Hoạt Động Đào Tạo Nghề Cho Thanh Niên Trong Điều Kiện Công Nghiệp Hoá, Hiện Đại Hoá Đất Nước

Luận án tiến sĩ phân tích hoạt đồng đào tạo nghề cho thanh niên trong điều kiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Hạnh
• Người hướng dẫn: GS.TS Đặng Cảnh Khanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Hoạt Động Đào Tạo Nghề Cho Thanh Niên Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hoá
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng, biểu
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu và những đóng góp mới của luận án
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Cách tiếp cận đề tài và phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu luận án
• 1. Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
• 1.1. Hệ khái niệm
• 1.1.1. Khái niệm thanh niên
• 1.1.2. Khái niệm đào tạo nghề
• 1.1.3. Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá
• 1.2. Các hướng tiếp cận lý thuyết
• 1.2.1. Lý thuyết cấu trúc chức năng
• 1.2.2. Lý thuyết xã hội hoá
• 1.2.3. Lý thuyết vốn con người
• 1.2.4. Tiếp cận xã hội học giáo dục
• 1.3. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về đào tạo nghề
• 1.3.1. Vai trò của đào tạo nghề đối với sự phát triển nguồn nhân lực
• 1.3.2. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về đào tạo nghề
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.4.1. Thực trạng lực lượng lao động và nhu cầu việc làm ở nước ta hiện nay
• 1.4.2. Kinh nghiệm một số quốc gia về đào tạo nghề
• 2. Chương 2: Thực trạng nhu cầu đào tạo nghề của thanh niên ở nước ta hiện nay
• 2.1. Thực trạng nhu cầu đào tạo nghề của thanh niên
• 2.1.1. Nhu cầu đào tạo nghề của thanh niên qua một số cuộc điều tra xã hội học
• 2.1.2. Nhu cầu đào tạo nghề của học sinh THPT
• 2.1.2.1. Đánh giá của học sinh THPT về con đường vào đại học
• 2.1.2.2. Dự định sau khi tốt nghiệp của học sinh THPT
• 2.1.2.3. Lý do chọn học nghề của học sinh THPT
• 2.1.2.4. Ngành nghề muốn theo học của học sinh THPT
• 2.1.2.5. Người định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT
• 2.2. Một số vấn đề đặt ra qua thực trạng nhu cầu đào tạo nghề của thanh niên
• 3. Chương 3: Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên ở nước ta hiện nay
• 3.1. Thực trạng hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên ở nước ta hiện nay
• 3.1.1. Quy mô của hệ thống đào tạo nghề nước ta hiện nay
• 3.1.2. Cơ sở vật chất của hệ thống đào tạo nghề
• 3.1.3. Đội ngũ giáo viên đào tạo nghề
• 3.1.4. Phương pháp đào tạo nghề
• 3.1.5. Nội dung đào tạo nghề
• 3.1.6. Chất lượng, hiệu quả đào tạo nghề
• 3.1.7. Hệ thống văn bằng chứng chỉ của hệ thống đào tạo nghề
• 3.1.8. Hoạt động quản lý nhà nước đối với đào tạo nghề
• 3.2. Một số dự báo về sự phát triển của hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên
• PHẦN KẾT LUẬN
• Danh mục các công trình khoa học đã công bố
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• Danh sách phỏng vấn sâu
• Biên bản phỏng vấn sâu
• Bảng hỏi
• Danh sách hội đồng chấm luận án cấp nhà nước
• Quyết nghị của hội đồng chấm luận án cấp nhà nước
• Nhận xét của các phản biện

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đào Tạo Nghề Cho Thanh Niên Trong Công Nghiệp Hóa

Đào tạo nghề cho thanh niên đóng vai trò then chốt trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Đây là yếu tố quyết định để xây dựng lực lượng lao động có kỹ năng, tay nghề cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường lao động. Hội nghị quốc tế về giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp năm 1999 tại Seoul đã nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao uy tín của đào tạo nghề và coi đây là một hướng đi chủ yếu trong học tập suốt đời. Việt Nam, trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, cần đặc biệt chú trọng đến đào tạo đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hệ thống đào tạo nghề còn nhiều hạn chế, cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng và hiệu quả.

1.1. Vai Trò Của Đào Tạo Nghề Trong Phát Triển Kinh Tế

Đào tạo nghề không chỉ cung cấp nguồn nhân lực trực tiếp cho sản xuất mà còn góp phần nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy chuyển đổi số và tự động hóa trong các ngành công nghiệp. Một lực lượng lao động được trang bị kỹ năng nghề tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ mới, nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và cả nền kinh tế. Theo Phan Chính Thức, cần khẳng định vai trò rất quan trọng của đào tạo nghề trong việc phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời phải thay đổi cách nhìn và quan niệm về đào tạo nghề.

1.2. Thực Trạng Và Thách Thức Của Giáo Dục Nghề Nghiệp Hiện Nay

Hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện nay còn đối mặt với nhiều thách thức như cơ sở vật chất nghèo nàn, đội ngũ giáo viên thiếu và yếu, chương trình đào tạo chưa sát với thực tế sản xuất và nhu cầu của doanh nghiệp. Tình trạng mất cân đối giữa cung và cầu lao động, thiếu hụt lao động kỹ thuật cao cũng là một vấn đề nan giải. Thủ tướng Chính phủ đã nhận xét rằng nhận thức về công tác dạy nghề, giải quyết việc làm ở các ngành, các cấp, các địa phương và trong xã hội còn bất cập và chưa được quan tâm đúng mức.

II. Phân Tích Nhu Cầu Đào Tạo Nghề Của Thanh Niên Hiện Nay

Nhu cầu đào tạo nghề của thanh niên hiện nay rất đa dạng và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như xu hướng phát triển của thị trường lao động, định hướng nghề nghiệp cá nhân, và điều kiện kinh tế gia đình. Việc nắm bắt chính xác nhu cầu này là cơ sở quan trọng để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp, thu hút người học và đảm bảo hiệu quả đào tạo nghề. Các cuộc điều tra xã hội học và khảo sát ý kiến của học sinh THPT là những nguồn thông tin quý giá để phân tích nhu cầu học nghề.

