PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hội nghị quốc tế của 150 quốc gia về giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp trƣớc thềm thế kỷ XXI đƣợc tổ chức tại Seoul, Hàn Quốc năm 1999 đã đƣa ra hai khuyến nghị quan trọng: (1) Uy tín và địa vị của ĐTN phải đƣợc tăng cƣờng trong con mắt của cộng đồng và của các phƣơng tiện truyền thông đại chúng; (2) Học suốt đời là cuộc hành trình với nhiều hƣớng đi, trong đó giáo dục nghề nghiệp là hƣớng đi chủ yếu [103, tr 59]. Những khuyến nghị này đã cho thấy sự thừa nhận của cộng đồng quốc tế đối với tầm quan trọng của ĐTN. Đối với một quốc gia đang trong tiến trình CNH-HĐH nhƣ nƣớc ta hiện nay, ĐTN lại càng có vị trí quan trọng đặc biệt.
Tuy nhiên, trong một thời gian dài chúng ta chƣa chú ý đúng mức tới việc đào tạo đội ngũ công nhân kĩ thuật lành nghề. Điều đó đã khiến cho các cơ sở ĐTN không có điều kiện phát triển, cơ sở vật chất nghèo nàn, trang thiết bị học tập thiếu thốn. Chính sách đào tạo "nhiều thầy ít thợ" đã tạo ra một tỷ lệ bất hợp lí giữa số cán bộ đƣợc đào tạo đại học, cao đẳng với số kĩ thuật viên, công nhân lành nghề đƣợc đào tạo THCN và số công nhân qua trƣờng nghề. Nghị quyết Trung ƣơng lần thứ hai khoá VIII (tháng 12 - 1996) đã chỉ ra thiếu sót nói trên và xác định phải chú trọng phát triển giáo dục nghề nghiệp.
Đây là một chủ trƣơng đúng đắn của Đảng và Nhà nƣớc, góp phần khẳng định vị trí quan trọng của hoạt động ĐTN cho thanh niên, nâng cao chất lƣợng công tác phát triển nguồn nhân lực trẻ phục vụ sự nghiệp CNH - HĐH. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, hoạt động ĐTN cho thanh niên ở nƣớc ta hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại đáng quan tâm: đào tạo chƣa gắn với chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tế của thị trƣờng lao động, dẫn đến tình trạng mất cân đối trong cơ cấu ngành nghề, đào tạo không có địa chỉ rõ ràng, ngƣời đƣợc đào tạo không kiếm đƣợc việc làm khi tốt nghiệp; nội dung và phƣơng thức đào tạo còn chƣa thống nhất, đồng bộ; công tác quản lý còn lỏng lẻo, thiếu những văn bản, những quy định cần thiết cho hoạt động quản lý, chất lƣợng đào tạo chƣa cao. Tất cả những điều đó đã tạo nên một bức tranh hỗn độn về thực trạng những hoạt động ĐTN cho thanh niên hiện nay. Phát biểu tại Hội nghị Đào tạo nghề, việc làm và xuất khẩu lao động toàn quốc năm 2007 (10-11/5/2007), Thủ tƣớng Chính phủ nhận xét: Nhận thức về công tác dạy nghề, giải quyết việc làm ở các ngành, các cấp, các địa phƣơng và trong xã hội còn bất cập và chƣa đƣợc quan tâm đúng mức, đầu tƣ còn hạn chế, tuyên truyền về công tác dạy nghề, học nghề còn yếu.
