Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính bền vững của mô hình cà phê thương mại công bằng tại xã thuận an huyện đăk mil tỉnh đăk nông luận văn ths khoa học bền vững

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính bền vững mô hình cà phê thương mại công bằng tại xã Thận An, huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông.

• Tác giả: Lê Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Đào Thế Anh
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Các Khoa Học Liên Ngành
• Chuyên ngành: Khoa học bền vững
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Tính Bền Vững Của Mô Hình Cà Phê Thương Mại Công Bằng Tại Xã Thuận An, Huyện Đăk Mil, Tỉnh Đăk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍNH BỀN VỮNG TRONG PHÁT TRIỂN CÀ PHÊ
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về khoa học bền vững
• 1.2. Một số khái niệm về tính bền vững
• 1.3. Các loại tính bền vững trong phát triển
• 1.4. Các giá trị cốt lõi của tính bền vững
• 1.5. Phát triển cà phê bền vững
• 1.6. Tính bền vững trong sản xuất cà phê
• 1.7. Quan điểm về phát triển cà phê bền vững
• 1.8. Vấn đề tính bền vững đối với cà phê Việt Nam
• 1.9. Thực trạng sản xuất cà phê tại Việt Nam
• 1.10. Tình hình sản xuất và tiêu thụ của một số cà phê có chứng nhận bền vững tại Việt Nam
• 1.11. Mô hình cà phê Thương mại công bằng
• 1.12. Quá trình phát triển và đặc điểm của Thương mại công bằng
• 1.13. Nghiên cứu tính bền vững của cà phê TMCB trên thế giới và Việt Nam
• 1.14. Tính bền vững của mô hình cà phê TMCB
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội xã Thuận An và HTX Nông nghiệp Công bằng Thuận An
• 2.3. Thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp luận và cách tiếp cận
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hiện trạng áp dụng mô hình cà phê TMCB tại xã Thuận An
• 3.2. Hiện trạng và tính bền vững về mặt kinh tế
• 3.3. Hiện trạng và tính bền vững về mặt xã hội
• 3.4. Hiện trạng và tính bền vững về mặt môi trường
• 3.5. Đề xuất các giải pháp duy trì và phát triển bền vững sản xuất cà phê TMCB tại khu vực nghiên cứu
• 3.6. Tổ chức, vận hành mô hình sản xuất cà phê TMCB của HTX
• 3.7. Tiếp tục hoàn thiện mô hình sản xuất cà phê TMCB
• 3.8. Xúc tiến việc bán hàng, nâng cao nhận thức sản xuất và tiêu dùng cà phê có chứng nhận
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tính Bền Vững Mô Hình Cà Phê Thương Mại Công Bằng

Mô hình cà phê thương mại công bằng tại xã Thuận An, Đăk Mil đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh phát triển bền vững. Tính bền vững không chỉ liên quan đến khía cạnh kinh tế mà còn bao gồm các yếu tố xã hội và môi trường. Việc đánh giá tính bền vững của mô hình này giúp xác định những lợi ích và thách thức mà nông dân và cộng đồng địa phương đang phải đối mặt.

1.1. Khái Niệm Tính Bền Vững Trong Ngành Cà Phê

Tính bền vững trong ngành cà phê được định nghĩa là khả năng duy trì sản xuất cà phê mà không gây hại cho môi trường và xã hội. Điều này bao gồm việc sử dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường và đảm bảo quyền lợi cho nông dân.

1.2. Vai Trò Của Cà Phê Trong Kinh Tế Địa Phương

Cà phê đóng góp đáng kể vào nền kinh tế của xã Thuận An, tạo ra việc làm và thu nhập cho nhiều hộ gia đình. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức về môi trường và xã hội.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Mô Hình Cà Phê Thương Mại Công Bằng

Mô hình cà phê thương mại công bằng tại xã Thuận An đang đối mặt với nhiều vấn đề và thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn đến đời sống của nông dân và cộng đồng.

2.1. Thách Thức Kinh Tế Đối Với Nông Dân

Nông dân tham gia mô hình cà phê thương mại công bằng thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và giá cả ổn định. Điều này dẫn đến sự bất ổn trong thu nhập và sinh kế của họ.

2.2. Vấn Đề Môi Trường Trong Sản Xuất Cà Phê

Việc sử dụng hóa chất trong sản xuất cà phê có thể gây hại cho môi trường. Nông dân cần áp dụng các phương pháp canh tác bền vững để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tính Bền Vững Mô Hình Cà Phê

Để đánh giá tính bền vững của mô hình cà phê thương mại công bằng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Những phương pháp này giúp xác định các yếu tố cấu thành và mức độ bền vững của mô hình.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính

Phương pháp nghiên cứu định tính giúp thu thập thông tin từ nông dân và cộng đồng địa phương về trải nghiệm và quan điểm của họ đối với mô hình cà phê thương mại công bằng.

