Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm, thuật ngữ Khái niệm là quá trình nhận thức hay tư duy của con người, bắt đầu từ những tri giác hay bằng những quan sát sự vật hiện thực tác động vào giác quan. Khái niệm được xem là luận cứ lý thuyết quan trọng của nghiên cứu. Trên cơ sở các sách, các công trình nghiên cứu đã xuất bản, chúng tôi nêu một số khái niệm được sử dụng trong đề tài.
Đồng thời chúng tôi cũng nêu quan điểm của mình về khái niệm đó. Giáo dục Từ khi xuất hiện tiếng nói và ngôn ngữ, con người đã có hoạt động giáo dục. Khởi đầu của giáo dục là cử chỉ, tiếng nói. Sự trao truyền các kinh nghiệm, tri thức sống bằng ngôn ngữ nói rồi bằng chữ viết, ký hiệu đã làm cho việc giáo dục phát triển vượt bậc.
Giáo dục giúp con người tiến hóa, văn minh. Từ điển Tiếng Việt (1996), Nxb Đà Nẵng do Viện Ngôn ngữ học biên soạn có viết: Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra. Hệ thống các biện pháp và cơ quan giảng dạy - giáo dục của một nước [19; 379]. Ngày nay ở mỗi quốc gia trên thế giới đều có một hệ thống giáo dục.
Hệ thống giáo dục phổ thông ở nước ta được thực hiện với các bậc học như sau: - Giáo dục Mầm non - Giáo dục Tiểu học - Giáo dục Trung học cơ sở 9 - Giáo dục Trung học phổ thông. Trong luận văn tôi sử dụng khái niệm giáo dục trong Từ điển Tiếng Việt của Nxb Đà Nẵng. Dạy học đàn phím điện tử 1. Dạy học Trong quá trình phát triển lịch sử, loài người không ngừng nhận thức và cải tạo thế giới khách quan, không ngừng tích lũy, hệ thống hóa, khái quát hóa những tri thức và truyền lại cho các thế hệ kế tiếp sau.
Quá trình truyền thụ, lĩnh hội tri thức đó gọi là quá trình dạy học. Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của hai chủ thể là người dạy và người học cùng thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ dạy học. Trong đó người học chủ động tích cực tự điều khiển mọi hoạt động nhận thức, dưới sự tổ chức và hướng dẫn của người dạy. Đây là một loạt hoạt động nhận thức của con người, là một quá trình hoạt động chung của thầy và trò với những tác động qua lại.
Quá trình dạy học được chia làm hai loại chính: dạy học lý thuyết và dạy học thực hành. Do vậy nó có liên quan chặt chẽ với quá trình lao động và có tính phân hóa cao. Quá trình dạy học là một hệ thống bao gồm những nhân tố cơ bản là: - Mục đích, nhiệm vụ dạy học - Nội dung dạy học - Giáo viên với hoạt động dạy - Học sinh với hoạt động học - Các phương pháp, phương tiện dạy học - Kết quả dạy học Các nhân tố này tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau theo các quy luật tất yếu của chúng. Trong đó, hai nhân tố chính là người dạy và người học.
Chỉ trong mối quan hệ tích cực giữa thày và trò thì quá trình dạy học mới thực sự xuất hiện. 10 Dạy : Truyền lại tri thức hoặc kĩ năng một cách ít nhiều có hệ thống, có phương pháp. Dạy học sinh. Dạy nghề cho người học việc.
Dạy học: Dạy để nâng cao trình độ văn hóa và phẩm chất đạo đức, theo chương trình nhất định [19; 236]. Dạy học là dạy cho người khác học. Mà học không phải là học thuộc, học thụ động, tiếp thu một chiều. Dạy học có nghĩa là làm cho người học thay đổi về trí tuệ, tình cảm, nhân cách, kiến thức, kỹ năng.
Dạy học lấy việc học của học sinh làm tiền đề. Vì thế, dạy học là hoạt động truyền đạt kiến thức, kỹ năng của người dạy đến hoạt động chủ động nhận thức của người học. Dạy học là quá trình không chỉ truyền thụ kiến thức mà còn truyền thụ kinh nghiệm của mọi vấn đề liên quan đến đời sống vật chất và tinh thần của con người từ người dạy đến người học. Dạy học là bộ phận của giáo dục, quá trình dạy học/giáo dục làm cho con người hoàn thiện dần về các mặt đức-trí-thể-mỹ.
Dạy học là một hiện tượng xã hội có chức năng phát triển cá nhân và cộng đồng thông qua việc truyền thụ kinh nghiệm lịch sử - xã hội đến người học. Bản chất của dạy học chính là gây ảnh hưởng có chủ định đến hành vi học tập và quá trình học tập của người khác, tạo ra môi trường và những điều kiện để người học duy trì việc học, cải thiện hiệu quả, chất lượng học tập, kiểm soát quá trình học tập của mình [4; 35]. Trên cơ sở của các khái niệm nêu trên, tôi quan niệm: Dạy học là quá trình truyền thụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của người dạy cho người học để đạt được mục đích đề ra. Dạy học đàn phím điện tử 11 Dạy học âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhằm phát triển ở học sinh khả năng lĩnh hội và cảm thụ cái đẹp, từ đó hình thành ở các em nhu cầu thẩm mỹ, nhu cầu thưởng thức âm nhạc.