2.1. Khảo Sát Nhu Cầu Học Nghề Của Học Sinh THPT

Nhiều học sinh THPT vẫn còn nặng tư tưởng “chuộng bằng cấp” và coi đại học là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều em nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng nghề và lựa chọn học nghề như một hướng đi phù hợp với năng lực và sở thích cá nhân. Kết quả khảo sát cho thấy, lý do lựa chọn học nghề của học sinh THPT thường liên quan đến cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp, khả năng tự tạo việc làm và niềm đam mê với nghề nghiệp.

2.2. Định Hướng Nghề Nghiệp Cho Thanh Niên Trong Thời Đại Số

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, việc định hướng nghề nghiệp cho thanh niên cần chú trọng đến các ngành nghề liên quan đến công nghệ thông tin, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, cần trang bị cho người học các kỹ năng số, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động.

2.3. Ảnh Hưởng Của Gia Đình Và Xã Hội Đến Quyết Định Học Nghề

Quyết định học nghề của thanh niên thường chịu ảnh hưởng lớn từ gia đình, bạn bè và những người xung quanh. Việc thay đổi nhận thức của xã hội về đào tạo nghề và tạo điều kiện cho phụ huynh hiểu rõ hơn về cơ hội việc làm cho thanh niên sau khi tốt nghiệp là rất quan trọng. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, tư vấn hướng nghiệp để giúp thanh niên đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực và sở thích cá nhân.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo Nghề Cho Thanh Niên

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho thanh niên, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc đổi mới chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, đến việc xây dựng hệ thống kiểm định chất lượng đào tạo nghề hiệu quả. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ tuyển sinh học nghề và đảm bảo việc làm cho thanh niên sau khi tốt nghiệp.

3.1. Đổi Mới Chương Trình Và Phương Pháp Đào Tạo Nghề

Chương trình đào tạo nghề cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động. Cần tăng cường thời gian thực hành, ứng dụng công nghệ mới vào giảng dạy và tạo điều kiện cho người học tham gia các dự án thực tế. Cần phát triển các hình thức đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục nghề nghiệp cho thanh niên.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Đội Ngũ Giáo Viên Dạy Nghề

Đội ngũ giáo viên dạy nghề đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo chất lượng đào tạo nghề. Cần có chính sách đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề và kỹ năng sư phạm cho giáo viên. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các hoạt động thực tế tại doanh nghiệp để cập nhật kiến thức và kinh nghiệm.

3.3. Tăng Cường Liên Kết Giữa Doanh Nghiệp Và Cơ Sở Đào Tạo

Liên kết doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính thực tiễn của đào tạo nghề. Cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp trang thiết bị thực hành và tạo điều kiện cho học sinh thực tập nghề tại doanh nghiệp. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo để nắm bắt kịp thời nhu cầu của thị trường lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kinh Nghiệm Đào Tạo Nghề Hiệu Quả

Nhiều quốc gia trên thế giới đã có những kinh nghiệm thành công trong việc xây dựng hệ thống đào tạo nghề hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Việc nghiên cứu, học hỏi và áp dụng những kinh nghiệm này vào điều kiện thực tế của Việt Nam là rất cần thiết để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề.

4.1. Kinh Nghiệm Đào Tạo Nghề Từ Các Nước Phát Triển

Các nước như Đức, Hàn Quốc, Singapore đã xây dựng được hệ thống đào tạo nghề chất lượng cao, với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và sự đầu tư mạnh mẽ của nhà nước. Kinh nghiệm của các nước này cho thấy, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn kỹ năng nghề, phát triển chương trình đào tạo dựa trên năng lực và tăng cường liên kết doanh nghiệp là những yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng đào tạo nghề.

4.2. Mô Hình Đào Tạo Nghề Tiên Tiến Tại Việt Nam

Hiện nay, có một số cơ sở đào tạo nghề tại Việt Nam đã áp dụng thành công các mô hình đào tạo tiên tiến, gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường lao động. Việc nhân rộng những mô hình này và tạo điều kiện cho các cơ sở đào tạo nghề khác học hỏi kinh nghiệm là rất quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo nghề trên cả nước.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Đào Tạo Nghề Và Đảm Bảo Việc Làm

Để khuyến khích thanh niên tham gia học nghề và đảm bảo cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp, cần có những chính sách hỗ trợ đào tạo nghề hiệu quả. Những chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ học phí, cấp học bổng, tạo điều kiện vay vốn để học nghề, và xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động minh bạch.

5.1. Chính Sách Ưu Đãi Dành Cho Học Sinh Học Nghề

Nhà nước cần có chính sách ưu đãi về học phí, sinh hoạt phí và các khoản hỗ trợ khác cho học sinh học nghề, đặc biệt là những em có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ vay vốn để học sinh học nghề có thể trang trải chi phí sinh hoạt và học tập.

5.2. Đảm Bảo Cơ Hội Việc Làm Sau Khi Tốt Nghiệp

Cần xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động minh bạch để giúp học sinh học nghề nắm bắt được nhu cầu việc làm và định hướng nghề nghiệp phù hợp. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng lao động có kỹ năng nghề và tạo điều kiện cho người lao động được phát triển kỹ năng và nâng cao tay nghề.

VI. Tương Lai Đào Tạo Nghề Trong Bối Cảnh Công Nghiệp 4

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, đào tạo nghề cần có sự thay đổi mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số. Cần tập trung đào tạo các ngành nghề liên quan đến công nghệ cao, trang bị cho người học các kỹ năng số và khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống đào tạo thường xuyên, đào tạo lại để người lao động có thể cập nhật kiến thức và kỹ năng mới.

6.1. Đào Tạo Kỹ Năng Mềm Và Kỹ Năng Số Cho Thanh Niên

Ngoài kỹ năng cứng, thanh niên cần được trang bị kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo kỹ năng số như sử dụng phần mềm, lập trình, phân tích dữ liệu và bảo mật thông tin để đáp ứng yêu cầu của công việc trong thời đại số.

6.2. Phát Triển Các Hình Thức Đào Tạo Trực Tuyến Và Từ Xa

Các hình thức đào tạo trực tuyến và đào tạo từ xa sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh công nghiệp 4.0. Cần đầu tư vào việc phát triển hạ tầng công nghệ thông tin và xây dựng các khóa học trực tuyến chất lượng cao để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục nghề nghiệp cho mọi người.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ xã hội học "Hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên trong điều kiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước" được nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Vân Hạnh thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Đặng Cảnh Khanh, bảo vệ năm 2008 (Mã số chuyên ngành: 62 31 30 01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH-HĐH) và hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ kỹ thuật cao. Hội nghị quốc tế của 150 quốc gia về giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp tại Seoul năm 1999 đã đưa ra khuyến nghị về việc tăng cường vị thế của đào tạo nghề (ĐTN) và xác định giáo dục nghề nghiệp là hướng đi chủ yếu trong học tập suốt đời. Tuy nhiên, tại Việt Nam, trong một thời gian dài tồn tại tình trạng mất cân đối cơ cấu nhân lực "nhiều thầy ít thợ", tỷ lệ người tốt nghiệp đại học, cao đẳng cao hơn nhiều so với kỹ thuật viên và công nhân kỹ thuật lành nghề.

