh hai số nguyên âm; và lúng túng khi mô hình hóa bài toán thực tiễn thành các phép toán số nguyên.

Tại lớp thực nghiệm 6A5 trường Trung học cơ sở Phú Xá, sau khi áp dụng các biện pháp phân bậc hoạt động trong bài kiểm tra định kỳ 45 phút, tỷ lệ học sinh đạt loại khá và tốt đã tăng từ 35% trước can thiệp lên trên 65% sau thực nghiệm, đồng thời tỷ lệ học sinh chưa đạt giảm mạnh từ 18% xuống dưới mức 5%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự chuyển biến tích cực tại lớp thực nghiệm là do giáo viên đã thiết kế các pha phân hóa tạm thời ngay tại lớp, vận dụng triệt để 5 căn cứ phân bậc hoạt động: độ phức tạp của đối tượng, mức độ trừu tượng, nội dung tri thức, tính phức hợp của thao tác và chất lượng hoạt động độc lập. Đối với học sinh chưa đạt, việc chia nhỏ bài toán thành các câu hỏi dẫn dắt từng bước giúp các em củng cố kiến thức nền tảng mà không bị quá tải. Đối với nhóm học sinh khá tốt, việc yêu cầu tìm nhiều cách giải khác nhau và nâng cao tính độc lập tư duy đã kích thích hứng thú học tập rõ rệt.

So sánh với các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học trước đây, kết quả này khẳng định tính khả thi vượt trội của phân hóa vi mô: giáo viên không cần phân tách lớp học hay đòi hỏi cơ sở vật chất đắt tiền mà vẫn có thể tối ưu hóa kết quả học tập cho từng cá nhân trong điều kiện lớp học đại trà.

Dữ liệu thực nghiệm có thể được mô tả trực quan và sinh động thông qua biểu đồ cột kép đối sánh phổ điểm bài kiểm tra 45 phút giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Bên cạnh đó, việc sử dụng bảng ma trận phân phối tần suất lỗi sai giúp giáo viên dễ dàng nhận diện sự suy giảm của các lỗi tính toán sai dấu trước và sau khi triển khai biện pháp can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình phân loại năng lực học sinh ngay từ đầu năm học. Giáo viên bộ môn Toán tiến hành khảo sát nhận thức kết hợp quan sát phong cách học tập trong 2 tuần đầu tháng 9, nhằm phân loại học sinh thành 3 nhóm đối tượng rõ ràng gồm nhóm chưa đạt, nhóm đạt và nhóm khá tốt, với độ chính xác đạt trên 90% làm căn cứ thiết kế mục tiêu bài học.

Thứ hai, biên soạn ngân hàng bài tập phân bậc hoạt động cho 100% bài học trong 12 tiết của chương Số nguyên. Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học cơ sở cần phối hợp xây dựng hệ thống bài tập theo 5 căn cứ phân bậc, hoàn thành trong quý 4 năm 2023 nhằm đảm bảo 100% học sinh chưa đạt hoàn thành yêu cầu cần đạt tối thiểu và học sinh khá tốt được phát triển tư duy nâng cao.

Thứ ba, vận dụng linh hoạt các pha phân hóa vi mô và phân hóa bài tập về nhà. Giáo viên Toán chủ động tổ chức các hoạt động nhóm linh hoạt trong tiết dạy 45 phút, thực hiện giao bài tập về nhà theo số lượng và nội dung phù hợp năng lực, cắt giảm ít nhất 30% khối lượng bài tập lặp lại vô ích cho học sinh giỏi, đồng thời bố trí 2 tiết phụ đạo chuyên đề mỗi tuần trong học kỳ 2 nhằm lấp lỗ hổng kiến thức cho học sinh chưa đạt.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác tập huấn bồi dưỡng kỹ năng dạy học phân hóa cho giáo viên phổ thông. Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học sư phạm tổ chức tối thiểu 3 khóa bồi dưỡng chuyên môn trong năm học 2023 - 2024, trang bị cho giáo viên kỹ thuật thiết kế giáo án phân hóa, kỹ năng điều khiển hoạt động nhóm và phương pháp kiểm tra đánh giá quá trình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, giáo viên dạy môn Toán cấp trung học cơ sở, đặc biệt là giáo viên trực tiếp giảng dạy khối lớp 6. Luận văn cung cấp toàn bộ hệ thống kế hoạch bài dạy minh họa chi tiết cho 12 tiết học của chương Số nguyên theo sách giáo khoa mới, giúp giáo viên tiết kiệm khoảng 40% thời gian soạn bài và nắm vững cách điều khiển các pha phân hóa trên lớp.

