CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ CÁC CHUẨN MỰC KIỂM TOÁN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUY TRÌNH LẬP KẾ HOẠCH KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Sự cần thiết của việc tuân thủ chuẩn mực kiểm toán trong kiểm toán báo cáo tài chính 1. Khái niệm kiểm toán: Theo định nghĩa của Liên đoàn kế toán quốc tế (International Federation of Accountants –IFAC) thì “Kiểm toán là việc các kiểm toán viên độc lập kiểm tra và trình bày ý kiến của mình về các bản báo cáo tài chính”. Trong giáo trình kiểm toán của các tác giả Alvin A.Rens và James K.Loebbecker đã định nghĩa: “ Kiểm toán là quá trình các chuyên gia độc lập và có thẩm quyền thu thập và đánh giá các bằng chứng về các thông tin có thể định lượng được của một đơn vị cụ thể nhằm mục đích xác nhận và báo cáo về mức độ phù hợp giữa các thông tin này với các chuẩn mực đã được thiết lập”.
Có định nghĩa lại cho rằng: “Kiểm toán là thủ pháp xem xét và kiểm tra một cách khách quan về từng khoản mục bao gồm việc thẩm tra những thông tin đặc trưng được xác định bởi kiểm toán viên hoặc thiết lập bởi thực hành chung. Nói tổng quát, mục đích của kiểm toán là trình bày ý kiến hoặc đi đến kết luận về đối tượng được kiểm toán1”. Tại Việt Nam trong Quy chế về kiểm toán độc lập trong nền kinh tế quốc dân ban hành kèm theo Nghị định số 07/CP của Chính phủ ngày 29/1/94 có nêu: “Kiểm 1 Auditing - Theory & Practice của John Dunn, University of Strathclyde, Glasgow nhà xuất bản Prentice Hall năm 2003 Trang 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp(hệ thống chuẩn mực kiểm toán cũ) toán độc lập là việc kiểm tra và xác nhận của kiểm toán viên chuyên nghiệp thuộc các tổ chức kiểm toán độc lập về tính đúng đắn, hợp lý của các tài liệu, số liệu kế toán và báo cáo quyết toán của các doanh nghiệp, các cơ quan, tổ chức đoàn thể, tổ chức xã hội (gọi tắt là các đơn vị kế toán) khi có yêu cầu của đơn vị này”. Như vậy, tuy các định nghĩa nêu trên cách diễn đạt và từ ngữ khác nhau song chúng đều thống nhất ở những nội dung cơ bản sau: - Chủ thể tham gia hoạt động kiểm toán: Người thực thi công việc kiểm toán (kiểm toán viên) và các đơn vị kinh tế (gọi chung là các doanh nghiệp) có các thông tin kinh tế được kiểm toán.
- Đối tượng kiểm toán: Là các thông tin kinh tế được kiểm toán mà kiểm toán viên sẽ đưa ra ý kiến về những thông tin này sau quá trình thực hiện công việc kiểm toán. - Mục tiêu của kiểm toán: kết thúc quá trình kiểm toán, kiểm toán viên đưa ra ý kiến về đối tượng kiểm toán. Sự cần thiết của việc tuân thủ theo chuẩn mực kiểm toán Kết quả kiểm toán báo cáo tài chính là rất quan trọng. Đây là ý kiến nhận xét của kiểm toán viên về sự trình bày trung thực hợp lý của thông tin trên báo cáo tài chính sau khi tiến hành cuộc kiểm toán.
Vì vậy, để đảm bảo ý kiến của kiểm toán viên là đáng tin cậy, là kết luận có được dựa trên những cơ sở hợp lý thì hoạt động kiểm toán phải được điều chỉnh bởi các quy định trong chuẩn mực. Tuân thủ chuẩn mực kiểm toán sẽ là căn cứ để đánh giá và kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán. Trang 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp(hệ thống chuẩn mực kiểm toán cũ) 1. Mục đích của việc lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính 1.
Khái quát về giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính - Giới thiệu về lập kế hoạch kiểm toán là một quy trình thuộc giai đoạn chuẩn bị kiểm toán. Lập kế hoạch kiểm toán là công việc quan trọng đầu tiên của công ty kiểm toán và của kiểm toán viên trước khi đi vào kiểm toán cho khách hàng. Kế hoạch kiểm toán phải được lập cho mọi cuộc kiểm toán. Kế hoạch kiểm toán phải được lập một cách thích hợp nhằm đảm bảo bao quát hết các khía cạnh trọng yếu của cuộc kiểm toán; phát hiện gian lận, rủi ro và những vấn đề tiểm ẩn; và đảm bảo cuộc kiểm toán được hoàn thành đúng thời hạn.
Kế hoạch kiểm toán trợ giúp kiểm toán viên phân công công việc cho trợ lý kiểm toán và phối hợp với kiểm toán viên và chuyên gia khác về việc kiểm toán. - Giới thiệu các bước trong quy trình lập kế hoạch kiểm toán. Tìm hiểu khách hàng (đối với khách hàng mới, đối với khách hàng cũ, phân công kiểm toán viên, thỏa thuận sơ bộ với khách hàng…) Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ Xác lập mức trọng yếu và đánh giá rủi ro kiểm toán Phương pháp tiếp cận Lập kế hoạch 1. Mục đích của việc lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính Chuẩn mực VSA 300 – Lập kế hoạch kiểm toán - quy định các nguyên tắc, thủ tục cơ bản và hướng dẫn thể thức áp dụng các nguyên tắc và thủ tục cơ bản liên quan đến việc lập kế hoạch cho một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính.