Nghị quyết Trung ương lần thứ hai khoá VIII (tháng 12/1996) cùng kết luận tại Hội nghị Đào tạo nghề, việc làm và xuất khẩu lao động toàn quốc năm 2007 đã chỉ rõ những bất cập: nhận thức xã hội về học nghề còn hạn chế, hệ thống dạy nghề phát triển chậm và mất cân đối, cơ sở vật chất nghèo nàn, nội dung đào tạo chưa sát thị trường, quản lý còn phân tán. Về mặt học thuật, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về ĐTN từ năm 2000 trở lại đây còn tương đối hạn chế (theo số liệu tra cứu tại Thư viện Quốc gia Việt Nam ngày 11/4/2007, trong 61 ấn phẩm về ĐTN và dạy nghề chỉ có 24 tài liệu được xuất bản từ năm 2000 trở đi). Đặc biệt, phần lớn các công trình tiếp cận dưới góc độ giáo dục học hoặc kinh tế học, thiếu vắng các công trình phân tích toàn diện dưới lăng kính xã hội học giáo dục để làm rõ mối quan hệ giữa ĐTN với cơ cấu xã hội và nhu cầu của thanh niên.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn, tiến hành đánh giá thực trạng hoạt động ĐTN cho thanh niên ở Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động này.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định ba nhiệm vụ cụ thể:

1. Làm rõ một số vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động ĐTN cho thanh niên.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng, nội dung, phương pháp, chất lượng và hiệu quả của hoạt động ĐTN cho thanh niên ở nước ta hiện nay.
3. Đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị nhằm hoàn thiện chính sách, tăng cường sự quản lý của nhà nước, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả ĐTN và phát triển nguồn nhân lực trẻ.

Giả thuyết nghiên cứu

Luận án xây dựng hai giả thuyết nghiên cứu chính:

1. Nhu cầu thực tế của thị trường đối với lao động qua ĐTN hiện nay rất lớn, tạo cơ hội thuận lợi cho việc phát triển lĩnh vực ĐTN, đặc biệt là đối với thanh niên. Tuy nhiên, nhu cầu ĐTN của bản thân thanh niên hiện nay không cao, trở thành một trở lực lớn. Việc giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu thực tế của thị trường lao động và nhu cầu ĐTN của thanh niên sẽ tạo ra động lực căn bản để thúc đẩy các hoạt động ĐTN cho thanh niên phát triển.
2. Chất lượng hoạt động ĐTN cho thanh niên ở nước ta hiện nay còn thấp, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thị trường lao động. Việc nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động ĐTN không chỉ dựa vào các giải pháp nội bộ của bản thân hoạt động này (như giáo viên, nội dung chương trình, giáo trình, phương pháp giảng dạy), mà cần tìm kiếm các giải pháp đồng bộ nhằm phát triển cả hệ thống, tạo lập các điều kiện xã hội cơ bản để nâng cao nhu cầu đào tạo, đa dạng hoá các loại hình đào tạo và cải tiến phương thức quản lý nhà nước.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động ĐTN cho thanh niên.
• Khách thể nghiên cứu: Các cơ sở ĐTN; đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên dạy nghề; đối tượng tuyển sinh; người theo học nghề; người sử dụng lao động (nhà tuyển dụng).
• Khách thể khảo sát: Học sinh lớp 12 tại các trường trung học phổ thông (THPT) thuộc địa bàn nghiên cứu được chọn.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và xử lý dữ liệu trong giai đoạn từ tháng 11/2002 đến tháng 12/2006.
• Phạm vi không gian: Khảo sát xã hội học thực địa tại 6 tỉnh, thành phố đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam và hai khu vực thành thị - nông thôn: Hà Nội, Hải Dương, Nghệ An, Đắk Lắk, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai. Phân tích số liệu thứ cấp trên phạm vi toàn quốc.
• Giới hạn nội dung nghiên cứu: Luận án tập trung mô tả và phân tích hoạt động ĐTN chính thức trong hệ thống giáo dục quốc dân (gồm trường dạy nghề, trung tâm dạy nghề và trường trung học chuyên nghiệp) qua 8 khía cạnh: (1) Quy mô đào tạo; (2) Cơ sở vật chất; (3) Đội ngũ giáo viên; (4) Phương pháp đào tạo; (5) Nội dung đào tạo; (6) Chất lượng đào tạo; (7) Hệ thống văn bằng chứng chỉ; (8) Hoạt động quản lý nhà nước. Luận án không nghiên cứu các loại hình đào tạo nghề phi chính thức, truyền nghề thủ công tại làng nghề hoặc đào tạo đặc thù cho người khuyết tật, bộ đội xuất ngũ và nông dân mất đất.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hoá các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đào tạo nghề theo các nhóm chủ đề:

• Các quan điểm mang tính định hướng phát triển ĐTN: Bài viết của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTB&XH) Nguyễn Thị Hằng (2002) về phát huy trí tuệ và tay nghề của nguồn lực con người; bài viết của GS.TS Vũ Đình Cự (2002) về đổi mới tư duy trong ĐTN; các ấn phẩm của VS Phạm Minh Hạc về phát triển toàn diện con người thời kỳ CNH-HĐH và phát triển giáo dục nghề nghiệp; luận án tiến sĩ giáo dục học của Phan Chính Thức về các giải pháp phát triển ĐTN đáp ứng nhu cầu nhân lực thời kỳ CNH-HĐH.
• Thực trạng nguồn lao động kỹ thuật và hệ thống ĐTN: Công trình của PGS. Trần Khánh Đức về giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực; công trình của GS.TSKH Vũ Ngọc Hải và PGS.TS Trần Khánh Đức về hệ thống giáo dục hiện đại; công trình của PGS.TS Nguyễn Viết Sự về giáo dục nghề nghiệp; đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước năm 2004 do PGS.TS Đỗ Minh Cương chủ nhiệm về phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010; luận án tiến sĩ kinh tế học của Lê Văn Nhã về đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng công nhân kỹ thuật và cán bộ trung học chuyên nghiệp; tác phẩm của Nguyễn Đức Thuần về nhân lực trẻ; luận án tiến sĩ của Lê Khắc Đoá về hoàn thiện hệ thống dạy nghề.
• Vấn đề hướng nghiệp cho thanh niên: Nghiên cứu của Nguyễn Đức Trí (2005) về hướng nghiệp; đề tài khoa học cấp nhà nước năm 2004 do TS. Nguyễn Hữu Dũng chủ biên về thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp của thanh niên; ấn phẩm "Cẩm nang hướng nghiệp - dạy nghề thành phố Hồ Chí Minh".
• Các khía cạnh chuyên biệt trong hoạt động ĐTN: Xã hội hoá ĐTN (Nguyễn Đức Trí, Nguyễn Tiến Dũng, Anh Văn, Tiên Tri); đổi mới phương pháp và nội dung đào tạo (Hoàng Minh Phương, Trần Khánh Đức, Nguyễn Xuân Mai, luận án tiến sĩ tâm lý sư phạm của Nguyễn Viết Sự về xác định nội dung đào tạo công nhân kỹ thuật); phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề (Trần Hùng Lượng, Cao Văn Sâm, Trần Khánh Đức).

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết: Mặc dù các công trình trước đó đã tiếp cận ĐTN dưới các góc độ quản lý, giáo dục học, tâm lý học và kinh tế học, song việc vận dụng chuyên biệt các lý thuyết xã hội học và phương pháp điều tra xã hội học để mổ xẻ hoạt động ĐTN cho thanh niên như một thiết chế xã hội còn phân tán. Luận án này là một trong những công trình nghiên cứu xã hội học chuyên sâu đầu tiên khảo sát toàn diện thực trạng nhu cầu học nghề của thanh niên và 8 khía cạnh cấu thành của hệ thống ĐTN Việt Nam trong bối cảnh CNH-HĐH.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và hệ khái niệm

• Hệ khái niệm công cụ:
  • Thanh niên: Được tiếp cận dưới góc độ xã hội học là một nhóm nhân khẩu - xã hội đặc thù được xác định bởi độ tuổi và vị trí xã hội. Theo Luật Thanh niên Việt Nam, thanh niên là người từ đủ 16 đến 30 tuổi.
  • Đào tạo nghề: Theo Luật Dạy nghề, là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp để người học có thể tìm hoặc tự tạo việc làm. Về mặt thiết chế xã hội học, ĐTN gồm 8 thành tố: quy mô, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, phương pháp, nội dung, chất lượng, văn bằng chứng chỉ và quản lý nhà nước.
  • Công nghiệp hoá, hiện đại hoá: Quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng sức lao động kết hợp với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại.
• Các khung lý thuyết xã hội học áp dụng:
  • Lý thuyết cấu trúc chức năng (Auguste Comte, Herbert Spencer, Emile Durkheim, Bronislaw Malinowski, Kingsley Davis, Talcott Parsons, Robert K. Merton): Phân tích giáo dục - đào tạo như một tiểu hệ thống thực hiện các chức năng truyền tải tri thức, tái sản xuất văn hoá, kiểm soát xã hội, thúc đẩy hội nhập và phân bổ, sàng lọc nguồn nhân lực vào cơ cấu xã hội; đồng thời nhận diện các phản chức năng nảy sinh trong hệ thống.
  • Lý thuyết xã hội hoá (Neil Smelser, Joseph Fichter, Anderson, Vervoorn): Coi nhà trường và cơ sở ĐTN là môi trường xã hội hoá giúp người học tiếp nhận hệ thống giá trị, chuẩn mực, phong cách sống và hình thành năng lực cũng như đạo đức nghề nghiệp.
  • Lý thuyết vốn con người (Adam Smith, Theodore W. Schultz, Gary Becker, Harry G. Johnson): Xem xét ĐTN như một khoản đầu tư trực tiếp vào tri thức, kỹ năng của cá nhân nhằm tạo ra giá trị phụ trội, gia tăng năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
  • Tiếp cận xã hội học giáo dục và quan điểm học tập suốt đời (Khuyến nghị của UNESCO): Nhấn mạnh việc học tập liên tục để thích ứng với sự thay đổi của kinh tế tri thức và công nghệ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính:

1. Phương pháp phân tích số liệu thứ cấp: Sử dụng các báo cáo thống kê chính thức từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Đào tạo nghề (Tổng cục Dạy nghề - Bộ LĐTB&XH), Báo cáo Điều tra Quốc gia vị thành niên và thanh niên Việt Nam (SAVY) do Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê, WHO và UNICEF thực hiện, cùng báo cáo của Viện Nghiên cứu Thanh niên.
2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Khảo sát mẫu $N = 600$ học sinh lớp 12 bằng bảng hỏi gồm 7 câu hỏi về nhận thức đại học, dự định tốt nghiệp, lý do chọn học nghề, ngành nghề mong muốn và người định hướng. Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp kết hợp phân cụm (theo 3 miền Bắc - Trung - Nam và 2 khu vực thành thị - nông thôn) và ngẫu nhiên tại các trường THPT:

Vùng / Miền	Khu vực Thành thị	Khu vực Nông thôn
Miền Bắc	Hà Nội – THPT Tây Hồ ($n = 100$)	Hải Dương – THPT Ninh Giang ($n = 100$)
Miền Trung	TP. Vinh – THPT Hà Huy Tập ($n = 100$)	Đắk Lắk – THPT Việt Đức, H. Krông Ana ($n = 100$)
Miền Nam	TP. Hồ Chí Minh – THPT Hùng Vương ($n = 100$)	Đồng Nai – THPT Tân Phú, H. Định Quán ($n = 100$)

Ngoài ra, luận án kế thừa dữ liệu điều tra cùng thời điểm trên 200 học sinh lớp 12 tại trường THPT Trần Phú và THPT Dân lập Phan Huy Chú (Hà Nội).

