Đánh Giá Các Yếu Tố Môi Trường Trong Quy Hoạch Sử Dụng Đất Thành Phố Lào Cai Giai Đoạn 2011-2015

Luận văn đánh giá các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Lào Cai giai đoạn 2011-2015, phân tích tác động và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Cao Việt Hưng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Lào Cai giai đoạn 2011-2015
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất
• 2.1.1. Đất và sử dụng đất
• 2.1.2. Các yêu cầu pháp lý
• 2.1.3. Thực trạng sử dụng đất đai trên thế giới
• 2.1.4. Quy hoạch sử dụng đất. Các vấn đề lồng ghép đất đai và môi trường
• 2.1.4.1. Nguồn gốc của tư tưởng lồng ghép
• 2.1.4.2. Lợi ích và vấn đề đặt ra cho việc lồng ghép
• 2.1.4.3. Nội dung lồng ghép đất đai vào môi trường
• 2.1.4.4. Vấn đề lồng ghép sử dụng đất ở Việt Nam
• 2.1.5. Xác định các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất
• 2.1.5.1. Các yêu cầu chung trong quá trình lập quy hoạch sử dụng đất
• 2.1.5.2. Các chỉ tiêu môi trường cần kiểm soát
• 2.2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài
• 2.2.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin, tài liệu
• 2.2.3.2. Phương pháp lựa chọn đối tượng nghiên cứu
• 2.2.3.3. Phương pháp tổng hợp, xử lý dữ liệu
• 2.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Lào Cai
• 2.3.1.1. Vị trí địa lý
• 2.3.1.2. Các điều kiện sinh thái tự nhiên của thành phố Lào Cai
• 2.3.1.3. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội năm 2015 của thành phố Lào Cai
• 2.3.2. Hiện trạng môi trường thành phố Lào Cai
• 2.3.2.1. Hiện trạng môi trường không khí
• 2.3.2.2. Hiện trạng môi trường đất
• 2.3.2.3. Hiện trạng môi trường nước
• 2.3.3. Khái quát phương án quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011-2015, định hướng đến năm 2020 của thành phố Lào Cai
• 2.3.3.1. Định hướng phát triển không gian và kiến trúc cảnh quan đô thị
• 2.3.3.2. Phương án quy hoạch sử dụng đất cụ thể cho từng nhóm đất giai đoạn 2011 - 2015, định hướng đến năm 2020
• 2.3.4. Đánh giá các yếu tố môi trường trong QHSDĐ giai đoạn 2011 - 2015 và định hướng đến năm 2020 trên địa bàn thành phố Lào Cai
• 2.3.5. Các phương án sử dụng đất giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020 của thành phố Lào Cai ảnh hưởng đến môi trường
• 2.3.6. Nhận xét chung về những yếu tố bảo vệ môi trường trong phương án quy hoạch sử dụng đất 2011 - 2015 thành phố Lào Cai
• 2.3.7. Đề xuất các yếu tố bảo vệ môi trường và giải pháp kiểm soát trong quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 thành phố Lào Cai
• 2.3.7.1. Đề xuất một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Lào Cai đến năm 2020
• 2.3.7.2. Giải pháp để kiểm soát các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất của thành phố Lào Cai đến năm 2020
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá môi trường trong quy hoạch sử dụng đất

Đánh giá môi trường là một yếu tố quan trọng trong quy hoạch sử dụng đất, đặc biệt tại Lào Cai giai đoạn 2011-2015. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố môi trường cần kiểm soát để đảm bảo phát triển bền vững. Các chỉ tiêu môi trường như chất lượng không khí, đất và nước được phân tích kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy, việc lồng ghép các yếu tố môi trường vào quy hoạch giúp giảm thiểu tác động môi trường và tăng cường hiệu quả sử dụng đất.

1.1. Hiện trạng môi trường tại Lào Cai

Hiện trạng môi trường tại Lào Cai giai đoạn 2011-2015 cho thấy nhiều thách thức. Chất lượng không khí tại các khu công nghiệp vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Đất đai bị ô nhiễm do hoạt động khai thác khoáng sản. Nguồn nước mặt và nước ngầm cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các dữ liệu này là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất.

