Đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn

Luận văn đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn

• Tác giả: Hoàng Thanh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trần Nhuận Kiên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia đóng vai trò then chốt trong định hướng phát triển kinh tế vùng cao. Huyện Bình Gia thuộc tỉnh Lạng Sơn có địa hình đồi núi hiểm trở. Tỷ lệ lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Trình độ học vấn của lực lượng lao động còn nhiều hạn chế. Tập quán canh tác truyền thống tạo ra năng suất thấp. Do đó, việc phổ cập kỹ năng nghề nghiệp là yêu cầu cấp thiết. Công tác đào tạo nghề giúp người dân tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật mới. Người lao động được trang bị kiến thức về trồng rừng, chăn nuôi gia súc và chế biến lâm sản. Chương trình dạy nghề tạo tiền đề cho quá trình chuyển đổi nghề nghiệp. Nhiều thanh niên nông thôn có cơ hội tìm kiếm việc làm tại các khu công nghiệp. Số khác tự tạo việc làm ngay trên quê hương thông qua mô hình kinh tế hộ gia đình. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn góp phần giảm nghèo bền vững. Nguồn lực kinh tế địa phương từng bước được khơi thông hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đóng vai trò đòn bẩy quan trọng. Bình Gia đang từng bước hiện đại hóa khu vực nông thôn miền núi.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội huyện Bình Gia

Bình Gia là huyện vùng cao biên giới thuộc tỉnh Lạng Sơn. Địa hình của huyện chia cắt phức tạp bởi núi đá và đồi đất. Giao thông đi lại giữa các xã còn gặp nhiều trở ngại. Dân tộc thiểu số chiếm đa số dân số toàn huyện. Trình độ dân trí chưa đồng đều giữa các khu vực. Phần lớn cư dân sinh sống dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp tự cấp tự túc. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn còn ở mức cao. Điều kiện tự nhiên đặt ra nhiều thách thức cho công tác phổ biến kiến thức. Việc tổ chức các lớp dạy nghề đòi hỏi phương thức linh hoạt, phù hợp với địa bàn vùng sâu vùng xa.

1.2. Mục tiêu chiến lược phát triển nguồn nhân lực

Huyện Bình Gia xác định phát triển nguồn nhân lực là khâu đột phá. Mục tiêu chính là nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn. Địa phương chú trọng trang bị kỹ năng sản xuất hàng hóa cho nông dân. Các chương trình học hướng tới khai thác thế mạnh cây hồi, cây quế và chăn nuôi đại gia súc. Đào tạo nghề gắn liền với kế hoạch giảm nghèo của huyện. Lao động sau đào tạo cần có khả năng tự lập thân, lập nghiệp. Huyện phấn đấu từng bước chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp. Nguồn nhân lực có tay nghề sẽ trở thành động lực phát triển kinh tế ổn định.

II. Thực trạng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia

Thực trạng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia bộc lộ nhiều điểm sáng cùng hạn chế. Trong giai đoạn vừa qua, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện đã mở nhiều lớp đào tạo sơ cấp. Hàng nghìn học viên tham gia các khóa trồng trọt, thú y, sửa chữa máy nông cụ và kỹ thuật mộc. Người dân bước đầu thay đổi nhận thức về việc học nghề. Năng suất lao động nông nghiệp có sự cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo nhìn chung vẫn chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển. Quy mô đào tạo còn nhỏ lẻ và phân tán. Cơ cấu ngành nghề chưa bắt nhịp với nhu cầu tuyển dụng thực tế. Số lượng lớp phi nông nghiệp còn rất ít, chưa tạo ra bước ngoặt trong chuyển dịch việc làm. Công tác khảo sát nhu cầu học viên trước khóa học chưa sâu sát. Trang thiết bị thực hành tại các cơ sở dạy nghề còn thiếu thốn, lạc hậu. Tỷ lệ học viên có việc làm ổn định hoặc tăng thu nhập bền vững sau học nghề chưa đạt kỳ vọng cao. Sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở và doanh nghiệp tuyển dụng còn lỏng lẻo.

2.1. Hạn chế về cơ sở vật chất và giáo viên dạy nghề

Hệ thống cơ sở vật chất phục vụ đào tạo nghề trên địa bàn huyện Bình Gia còn nghèo nàn. Phòng học lý thuyết tại nhiều điểm trường xã thiếu trang thiết bị nghe nhìn. Xưởng thực hành thiếu máy móc công nghệ mới để học viên rèn luyện tay nghề. Đội ngũ giáo viên cơ hữu vừa thiếu về số lượng vừa yếu về kỹ năng thực hành. Phần lớn giáo viên giảng dạy bằng kiến thức hàn lâm, ít kinh nghiệm thực tế. Huyện phải phụ thuộc nhiều vào việc hợp đồng giảng viên thỉnh giảng từ các trường tỉnh. Kinh phí đầu tư mua sắm mô hình giảng dạy còn rất hạn hẹp. Sự thiếu thốn này làm giảm đáng kể tính ứng dụng của các khóa học nghề nông thôn.