3. Phương pháp phỏng vấn:
   • Phỏng vấn sâu ($N = 28$ trường hợp tại Hà Nội): 5 học sinh THPT, 8 học viên trường nghề, 6 giáo viên dạy nghề, 3 nhà quản lý trường nghề, 6 nhà tuyển dụng lao động.
   • Phỏng vấn bán cấu trúc tại 5 tỉnh/thành phố còn lại: 5 nhà quản lý, 10 giáo viên và 20 học viên tại 5 cơ sở đào tạo (Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh, Trường Công nhân Kỹ thuật Cơ điện Đắk Lắk, Trường Công nhân Kỹ thuật TP.HCM, Trung học Nông nghiệp Hải Dương, Cao đẳng Tư thục Kỹ thuật Công nghệ Đồng Nai).
   • Phỏng vấn chuyên gia: 2 chuyên gia nghiên cứu và quản lý trong lĩnh vực ĐTN.
4. Phương pháp phân tích tài liệu: Phân tích các nghị quyết của Đảng, Luật Dạy nghề, các văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo ngành.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 1 xây dựng khung phân tích lý luận và thực tiễn của đề tài. Tác giả định nghĩa thanh niên (16-30 tuổi), đào tạo nghề (tập trung vào khu vực đào tạo chính quy gồm trường dạy nghề, trung tâm dạy nghề, trường trung học chuyên nghiệp) và quá trình CNH-HĐH. Luận án phân tích hệ thống 4 khung lý thuyết nền tảng: Lý thuyết cấu trúc chức năng, Lý thuyết xã hội hoá, Lý thuyết vốn con người và Tiếp cận xã hội học giáo dục về học tập suốt đời.

Về mặt chủ trương, chương này tổng kết các quan điểm của Đảng và Nhà nước qua các thời kỳ, nhấn mạnh Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII xác định phát triển giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu và coi đào tạo lao động kỹ thuật là khâu then chốt. Về cơ sở thực tiễn, chương này phân tích thực trạng lực lượng lao động Việt Nam với đặc điểm quy mô dân số trẻ nhưng tỷ lệ qua đào tạo nghề còn thấp, dẫn đến tình trạng vừa thừa lao động giản đơn vừa thiếu hụt nghiêm trọng công nhân kỹ thuật lành nghề. Đồng thời, tác giả tổng thuật kinh nghiệm quốc tế về tổ chức và quản lý hệ thống ĐTN tại các quốc gia (tiêu biểu như mô hình hệ thống ĐTN của Australia).

Chương 2: Thực trạng nhu cầu đào tạo nghề của thanh niên ở nước ta hiện nay

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng nhu cầu học nghề của thanh niên dựa trên số liệu thứ cấp (báo cáo SAVY, số liệu điều tra thanh niên) và dữ liệu khảo sát thực nghiệm trên mẫu học sinh THPT lớp 12.

Các nội dung khảo sát thực nghiệm tập trung vào các khía cạnh:

• Đánh giá về con đường vào đại học: Phân tích mức độ đồng tình của học sinh đối với nhận định "Đại học là con đường duy nhất để thành công".
• Dự định sau khi tốt nghiệp THPT: Tương quan giữa dự định học tiếp, học nghề hay đi làm với các biến số nhân khẩu học: giới tính, địa bàn cư trú (Bắc - Trung - Nam; thành thị - nông thôn) và điều kiện kinh tế gia đình. Kết quả cho thấy tỷ lệ ưu tiên hàng đầu vẫn là thi vào các trường đại học, cao đẳng; học nghề thường chỉ là phương án dự phòng khi không đạt kết quả thi mong muốn.
• Lý do lựa chọn học nghề: Các yếu tố thúc đẩy gồm thời gian đào tạo ngắn, khả năng tìm kiếm việc làm sau tốt nghiệp, mức học phí phù hợp và sự phù hợp với học lực bản thân.
• Ngành nghề mong muốn theo học: Xu hướng lựa chọn ngành nghề của học sinh tập trung vào các nhóm ngành dịch vụ, kỹ thuật công nghệ, cơ khí, điện tử.
• Người có ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp: Vai trò chi phối của gia đình, cha mẹ so với vai trò của giáo viên hướng nghiệp trong trường phổ thông và nhóm bạn bè.

Chương này chỉ ra mâu thuẫn xã hội: thị trường lao động có nhu cầu tuyển dụng công nhân kỹ thuật rất lớn, nhưng thanh niên lại có tâm lý chuộng bằng cấp hàn lâm, chưa mặn mà với các cơ sở đào tạo nghề. Công tác tư vấn, hướng nghiệp trong trường phổ thông còn mờ nhạt và mang nặng tính hình thức.

Chương 3: Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên ở nước ta hiện nay

Chương 3 đi sâu đánh giá thực trạng hệ thống ĐTN Việt Nam qua 8 khía cạnh thiết chế và đề xuất các nhóm giải pháp:

1. Quy mô hệ thống ĐTN: Phân tích mạng lưới trường dạy nghề và trung tâm dạy nghề (TTDN) phân theo loại hình (công lập - ngoài công lập) và phân bố theo vùng miền; quy mô tuyển sinh giai đoạn 1998 - 2004.
2. Cơ sở vật chất: Nguồn lực tài chính và mức đầu tư của Nhà nước cho các dự án ĐTN còn hạn chế; trang thiết bị phục vụ thực hành thiếu thốn, lạc hậu so với công nghệ thực tế tại doanh nghiệp.
3. Đội ngũ giáo viên dạy nghề: Số lượng, cơ cấu tuổi đời tại các trường (khảo sát cụ thể tại 3 trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật); trình độ học vấn, tay nghề thực hành, nghiệp vụ sư phạm; tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn, trình độ ngoại ngữ và tin học còn thấp.
4. Phương pháp đào tạo nghề: Chủ yếu vẫn là thuyết trình lý thuyết thụ động, thiếu tương tác thực hành, làm hạn chế khả năng lưu giữ và áp dụng thông tin của học viên.
5. Nội dung và chương trình đào tạo: Chương trình chậm đổi mới, nặng lý thuyết, chưa linh hoạt thích ứng với sự thay đổi của công nghệ sản xuất.
6. Chất lượng và hiệu quả đào tạo: Đánh giá qua điểm thi lý thuyết, điểm thi thực hành, tỷ lệ học sinh lưu ban, bỏ học, kết quả tốt nghiệp và tỷ lệ học viên có việc làm đúng chuyên môn sau khi ra trường.
7. Hệ thống văn bằng, chứng chỉ: Thiếu tính liên thông giữa các cấp độ đào tạo nghề (sơ cấp, trung cấp, cao đẳng nghề) và liên thông với hệ thống giáo dục đại học.
8. Hoạt động quản lý nhà nước đối với ĐTN: Năng lực của cán bộ quản lý tại các trường nghề và trung tâm dạy nghề; tình trạng quản lý phân tán, thiếu đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước.