1.2. Phương pháp đánh giá

Phương pháp đánh giá bao gồm thu thập dữ liệu từ các cơ quan chức năng, phân tích chất lượng môi trường và sử dụng công cụ GIS để phân tích không gian. Các chỉ tiêu môi trường được đánh giá dựa trên tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Kết quả đánh giá là cơ sở để đề xuất các giải pháp quản lý đất đai hiệu quả.

II. Quy hoạch sử dụng đất tại Lào Cai

Quy hoạch sử dụng đất tại Lào Cai giai đoạn 2011-2015 được thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các phương án quy hoạch được xây dựng dựa trên đánh giá tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng. Quy hoạch này cũng lồng ghép các yếu tố bảo vệ môi trường để đảm bảo phát triển bền vững.

2.1. Định hướng quy hoạch

Định hướng quy hoạch tập trung vào việc phân bổ đất đai cho các mục đích sử dụng khác nhau như nông nghiệp, công nghiệp và đô thị. Các yếu tố môi trường được xem xét kỹ lưỡng để giảm thiểu tác động môi trường. Quy hoạch cũng đề xuất các giải pháp kiểm soát môi trường trong quá trình sử dụng đất.

2.2. Kết quả quy hoạch

Kết quả quy hoạch cho thấy sự cải thiện đáng kể trong việc sử dụng đất tại Lào Cai. Các khu công nghiệp được bố trí hợp lý, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đất nông nghiệp được bảo vệ và sử dụng hiệu quả. Quy hoạch cũng đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường để đảm bảo phát triển bền vững trong tương lai.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường

Các giải pháp bảo vệ môi trường được đề xuất trong nghiên cứu nhằm giảm thiểu tác động môi trường trong quá trình quy hoạch sử dụng đất. Các giải pháp bao gồm tăng cường giám sát môi trường, áp dụng công nghệ xử lý chất thải và nâng cao nhận thức cộng đồng. Những giải pháp này giúp đảm bảo phát triển bền vững tại Lào Cai.

3.1. Giám sát môi trường

Giám sát môi trường là giải pháp quan trọng để kiểm soát chất lượng môi trường. Các chỉ tiêu môi trường được theo dõi thường xuyên để phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề ô nhiễm. Giải pháp này giúp đảm bảo bảo vệ môi trường trong quá trình quản lý đất đai.

3.2. Công nghệ xử lý chất thải

Áp dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Các công nghệ này được áp dụng tại các khu công nghiệp và đô thị để xử lý chất thải rắn và nước thải. Giải pháp này góp phần đảm bảo phát triển bền vững tại Lào Cai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Lào Cai, một đô thị biên giới quan trọng phía Bắc Việt Nam, đã trải qua quá trình phát triển nhanh chóng trong giai đoạn 2011-2015 với nhiều biến động về sử dụng đất và môi trường. Với vị trí chiến lược nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cùng cửa khẩu quốc tế giao thương với Trung Quốc, nhu cầu sử dụng đất tại đây ngày càng gia tăng, đặt ra thách thức lớn trong việc quy hoạch sử dụng đất bền vững. Năm 2014, Lào Cai được nâng cấp lên đô thị loại 2, tạo áp lực lớn về quản lý đất đai và bảo vệ môi trường trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và các văn bản pháp luật liên quan đã quy định rõ việc lồng ghép các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất nhằm phát triển bền vững và giảm thiểu rủi ro cho tài nguyên đất.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá các yếu tố môi trường cần kiểm soát trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Lào Cai giai đoạn 2011-2015, đồng thời đề xuất các yếu tố bảo vệ môi trường cho giai đoạn đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu bao gồm đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng môi trường và phương án quy hoạch sử dụng đất của thành phố. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác lập quy hoạch sử dụng đất, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tại địa phương. Qua đó, giúp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, đồng thời đáp ứng các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất và bảo vệ môi trường, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Được định nghĩa bởi Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Lý thuyết này nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.