2.2. Khó khăn trong liên kết thị trường và giải quyết việc làm

Sự gắn kết giữa đào tạo nghề và thị trường lao động tại huyện Bình Gia còn rời rạc. Huyện chưa hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ giữa trường nghề và doanh nghiệp sản xuất. Doanh nghiệp trên địa bàn chủ yếu có quy mô nhỏ, nhu cầu tuyển dụng lao động không thường xuyên. Học viên sau khi tốt nghiệp thường tự tìm kiếm đầu ra cho nông sản hoặc sản phẩm nghề. Thiếu hụt thông tin thị trường khiến người lao động dễ rơi vào tình trạng quay lại lối canh tác cũ. Tỷ lệ lao động tìm được việc làm phù hợp trong khu vực công nghiệp còn thấp. Khâu hỗ trợ vốn khởi nghiệp sau đào tạo cũng chưa được triển khai đồng bộ.

III. Giải pháp đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia, địa phương cần triển khai nhóm giải pháp đồng bộ. Trước hết, cơ quan quản lý cần đổi mới công tác khảo sát nhu cầu đào tạo. Việc mở lớp phải xuất phát từ nguyện vọng của người dân và quy hoạch phát triển kinh tế xã hội. Nội dung giảng dạy cần tập trung vào các ngành nghề mũi nhọn của huyện như chế biến hồi, trồng trọt dược liệu dưới tán rừng và lâm nghiệp bền vững. Thời gian học tập cần bố trí linh hoạt theo mùa vụ canh tác. Bên cạnh đó, huyện phải tăng cường đầu tư ngân sách cho cơ sở vật chất. Trung tâm giáo dục nghề nghiệp cần bổ sung mô hình thực hành và phương tiện giảng dạy tiên tiến. Địa phương nên thu hút các nguồn lực xã hội hóa từ các hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc bồi dưỡng kỹ năng sư phạm và cập nhật kiến thức chuyên môn cho đội ngũ giáo viên là khâu then chốt. Huyện cần thiết lập cơ chế kiểm tra chất lượng đầu ra chặt chẽ. Đánh giá kết quả đào tạo phải dựa trên tỷ lệ lao động có việc làm và thu nhập tăng thêm.

3.1. Đổi mới chương trình đào tạo theo hướng thực hành

Chương trình đào tạo nghề cần giảm tỷ lượng lý thuyết và tăng cường thời lượng thực hành lên mức bảy mươi phần trăm. Giáo trình giảng dạy phải biên soạn dễ hiểu, gần gũi với phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc thiểu số. Cán bộ giảng dạy cần trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật trên đồng ruộng, nương rẫy hoặc xưởng sản xuất. Phương pháp cầm tay chỉ việc giúp học viên nắm bắt thao tác kỹ thuật nhanh chóng. Nội dung bài giảng cần tích hợp kỹ năng quản trị kinh doanh nhỏ, bán hàng trực tuyến và an toàn lao động. Sự đổi mới này giúp người học tự tin vận dụng kiến thức vào mô hình kinh tế gia đình ngay sau khóa học.

3.2. Đẩy mạnh liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp

Mô hình liên kết ba bên gồm Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần được thiết lập chặt chẽ tại huyện Bình Gia. Huyện cần khuyến khích các hợp tác xã chế biến hoa hồi và lâm sản tham gia xây dựng giáo trình. Doanh nghiệp cung cấp địa điểm thực tập và cam kết tiêu thụ nông sản hoặc tuyển dụng học viên sau tốt nghiệp. Ngân hàng Chính sách xã hội cần hỗ trợ các gói vay ưu đãi giúp người lao động mua sắm thiết bị sản xuất. Sự kết nối này tạo ra chuỗi giá trị khép kín từ đào tạo đến tiêu thụ sản phẩm. Lao động nông thôn sẽ có việc làm ổn định, giảm thiểu rủi ro thất nghiệp sau khi hoàn thành khóa học.