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng

Phương pháp nghiên cứu định lượng cho phép đo lường các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường liên quan đến mô hình cà phê thương mại công bằng, từ đó đưa ra những đánh giá chính xác hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Cà Phê Thương Mại Công Bằng

Mô hình cà phê thương mại công bằng không chỉ mang lại lợi ích cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững trong sản xuất cà phê có thể tạo ra những thay đổi tích cực.

4.1. Lợi Ích Kinh Tế Từ Mô Hình Cà Phê

Mô hình cà phê thương mại công bằng giúp nông dân có thu nhập ổn định hơn, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống và điều kiện sinh hoạt của họ.

4.2. Tác Động Xã Hội Tích Cực

Mô hình này cũng góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của sản xuất bền vững và công bằng trong ngành cà phê.

V. Kết Luận Về Tính Bền Vững Mô Hình Cà Phê Tại Xã Thuận An

Đánh giá tính bền vững của mô hình cà phê thương mại công bằng tại xã Thuận An cho thấy rằng mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng mô hình này có tiềm năng lớn để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Duy Trì Tính Bền Vững

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ để duy trì và phát triển mô hình cà phê thương mại công bằng.

5.2. Tương Lai Của Mô Hình Cà Phê Thương Mại Công Bằng

Mô hình cà phê thương mại công bằng có thể trở thành một mô hình mẫu cho các vùng khác, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành cà phê Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam giữ vững vị thế là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới với sản lượng đạt trên 1,6 triệu tấn cà phê nhân mỗi năm. Ngành hàng chiến lược này đóng góp khoảng 10% GDP nông nghiệp, 5% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia và bảo đảm sinh kế trực tiếp cho hơn 1 triệu lao động tại khu vực Tây Nguyên. Tuy nhiên, sự phát triển nóng với quy mô diện tích vượt 620.000 ha đang đặt ngành cà phê trước nhiều rủi ro nghiêm trọng. Khoảng 90% diện tích canh tác vẫn phụ thuộc vào tập quán thâm canh truyền thống lạm dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, và hơn 40% diện tích bị tưới vượt định mức kỹ thuật gây cạn kiệt tầng nước ngầm. Đồng thời, toàn vùng có trên 86.000 ha cà phê già cỗi trên 20 năm tuổi cùng hơn 140.000 ha cần tái canh cấp thiết trong vòng 5 đến 10 năm tới.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là ứng dụng hệ thống lý thuyết phát triển bền vững để xác định, lượng hóa các yếu tố cấu thành tính bền vững của mô hình cà phê Thương mại công bằng, đánh giá thực trạng vận hành tại địa bàn và đề xuất giải pháp nhân rộng hiệu quả. Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện tại xã Thuận An, huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông – vùng trọng điểm cà phê với diện tích 4.300 ha và là nơi tiên phong thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Công bằng Thuận An. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp và thực nghiệm tập trung trong giai đoạn 2011 đến 2016. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và hợp tác xã nhằm thực hiện mục tiêu quốc gia đến năm 2020 đạt 80% diện tích cà phê sản xuất theo quy trình thực hành nông nghiệp tốt có chứng nhận bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết Khoa học bền vững của Karl-Henrik Robert với mô hình Khung cấp độ tự nhiên gồm 4 điều kiện hệ thống nhằm cân bằng dòng vật chất giữa thạch quyển và sinh quyển. Đồng thời, tác giả vận dụng Lý thuyết tiếp cận hệ thống của Ludwig von Bertalanffy để phân tích mối tương tác nguyên nhân - kết quả giữa các tiểu hệ thống kinh tế, xã hội và sinh thái trong quản trị chuỗi cung ứng nông sản. Mô hình nghiên cứu tích hợp ba trụ cột phát triển bền vững của Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio de Janeiro 1992 kết hợp bộ 10 nguyên tắc của Tổ chức Thương mại Công bằng Thế giới và 4 nhóm tiêu chuẩn đánh giá của Tổ chức Dán nhãn Thương mại Công bằng Quốc tế.