• Mô hình lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất: Tập trung vào việc tích hợp các yêu cầu bảo vệ môi trường vào quá trình ra quyết định sử dụng đất, bao gồm nguyên tắc phòng ngừa, sự tham gia của cộng đồng và tuân thủ pháp luật về môi trường.

• Khái niệm và chức năng của đất đai: Đất đai được xem là tài nguyên quốc gia quý giá, vừa là tư liệu sản xuất đặc biệt vừa là thành phần quan trọng của môi trường sống, có chức năng sản xuất, cân bằng sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: quy hoạch sử dụng đất, chỉ tiêu môi trường trong quy hoạch, nguyên tắc phát triển bền vững, lồng ghép yếu tố môi trường, và các chỉ tiêu kiểm soát ô nhiễm không khí, đất và nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập tài liệu thứ cấp và khảo sát thực địa:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu được thu thập từ các báo cáo quan trắc môi trường của Trung tâm quan trắc môi trường tỉnh Lào Cai, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh, UBND thành phố Lào Cai, cùng các văn bản pháp luật liên quan như Luật Bảo vệ môi trường 2014, Luật Đất đai 2013.

• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa, điều tra ý kiến người dân, cán bộ quản lý địa phương qua 100 phiếu điều tra về hiện trạng sử dụng đất và môi trường.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả và phần mềm Excel để xử lý, tổng hợp và phân tích số liệu môi trường không khí, đất và nước. Các chỉ tiêu môi trường được so sánh với Quy chuẩn Việt Nam (QCVN) để đánh giá mức độ ô nhiễm.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 7/2015 đến tháng 10/2016, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khoa học, khách quan và phù hợp với mục tiêu đánh giá các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Lào Cai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng môi trường không khí: Kết quả quan trắc tại 5 điểm trong thành phố cho thấy nồng độ SO2, NO2, CO và bụi tổng hợp (TSP) đều thấp hơn giới hạn cho phép theo QCVN 05:2013/BTNMT. Ví dụ, nồng độ CO tại khu dân cư gần KCN Bắc Duyên Hải là 2,211 mg/m3, thấp hơn nhiều so với giới hạn 30 mg/m3. Tỷ lệ thu gom rác thải đạt 80%, góp phần giữ cho không khí trong lành.

2. Ô nhiễm đất tại khu công nghiệp và khai khoáng: Hàm lượng As vượt giới hạn QCVN 03:2008/BTNMT từ 1,28 đến 3,87 lần tại các khu vực như KCN Đông Phố Mới và các mỏ khai khoáng. Chỉ tiêu Pb và Cu cũng vượt giới hạn tại một số điểm, ví dụ Pb vượt 1,479 lần tại LC Đ3. Trong khi đó, đất dân sinh lân cận KCN Đông Phố Mới chưa phát hiện dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng.

3. Ô nhiễm nước mặt: Một số điểm quan trắc nước mặt như suối Ngòi Đường (NM01) và suối Ngòi Đường xã Cam Đường (NM04) có chỉ tiêu COD, BOD5 và TSS vượt giới hạn QCVN08:2008/BTNMT từ 4 đến 7 lần. Tuy nhiên, các kim loại nặng như As, Pb, Zn đều nằm trong giới hạn cho phép.