Công ty kiểm toán và kiểm toán viên phải lập kế hoạch kiểm toán để đảm bảo cuộc kiểm toán được tiến hành một cách có hiệu quả. Trang 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp(hệ thống chuẩn mực kiểm toán cũ) 1. Quy trình lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính và các chuẩn mực kiểm toán có liên quan 1. Tìm hiểu về khách hàng 1.
VSA 310, 250 về tìm hiểu tình hình kinh doanh a. VSA 310 “Hiểu biết về tình hình kinh doanh” - Nội dung cần tìm hiểu về tình hình kinh doanh VSA 310 có quy định: “Để thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán viên phải có hiểu biết cần thiết, đầy đủ về tình hình kinh doanh nhằm đánh giá và phân tích được các sự kiện, nghiệp vụ và thực tiễn hoạt động của đơn vị được kiểm toán mà theo kiểm toán viên thì có ảnh hưởng trọng yếu đến báo cáo tài chính, đến việc kiểm tra của kiểm toán viên hoặc báo cáo kiểm toán”. Hiểu biết cần thiết của kiểm toán viên để thực hiện một cuộc kiểm toán bao gồm những hiểu biết tổng quan về nền kinh tế, lĩnh vực hoạt động của đơn vị, hiểu biết cụ thể hơn về tổ chức và hoạt động của đơn vị được kiểm toán. Mức độ hiểu biết về đơn vị của kiểm toán viên không nhất thiết phải như Ban giám đốc của đơn vị được kiểm toán.
- Cách thức tìm hiểu về tình hình kinh doanh Kiểm toán viên thu thập thông tin về tình hình kinh doanh từ các nguồn như: Kinh nghiệm thực tiễn về đơn vị và ngành nghề kinh doanh của đơn vị được kiểm toán trên báo cáo tổng kết, biên bản làm việc, báo chí; Hồ sơ kiểm toán năm trước; Trao đổi với Giám đốc, kế toán trưởng hoặc cán bộ, nhân viên của đơn vị được kiểm toán; Trao đổi với kiểm toán viên nội bộ và xem xét báo cáo kiểm toán nội bộ của đơn vị được kiểm toán; Trang 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp(hệ thống chuẩn mực kiểm toán cũ) Trao đổi với kiểm toán viên khác và với các nhà tư vấn đã cung cấp dịch vụ cho đơn vị được kiểm toán hoặc hoạt động trong cùng lĩnh vực với đơn vị được kiểm toán; Trao đổi với chuyên gia, đối tượng bên ngoài có hiều biết về đơn vị được kiểm toán ( Thí dụ: chuyên gia kinh tế, cơ quan cấp trên, khách hàng, nhà cung cấp, …); Tham khảo các ấn phẩm liên quan đến lĩnh vực hoạt động của đơn vị được kiểm toán Các văn bản pháp lý và các quy định có ảnh hưởng đến đơn vị được kiểm toán; Khảo sát thực tế văn phòng, nhà xưởng của đơn vị được kiểm toán; Các tài liệu do đơn vị được kiểm toán cung cấp. VSA 250 “Xem xét tính tuân thủ pháp luật và các quy định trong kiểm toán báo cáo tài chính” - Biện pháp cụ thể để tìm hiểu về pháp luật và các quy định có liên quan đến khách hàng. VSA 250 có quy định: “Để lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên phải có sự hiểu biết tổng thể về pháp luật và các quy định liên quan đến hoạt động và ngành nghề kinh doanh của đơn vị được kiểm toán; phải nắm được cách thức, biện pháp thực hiện pháp luật và các quy định của đơn vị ”. Kiểm toán viên có thể có được hiểu biết về pháp luật và các quy định có liên quan đến đơn vị được kiểm toán bằng cách sử dụng các phương pháp như tìm hiểu tài liệu và phỏng vấn.
Khi lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán, kiểm toán viên và công ty kiểm toán phải có thái độ thận trọng nghề nghiệp (theo quy định tại Chuẩn mực kiểm toán VSA 200), phải chú ý đến hành vi không tuân thủ pháp luật và các quy định dẫn đến sai sót ảnh hưởng trọng yếu đến báo cáo tài chính. Khi phát hiện thấy một hành vi cố ý không tuân thủ pháp luật và các quy định, kiểm toán viên phải tính đến khả Trang 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp(hệ thống chuẩn mực kiểm toán cũ) năng đơn vị còn có những vi phạm khách nữa. Ngược lại, nếu hành vi là vô tình, kiểm toán viên không nhất thiết phải áp dụng. Đoạn 15 VSA 250 chỉ ra rằng: “Để hiểu biết tổng thể về pháp luật và các quy định có liên quan đến đơn vị được kiểm toán, kiểm toán viên áp dụng những biện pháp sau đây: Sử dụng các kiến thức hiện có liên quan đến hoạt động và ngành nghè kinh doanh của đơn vị; Yêu cầu đơn vị cung cấp và giải trình về những quy định và thủ tục nội bộ của đơn vị liên quan đến việc tuân thủ pháp luật và các quy định; Trao đổi với lãnh đạo đơn vị về pháp luật và các quy định có ảnh hưởng trọng yếu đến báo cáo tài chính của đơn vị; Xem xét các quy định và thủ tục giải quyết cụ thể của đơn vị khi xảy ra tranh chấp hoặc xử phạt; Thảo luận với những cơ quan chức năng liên quan, chuyên gia tư vấn pháp luật và cá nhân khác để hiểu biết thêm về pháp luật và các quy định liên quan đến hoạt động của đơn vị”.
VSA 400, VSA 550 về tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ a.