IV. Ý nghĩa của đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia giữ vai trò cốt lõi trong chiến lược giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững. Đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp không chỉ nâng cao kỹ năng cho cá nhân người lao động mà còn tạo xung lực phát triển toàn diện cho khu vực nông thôn. Việc sở hữu một nghề nghiệp vững vàng giúp người dân địa phương thoát khỏi vòng luẩn quẩn của phương thức sản xuất lạc hậu. Người nông dân tự tin chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao hơn. Kết quả của các lớp đào tạo nghề trực tiếp thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới tại các xã đặc biệt khó khăn. Lao động sau đào tạo trở thành những hạt nhân tiên phong áp dụng khoa học công nghệ vào đời sống. Thu nhập bình quân đầu người của huyện từng bước được cải thiện rõ nét. Tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm thời vụ giảm xuống đáng kể. Đây chính là nền tảng vững chắc để huyện Bình Gia hiện thực hóa mục tiêu nâng cao đời sống an sinh và hội nhập kinh tế khu vực miền núi.

4.1. Tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Công tác đào tạo nghề thúc đẩy quá trình tái cơ cấu kinh tế tại huyện Bình Gia một cách thực chất. Lao động nông thôn dần dịch chuyển từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh doanh dịch vụ và chế biến tiểu thủ công nghiệp. Tỷ trọng giá trị gia tăng từ các mô hình kinh tế trang trại và hợp tác xã tăng lên rõ rệt. Đào tạo nghề tạo ra đội ngũ công nhân kỹ thuật phục vụ cho các xưởng chế biến lâm sản tại địa phương. Sự dịch chuyển này làm giảm bớt áp lực khai thác tài nguyên đất đai manh mún. Đồng thời, đây là điều kiện tiên quyết để huyện thu hút các dự án đầu tư sản xuất từ bên ngoài.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tiễn trong công tác quản lý

Kết quả nghiên cứu về đào tạo nghề mang lại giá trị ứng dụng cao cho bộ máy quản lý nhà nước tại huyện Bình Gia. Các cơ quan chuyên trách có thêm căn cứ thực tiễn để hoạch định chính sách hỗ trợ việc làm dài hạn. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện có thể hoàn thiện quy trình lập kế hoạch đào tạo sát thực tế hơn. Chính quyền các xã nắm bắt được phương pháp giám sát chất lượng và đánh giá hiệu quả sau đào tạo. Việc phân bổ ngân sách dạy nghề sẽ đạt hiệu quả tối ưu, tránh tình trạng đầu tư dàn trải. Mô hình đào tạo theo chuỗi giá trị là bài học kinh nghiệm quý báu cho các huyện miền núi khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, khu vực nông thôn hiện chiếm trên 80% tổng lực lượng lao động của toàn địa bàn, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật trước năm 2020 chỉ đạt khoảng 22,5%. Sự thiếu hụt về tay nghề, kỹ năng nghề nghiệp và kiến thức tổ chức sản xuất hàng hóa đã tạo nên rào cản lớn đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng như việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Trước thực trạng đó, công trình nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết căn bản mâu thuẫn giữa chất lượng nguồn nhân lực nông thôn và yêu cầu tuyển dụng ngày càng khắt khe của thị trường việc làm tại địa phương.

Mục tiêu cụ thể của luận văn hướng đến việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về công tác quản lý đào tạo nghề cho lao động nông nghiệp, nông thôn; phân tích toàn diện thực trạng đào tạo nghề trên địa bàn huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022; từ đó xác lập hệ thống giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phấn đấu đưa tỷ lệ lao động qua đào tạo của huyện đạt trên 45% vào năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu được xác định tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn với các số liệu thực chứng được thu thập, phân tích trong giai đoạn 2020 - 2022 vào thời điểm tháng 12 năm 2022. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách dạy nghề, tạo tiền đề nâng thu nhập bình quân của lao động sau đào tạo từ mức 2,9 triệu đồng lên hơn 4,1 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời thúc đẩy giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của huyện từ 2,5% đến 3,0% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết vốn nhân lực của Gary Becker và Theodore Schultz làm kim chỉ nam cốt lõi, khẳng định rằng hoạt động giáo dục và dạy nghề cho người lao động chính là quá trình tích lũy nguồn vốn nhân lực trực tiếp, giúp gia tăng năng suất lao động biên và tạo ra mức tăng trưởng kinh tế vùng bền vững. Bên cạnh đó, tác giả tích hợp lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phân công lao động xã hội để luận giải tiến trình chuyển dịch việc làm từ nông nghiệp thuần túy sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại tại địa bàn miền núi.