4. Chất lượng nước ngầm: Nước ngầm tại các điểm khảo sát có pH từ 6,8 đến 7,8, COD thấp hơn nhiều so với giới hạn 4 mg/l, và hàm lượng kim loại nặng As, Pb, Fe đều dưới ngưỡng cho phép theo QCVN09:2008/BTNMT, cho thấy nước ngầm tương đối trong sạch.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy môi trường không khí tại thành phố Lào Cai đang được duy trì ở mức tốt, nhờ vào mật độ phương tiện giao thông chưa quá cao và công tác thu gom rác thải hiệu quả. Tuy nhiên, ô nhiễm đất tại các khu công nghiệp và khai khoáng là vấn đề đáng chú ý, đặc biệt là sự vượt ngưỡng của các kim loại nặng As, Pb và Cu, có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Nước mặt bị ô nhiễm hữu cơ và chất rắn lơ lửng tại một số điểm phản ánh tác động từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt chưa được kiểm soát triệt để.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tình trạng ô nhiễm đất và nước tại các khu công nghiệp là phổ biến ở các đô thị đang phát triển nhanh, đòi hỏi các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn. Việc lồng ghép các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất sẽ giúp hạn chế các tác động tiêu cực này, đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh nồng độ các chất ô nhiễm với giới hạn QCVN, bảng tổng hợp chỉ tiêu môi trường theo từng khu vực để minh họa rõ ràng mức độ ô nhiễm và vùng ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát ô nhiễm tại các khu công nghiệp và khai khoáng: Áp dụng các biện pháp xử lý chất thải, kiểm soát chặt chẽ nguồn thải kim loại nặng, đồng thời giám sát định kỳ chất lượng đất và nước. Mục tiêu giảm hàm lượng As, Pb, Cu về dưới ngưỡng QCVN trong vòng 3 năm, do UBND thành phố phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện.

2. Bổ sung các chỉ tiêu môi trường trong quy hoạch sử dụng đất: Đưa các chỉ tiêu về chất lượng không khí, đất và nước vào các bản đồ quy hoạch chi tiết, đảm bảo các khu vực nhạy cảm được bảo vệ và hạn chế phát triển các hoạt động gây ô nhiễm. Thời gian thực hiện trong giai đoạn 2020-2025, do Ban Quản lý quy hoạch thành phố chủ trì.

3. Phát triển hệ thống xử lý nước thải và rác thải đô thị: Xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tập trung, nâng cao tỷ lệ thu gom và xử lý rác thải đạt trên 90% trong 5 năm tới, nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước và đất. Chủ thể thực hiện là các đơn vị quản lý đô thị và các nhà đầu tư hạ tầng.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và cán bộ quản lý: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ môi trường và quy hoạch sử dụng đất bền vững, khuyến khích sự tham gia của người dân trong quá trình lập và thực hiện quy hoạch. Thời gian triển khai liên tục, do Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp UBND các phường, xã thực hiện.

Các giải pháp trên nhằm mục tiêu bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế xã hội bền vững cho thành phố Lào Cai trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Giúp xây dựng chính sách, quy định và hướng dẫn kỹ thuật trong công tác quy hoạch sử dụng đất gắn với bảo vệ môi trường, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên đất đai.

2. Các nhà quy hoạch và chuyên gia môi trường: Cung cấp cơ sở khoa học và phương pháp luận để tích hợp các yếu tố môi trường vào quy hoạch sử dụng đất, từ đó thiết kế các phương án phát triển bền vững.

3. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp khu công nghiệp, khai khoáng: Hiểu rõ các yêu cầu về bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất, từ đó thực hiện các dự án phù hợp, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về vai trò của môi trường trong quy hoạch sử dụng đất, tham gia giám sát và đóng góp ý kiến trong quá trình lập và thực hiện quy hoạch, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe cộng đồng.

Những nhóm đối tượng này có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện công tác quản lý, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường tại địa phương, đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững chung.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phải lồng ghép yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất?
   Lồng ghép yếu tố môi trường giúp đảm bảo phát triển bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên đất và môi trường sống, đồng thời tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành. Ví dụ, việc bố trí đất cho hệ thống xử lý nước thải trong quy hoạch giúp hạn chế ô nhiễm nguồn nước.