Thứ hai, cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học cơ sở. Cán bộ quản lý có thể sử dụng khung 5 căn cứ phân bậc và quy trình tổ chức dạy học phân hóa vi mô làm tiêu chí đánh giá giờ dạy, đồng thời định hướng sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học đạt chuẩn hiệu quả cao tại cơ sở giáo dục.

Thứ ba, học viên cao học, sinh viên sư phạm ngành Toán học và các nhà nghiên cứu giáo dục học. Tài liệu mang lại giá trị học thuật sâu sắc với danh mục hơn 80 tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế, cùng quy trình thực nghiệm sư phạm chặt chẽ trên mẫu khảo sát 38 giáo viên và 330 học sinh, đóng vai trò là tài liệu tham khảo mẫu mực cho các đề tài nghiên cứu phương pháp dạy học.

Thứ tư, các tác giả biên soạn sách giáo khoa, sách bài tập và tài liệu bổ trợ môn Toán 6. Các số liệu thực chứng về 4 nhóm lỗi sai nhận thức phổ biến của học sinh là nguồn tư liệu thực tế quý báu để hiệu chỉnh, xây dựng hệ thống bài tập phân hóa tự nhiên, gắn liền với các tình huống thực tiễn sinh động.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học phân hóa vi mô có làm gia tăng gánh nặng thời gian chuẩn bị bài của giáo viên không?
Trong giai đoạn đầu, giáo viên phải đầu tư thời gian xây dựng ngân hàng bài tập phân bậc và phiếu học tập. Tuy nhiên, khi hệ thống học liệu cho 12 tiết chương Số nguyên đã được chuẩn hóa theo tổ chuyên môn, thời gian chuẩn bị sẽ giảm hơn 40%, giúp việc quản lý giờ học 45 phút trở nên khoa học và nhàn nhã hơn.

Làm thế nào để học sinh chưa đạt không bị mặc cảm tự ti khi nhận bài tập phân hóa?
Giáo viên triển khai phân hóa thông qua các pha phân hóa linh hoạt và thay đổi cơ cấu nhóm liên tục theo từng nhiệm vụ. Thay vì gán nhãn cố định, giáo viên đưa ra các bậc thang bài tập có mức độ thử thách tăng dần, tạo điều kiện cho mọi học sinh đều có cơ hội trải nghiệm thành công và được khích lệ kịp thời.

Dạy học phân hóa chương Số nguyên có bắt buộc phải sử dụng trang thiết bị công nghệ hiện đại không?
Hoàn toàn không bắt buộc. Kết quả khảo sát 38 giáo viên cho thấy dạy học phân hóa vi mô hoàn toàn tương thích với điều kiện cơ sở vật chất truyền thống. Giáo viên chỉ cần sử dụng bảng phụ, phiếu học tập phân bậc và điều chỉnh hệ thống câu hỏi gợi mở là có thể kích thích tối đa tư duy học sinh.

Làm thế nào để kiểm soát trật tự lớp học khi học sinh thực hiện các nhiệm vụ phân hóa khác nhau?
Giáo viên cần quy định rõ ràng thời gian hoàn thành cho từng bậc nhiệm vụ và giao quyền tự chủ cho các nhóm trưởng. Khi học sinh khá tốt có thêm bài tập mở rộng và học sinh chưa đạt được tập trung giải quyết bài tập vừa sức, hiện tượng mất trật tự hoặc phân tán tư tưởng trong lớp sẽ giảm thiểu trên 80%.