Nghiên cứu làm rõ bốn khái niệm và mô hình quản lý nòng cốt: Thứ nhất, lao động nông thôn được xác định là những người từ đủ 15 tuổi trở lên cư trú tại địa bàn nông thôn, có khả năng lao động và có nhu cầu tham gia vào các hoạt động kinh tế. Thứ hai, đào tạo nghề cho lao động nông thôn là hoạt động có tổ chức nhằm trang bị hệ thống tri thức, kỹ năng thao tác và tác phong lao động chuẩn mực để người học có thể tự tạo việc làm hoặc tham gia vào thị trường lao động. Thứ ba, quy trình quản lý nhà nước về đào tạo nghề theo định hướng của Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, bao hàm quy trình khép kín từ khâu khảo sát nhu cầu, lập kế hoạch, đầu tư cơ sở vật chất, bồi dưỡng giảng viên cho đến tổ chức lớp học, hỗ trợ tài chính và giám sát đầu ra. Thứ tư, chất lượng đào tạo nghề được lượng hóa thông qua mức độ đáp ứng tiêu chuẩn kỹ năng nghề, tỷ lệ học viên có việc làm ổn định và giá trị kinh tế gia tăng sau quá trình học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa việc khai thác dữ liệu thứ cấp và thu thập dữ liệu sơ cấp thực địa. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2020 - 2022 của Ủy ban nhân dân huyện Bình Gia, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Bình Gia và Niên giám thống kê tỉnh Lạng Sơn.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi đóng kết hợp mở với cỡ mẫu chính thức là 180 phiếu khảo sát, bao gồm 150 lao động nông thôn đã tham gia các khóa học nghề và 30 cán bộ quản lý, giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các cơ sở đào tạo. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại 6 xã đại diện cho các vùng kinh tế - địa lý khác nhau của huyện Bình Gia, đảm bảo cơ cấu giữa nhóm nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh tương quan và phương pháp tổng hợp phân tích là nhằm định lượng chính xác sự biến động của các chỉ tiêu đào tạo theo thời gian, đo lường tỷ lệ hoàn thành kế hoạch và tìm ra nguyên nhân sâu xa của khoảng cách giữa năng lực đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động thực tế. Toàn bộ tiến trình thu thập dữ liệu và xử lý thông tin được thực hiện từ tháng 6 năm 2022 đến tháng 12 năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022 đạt 1.865 người, đạt tỷ lệ 88,8% so với kế hoạch mục tiêu đề ra là 2.100 người. Số lượng người học có xu hướng tăng dần theo các năm: năm 2020 đạt 580 học viên, năm 2021 đạt 615 học viên và năm 2022 đạt 670 học viên.

Thứ hai, cơ cấu ngành nghề đào tạo phản ánh sự phân hóa rất lớn. Nhóm nghề nông - lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với 1.285 học viên, tương đương 68,9% tổng số người học, tập trung chủ yếu vào kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng hồi, quế, trồng cây ăn quả ôn đới và phòng trừ dịch bệnh trong chăn nuôi. Nhóm nghề phi nông nghiệp chỉ chiếm 31,1% với 580 người, phân bổ rải rác ở các nghề cơ khí sửa chữa máy nông nghiệp, kỹ thuật hàn, may mặc dân dụng và xây dựng.

Thứ ba, hiệu quả giải quyết việc làm sau đào tạo đạt mức khá khi có 76,4% học viên (tương đương 1.425 lao động) tìm được việc làm mới hoặc áp dụng trực tiếp kỹ năng vào mô hình kinh tế gia đình để nâng cao năng suất. Trong đó, tỷ lệ lao động làm đúng hoặc phù hợp với nghề đào tạo đạt 68,2%. Mức thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 2,9 triệu đồng/người/tháng trước khi học nghề lên 4,1 triệu đồng/người/tháng sau khi tốt nghiệp, tương ứng với mức tăng 41,3%.

Thứ tư, khả năng tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ tài chính sau đào tạo còn rất thấp. Toàn huyện chỉ có 23,8% học viên tốt nghiệp tiếp cận được các gói tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội để mở rộng quy mô sản xuất, với mức vốn vay bình quân từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng cho mỗi mô hình kinh tế hộ.

Thảo luận kết quả

Thành công trong việc duy trì quy mô đào tạo và nâng cao tỷ lệ việc làm lên 76,4% bắt nguồn từ sự quan tâm lãnh đạo sát sao của Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện Bình Gia và sự vào cuộc tích cực của các đoàn thể địa phương. Tuy nhiên, việc tỷ trọng đào tạo phi nông nghiệp chỉ đạt 31,1% và tỷ lệ tiếp cận vốn vay chỉ đạt 23,8% đã bộc lộ những hạn chế trong khâu dự báo nhu cầu thị trường.