2. Các chỉ tiêu môi trường nào cần kiểm soát trong quy hoạch sử dụng đất?
   Các chỉ tiêu quan trọng gồm chất lượng không khí (SO2, NO2, CO, bụi), chất lượng đất (kim loại nặng As, Pb, Cu), chất lượng nước mặt và nước ngầm (COD, BOD5, TSS, kim loại nặng). Những chỉ tiêu này được so sánh với Quy chuẩn Việt Nam để đánh giá mức độ an toàn.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Nghiên cứu kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo quan trắc môi trường và khảo sát thực địa với 100 phiếu điều tra, sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phần mềm Excel để phân tích số liệu.

4. Hiện trạng môi trường tại thành phố Lào Cai như thế nào?
   Không khí tương đối trong sạch, nhưng đất và nước mặt tại một số khu công nghiệp và khai khoáng có dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng và chất hữu cơ vượt ngưỡng cho phép, trong khi nước ngầm vẫn đảm bảo chất lượng tốt.

5. Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện môi trường trong quy hoạch sử dụng đất?
   Bao gồm kiểm soát ô nhiễm tại khu công nghiệp, bổ sung chỉ tiêu môi trường trong quy hoạch, phát triển hệ thống xử lý nước thải và rác thải, nâng cao nhận thức cộng đồng và cán bộ quản lý. Các giải pháp này nhằm giảm thiểu ô nhiễm và thúc đẩy phát triển bền vững.

Kết luận

• Đã đánh giá chi tiết các yếu tố môi trường quan trọng trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Lào Cai giai đoạn 2011-2015, phát hiện ô nhiễm kim loại nặng tại các khu công nghiệp và khai khoáng.
• Môi trường không khí và nước ngầm tại thành phố tương đối trong sạch, tuy nhiên nước mặt và đất có một số điểm vượt ngưỡng cho phép cần được kiểm soát.
• Luận văn đề xuất các chỉ tiêu môi trường cần kiểm soát và giải pháp cụ thể nhằm bảo vệ môi trường trong quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020.
• Nghiên cứu góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác lập quy hoạch sử dụng đất bền vững tại địa phương.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, cập nhật chỉ tiêu môi trường trong quy hoạch và nâng cao nhận thức cộng đồng, nhằm phát triển kinh tế - xã hội hài hòa với bảo vệ môi trường.

Để tiếp tục phát triển bền vững, các cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp thực hiện các khuyến nghị trên, đồng thời theo dõi, đánh giá định kỳ chất lượng môi trường và hiệu quả quy hoạch sử dụng đất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất 1. Đất và sử dụng đất Trong số những điều kiện vật chất cần thiết cho hoạt động sản xuất và đời sống của con người, đất với lớp phủ thổ nhưỡng và mặt bằng lãnh thổ (bao gồm các tài nguyên trên mặt đất, trong lòng đất và mặt nước) là điều kiện đầu tiên. Nói về tầm quan trọng của đất, Các Mác viết: “Đất là một phòng thí nghiệm vĩ đại, là kho tàng cung cấp các tư liệu lao động, vật chất là vị trí để định cư, là nền tảng của tập thể”.

Nói về vai trò của đất với sản xuất, Mác khẳng định “Lao động không phải là nguồn duy nhất sinh ra của cải vật chất và giá trị tiêu thụ. Lao động chỉ là cha của cải vật chất, còn đất là mẹ”. Đất là sản phẩm của tự nhiên, xuất hiện trước con người và tồn tại ngoài ý muốn của con người. Đất được tồn tại như một vật thể lịch sử tự nhiên.

Cần nhận thấy rằng, đất đai ở hai thể khác nhau. Nếu đất tách rời sản xuất (tách rời con người) thì đất tồn tại như một vật thể lịch sử tự nhiên (trời sinh ra đất) cứ thế tồn tại và biến đổi. Như vậy, đất không phải là tư liệu sản xuất. Nếu đất gắn liền với sản xuất, nghĩa là gắn với con người, gắn với lao động thì đất được coi là tư liệu đất chỉ khi tham gia vào quá trình lao động, khi kết hợp với lao động sống và lao động quá khứ thì đất mới trở thành một tư liệu sản xuất.

