MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, công cuộc đổi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã thu được những thành tựu quan trọng: kinh tế phát triển, chính trị ổn định, đời sống vật chất và tỉnh thần của nhân dân từng bước được nâng cao, văn hoá - xã hội cũng có những đổi mới tích cực. Tuy nhiên, cùng với những biểu hiện mặt trái của kinh tế thị trường, tình hình mê tín dị đoan có chiều hướng phát triển phức tạp. Một số công trình nghiên cứu cho biết, khoảng 10 năm gần đây có sự khôi phục các hình thức sinh hoạt cúng bái, tế lễ rườm rà cùng với các hiện tượng mê tín dị đoan như bói toán, đồng bóng, gọi hồn, đốt vàng ma.
có chiều hướng trỗi dậy, có sức lan toả khó kiểm soát: nhiều đền, chùa, miếu mạo, mồ mả, nhà thờ họ. xây cất rầm rộ. Những người tin vào tướng số, thời vận, có thần thánh, ma quỷ, có các lực lượng siêu nhiên chi phối đời sống con người không phải là ít. Nhiều hình thức sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo chân chính, nhiều phong tục tập quán, sinh hoạt văn hoá tốt đẹp của dân tộc bị lạm dụng, bị xuyên tạc, đưa vào đó các yếu tố mê tín dị đoan, nhảm nhí, tiêu cực.
Những hiện tượng tôn giáo lạ xuất hiện gần đây đều xuất phát từ sự mê tín dị đoan mà xã hội chưa kiểm soát được. Đáng lo ngại hơn là các hiện tượng mê tín đị đoan phát triển khá sâu rộng trong các tầng lớp dân cư, không phải tập trung ở các tầng lớp có trình độ học vấn và sức sống thấp, mà ngày càng có chiều hướng phát triển mạnh trong các bộ phận dân cư có trình độ dân trí cao, có mức sống khá giả, trong số đó có một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên của chúng ta. Đại bộ phận cán bộ, đảng viên đã thể hiện tính tiên phong, ưu tú của xã hội, thấm nhuần hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, có thế giới quan khoa học, được giác ngộ cách mạng, có đạo đức, lối sống trong sáng. Chính vì vậy họ đã góp phần xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh, trở thành một Đảng cách mạng chân chính trong công cuộc chấn hưng dân tộc.
Nhưng bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên do tác động, ảnh hưởng của những tiêu cực, tệ nạn xã hội, đã tham gia vào các hoạt động mé tin di đoan. Họ trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia hoặc đồng tình ủng hộ những quan _ niệm mê tín đị đoan, như cầu cúng, tin vào tướng số, vận hạn.Những quan điểm không đúng ấy đã làm tha hoá tư tưởng, đạo đức và lối sống lành mạnh của xã hội; làm tê liệt tỉnh thân, lu mờ niềm tin, lý tưởng cách mạng, đặc biệt không ít trường hợp vì tin vào những hiện tượng mê tín dị đoan mà đã sa vào con đường tệ nạn xã hội, tội lỗi, băng hoại đạo đức, lối sống, làm giảm uy tín của Đảng trước nhân dân. Những trường hợp như vậy đang trực tiếp cản trở con đường cách mạng của Đảng trong sự nghiệp xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Văn kiện Đại hội IX của Đảng nhấn mạnh "Tình trạng tham những và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và giảm lòng tin trong nhân dân", Vấn đề mê tín dị đoan mặc dù chưa phải là nguy cơ trực tiếp đến cách mạng nước ta, song rõ ràng những hiện tượng đó cũng góp phần vào việc làm tha hoá lối sống đạo đức, giảm sức chiến đấu và uy tín lãnh đạo của Đảng, cho nên đây cũng được coi là loại nguy cơ không thể xem thường.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, nhất là trong thời kỳ đổi mới. Đảng ta luôn luôn coi trọng công tác tư tưởng, văn hoá nói chung và công tác đối với công tác tín ngưỡng, tôn giáo, đấu tranh bài trừ mê tín dị đoan trong Đảng và trong xã hội. Nhiều nghị quyết, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được ban hành để định hướng và quản lý công tác tín ngưỡng, tôn giáo, đấu tranh chống các hiện tượng mê tín dị đoan. Chẳng hạn Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 (lần II) của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX bàn về công tác tôn giáo của Đảng trong tình hình mới; Pháp lệnh về tôn giáo được ban hành gần đây không chỉ Ì Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX của Đảng, tr.
khẳng định những quan điểm có tính nguyên tắc của Đảng và Nhà nước (a về công tắc tôn giáo, mà còn nêu những phương hướng và giải pháp giải quyết các vấn đề về tín ngưỡng, tôn giáo, có sự phân biệt giữa hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và mê tín dị đoan, đồng thời nêu phương hướng và giải pháp đấu tranh khắc phục các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng, mê tín dị đoan trái với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; trái với mục tiêu xây dựng một đời sống xã hội văn minh, lành mạnh. Vì vậy, việc triển khai những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc đấu tranh với các tệ nạn xã hội, tệ mê tín dị đoan, xây dựng một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, một đời sống tỉnh thần phong phú, lành mạnh, văn minh là yêu cầu cấp thiết. Việc lựa chọn đề tài: “Đấu tranh khắc phục tệ mê tín đị đoan trong cán bộ, đẳng viên trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay” là nhằm góp phần vào việc thực hiện những nhiệm vụ quan trọng đó. Tình hình nghiên cứu đề tài Trước tình hình tín ngưỡng, tôn giáo, mê tín dị đoan trên thế giới và trong nước đang có những diễn biến phức tạp, nhất là những ảnh hưởng tiêu cực của nó đến đời sống tỉnh thân xã hội, đến tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết chỉ đạo cuộc đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng mê tín dị đoan trong Đảng và toàn xã hội.