Dựa trên các phân tích thực trạng và dự báo xu hướng phát triển, chương 3 đề xuất các nhóm giải pháp: hoàn thiện khung chính sách pháp luật về dạy nghề; quy hoạch lại mạng lưới cơ sở đào tạo; đổi mới nội dung, giáo trình và phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực thực hành; chuẩn hoá và nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên; tăng cường đầu tư trang thiết bị; đẩy mạnh xã hội hoá và xây dựng cơ chế phối hợp gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với doanh nghiệp sử dụng lao động.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống dưới góc độ xã hội học giáo dục về hoạt động ĐTN cho thanh niên tại Việt Nam trong thời kỳ CNH-HĐH.
• Vận dụng và kiểm chứng các lý thuyết xã hội học nền tảng (cấu trúc chức năng, xã hội hoá, vốn con người, học tập suốt đời) vào việc phân tích và giải thích các mâu thuẫn, bất cập của hệ thống đào tạo nghề ở một quốc gia đang phát triển.
• Xác lập khung khái niệm và mô hình hoá cấu trúc hoạt động ĐTN như một phức hợp xã hội gồm 8 thành tố tương tác hữu cơ.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm về nhận thức, thái độ, dự định chọn nghề và các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định học nghề của học sinh lớp 12 tại 6 tỉnh, thành phố tiêu biểu đại diện cho 3 miền đất nước.
• Đánh giá toàn diện thực trạng mạng lưới, cơ sở vật chất, giáo viên, chất lượng đào tạo và công tác quản lý nhà nước về ĐTN giai đoạn 1998 - 2006.
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị và giải pháp có căn cứ thực nghiệm phục vụ việc hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống dạy nghề và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với giáo dục nghề nghiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Do nguồn lực và điều kiện nghiên cứu, khảo sát thực địa bằng bảng hỏi chỉ giới hạn ở nhóm khách thể học sinh THPT lớp 12 tại 6 địa phương; các đối tượng phỏng vấn sâu trực tiếp tập trung chủ yếu tại địa bàn Hà Nội.
  • Luận án chủ yếu dựa trên số liệu thứ cấp của giai đoạn 1998 - 2006 do Tổng cục Dạy nghề và các cuộc điều tra quốc gia cung cấp.
  • Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở khu vực ĐTN chính thức trong hệ thống giáo dục quốc dân, chưa khảo sát sâu khu vực dạy nghề phi chính thức, các làng nghề truyền thống và các nhóm thanh niên đặc thù (người khuyết tật, bộ đội xuất ngũ, thanh niên nông thôn mất đất sản xuất).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô điều tra thực nghiệm đối với các nhóm thanh niên ngoài nhà trường, thanh niên dân tộc thiểu số và lao động trẻ trong các khu công nghiệp, khu chế xuất.
  • Nghiên cứu sâu về cơ chế liên kết cụ thể giữa cơ sở dạy nghề và các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
  • Đánh giá tác động dài hạn của Luật Dạy nghề sau khi đi vào thực tiễn đối với sự chuyển dịch cơ cấu việc làm của lao động trẻ.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Dạy nghề, các Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tại các địa phương trong việc xây dựng chính sách phân luồng học sinh, quy hoạch mạng lưới trường dạy nghề và trung tâm dạy nghề.
• Cán bộ quản lý và giáo viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Tham khảo các đánh giá về chất lượng giảng dạy, cơ cấu đội ngũ giảng viên, phương pháp sư phạm kỹ thuật và nhu cầu thực tế của học sinh để điều chỉnh công tác tuyển sinh, đổi mới giáo trình.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Xã hội học, Giáo dục học: Sử dụng khung lý thuyết xã hội học giáo dục, phương pháp thiết kế mẫu khảo sát kết hợp phân cụm và ngẫu nhiên, cùng hệ thống công cụ điều tra xã hội học về định hướng nghề nghiệp của thanh niên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu mẫu khảo sát định lượng của luận án được phân bổ như thế nào?
Khảo sát định lượng được thực hiện trên mẫu 600 học sinh lớp 12 tại 6 tỉnh, thành phố đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam và 2 khu vực thành thị, nông thôn: Hà Nội (THPT Tây Hồ, 100 mẫu), Hải Dương (THPT Ninh Giang, 100 mẫu), TP. Vinh (THPT Hà Huy Tập, 100 mẫu), Đắk Lắk (THPT Việt Đức, 100 mẫu), TP. Hồ Chí Minh (THPT Hùng Vương, 100 mẫu), Đồng Nai (THPT Tân Phú, 100 mẫu). Ngoài ra, tác giả sử dụng bổ sung dữ liệu 200 học sinh lớp 12 tại Hà Nội (THPT Trần Phú và THPT Dân lập Phan Huy Chú).

2. Luận án sử dụng những khung lý thuyết xã hội học nào để phân tích đề tài?
Luận án vận dụng 4 khung lý thuyết chính: Lý thuyết cấu trúc chức năng (Comte, Spencer, Durkheim, Parsons, Merton), Lý thuyết xã hội hoá (Smelser, Fichter, Anderson, Vervoorn), Lý thuyết vốn con người (Adam Smith, Schultz, Becker) và Tiếp cận xã hội học giáo dục với trọng tâm là quan điểm học tập suốt đời của UNESCO.

3. Hoạt động đào tạo nghề được luận án xem xét qua những khía cạnh thiết chế nào?
Luận án xem xét hoạt động ĐTN qua phức hợp 8 khía cạnh: (1) Quy mô của hệ thống ĐTN; (2) Cơ sở vật chất; (3) Đội ngũ giáo viên; (4) Phương pháp ĐTN; (5) Nội dung ĐTN; (6) Chất lượng, hiệu quả ĐTN; (7) Hệ thống văn bằng chứng chỉ; (8) Hoạt động quản lý nhà nước đối với ĐTN.

4. Mâu thuẫn cốt lõi được nêu ra trong giả thuyết nghiên cứu của luận án là gì?
Mâu thuẫn cốt lõi là sự lệch pha giữa nhu cầu tuyển dụng rất lớn của thị trường lao động đối với lực lượng công nhân qua đào tạo nghề và nhu cầu đăng ký học nghề thực tế của thanh niên còn thấp do tâm lý chuộng bằng cấp đại học.