Hệ thống dạy nghề còn mất cân đối, nhiều nơi phát triển chậm, nhất là dạy nghề dài hạn; cơ cấu ngành nghề đào tạo chƣa sát với nhu cầu thị trƣờng lao động, thiếu lao động kỹ thuật cao, chất lƣợng dạy nghề nhìn chung còn thấp chƣa đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của sự nghiệp CNH-HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế [99] Đào tạo nghề là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc xây dựng một nguồn nhân lực có kỹ năng, tay nghề cao - đòi hỏi cơ bản của quá trình tiến hành CNH - HĐH. Các nhà nghiên cứu giáo dục đã chỉ ra rằng ứng với mỗi giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội, các quốc gia trên thế giới cần có mục tiêu ƣu tiên cho phát triển giáo dục và đào TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đối với những nƣớc đang phát triển nhƣ nƣớc ta hiện nay, thiết chế cần đƣợc ƣu tiên hàng đầu là ĐTN [103]. Trong khi đó, hệ thống ĐTN của chúng ta hiện nay lại chƣa phù hợp, chƣa đáp ứng đƣợc những đòi hỏi của một nền kinh tế tri thức, kinh tế của thời đại hậu công nghiệp.
Để có thể xây dựng đƣợc một nguồn nhân lực chất lƣợng cao đáp ứng đƣợc các đòi hỏi của thị trƣờng, một hệ thống ĐTN phù hợp và hiệu quả là một yêu cầu tất yếu. Vấn đề đáng nói ở đây là mặc dù đã nhận thức đƣợc tầm quan trọng của ĐTN, nhƣng cho đến nay, chúng ta vẫn còn nhiều lúng túng, hạn chế trong việc tìm kiếm và thực hiện những phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả ĐTN, thiết thực đáp ứng nhu cầu của thị trƣờng lao động. Thực tế này đã đặt ra những vấn đề cấp bách cần nghiên cứu nhằm tìm kiếm những giải pháp nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động đào tạo nghề cho thanh niên trong thời gian tới, vì mục tiêu phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH - HĐH đất nƣớc. Tổng quan tình hình nghiên cứu và những đóng góp mới của Luận án Đào tạo nghề là một lĩnh vực quan trọng của giáo dục - đào tạo, góp phần to lớn vào sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực quốc gia phục vụ CNH - HĐH.
Tuy nhiên, lĩnh vực ĐTN trong thời gian gần đây còn nhiều bất cập đòi hỏi phải nghiên cứu khắc phục. Đã có nhiều công trình khoa học đề cập tới vấn đề này dƣới những góc độ, quy mô khác nhau nhƣ luận án "Những giải pháp phát triển ĐTN góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH- HĐH" của Phan Chính Thức, luận án "Đổi mới vịêc đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng công nhân kỹ thuật, cán bộ có trình độ trung học chuyên nghiệp để nâng cao năng suất lao động ở Việt Nam" của Lê TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Văn Nhã; đề tài cấp nhà nƣớc "Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam giai đoạn 2001-2010" của Tổng cục Dạy nghề, đề tài "Nghiên cứu thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp của thanh niên Việt Nam hiện nay" của Viện Khoa học Lao động & Xã hội; sách "Giáo dục nghề nghiệp những vấn đề và giải pháp" của Nguyễn Viết Sự, "Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực" của Trần Khánh Đức.mỗi công trình có những cách nhìn, quan điểm khác nhau về ĐTN. Về những quan điểm mang tính định hướng đối với hoạt động ĐTN, chúng ta có những ấn phẩm khoa học của các chuyên gia, các nhà quản lý trong lĩnh vực ĐTN cũng nhƣ của những nhà khoa học có quan tâm nghiên cứu lĩnh vực này. Bộ trƣởng Bộ LĐTB&XH Nguyễn Thị Hằng trong bài viết "Phát huy trí tuệ và tay nghề của nguồn lực con người Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước" đăng trên đặc san Đào tạo nghề của Tổng cục Dạy nghề năm 2002 đã viết "Chƣa khi nào đất nƣớc cần nhiều lao động có trí tuệ và tay nghề, cần nhiều nhân tài nhƣ hiện nay.