Khái niệm đất đai: Đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng, gồm: khí hậu của bầu khí quyển, lớp phủ thổ nhưỡng, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nước, tài nguyên nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất; theo chiều nằm ngang, trên mặt đất là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thuỷ văn, thảm thực vật cùng với các thành phần khác, nó tác động giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người. Các chức năng (công năng) của đất đai đối với hoạt động sản xuất và sinh tồn của xã hội loài người được thể hiện qua các mặt sau: sản xuất, môi trường sống, 4 cân bằng sinh thái, tàng trữ và cung cấp nguồn nước, dự trữ (nguyên liệu và khoáng sản trong lòng đất), không gian sự sống, bảo tồn, bảo tàng sự sống, vật mang sự sống, phân dị lãnh thổ. Luật đất đai năm 1993 cũng đã khẳng định đất đai: Là tài nguyên quốc gia vô cùng quí giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng. Thực vậy, trong các điều kiện vật chất cần thiết, đất đai giữ vị trí và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đất đai là điều kiện đầu tiên, là cơ sở cần thiết của mọi quá trình sản xuất; là nơi tìm ra công cụ lao động, nguyên liệu lao động và là nơi sinh tồn của xã hội loài người [5]. Các yêu cầu pháp lý Các căn cứ pháp lý trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ở Việt Nam liên quan đến nhiều văn bản pháp luật hiện hành, trong đó có những văn bản quan trọng là: - Luật đất đai số 45/2013/QH13 quy định việc lập quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo các nguyên tắc căn bản sau: Đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đúng mục đích sử dụng đất. Tiết kiệm, có hiệu quả, bảo vệ môi trường và không làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của người sử dụng đất xung quanh. Khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên.

Bảo vệ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh. - Để đảm bảo đạt được những yêu cầu trên, những quy định về nội dung quy hoạch sử dụng đất đã bao hàm những hoạt động nhằm bảo vệ môi trường: Điều tra, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và hiện trạng sử dụng đất. Đánh giá tiềm năng đất đai. Xác định diện tích các loại đất phân bổ cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.

Xác định các biện pháp sử dụng, bảo vệ, cải tạo đất và bảo vệ môi trường. 5 Các phương án quy hoạch sử dụng đất đưa ra đều được xem xét, cân nhắc và tính toán trên cả 3 khía cạnh: kinh tế - xã hội - môi trường để từ đó lựa chọn được phương án phù hợp. Đó là phương án đảm bảo phát triển bền vững, tức là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. - Luật bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13, thông qua ngày 23 tháng 6 năm 2014, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2015; - Nghị định 18/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 02 năm 2015 của Chính phủ Việt Nam quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường; - Nghị định 19/2015/NĐ-CP ngày 27/5/2015 của Chính phủ Việt Nam quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường 2014; - Thông tư số 27/2015/TT-BTNMT ngày 29/5/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường; - Quyết định số 16/2008/QĐ-TTg ngày 31/12/2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về ban hành Quy chuẩn Quốc gia về Môi trường; - Quyết định 166/QĐ-TTg ban hành kế hoạch thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030; - Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về môi trường.

Thực trạng sử dụng đất đai trên thế giới Sự gia tăng dân số trong các nước đang phát triển đang là áp lực đè nặng lên nguồn tài nguyên đất đai có giới hạn của họ và cũng là nguyên nhân gây ra sự suy thoái đất đai. Những phương pháp chuyên ngành cho việc quy hoạch để giảm bớt tình trạng này hiện nay vẫn chưa cho được hiệu quả và phương pháp tổng hợp đòi hỏi phải bao gồm tất cả các chủ thể tham gia từ sự bắt đầu, điều tiết chất lượng và những sự giới hạn của mỗi thành phần đơn vị đất đai, đến tính sản xuất của các khả năng chọn lựa sử dụng đất đai. Những quan điểm và định nghĩa liên hệ đến phương 6 pháp cụ thể nhằm hổ trợ cho việc thiết lập nên những vấn đề quyết định ở các mức độ quy hoạch khác nhau. Những vấn đề sử dụng đất đai hiện tại đòi hỏi những giải pháp được tạo ra với sự hổ trợ của phương pháp tổng hợp trong vùng nông thôn và bán thành thị, thì thường được xuất phát từ những sự mâu thuẩn đối kháng giữa môi trường và phát triển.