5. Phạm vi thời gian và nguồn dữ liệu thứ cấp của luận án được xác định từ đâu?
Thời gian nghiên cứu được thực hiện từ tháng 11/2002 đến tháng 12/2006. Nguồn dữ liệu thứ cấp chủ yếu được cung cấp bởi Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Đào tạo nghề (Tổng cục Dạy nghề - Bộ LĐTB&XH), Báo cáo Điều tra Quốc gia vị thành niên và thanh niên Việt Nam (SAVY) và dự án nghiên cứu nguồn nhân lực trẻ của Viện Nghiên cứu Thanh niên.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Vân Hạnh đã phân tích hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá dưới lăng kính xã hội học giáo dục. Bằng việc kết hợp hệ thống lý thuyết cấu trúc chức năng, xã hội hoá, vốn con người cùng các phương pháp phân tích số liệu thứ cấp, điều tra bảng hỏi trên 600 học sinh THPT tại 6 địa phương và phỏng vấn sâu, công trình đã làm rõ thực trạng nhu cầu học nghề của giới trẻ cũng như 8 khía cạnh cấu thành hệ thống đào tạo nghề. Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra sự bất cập giữa nhu cầu thị trường và định hướng nghề nghiệp của thanh niên, đồng thời cung cấp căn cứ thực chứng cho việc hoạch định chính sách, đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hội nghị quốc tế của 150 quốc gia về giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp trƣớc thềm thế kỷ XXI đƣợc tổ chức tại Seoul, Hàn Quốc năm 1999 đã đƣa ra hai khuyến nghị quan trọng: (1) Uy tín và địa vị của ĐTN phải đƣợc tăng cƣờng trong con mắt của cộng đồng và của các phƣơng tiện truyền thông đại chúng; (2) Học suốt đời là cuộc hành trình với nhiều hƣớng đi, trong đó giáo dục nghề nghiệp là hƣớng đi chủ yếu [103, tr 59]. Những khuyến nghị này đã cho thấy sự thừa nhận của cộng đồng quốc tế đối với tầm quan trọng của ĐTN. Đối với một quốc gia đang trong tiến trình CNH-HĐH nhƣ nƣớc ta hiện nay, ĐTN lại càng có vị trí quan trọng đặc biệt.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài chúng ta chƣa chú ý đúng mức tới việc đào tạo đội ngũ công nhân kĩ thuật lành nghề. Điều đó đã khiến cho các cơ sở ĐTN không có điều kiện phát triển, cơ sở vật chất nghèo nàn, trang thiết bị học tập thiếu thốn. Chính sách đào tạo "nhiều thầy ít thợ" đã tạo ra một tỷ lệ bất hợp lí giữa số cán bộ đƣợc đào tạo đại học, cao đẳng với số kĩ thuật viên, công nhân lành nghề đƣợc đào tạo THCN và số công nhân qua trƣờng nghề. Nghị quyết Trung ƣơng lần thứ hai khoá VIII (tháng 12 - 1996) đã chỉ ra thiếu sót nói trên và xác định phải chú trọng phát triển giáo dục nghề nghiệp.

Đây là một chủ trƣơng đúng đắn của Đảng và Nhà nƣớc, góp phần khẳng định vị trí quan trọng của hoạt động ĐTN cho thanh niên, nâng cao chất lƣợng công tác phát triển nguồn nhân lực trẻ phục vụ sự nghiệp CNH - HĐH. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, hoạt động ĐTN cho thanh niên ở nƣớc ta hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại đáng quan tâm: đào tạo chƣa gắn với chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tế của thị trƣờng lao động, dẫn đến tình trạng mất cân đối trong cơ cấu ngành nghề, đào tạo không có địa chỉ rõ ràng, ngƣời đƣợc đào tạo không kiếm đƣợc việc làm khi tốt nghiệp; nội dung và phƣơng thức đào tạo còn chƣa thống nhất, đồng bộ; công tác quản lý còn lỏng lẻo, thiếu những văn bản, những quy định cần thiết cho hoạt động quản lý, chất lƣợng đào tạo chƣa cao. Tất cả những điều đó đã tạo nên một bức tranh hỗn độn về thực trạng những hoạt động ĐTN cho thanh niên hiện nay. Phát biểu tại Hội nghị Đào tạo nghề, việc làm và xuất khẩu lao động toàn quốc năm 2007 (10-11/5/2007), Thủ tƣớng Chính phủ nhận xét: Nhận thức về công tác dạy nghề, giải quyết việc làm ở các ngành, các cấp, các địa phƣơng và trong xã hội còn bất cập và chƣa đƣợc quan tâm đúng mức, đầu tƣ còn hạn chế, tuyên truyền về công tác dạy nghề, học nghề còn yếu.

Hệ thống dạy nghề còn mất cân đối, nhiều nơi phát triển chậm, nhất là dạy nghề dài hạn; cơ cấu ngành nghề đào tạo chƣa sát với nhu cầu thị trƣờng lao động, thiếu lao động kỹ thuật cao, chất lƣợng dạy nghề nhìn chung còn thấp chƣa đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của sự nghiệp CNH-HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế [99] Đào tạo nghề là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc xây dựng một nguồn nhân lực có kỹ năng, tay nghề cao - đòi hỏi cơ bản của quá trình tiến hành CNH - HĐH. Các nhà nghiên cứu giáo dục đã chỉ ra rằng ứng với mỗi giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội, các quốc gia trên thế giới cần có mục tiêu ƣu tiên cho phát triển giáo dục và đào TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đối với những nƣớc đang phát triển nhƣ nƣớc ta hiện nay, thiết chế cần đƣợc ƣu tiên hàng đầu là ĐTN [103]. Trong khi đó, hệ thống ĐTN của chúng ta hiện nay lại chƣa phù hợp, chƣa đáp ứng đƣợc những đòi hỏi của một nền kinh tế tri thức, kinh tế của thời đại hậu công nghiệp.

