Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ DẠY HỌC DỰA VÀO NĂNG LỰC TRONG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG VÀ NHỮNG ÁP DỤNG TRONG DẠY HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ 1. Cách tiếp cận tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Thống nhất cách sử dụng thuật ngữ Thuật ngữ "competency-based education" trong Tiếng Anh được phiên dịch sang Tiếng Việt với nhiều thuật ngữ khác nhau (nhưng giống nhau về ý nghĩa giáo dục), chẳng hạn như "giáo dục theo tiếp cận năng lực", "giáo dục dựa vào năng lực", "giáo dục dựa trên năng lực", "giáo dục phát triển năng lực". Điều này cũng xảy ra với các thuật ngữ Tiếng Anh khác, bao gồm "competency- based learning", "competency-based teaching", "competency-based training" và "competency-based instruction".
Tuy nhiên, các thuật ngữ gồm "giáo dục dựa vào năng lực", "dạy học dựa vào năng lực", "học tập dựa vào năng lực", "đào tạo dựa vào năng lực" là được thống nhất cách gọi và sử dụng xuyên suốt trong luận án này. Nói theo cách khác, đề tài này nhất quán sử dụng một thuật ngữ "dựa vào năng lực". Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê, thuật ngữ "giáo dục" có nghĩa là 'hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển trí tuệ, thể chất của học sinh, làm cho học sinh dần dần có được những phẩm chất và năng lực theo yêu cầu đề ra' [43]. Trong khi dạy học là một bộ phận, phương tiện thực hiện chức năng giáo dục [35].
Vì vậy, khi nghiên cứu về dạy học dựa vào năng lực thì không thể bỏ qua việc nghiên cứu về quan điểm, tư tưởng, bản chất của một nền giáo dục dựa vào năng lực. Nguồn cơ sở dữ liệu Giáo dục dựa vào năng lực đã có một lịch sử phát triển 100 năm, bắt đầu từ phong trào hiệu quả tại nơi làm việc của Tayler năm 1911 và được chuyển vào trong giáo dục vào những năm 1940 [78]. Khởi nguồn tại Hoa Kỳ và cho 10 đến nay, giáo dục dựa vào năng lực nhận được sự hỗ trợ toàn cầu ở tất cả các cấp học từ chính phủ các nước và OECD [78]. Kể từ khi được chuyển vào trong giáo dục năm 1940 cho đến nay, giáo dục dựa vào năng lực là một chủ đề thu hút được rất nhiều các nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu.
Cơ sở dữ liệu được định nghĩa là nơi có nhiều khả năng tìm thấy các bài báo, tiểu luận, luận văn, luận án nhất được lập chỉ mục ở cả dạng in (print) và trực tuyến (online). Cho đến nay, cơ sở dữ liệu ERIC của Hoa Kỳ là một hệ thống thông tin quốc tế về giáo dục hữu hiệu nhất, nơi mà có thể tìm thấy phần lớn các tài liệu giáo dục. Ngoài ra, cơ sở dữ liệu Google Scholar được sử dụng để tìm kiếm bổ sung nhằm không bỏ sót bất cứ tài liệu nào liên quan đến đề tài. Bên cạnh đó, việc tìm kiếm thủ công được sử dụng để tìm thấy các tài liệu tiếng Việt, bao gồm sách, tạp chí, cả những bài đăng trên website liên quan đến dạy học dựa vào năng lực.
Kết quả tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu ERIC cho thấy: có 12.312 tài liệu được tìm thấy cho từ khóa "competency-based education", 279 tài liệu được tìm thấy cho từ khóa "competency-based learning", 105 tài liệu được tìm thấy cho từ khóa "competency-based teaching", 606 tài liệu được tìm thấy cho từ khóa "competency-based training", 195 tài liệu được tìm thấy cho từ khóa "competency-based assessment", và 301 tài liệu được tìm thấy cho từ khóa "competency-based instruction". Ngoài ra, còn rất nhiều tài liệu về giáo dục dựa vào năng lực, học tập dựa vào năng lực, dạy học dựa vào năng lực, đào tạo dựa vào năng lực được tìm thấy thủ công trong các tài liệu Tiếng Việt. Đầu tiên là việc tóm tắt để sàng lọc thô và sau đó là đọc chi tiết từng bài báo để sàng lọc tinh, kết hợp với việc loại trừ sự trùng lặp giữa các tài liệu được tìm thấy giữa các từ khóa tìm kiếm, số lượng cuối cùng của các tài liệu liên quan trực tiếp đến đề tài là 50 tài liệu. Trong các tài liệu tiếng Anh được tìm thấy, có 45/50 (90%) tài liệu có tuổi đời nhỏ hơn 10 tuổi, 35/50 (70%) tài liệu có tuổi đời nhỏ hơn 5 tuổi, tức là kết quả phân tích tổng quan có tính cập nhật nghiên cứu mới rất cao.
Đó là kết quả của việc áp dụng phương pháp phân tích tổng hợp một 11 cách bài bản trong quá trình tìm kiếm tài liệu. Các tài liệu tìm thấy và được lựa chọn trong tiếng Việt là các sách, luận án, bài báo khoa học liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu của đề tài. Nhiều nhà nghiên cứu có thể đặt câu hỏi tại sao không giới hạn việc tìm kiếm trong khía cạnh "giáo dục dựa vào năng lực" chỉ trong môn "Công nghệ"? Mặc dù cách tiếp cận này có thể có ích trong việc giới hạn lại số lượng tài liệu được tìm thấy chỉ tập trung vào trong khía cạnh giáo dục dựa vào năng lực trong môn Công nghệ cho học sinh phổ thông. Tuy nhiên, điều này có thể bỏ sót nhiều ý tưởng hay về giáo dục dựa vào năng lực đã được áp dụng trong các lĩnh vực bộ môn khác, mà có thể khai thác và sử dụng sáng tạo trong dạy học Công nghệ.