Kết quả thực nghiệm tại trường Trung học cơ sở Phú Xá chứng minh điều gì về tính khả thi của đề tài?
Dữ liệu kiểm tra định lượng cho thấy tỷ lệ học sinh xếp loại khá tốt tăng từ 35% lên hơn 65%, đồng thời tỷ lệ chưa đạt giảm xuống dưới mức 5%. Điều này khẳng định các biện pháp đề xuất không chỉ đúng đắn về mặt lý luận mà còn hoàn toàn khả thi và mang lại hiệu quả nâng cao chất lượng giáo dục thực chất.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở triết học, tâm lý học và giáo dục học của dạy học phân hóa vi mô, xác lập khung 5 căn cứ phân bậc hoạt động khoa học trong dạy học môn Toán trung học cơ sở.
• Công trình phản ánh chân thực thực trạng giảng dạy thông qua khảo sát thực chứng 38 giáo viên và 330 học sinh tại 8 trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, định vị chính xác 4 nhóm lỗi sai điển hình của học sinh lớp 6.
• Đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm đồng bộ, xây dựng tiến trình dạy học phân hóa chi tiết cho 12 tiết chương Số nguyên bám sát các yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường Trung học cơ sở Phú Xá chứng minh tính hiệu quả vượt trội khi nâng tỷ lệ học sinh khá tốt thêm 30% và kéo giảm tỷ lệ học sinh chưa đạt xuống dưới mức 5%.
• Đóng góp nguồn học liệu thực tiễn chất lượng cao, có khả năng chuyển giao và nhân rộng cho các trường phổ thông trên toàn quốc trong năm học 2023 - 2024.

Các nhà trường và giáo viên bộ môn Toán hãy chủ động áp dụng ngay các biện pháp phân bậc hoạt động trong chương Số nguyên để tối ưu hóa năng lực nhận thức cho từng học sinh, góp phần thực hiện thành công mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khóa luận gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Biện pháp dạy học chƣơng số nguyên cho học sinh lớp 6 theo quan điểm phân hoá Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Một số kết quả nghiên cứu trên thế giới Tƣ tƣởng dạy học hƣớng vào khai thác tiềm năng của mỗi các nhân học sinh đã đƣợc các nhà giáo dục nhƣ J. nhấn mạnh rằng: “Dạy học phải đáp ứng nhu cầu của ngƣời học” [17].

Cuối thế kỉ XX, DHPH đƣợc nghiên cứu, vận dụng ở rất nhiều nƣớc trên thế giới và phát triển nhất ở Mĩ. Nghiên cứu về dạy học phân hóa đƣợc phát triển từ những thành tựu nghiên cứu trƣớc đó. Các nhà khoa học đều cho rằng cơ sở của DHPH xuất phát từ các lý thuyết nền tảng sau: Lý thuyết vùng phát triển gần của L.S Vygostky; Thuyết đa trí tuệ của Gardner (1993); Lý thuyết học tập trải nghiệm của David Kold (1984). Trên cơ sở của các thuyết này, DHPH đƣợc nghiên cứu cả về lý thuyết, thực hành và trở thành trào lƣu rộng khắp Mỹ, Canada, Tây Âu.

Nổi bật trong số đó phải kể đến: Theo Tomlinson (2001): “Dạy học phân hóa là sắp xếp những gì diễn ra trên lớp để học sinh có nhiều cơ hội chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng và diễn đạt những gì các em học đƣợc. Nói cách khác, dạy học phân hóa sẽ cung cấp cho ngƣời học những con đƣờng khác nhau để chiếm lĩnh nội dung dạy học. Từ đó, học sinh đạt đƣợc hiệu quả học tập cao hơn” [25]. Theo Lewis và cộng sự: “Dạy học phân hóa đƣợc xem nhƣ quá trình điều chỉnh nội dung dạy học, kế hoạch dạy học và môi trƣờng học nhằm đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của tất cả học sinh” [22].

Theo Armstrong: “Học sinh có sự khác biệt về thiên hƣớng trí tuệ nên giáo viên cần ứng dụng nhiều chiến lƣợc dạy học khác nhau” [3]. Nhƣ vậy, từ những nghiên cứu trên thế giới về dạy học phân hoá có thể thấy rằng vai trò vô cùng quan trọng của dạy học phân hoá cũng nhƣ yêu cầu, cách thức triển khai dạy học phân hoá trong giáo dục. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, tƣ tƣởng về DHPH đƣợc thể hiện từ rất sớm trong các nguyên tắc giáo dục và nguyên tắc dạy học đƣợc nhiều nhà giáo dục Việt Nam đƣa ra nhƣ: Đặng Vũ Hoạt (1987, 2015) trong tác phẩm “Lí luận dạy học đại học" cho rằng, cần “Đảm bảo sự thống dựng kế nhất giữa tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong quá trình dạy học đảm bảo tính thống nhất giữa cá nhân và tập thể trong quá trình dạy học ở đại học” [7, tr 68]. Thái Duy Tuyên (1998): “Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi” [18; tr 95].