Bởi vậy, ngay từ bây giờ, cần phải tập trung vào đào tạo, tăng nhanh bộ phận lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, nhất là những chuyên gia kỹ thuật và đội ngũ công nhân bậc cao, có thể lực và phẩm chất tốt để đi ngay vào kinh tế tri thức; đồng thời phát triển và nhanh chóng phổ cập nghề cho số đông lao động phổ thông, nhất là ở nông thôn và cho thanh niên nhằm chuyển đổi cơ cấu sản xuất, phát triển ngành nghề, tăng cƣờng cơ hội và khả năng lựa chọn việc làm, tự tạo việc làm đảm bảo cuộc sống." Cũng trong đặc san này, bài viết của GS.TS Vũ Đình Cự - phó chủ tịch Quốc hội - "Tiếp tục đổi mới tư duy trong đào tạo nghề" cũng đƣa ra quan điểm "ở nƣớc ta, trong những năm đầu thế kỷ XXI, chiến lƣợc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐTN phải đƣợc đặt lên hàng đầu.Thời đại đặt ra cho sự nghiệp ĐTN ở nƣớc ta nhiều vấn đề mới, do đó cần phải có thêm nhiều đổi mới trong tƣ duy và tổ chức thực hiện cho nhiệm vụ cao cả này".VS Phạm Minh Hạc - một nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực khoa học giáo dục - qua một số các ấn phẩm của mình nhƣ "Về phát triển toàn diện con người thời kỳ CNH - HĐH"; "Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI"; "Đào tạo nghề góp phần phát triển nguồn nhân lực đất nước trong thế kỷ XXI"; "Về giáo dục". lại khẳng định "Để đạt đƣợc mục tiêu kinh tế - xã hội, vai trò cực kỳ to lớn, có thể nói là quyết định, thuộc về nguồn nhân lực, cụ thể là đào tạo, bồi dƣỡng, quản lý nguồn nhân lực. Vì vậy, trong thời gian tới, cùng với các chiến lƣợc khác, chiến lƣợc dạy và truyền nghề phải góp phần tích cực tạo ra bƣớc chuyển biến mạnh mẽ và phát triển nguồn nhân lực để có bƣớc bứt phá của toàn bộ chiến lƣợc 2001 - 2010 tiến mạnh vào CNH - HĐH, phát triển đất nƣớc nhanh và bền vững". Tác giả Phan Chính Thức trong luận án tiến sỹ của mình với tiêu đề "Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH-HĐH" cũng đã nhấn mạnh "Phải khẳng định vai trò rất quan trọng của ĐTN trong việc phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời phải thay đổi cách nhìn và quan niệm về ĐTN.
Trong chiến lƣợc phát triển giáo dục đào tạo, phải đặt ĐTN vào vị trí ƣu tiên hàng đầu, đặc biệt trong bối cảnh đất nƣớc ta bƣớc vào giai đoạn đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập quốc tế". Qua các phân tích của mình, các nhà quản lý, nghiên cứu đều thể hiện một sự thống nhất trong quan điểm coi ĐTN là thiết chế đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn đất nƣớc thực hiện CNH-HĐH xuất phát từ nhiệm vụ cung cấp cho đất nƣớc một đội ngũ CNKT lành nghề. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nhiều công trình đã chỉ ra cái nhìn tổng quan về tình hình đào tạo và phát triển nguồn lao động kỹ thuật cao ở Việt Nam, phải kể đến những công trình nhƣ "Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực" của PGS. Trần Khánh Đức; "Hệ thống giáo dục hiện đại trong những năm đầu thế kỷ XXI", GS.
TSKH Vũ Ngọc Hải và PGS. TS Trần Khánh Đức đồng chủ biên; "Giáo dục nghề nghiệp những vấn đề và giải pháp" của PGS.TS Nguyễn Viết Sự; hay đề tài khoa học độc lập cấp nhà nƣớc năm 2004 "Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010" do PGS.TS Đỗ Minh Cƣơng - Tổng cục trƣởng Tổng cục Dạy nghề - làm chủ nhiệm.