Để làm rõ các phát hiện này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ tiêu kế hoạch với kết quả thực hiện qua các năm, kết hợp bảng thống kê cơ cấu nghề nghiệp theo từng tiểu vùng địa phương. Bảng số liệu này sẽ minh chứng rõ nét rằng công tác phân bổ chỉ tiêu đào tạo tại nhiều xã vẫn còn mang tính bình quân, chưa bám sát quy hoạch phát triển kinh tế lâm nghiệp và dịch vụ của huyện.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các huyện miền núi thuộc tỉnh Cao Bằng và Bắc Kạn, kết quả tại Bình Gia có tỷ lệ học viên làm đúng nghề (68,2%) nằm ở mức tương đương bình quân khu vực Đông Bắc Bộ (dao động từ 65% đến 70%). Mặc dù vậy, mối liên kết giữa cơ sở dạy nghề với cộng đồng doanh nghiệp tại Bình Gia còn rất lỏng lẻo. Chỉ khoảng 12% các lớp đào tạo nghề có sự tham gia ký kết thỏa thuận tiếp nhận lao động của doanh nghiệp hoặc hợp tác xã. Thực tế này phản ánh cơ sở đào tạo vẫn chủ yếu cung cấp những khóa học sẵn có về năng lực sư phạm thay vì đào tạo theo đơn đặt hàng thực tế của thị trường, dẫn đến tình trạng một bộ phận học viên sau khi học xong các nghề phi nông nghiệp không tìm được việc làm tại chỗ mà phải đi làm ăn xa.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hoàn thiện toàn diện công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia giai đoạn 2023 - 2025, bốn giải pháp trọng tâm cần được thực thi đồng bộ:

Thứ nhất, đổi mới quy trình khảo sát và lập kế hoạch đào tạo nghề. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Bình Gia chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân 19 xã, thị trấn tổ chức điều tra nhu cầu học nghề thực tế của người dân trước ngày 30 tháng 10 hàng năm. Mục tiêu đặt ra là 100% các lớp dạy nghề mở mới phải dựa trên đơn đăng ký thực tế và quy hoạch chuỗi giá trị cây hồi, cây quế của huyện, phấn đấu nâng tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tuyển sinh hàng năm đạt trên 95% trong giai đoạn 2024 - 2025.

Thứ hai, xây dựng mô hình liên kết ba bên chặt chẽ giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Bình Gia cần chủ động ký kết hợp đồng đào tạo và cung ứng nhân lực với tối thiểu 15 doanh nghiệp, hợp tác xã chế biến nông - lâm sản trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đến hết quý II năm 2024. Mục tiêu là nâng tỷ lệ học viên được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm hoặc tiếp nhận làm việc trực tiếp lên mức 35% vào năm 2025.

Thứ ba, nâng cấp trang thiết bị dạy nghề và chuẩn hóa năng lực đội ngũ nhà giáo. Ủy ban nhân dân huyện Bình Gia cần ưu tiên trích từ 15% đến 20% nguồn kinh phí sự nghiệp từ các Chương trình mục tiêu quốc gia để mua sắm máy móc, thiết bị thực hành cho nghề cơ khí, chế biến lâm sản trước quý IV năm 2024. Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng 100% giáo viên cơ hữu và nghệ nhân giảng dạy đạt chuẩn kỹ năng nghề quốc gia và phương pháp sư phạm hiện đại trước tháng 12 năm 2024.

Thứ tư, khơi thông nguồn vốn tín dụng ưu đãi và hỗ trợ giải quyết việc làm sau đào tạo. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Bình Gia phối hợp cùng Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên đơn giản hóa thủ tục hồ sơ vay vốn, cam kết nâng tỷ lệ học viên sau học nghề được tiếp cận vốn vay từ 23,8% lên tối thiểu 45% vào cuối năm 2025, với định mức vay bình quân từ 70 triệu đến 100 triệu đồng mỗi hộ để nhân rộng các mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Lạng Sơn, Ủy ban nhân dân huyện Bình Gia cùng các huyện miền núi có điều kiện tương đồng. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn ngân sách đào tạo nghề, giúp các địa phương tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách lên khoảng 20% và giảm tỷ lệ mở lớp dàn trải.

Thứ hai, Ban giám đốc và đội ngũ giáo viên tại các Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên cấp huyện. Luận văn cung cấp mô hình thiết kế chương trình học theo hướng cầm tay chỉ việc, tăng tỷ lượng thời gian thực hành lên 70% tổng thời lượng khóa học, giúp nâng tỷ lệ học viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp lên trên 80%.

Thứ ba, các chủ doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất và chế biến nông - lâm sản trên địa bàn khu vực miền núi phía Bắc. Tài liệu là cẩm nang hữu ích để doanh nghiệp xây dựng phương thức liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng, giúp giảm thiểu khoảng 25% chi phí tuyển dụng và đào tạo lại nhân công phổ thông.

Thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển. Công trình đóng vai trò là một tài liệu tham khảo điển hình về kỹ thuật kết hợp dữ liệu định lượng và định tính tại địa bàn cấp huyện miền núi, phục vụ cho việc thực hiện các công trình nghiên cứu về kinh tế nguồn nhân lực và phát triển nông thôn bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vì sao tỷ trọng đào tạo nghề nông nghiệp tại huyện Bình Gia lại chiếm tới 68,9% tổng quy mô đào tạo? Trả lời: Huyện Bình Gia có hơn 80% dân số sinh sống ở nông thôn với thế mạnh kinh tế vượt trội về trồng hồi, quế và chăn nuôi. Đào tạo nghề nông nghiệp giúp người dân trực tiếp nâng cao năng suất canh tác trên chính mảnh đất của mình. Trong khi đó, các khu công nghiệp tại địa phương chưa phát triển mạnh nên nhu cầu học nghề nông nghiệp để cải thiện sinh kế trước mắt vẫn là ưu tiên hàng đầu của đa số người lao động.

Câu hỏi 2: Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát nào để đảm bảo tính khách quan cho kết quả nghiên cứu? Trả lời: Tác giả đã áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng với cỡ mẫu 180 người, chia thành 150 học viên và 30 cán bộ quản lý, giáo viên tại 6 xã đại diện cho các vùng địa hình khác nhau của huyện. Việc khảo sát trực tiếp trong thời gian 6 tháng đảm bảo dữ liệu thu thập mang tính bao quát, phản ánh đúng cơ cấu ngành nghề và đạt độ tin cậy thống kê cao.

Câu hỏi 3: Việc đào tạo nghề ngắn hạn dưới 3 tháng có thực sự nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Bình Gia? Trả lời: Số liệu điều tra thực chứng xác nhận thu nhập bình quân của học viên tăng từ 2,9 triệu đồng lên 4,1 triệu đồng mỗi tháng sau đào tạo, đạt mức tăng 41,3%. Nhờ nắm vững kỹ thuật thâm canh và phòng chống dịch bệnh, các hộ gia đình đã giảm đáng kể tỷ lệ hao hụt cây trồng, vật nuôi, gia tăng năng suất sản phẩm xuất bán ra thị trường.

Câu hỏi 4: Rào cản lớn nhất đối với công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022 là gì? Trả lời: Rào cản lớn nhất nằm ở sự thiếu thốn về trang thiết bị thực hành tại trung tâm dạy nghề công lập và tỷ lệ tiếp cận vốn vay ưu đãi sau học nghề chỉ đạt 23,8%. Nhiều lao động sau khi hoàn thành khóa đào tạo đã nắm vững tay nghề nhưng lại thiếu nguồn vốn đầu tư chuồng trại hoặc máy móc, làm giảm hiệu quả tự tạo việc làm tại chỗ.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất giải pháp gì nhằm giải quyết dứt điểm vấn đề đầu ra việc làm cho học viên học nghề? Trả lời: Nghiên cứu đề xuất giải pháp liên kết ba bên bắt buộc giữa chính quyền, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và tối thiểu 15 doanh nghiệp, hợp tác xã địa phương trước quý II năm 2024. Doanh nghiệp tham gia góp ý chương trình, hỗ trợ cơ sở thực tập và cam kết bao tiêu sản phẩm hoặc tuyển dụng lao động, phấn đấu nâng tỷ lệ học viên có việc làm ổn định lên trên 85% vào năm 2025.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý đào tạo nghề cho lao động nông thôn vùng miền núi, đặt trên nền tảng lý thuyết vốn nhân lực và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
• Khái quát thực trạng đào tạo 1.865 lao động tại huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022, ghi nhận tỷ lệ hoàn thành kế hoạch 88,8% và tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt 76,4%.
• Phân tích sâu sắc các hạn chế cốt lõi như cơ cấu đào tạo còn nặng về nông nghiệp (68,9%), cơ sở vật chất giảng dạy còn thô sơ và tỷ lệ tiếp cận vốn vay ưu đãi mới đạt 23,8%.
• Xác lập đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về đổi mới khảo sát nhu cầu, liên kết doanh nghiệp bao tiêu đầu ra, chuẩn hóa đội ngũ giảng viên và mở rộng vốn vay ưu đãi lên 45% đến năm 2025.
• Đề xuất lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2023 - 2025, góp phần hiện thực hóa mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo của huyện Bình Gia đạt trên 45% và giảm nghèo bền vững.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là xây dựng mô hình giải pháp ứng dụng thực tiễn, có khả năng chuyển hóa trực tiếp thành kế hoạch hành động cho chính quyền cấp huyện miền núi. Để phát huy tối đa giá trị nghiên cứu, các cơ quan chuyên trách huyện Bình Gia cần khẩn trương phối hợp với các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trên địa bàn, bắt tay triển khai đồng bộ các giải pháp ngay trong năm 2024 nhằm tạo bước chuyển biến căn bản cho nguồn nhân lực địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐÀO TẠO NGHỀ CHOLAO ĐỘNG NÔNG THÔN. Cơ sở lý luận của đề tài. Một số khái niệm và thuật ngữ có liên quan. Nội dung công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo nghề. Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề. Các chính sách của Nhà nước về đào tạo nghề.