Theo các tác giả Tôn Thân (2006) [15; tr 18-20], Trần Ngọc Lan - Nguyễn Thùy Vân (2009) [11], DHPH đƣợc tiến hành ở 2 mức độ: Một là, Phân hóa ở cấp độ vĩ mô (phân hóa về mặt tổ chức) là sử dụng những biện pháp phân hóa thích hợp để phân hóa rõ rệt về nội dung và hình thức tổ chức dạy học, tức là hình thành những nhóm ngoại khóa; lớp chọn, trƣờng chuyên, sử dụng chƣơng trình chuyên biệt, nội dung và kế hoạch dạy học không lệ thuộc chặt chẽ vào sách giáo khoa. Hai là, Phân hóa ở cấp độ vi mô (phân hóa nội tại) là sử dụng những biện pháp phân hóa thích hợp với các đối tƣợng khác nhau trong cùng một lớp học, trong cùng khoảng thời gian, đảm bảo thống nhất chƣơng trình và kế hoạch DH. DHPH ở cấp độ này thể hiện thông qua việc tìm hiểu và thực hiện các phƣơng pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau sao cho mỗi cá nhân hoặc nhóm HS thu đƣợc kết quả học tập tốt nhất. Xét trên bình diện giáo dục ở Việt Nam, DHPH vĩ mô đã và đang đƣợc thực hiện trong các trƣờng học từ trƣớc 1945 đến nay, chú trọng phân hóa theo chƣơng trình, hình thành các hệ thống trƣờng chuyên và lớp chọn, trƣờng dành riêng cho HS khuyết tật, HS dân tộc thiểu số, .Song song với DHPH vĩ mô, DHPH vi mô ngày càng đƣợc nghiên cứu và ứng dụng trong dạy học.

5 Theo Lê Thị Thu Hƣơng (2012): “Dạy học phân hóa là một cách tiếp cận dạy học mà ở đó giáo viên điều chỉnh quá trình dạy học cho phù hợp với từng cá nhân hoặc nhóm học sinh nhằm phát triển tối đa năng lực học tập của mỗi em” [10]. Theo Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể do Bộ GD&ĐT ban hành năm 2018 thì: “Dạy học phân hóa là định hƣớng dạy học phù hợp với các đối tƣợng học sinh khác nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi học sinh dựa vào đặc điểm tâm - sinh lí khả năng, nhu cầu, hứng thú và định hƣớng nghề nghiệp khác nhau của học sinh" [3]. Một số bài viết trên các tạp chí chuyên ngành, đề tài nghiên cứu của một số nhà khoa học trong lĩnh vực đổi mới PPDH, sử dụng dạy học phân hoá có thể kể đến các tác giả nhƣ: Trần Đình Châu, Nguyễn Hữu Châu, Đặng Hữu Giang, Lê Thị thu Hƣơng, Nguyễn Thị Hồng Chuyên, Đỗ Thị Trinh, Trần Khánh Đức, Đặng Thị Thu Thủy, Võ Thanh Hà, Bùi Thị Hạnh Lâm, Phạm Việt Quỳnh, Đỗ Thị Quỳnh Mai,. Nhƣ vậy, ở Việt Nam đã có những nghiên cứu về dạy học phân hoá tuy nhiên, chƣa có nghiên cứu nào đề cập đến việc sử dụng dạy học phân hoá trong chƣơng “Số nguyên” cho học sinh lớp 6 ở trƣờng THCS theo chƣơng trình, sách giáo khoa mới nhƣ đề tài thực hiện.

Dạy học phân hóa 1. Quan niệm về dạy học phân hóa Thuật ngữ “dạy học phân hóa” (Differenciated Instruction) đầu tiên đƣợc đƣa ra vào những năm 70 của thế kỉ XX bới nhà GD học ngƣời Pháp Louis Legrand. Theo ông: “Cần thiết kế những năng lực, kĩ năng thông qua những hoạt động cụ thể của học sinh trong hoạt động học để học sinh khám phá kiến thức của môn học đó” [25].Legrand, Carol Ann Tomlinson: “Dạy học phân hóa là cách dạy mà ở đó giáo viên là người chủ động thay đổi chương trình dạy học, phương pháp dạy học, nguồn học liệu, hoạt động của học sinh và cách thức đánh giá kết 6 quả học tập nhằm đáp ứng nhu cầu của một cá nhân hoặc một nhóm học sinh, tạo cơ hội học tập tốt nhất cho mỗi học sinh trong lớp” [22]. Hiểu một cách đơn giản nhất DHPH chính là sắp xếp các hoạt động diễn ra trên lớp để HS có nhiều cơ hội chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng và diễn đạt lại những gì mà các em đã học đƣợc.