Trên tỉnh thần đó, các cơ quan Đảng, Nhà nước, các đồng chí lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, các cơ quan nghiên cứu, các nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu, các ý kiến được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và lưu hành nội bộ. Nhiều cuộc hội thảo về công tác tư tưởng nói chung và đấu tranh chống mê tín đị đoan đã được tổ chức nhằm khắc phục tình hình trên. Điển hình là các công trình nghiên cứu sau đây: - Trung tam Khoa hoc xã hội và nhân văn Quốc gia, Viện Nghiên cứu tôn giáo: Về tín ngưỡng tôn giáo Việt Nam, do GS Đặng Nghiêm Vạn chủ biên, đã có các chuyên đề nghiên cứu về bản chất của tín ngưỡng, tôn giáo, các hình thức tín ngưỡng đân gian và tôn giáo lớn ở Việt Nam. Trong đó có những chuyên đề đi sâu tìm hiểu về sự xuất hiện của các tôn giáo mới ở Việt Nam; bước đầu tìm hiểu nghề bói toán ở Hà Nội với các hình thức đa dạng, phức tạp của nó, ảnh hưởng và tác hai của nó đến đời sống xã hội.
- Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh có đẻ tài khoa học cấp cơ sở "Tìm hiểu hiện tượng mê tín dị đoan của tầng lớp thanh niên, sinh viên ở một số trường đại học tại Hà Nội: "Thực trạng nguyên nhân và khuyến nghị", để cập tương đối hệ thống về mặt lý luận cũng như việc khảo sát thực trạng mê tín dị đoan đối với một đối tượng cụ thể là thanh niên, sinh viên ở Hà Nội, qua đó nêu các giải pháp đấu tranh khắc phục tình trạng đó. - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đề tài độc lập cấp Nhà nước: xu hướng phát triển của tôn giáo hiện nay ở nước ta và những vấn đẻ đặt ra cho công tác lãnh đạo và quản lý, Hà Nội, 2002. Công trình nghiên cứu khá toàn diện về bản chất, vai trò của tôn giáo, tín ngưỡng trên tỉnh thần những quan điểm đổi mới; chỉ ra xu hướng phát triển phức tạp của nó trên thế giới và ở nước ta. Công trình có bản khuyến nghị với Đảng và Nhà nước về quan điểm và giải pháp giải quyết những vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng.
- PGS, TS Nguyễn Đức Lữ có bài "Bàn thêm về tín ngưỡng và mê tín dị đoan” đăng trên tạp chí Công tác tư tưởng - văn hoá số 6/1992. Trong đó, tác giả trình bày mối quan hệ giữa tín ngưỡng, tôn giáo với mê tín đị đoan. - Công tác tư tưởng - văn hoá trong cuộc đấu tranh phòng chống các tệ nạn xã hội. Tạp chí Công tác tư tưởng - Văn hoá, số 3 - 1995.
Những ý kiến chỉ đạo về chống các tệ nạn xã hội, trong đó có vấn đề mê tín đị đoan. - Thuỷ Ninh: Tín ngưỡng và mê tín. Tạp chí Tuyên truyền, số 4/1991. phân biệt bản chất của tín ngưỡng và mê tín; nêu ý nghĩa tích cực và tiêu cực của các hiện tượng tín ngưỡng, từ đó chỉ ra mối quan hệ gắn bó của chúng, do đó cho thấy việc đấu tranh xoá bỏ triệt để mê tín di đoan là rất khó khăn.
Lê Quý Hiền: Tự do tín ngưỡng và mê tín dị đoan. Tạp chí Văn hoá nghệ thuật, số 4/1995. Tác giả nêu lên tình trạng phát triển mê tín dị đoan lẫn lộn, mập mờ với tín ngưỡng tôn giáo. - Hồ Liên: Nhu cầu tín ngưỡng và hiện tượng mê tín đị đoan hiện nay.
Tạp chí Thông tin lý luận, số 6/1995. Tác giả nêu lên những điều kiện môi trường xã hội, văn hoá ở Hà Nội có ảnh hưởng đến sự nảy sinh nhu cầu tín ngưỡng của sinh viên. - Nguyễn Xuân Nghĩa: Tôn giáo và quá trình thế tục hoá. Tạp chí Xã hội học, số 1/1996.
Bài báo nêu lên những biến đổi theo xu hướng thế tục hoá của một số tôn giáo hiện nay. - Ngô Hữu Thảo: Hoạt động mê tín dị đoan phải bị phê phán và loại bỏ. Tạp chí Công tác tư tưởng số tháng 10/2000. Tác giả nêu những vấn đề bức xúc hiện __ nay của mê tín đị đoan và kiến nghị một số giải pháp loại bỏ.
- Phạm Chiến Khu: Mê tín đị đoan và ngụykhoa hoc. Tap chi Thong tin ly luận, số tháng 10/2000.