Âm nhạc không chỉ đánh thức những tình cảm hồn nhiên, ngây thơ trong tâm hồn trẻ nhỏ mà còn tác động đến thế giới nội tâm của trẻ, giúp trẻ nhận thức được các giá trị chân - thiện - mỹ và có nhu cầu sống theo những giá trị tốt đẹp đó. Dạy học âm nhạc là hoạt động truyền thụ và hướng dẫn người học, cách học, cách tìm kiếm, tự bổ sung kiến thức và rèn luyện kỹ năng để hình thành phẩm chất và năng lực thực hành âm nhạc. Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Âm nhạc là tiếng nói của tâm hồn.
Cùng với sự phát triển của loài người, âm nhạc dần dần phát triển và trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu đối với con người, làm giảm bớt những áp lực căng thẳng, mệt mỏi trong cuộc sống thường nhật. Theo các nhà sư phạm âm nhạc thì, âm nhạc có những vai trò rất quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách trẻ em ở nhiều phương diện. Từ khái niệm về dạy học, chúng tôi sử dụng khái niệm dạy học âm nhạc là: Dạy học âm nhạc là hoạt động truyền đạt kiến thức, kỹ năng âm nhạc của người dạy đến hoạt động chủ động nhận thức âm nhạc của người học. Trên cơ sở của khái niệm dạy học âm nhạc, chúng tôi có khái niệm về dạy học đàn phím điện tử: Dạy học đàn phím điện tử là hoạt động truyền đạt kiến thức, kỹ năng của người dạy đến hoạt động chủ động nhận thức kiến thức, kỹ năng của người học để đạt được mục đích đề ra.
Phương pháp. Phương pháp dạy học. Phương pháp dạy học đàn phím điện tử. Phương pháp Trong sách Lý luận dạy học Đại học, Nxb Đại học Sư phạm (2003), do Đặng Vũ Hoạt chủ biên viết: “Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ 12 tiếng Hy Lạp “Metodos” có nghĩa là con đường, cách thức để đạt tới mục đích nhất định” [ 9; 103].
Phương pháp dạy học. Phương pháp dạy học đàn phím điện tử. Trong cuốn Lý luận dạy học hiện đại, một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học, trang 72, viết: “Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động của thầy và trò (trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo) được tiến hành trong quá trình dạy học, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học” [4; 72]. Phương pháp của người dạy có vai trò rất quan trọng, nó quyết định tới kết quả của người học.
Trong mỗi giờ nếu người dạy có phương pháp tốt, phù hợp với đối tượng, phù hợp với bài học, phù hợp với đặc điểm môn học thì giờ dạy có hiệu quả. Phương pháp dạy học là cách thức, là con đường giải quyết vấn đề dạy học nhằm đạt đến mục tiêu dạy học, cụ thể là một hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, là tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của thầy, nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học. Trong cuốn Phương pháp dạy học âm nhạc của tác giả Lê Anh Tuấn, Nxb Đại học Sư phạm (2010) có nêu một số khái niệm phương pháp của các nhà khoa học: Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó học sinh nắm được kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hình thành thế giới quan và phát triển năng lực của mình (Kairov) [26; 39], Phương pháp dạy học là hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo cho các em lĩnh hội nội dung học vấn (I. 13 Có nhiều khái niệm về phương pháp dạy học, hiện nay sử dụng thiếu phân biệt rạch ròi về khái niệm phương pháp và phương pháp luận, biện pháp, thủ thuật… Phương pháp là một yếu tố trong quá trình hoạt động, phụ thuộc vào bản chất của hoạt động.
Phương pháp bao gồm một hệ thống nguyên tắc, cách thức, biện pháp được sử dụng trong quá trình hoạt động của một lĩnh vực hay một công việc nào đó. Do đó, Phương pháp dạy học là một hệ thống nguyên tắc, cách thức, biện pháp của hoạt động dạy học được sắp xếp theo một trật tự nhất định, để đạt được mục tiêu dạy học. Các phương pháp dạy học rất phong phú, đa dạng. Việc phân loại hợp lý các phương pháp và khái quát thành hệ thống các phương pháp dạy học là cơ sở khoa học cho việc tìm, chọn và vận dụng hợp lý các phương pháp dạy học, là nền tảng cho sự sáng tạo, phong phú của người giáo viên về mặt phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả quá trình dạy học.
Phương pháp dạy học đàn phím điện tử. Trên cơ sở khái niệm về phương pháp dạy học, chúng tôi có khái niệm về phương pháp dạy học đàn phím điện tử: Phương pháp dạy học đàn phím điện tử là một hệ thống nguyên tắc, cách thức, biện pháp của hoạt động dạy học được sắp xếp theo một trật tự nhất định, để đạt được mục tiêu dạy học đàn phím điện tử.