Thông qua đó, HS đạt đƣợc hiệu quả cao hơn trong quá trình học tập. Theo Tomlinson, Brimijoin và Narvaez: “Dạy học phân hóa là một triết lí dạy học” [21] triết lí đó dựa trên việc khuyến khích HS học tập tốt nhất dù chúng là HS tốt hay chƣa đạt hoặc chúng là những HS xuất thân từ các gia đình, các địa phƣơng có hoàn cảnh và điều kiện khác nhau. Phân hóa là chìa khóa đáp ứng nhu cầu đa dạng của HS mà chúng ta phát hiện đƣợc trong lớp học. Theo Tomlinson (2004): “Hiểu một cách đơn giản nhất thì dạy học phân hóa là “sắp xếp” những gì diễn ra trên lớp để học sinh có nhiều cơ hội chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng và diễn đạt những gì mà các em học đƣợc.

Nói cách khác, dạy học phân hóa sẽ cung cấp cho ngƣời học những con đƣờng khác nhau để chiếm lĩnh nội dung dạy học. Thông qua đó, học sinh đạt đƣợc hiệu quả học tập cao hơn". Theo Hall (2002): “Dạy học phân hóa là chia học sinh thành các nhóm đối tƣợng khác nhau theo trình độ học vấn, năng lực nhận thức, ngôn ngữ, khả năng tƣ duy, sở thích, nhu cầu. Dạy học phân hóa là cách tiếp cận dạy và học đáp ứng những đối tƣợng HS khác nhau trong cùng một lớp nhằm mục đích tối đa hóa năng lực của mỗi cá nhân bằng cách tạo ra cho ngƣời học quá trình dạy học phù hợp nhất với họ”.

Nhƣ vậy, trên thế giới có nhiều quan niệm khác nhau về dạy học phân hóa. Ở Việt Nam cũng vậy, có nhiều tác giả và công trình nghiên cứu và đã đƣa ra một số quan điểm về DHPH, nhƣng tiêu biểu hơn hẳn là các tác giả Tôn Thân, Đặng Thành Hƣng, Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Bá Kim: 7 Theo Tôn Thân và Nguyễn Hữu Châu: Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học mà cơ sở của nó đều dựa trên “những khác biệt của người học về năng lực, sở thích, nhu cầu và các điều kiện học tập nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất và sự phát triển tốt nhất cho từng người học” [4], [16]. Theo Đặng Thành Hƣng: “Dạy học phân hóa là quá trình dạy học có phân biệt những người học hay nhóm người học, chứ không tiến hành giảng dạy chung chung” hay đây là “chiến lược dạy học dựa trên sự khác biệt về cá nhân và nhóm người học” [8]. Bởi lẽ, trên thực tế mỗi ngƣời học thực hiện một quá trình học tập không hoàn toàn nhƣ nhau vì nhu cầu, năng lực, hành vi học tập của mỗi ngƣời không giống nhau.

Trong khi đó ngƣời dạy học lại thƣờng có trách nhiệm ở phạm vi quy mô lớp học, dựa trên chƣơng trình học chung và mặt bằng chung. Việc DHPH sẽ khắc phục lỗi dạy cào bằng, hời hợt, tạo ra sự khác biệt nhất định trong nội dung và phƣơng thức hoạt động của chƣơng trình học theo nhiều hƣớng khác nhau dựa trên năng lực, hứng thú, nhu cầu học tập của ngƣời học và mục tiêu GD của xã hội. Theo Nguyễn Bá Kim: “Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt các mục đích dạy học với tất cả mọi học sinh, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của cá nhân” [14]. Dựa trên các quan điểm này, chúng tôi xin đƣa ra quan niệm về DHPH nhƣ sau: “Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học mà ở đó giáo viên phải điều chỉnh quá trình dạy học cho phù hợp với những khác biệt của học sinh về năng lực, sở thích, nhu cầu và các điều kiện học tập, nhằm tạo ra những kết quả tốt cho học sinh” Từ những quan điểm khác nhau về DHPH trên, ta thấy tính cấp thiết trong việc đƣa hình thức tổ chức này vào dạy học trong các nhà trƣờng giúp HS phát triển tối đa năng lực cá nhân của mình.