Do đó, cách tiếp cận tìm kiếm trên diện rộng sẽ mang tính bao quát, toàn diện hơn. Lựa chọn cách viết tổng quan tài liệu nghiên cứu Theo Creswell (2002), có hai cách để viết tổng quan tài liệu nghiên cứu là "tổng quan chuyên đề về tài liệu" (Thematic Review of the Literature) và "tổng quan từng nghiên cứu của tài liệu" (Study-by-Study Review of the Literature) [77]. Trong tổng quan chuyên đề về tài liệu, một nhà nghiên cứu sẽ xác định rõ các chuyên đề (Thematic) và trích dẫn ngắn gọn các tài liệu để viết chuyên đề này. Trong cách tiếp cận này, các tác giả chỉ thảo luận về ý tưởng chính hoặc kết quả từ nhiều nghiên cứu hơn là chi tiết vào các báo cáo riêng lẻ.
Trái ngược với tổng quan chuyên đề về tài liệu, tổng quan từng nghiên cứu về tài liệu cung cấp một bản tóm tắt chi tiết của từng tài liệu và sau đó được nhóm lại theo từng chủ đề lớn hơn. Khi đọc chi tiết các tài liệu được tìm thấy đã cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ về quan niệm của giáo dục dựa vào năng lực trong những năm gần đây so với những quan niệm của giáo dục dựa vào năng lực trước đây (khi nó được đề xướng). Với mục đích nhằm phân tích chi tiết những quan niệm gần đây về giáo dục dựa vào năng lực, cách tiếp cận "tổng quan từng nghiên cứu của tài liệu" đã được sử dụng để viết tổng quan của nghiên cứu này. Sau khi viết tóm 12 tắt chi tiết từng tài liệu riêng lẻ, chúng được nhóm lại trong bốn chủ đề lớn: (1) Xu hướng chuyển đổi sang nền giáo dục dựa vào năng lực; (2) Sự thay đổi quan niệm của giáo dục dựa vào năng lực; (3) Tổng quan về dạy học dựa vào năng lực; (4) Tổng quan về dạy học kỹ thuật/ công nghệ dựa vào năng lực.
Vì vậy, luận án này dành riêng một chương để hy vọng có thể lột tả chi tiết những quan niệm mới về giáo dục dựa vào năng lực trong các tài liệu hiện có và xem xét liệu đề tài luận án có trùng lặp với bất kì nghiên cứu nào hiện có hay không. Trọng tâm của tổng quan tập trung vào những tài liệu cốt lõi và những quan niệm mới nhất phản ánh tư tưởng của giáo dục dựa vào năng lực trên thế giới và so sánh với các nghiên cứu tại Việt Nam. Điều này có ích để trả lời các vấn đề: (1) đề tài luận án có trùng lặp với các công trình hiện có không? (2) chủ đề nghiên cứu có thể trùng lặp, nhưng vấn đề nghiên cứu có thể khác nhau? (3) cái gì là những vấn đề cốt lõi của giáo dục dựa vào năng lực? (4) đã có những nghiên cứu gì về dạy học công nghệ dựa vào năng lực chưa? 1. Xu hướng chuyển đổi sang nền giáo dục dựa vào năng lực 1.
Những nghiên cứu ở nước ngoài Phong trào giáo dục dựa vào năng lực đã bắt đầu cách đây hơn 100 năm [138]. Ý tưởng về giáo dục dựa vào năng lực có nguồn gốc từ cách tiếp cận tập trung vào hành vi của Taylor (1911) để cải thiện sự thực hiện tại nơi làm việc, và đồng thời, các phong trào cải cách giáo dục đã kêu gọi các thực hành giáo dục theo hướng tiêu chuẩn hóa [78], [90]. Các nguyên tắc từ quản lý khoa học của Taylor đã được áp dụng để chia nhỏ, trình tự và sắp xếp hợp lý việc học trong lớp; các tiêu chuẩn năng lực đã được áp dụng cho học sinh, và sự chuẩn bị của giáo viên tập trung vào việc phân phối giảng dạy hiệu quả phù hợp với các tiêu chuẩn năng lực đó [78]. Vào cuối những năm 1960, Văn phòng Giáo dục Hoa Kỳ đã chính thức hóa cách tiếp cận dựa vào năng lực như một thước đo trực tiếp cho việc học tập của học sinh [137].
Sau đó, phong trào giáo dục dựa vào năng lực lan sang các nước châu Âu như Vương quốc Anh và Đức vào những năm 1980 [111]. Tại Australia, cuối những năm 1980 đã bắt đầu chuyển 13 đổi và thiết lập một hệ thống đào tạo nghề dựa vào năng lực thực hiện bằng việc thành lập Hội đồng Đào tạo Quốc gia về xây dựng, đánh giá dựa vào năng lực [58]. Điều này cũng diễn ra trong hệ thống đào tạo nghề tại một số quốc gia khác như Canada, New Zealand, Scottland. Ở Châu Á, đào tạo dựa vào năng lực đã được áp dụng vào những năm 1990 tại nhiều quốc gia như Singapore, Ấn Độ, Philippin, Malaysia, Hàn Quốc, Nhật Bản… [52].
Ở Châu Phi, dạy học dựa vào năng lực đã được áp dụng lần đầu tiên ở Nam Phi vào năm 1998, sau tình trạng thiếu hụt trầm trọng các nhân lực kỹ thuật có tay nghề [111]. Cho đến nay, giáo dục dựa vào năng lực đang trở thành mô hình giáo dục mới cho cải cách giáo dục trong thế kỉ 21 [112].