Để có thể xây dựng đƣợc một nguồn nhân lực chất lƣợng cao đáp ứng đƣợc các đòi hỏi của thị trƣờng, một hệ thống ĐTN phù hợp và hiệu quả là một yêu cầu tất yếu. Vấn đề đáng nói ở đây là mặc dù đã nhận thức đƣợc tầm quan trọng của ĐTN, nhƣng cho đến nay, chúng ta vẫn còn nhiều lúng túng, hạn chế trong việc tìm kiếm và thực hiện những phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả ĐTN, thiết thực đáp ứng nhu cầu của thị trƣờng lao động. Thực tế này đã đặt ra những vấn đề cấp bách cần nghiên cứu nhằm tìm kiếm những giải pháp nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên trong thời gian tới, vì mục tiêu phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH - HĐH đất nƣớc. Tổng quan tình hình nghiên cứu và những đóng góp mới của Luận án Đào tạo nghề là một lĩnh vực quan trọng của giáo dục - đào tạo, góp phần to lớn vào sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực quốc gia phục vụ CNH - HĐH.

Tuy nhiên, lĩnh vực ĐTN trong thời gian gần đây còn nhiều bất cập đòi hỏi phải nghiên cứu khắc phục. Đã có nhiều công trình khoa học đề cập tới vấn đề này dƣới những góc độ, quy mô khác nhau nhƣ luận án "Những giải pháp phát triển ĐTN góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH- HĐH" của Phan Chính Thức, luận án "Đổi mới vịêc đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng công nhân kỹ thuật, cán bộ có trình độ trung học chuyên nghiệp để nâng cao năng suất lao động ở Việt Nam" của Lê TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Văn Nhã; đề tài cấp nhà nƣớc "Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010" của Tổng cục Dạy nghề, đề tài "Nghiên cứu thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp của thanh niên Việt Nam hiện nay" của Viện Khoa học Lao động & Xã hội; sách "Giáo dục nghề nghiệp những vấn đề và giải pháp" của Nguyễn Viết Sự, "Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực" của Trần Khánh Đức.mỗi công trình có những cách nhìn, quan điểm khác nhau về ĐTN. Về những quan điểm mang tính định hướng đối với hoạt động ĐTN, chúng ta có những ấn phẩm khoa học của các chuyên gia, các nhà quản lý trong lĩnh vực ĐTN cũng nhƣ của những nhà khoa học có quan tâm nghiên cứu lĩnh vực này. Bộ trƣởng Bộ LĐTB&XH Nguyễn Thị Hằng trong bài viết "Phát huy trí tuệ và tay nghề của nguồn lực con người Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước" đăng trên đặc san Đào tạo nghề của Tổng cục Dạy nghề năm 2002 đã viết "Chƣa khi nào đất nƣớc cần nhiều lao động có trí tuệ và tay nghề, cần nhiều nhân tài nhƣ hiện nay.

Bởi vậy, ngay từ bây giờ, cần phải tập trung vào đào tạo, tăng nhanh bộ phận lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, nhất là những chuyên gia kỹ thuật và đội ngũ công nhân bậc cao, có thể lực và phẩm chất tốt để đi ngay vào kinh tế tri thức; đồng thời phát triển và nhanh chóng phổ cập nghề cho số đông lao động phổ thông, nhất là ở nông thôn và cho thanh niên nhằm chuyển đổi cơ cấu sản xuất, phát triển ngành nghề, tăng cƣờng cơ hội và khả năng lựa chọn việc làm, tự tạo việc làm đảm bảo cuộc sống." Cũng trong đặc san này, bài viết của GS.TS Vũ Đình Cự - phó chủ tịch Quốc hội - "Tiếp tục đổi mới tư duy trong đào tạo nghề" cũng đƣa ra quan điểm "ở nƣớc ta, trong những năm đầu thế kỷ XXI, chiến lƣợc TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐTN phải đƣợc đặt lên hàng đầu.Thời đại đặt ra cho sự nghiệp ĐTN ở nƣớc ta nhiều vấn đề mới, do đó cần phải có thêm nhiều đổi mới trong tƣ duy và tổ chức thực hiện cho nhiệm vụ cao cả này".VS Phạm Minh Hạc - một nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực khoa học giáo dục - qua một số các ấn phẩm của mình nhƣ "Về phát triển toàn diện con người thời kỳ CNH - HĐH"; "Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI"; "Đào tạo nghề góp phần phát triển nguồn nhân lực đất nước trong thế kỷ XXI"; "Về giáo dục". lại khẳng định "Để đạt đƣợc mục tiêu kinh tế - xã hội, vai trò cực kỳ to lớn, có thể nói là quyết định, thuộc về nguồn nhân lực, cụ thể là đào tạo, bồi dƣỡng, quản lý nguồn nhân lực. Vì vậy, trong thời gian tới, cùng với các chiến lƣợc khác, chiến lƣợc dạy và truyền nghề phải góp phần tích cực tạo ra bƣớc chuyển biến mạnh mẽ và phát triển nguồn nhân lực để có bƣớc bứt phá của toàn bộ chiến lƣợc 2001 - 2010 tiến mạnh vào CNH - HĐH, phát triển đất nƣớc nhanh và bền vững". Tác giả Phan Chính Thức trong luận án tiến sỹ của mình với tiêu đề "Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH-HĐH" cũng đã nhấn mạnh "Phải khẳng định vai trò rất quan trọng của ĐTN trong việc phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời phải thay đổi cách nhìn và quan niệm về ĐTN.

Trong chiến lƣợc phát triển giáo dục đào tạo, phải đặt ĐTN vào vị trí ƣu tiên hàng đầu, đặc biệt trong bối cảnh đất nƣớc ta bƣớc vào giai đoạn đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập quốc tế". Qua các phân tích của mình, các nhà quản lý, nghiên cứu đều thể hiện một sự thống nhất trong quan điểm coi ĐTN là thiết chế đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn đất nƣớc thực hiện CNH-HĐH xuất phát từ nhiệm vụ cung cấp cho đất nƣớc một đội ngũ CNKT lành nghề. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhiều công trình đã chỉ ra cái nhìn tổng quan về tình hình đào tạo và phát triển nguồn lao động kỹ thuật cao ở Việt Nam, phải kể đến những công trình nhƣ "Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực" của PGS. Trần Khánh Đức; "Hệ thống giáo dục hiện đại trong những năm đầu thế kỷ XXI", GS.

TSKH Vũ Ngọc Hải và PGS. TS Trần Khánh Đức đồng chủ biên; "Giáo dục nghề nghiệp những vấn đề và giải pháp" của PGS.TS Nguyễn Viết Sự; hay đề tài khoa học độc lập cấp nhà nƣớc năm 2004 "Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010" do PGS.TS Đỗ Minh Cƣơng - Tổng cục trƣởng Tổng cục Dạy nghề - làm chủ nhiệm.