Tốc độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Sự quan tâm chỉ đạo của các cấp chính quyền. Công tác tuyên truyền, tư vấn học nghề đối với LĐNT.

Hoạt động điều tra khảo sát, dự báo nhu cầu dạy nghề cho LĐNT. Nhân rộng mô hình dạy nghề cho LĐNT có hiệu quả. Đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề đối với các cơ sở dạy nghề công lập. Hoạt động phát triển chương trình, giáo trình, học liệu dạy nghề; xây dựng, phê duyệt danh mục nghề đào tạo, định mức chi phí đào tạo nghề.

Hoạt động phát triển đội ngũ giáo viên, người dạy nghề, cán bộ quản lý dạy nghề. Chất lượng đào tạo nghề qua đánh giá của các doanh nghiệp và người sử dụng lao động. Kinh nghiệm đánh giá công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Kinh nghiệm đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở một số địa phương.

18 CHƯƠNG 2 :PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin.

Phương pháp phân tích thông tin. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu .23 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TẠI HUYỆN BÌNH GIA - TỈNH LẠNG SƠN. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm vị trí địa lý.

Giao thông - kinh tế. Danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử:. Tài nguyên thiên nhiên. Thực trạng công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia.

Thực trạng công tác xây dựng kế hoạch đào tạo. Thực trạng tổ chức đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn. Tình hình cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề cho các đơn vị dạy nghề công lập. Thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, cán bộ quản lý dạy nghề.

Thực trạng xây dựng, hoàn chỉnh, đổi mới các chương trình dạy nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia. Thực trạng hỗ trợ cho lao động nông thôn học nghề tại huyện Bình Gia. Thực trạng giám sát, quản lý hoạt động đào tạo nghề tại huyện Bình Gia. Hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia.

Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia. Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý dạy nghề. Tốc độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các chính sách của Nhà nước về đào tạo nghề.

Cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo nghề. Đánh giá chung về công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia. Những kết quả đạt được. Những tồn tại, hạn chế.

Nguyên nhân của những tồn tại hạn chế. 71 CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN BÌNH GIA, TỈNH LẠNG SƠN. Quan điểm, định hướng về đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bình Gia. Giải pháp hoàn thiện công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bình Gia.

Nâng cao trách nhiệm của chính quyền, các tổ chức xã hội ở địa phương, đẩy mạnh công tác tuyên truyền về vai trò đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Tăng cường sự gắn kết với các doanh nghiệp .3 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dạy nghề cho lao động nông thôn. Tổ chức đào tạo chặt chẽ, chính xác công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia. Hoàn thiện nội dung, chương trình đào tạo nghề công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia.

Đầu tư về cơ sở vật chất, bổ sung thêm trang thiết bị và phương tiện phục vụ cho giảng dạy, học tập. Nâng cao trình độ năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dạy nghề. Giải pháp đối với các loại hình đào tạo công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia. Giải pháp đối với từng nhóm đối tượng lao động nông thôn.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Bình Gia. Giải pháp nâng cao nhận thức của xã hội về đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Giải pháp đa dạng hóa, xã hội hóa, liên kết, hợp tác trong đào tạo nghề. Đối với Chính Phủ và Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội.

Đối với UBND và các cơ quan phối hợp quản lý của tỉnh Lạng Sơn .92 PHỤ LỤC SỐ 01.96 vii DANH MỤC BẢNG BIỂU BẢNG Bảng 3.1: Kế hoạch đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia , giai đoạn 2020 - 2022 .2: Kế hoạch địa điểm đào tạo nghề .3: Danh mục các chương trình đã áp dụng ĐTN cho LĐNT .4 Mục tiêu đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia phân theo nhóm ngành giai đoạn 2020 - 2022.5: Mục tiêu đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia phân theo thời gian đào tạo nghề giai đoạn 2020 - 2022. 6: Tổng hợp số lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022.7: Số lượng lớp dạy nghề đã được tổ chức. 8: Số lượng học viên tốt nghiệp theo các ngành nghề .9: Đầu tư cho các lớp học đào tạo nghề nông thôn huyện Bình Gia, giai đoạn 2020 - 2022 .10: Số lượng cán bộ chuyên trách, giáo viên được đào tạo qua các năm. 11: Nhu cầu sử dụng lao động phân theo nhóm ngành của huyện Bình Gia , giai đoạn 2020 - 2022.