Tất cả việc này được thảo luận bao gồm xây dựng những quyết định để làm thế nào sử dụng những nguồn tài nguyên khan hiếm, tái lập lại vùng đất đai bị suy thoái hay cải thiện đất đai nông nghiệp, định cư những nông hộ nhỏ hay những nông trang cơ giới sẽ hỗ trợ tốt hơn trong việc mở rộng dân số, hạn chế phát triển vùng đô thị vào trong các vùng nông nghiệp có chất lượng cao, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên nước khan hiếm và những yêu cầu chuyên biệt cho phương pháp tổng hợp ngược lại với quy hoạch chuyên ngành của vùng ven biển. Thực hiện phương pháp tổng hợp thì tùy thuộc vào những chính sách hỗ trợ quy hoạch cho sử dụng và quản lý bền vững nguồn tài nguyên đất đai, để tăng cường những thể chế thực thi và để đảm bảo sự tham gia hành động của các chủ thể trong tiến trình xây dựng quyết định. Những hoạt động này sẽ được hỗ trợ bằng sự thay đổi các số liệu cơ bản về nguồn tài nguyên tự nhiên và cách sử dụng, thông qua việc kết hợp sử dụng hệ thống thông tin địa lý GIS. Những phương tiện kinh tế và xã hội cũng được mô tả và được sử dụng để đảm bảo những đóng góp của các chủ thể trong việc thỏa thuận sử dụng đất đai.

Phương pháp tổng hợp cho quy hoạch sử dụng và quản lý nguồn tài nguyên đất đai bắt buộc phải bao gồm tất cả các chủ thể trong tiến trình xây dựng quyết định cho tương lai của đất đai và xác định đánh giá tất cả những đặc trưng chính của sinh học tự nhiên và kinh tế xã hội của các đơn vị đất đai. Điều này đòi hỏi sự xác định và thiết lập sự sử dụng hay không sử dụng của mỗi đơn vị đất đai về các mặt kỹ thuật thích hợp, khả năng kinh tế, xã hội chấp nhận và tính môi trường không suy thoái. Phương pháp chuyên ngành cho quy hoạch sử dụng nguồn tài nguyên đất đai cần phải tránh, vì với phương pháp này có thể đưa đến những sự suy thoái không đoán trước được. Liên quan đến vấn đề môi trường cần thiết phải được đặt lên hàng 7 đầu do sự tăng trưởng quá nhanh của dân số trên thế giới, gia tăng những sự lệ thuộc vào nhau giữa các quốc gia và giữa các vùng trên thế giới, những chú ý tăng trưởng về giá trị của hệ sinh thái tự nhiên và những nhận thức rằng những sử dụng đất đai hiện tại có thể ảnh hưởng đến hệ thống khí hậu toàn cầu.

Phương pháp tổng hợp hơn hẳn phương pháp chuyên ngành là có ý nghĩa ngăn cản hay giải quyết được những mâu thuẫn liên quan đến sử dụng đất đai, khi nó đạt được một tiến trình quy hoạch là thiết lập một môi trường có thể cho sự trung gian giữa và xây dựng quyết định bởi tất cả các chủ thể ở giai đoạn ban đầu [12]. Trong một nghiên cứu gần đây của FAO (Alexandratos, 1995; trong FAO, 1993) ước lượng khoảng 92% của 1800 triệu ha đất đai của các quốc gia đang phát triển bao gồm luôn cả Trung Quốc thì có tiềm năng cho cây trồng sử dụng nước trời, nhưng hiện nay vẫn chưa sử dụng hết và đúng mục đích, trong đó vùng bán sa mạc Sahara ở Châu phi 44%; Châu mỹ la tinh và vùng Caribê 48%.