12: Nhu cầu sử dụng lao động qua đào tạo theo nhóm ngành của huyện Bình Gia, giai đoạn 2020 -2022. 13: Nhu cầu sử dụng lao động qua đào tạo theo trình độ của huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022. 14: Nhu cầu học nghề của lao động nông thôn theo từng ngành học của huyện Bình Gia, giai đoạn 2020 - 2022. 15 : So sánh nhu cầu sử dụng lao động và nhu cầu học nghề tại huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022.

16: Đánh giá người học về chương trình đào tạo. 17: Thực trạng vay vốn của lao động nông thôn sau khi học nghề. 18: Kinh phí cho đào tạo lao động nông thôn huyện Bình Gia, giai đoạn 2020 - 2022. 19: Tình hình tuyên truyền, tư vấn đào tạo nghề lao động nông thôn huyện Bình Gia, giai đoạn 2020 - 2022.

20 : Số lao động sau khi học nghề làm đúng nghề được đào tạo phân theo nhóm ngành. 21: Việc làm của lao động nông thôn huyện Bình Gia sau đào tạo nghề giai đoạn 2020 - 2022. 22: Một số chỉ tiêu phản ánh hiệu quả đào tạo nghề. 23: Đánh giá về chính sách đào tạo cho lao động nông thôn.

24: Đánh giá của người học về đội ngũ giáo viên đào tạo nghề. So sánh số lao động thực tế được đào tạo so với kế hoạch đào tạo nghề huyện Bình Gia. 2: So sánh nhu cầu sử dụng lao động và nhu cầu học nghề của huyện Bình Gia giai đoạn 2020 - 2022. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước ta đang trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế theo hướng kết hợp có hiệu quả phát triển chiều rộng với chiều sâu, đòi hỏi cơ cấu lao động hợp lý và không ngừng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Điều đó đặt ra phải làm tốt hơn nữa công tác đào tạo, trong đó đào tạo nghề cho lao động nông thôn đóng một vai trò quan trọng để chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế, góp phần thực hiện thắng lợi kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội và xây dựng nông thôn mới trong cả nước. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn còn là một trong những chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta. Tuy nhiên, việc triển khai chính sách vẫn còn những hạn chế yếu kém như việc tham mưu, phối hợp giữa các ban, ngành chức năng trong quá trình triển khai thực hiện còn chậm, chưa đồng bộ, dẫn đến triển khai dạy nghề cho lao động nông thôn chậm, kết quả chưa đạt kế hoạch đề ra; hầu hết các cơ sở dạy nghề đều mới thành lập, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề, đội ngũ cán bộ giáo viên còn thiếu và yếu về trình độ chuyên môn; việc tổ chức sản xuất, giải quyết việc làm sau dạy nghề gặp rất nhiều khó khăn do thiếu vốn, do đầu ra của sản phẩm không ổn định; nguồn kinh phí đầu tư cho lĩnh vực dạy nghề, kinh phí dạy nghề cho lao động nông thôn còn hạn chế, chủ yếu do ngân sách trung ương hỗ trợ thông qua đề án. Huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn là một địa phương không có nhiều lợi thế khi so sánh cùng các tỉnh khác, nguồn lực dành cho phát triển kinh tế có hạn, số lượng lao động ở nông thôn chiếm tỷ lệ lớn, chất lượng lao động nông thôn còn thấp, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo chiếm tỷ lệ thấp, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn còn gặp nhiều khó khăn, cơ sở dạy nghề vẫn còn thiếu thốn về cơ sở vật chất, một bộ phận người lao động sau khi học nghề xong gặp nhiều khó khăn trong việc tìm việc làm; mạng lưới cơ sở dạy nghề cho LĐNT tuy được phát triển mở rộng nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu đào tạo các cấp trình độ.

Công tác tuyển sinh học nghề gặp nhiều khó khăn, các cơ sở đào tạo chưa tạo lập được mối quan hệ ba bên giữa nhà trường, doanh nghiệp và người lao động. Việc phân bổ kinh phí dạy 2 nghề cho LĐNT còn chậm, ảnh hưởng đến kế hoạch, tiến độ đào tạo của các cơ sở dạy nghề.