Khung phân tích tập trung làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: Tính bền vững hệ thống nông nghiệp, Thương mại công bằng (Fairtrade), Quỹ phúc lợi xã hội (Fairtrade Premium) và Nông nghiệp sinh thái có trách nhiệm. Nghiên cứu xác định mô hình Thương mại công bằng không chỉ đơn thuần là việc áp dụng kỹ thuật canh tác mà là một hệ thống tổ chức liên kết sản xuất đồng bộ, bảo đảm mức giá sàn công bằng, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người lao động yếu thế.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ số liệu của Tổ chức Cà phê Quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Thống kê và báo cáo thường niên giai đoạn 2011–2015 của Hợp tác xã Thuận An. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi cấu trúc, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và thảo luận nhóm tập trung tại thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 135 hộ thành viên hợp tác xã và 45 hộ nông dân đối chứng ngoài mô hình có sự tương đồng về đặc điểm nhân khẩu học: quy mô diện tích bình quân 1,86 ha mỗi hộ, tuổi chủ hộ trung bình 42 tuổi và kinh nghiệm sản xuất cà phê trung bình 23 năm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên bảo đảm tính đại diện cao cho cấu trúc nông hộ Tây Nguyên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh định lượng chéo và đánh giá chi phí - lợi ích kinh tế nhằm tách biệt tác động thuần túy của chứng nhận Thương mại công bằng với các biến số gây nhiễu từ thị trường. Toàn bộ lộ trình thu thập thông tin diễn ra từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2016 qua hai đợt khảo sát thực địa chính, kết hợp xử lý số liệu thống kê mô tả để lượng hóa chính xác các chỉ tiêu môi trường và thu nhập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình Hợp tác xã Nông nghiệp Công bằng Thuận An ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc về quy mô: diện tích đăng ký chứng nhận tăng từ 98 ha năm 2011 lên 251 ha năm 2015, số lượng hộ thành viên mở rộng từ 112 hộ lên 135 hộ, sản lượng đăng ký đạt 739 tấn. Về hiệu quả tài chính, doanh thu bán hàng của hợp tác xã đạt 5.831 triệu đồng và tích lũy được 1.825 triệu đồng quỹ phúc lợi xã hội chi trả trực tiếp cho các công trình cộng đồng và tập huấn kỹ thuật. Nông dân tham gia mô hình đạt mức giá bán cao hơn giá thị trường tự do từ 5% đến 10% nhờ chính sách giá sàn và tiền thưởng chất lượng, giúp thu nhập ròng trên mỗi hecta tăng trung bình khoảng 15% so với hộ ngoài mô hình.

Về phương diện xã hội, 53% thành viên trong nông hộ là nữ giới và quyền bình đẳng giới được bảo đảm trong phân chia thu nhập và ra quyết định quản trị. Tỷ lệ nông dân sử dụng thiết bị bảo hộ lao động khi phun thuốc và bón phân đạt trên 85%, chấm dứt hoàn toàn tình trạng sử dụng lao động trẻ em dưới 15 tuổi. Về bảo vệ môi trường, trên 70% nông hộ đã chủ động áp dụng các giải pháp tưới nước tiết kiệm, cắt giảm khoảng 25% lượng phân bón hóa học vô cơ và thay thế hoàn toàn các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật nằm trong danh mục cấm của Tổ chức Dán nhãn Thương mại Công bằng Quốc tế.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của mô hình bắt nguồn từ cơ chế quản trị dân chủ, hệ thống thanh tra nội bộ nghiêm ngặt và sự hỗ trợ tài chính từ Quỹ phúc lợi Thương mại công bằng. Khi trình bày dữ liệu qua biểu đồ so sánh cơ cấu chi phí, nhóm hộ tham gia chứng nhận có chi phí đầu vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn rõ rệt nhưng năng suất vẫn duy trì ổn định ở mức 3,2 đến 3,5 tấn cà phê nhân mỗi hecta. Bảng cân đối thu chi cho thấy tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư của xã viên cao hơn 18% so với tập quán thâm canh cũ.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của Bacon tại Nicaragua và Arnould tại Peru khi khẳng định chứng nhận bền vững tạo ra mạng lưới an sinh kinh tế vững chắc cho nông hộ nhỏ trước rủi ro biến động giá toàn cầu. Mô hình tại Thuận An đã khắc phục được những hạn chế về mặt xã hội mà một số nghiên cứu tại Costa Rica từng chỉ ra, nhờ sự gắn kết cộng đồng chặt chẽ giữa các dân tộc bản địa M'Nông, Ê đê và dân tộc Kinh, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững toàn diện.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường: Ban quản trị Hợp tác xã Thuận An cần hoàn thiện quy trình kiểm soát chất lượng nội bộ, số hóa hồ sơ truy xuất nguồn gốc, phấn đấu nâng tỷ lệ sản lượng cà phê có chứng nhận được xuất khẩu trực tiếp từ mức 20% hiện nay lên 60% trước năm 2020.

Thứ hai, chuẩn hóa kỹ thuật canh tác sinh thái thích ứng biến đổi khí hậu: Trạm Khuyến nông huyện Đăk Mil phối hợp cùng hợp tác xã tổ chức chuyển giao kỹ thuật ủ vỏ cà phê bằng chế phẩm vi sinh làm phân hữu cơ, duy trì hệ thống cây che bóng đa tầng trên 100% diện tích canh tác giai đoạn 2017–2019 nhằm bảo vệ độ phì nhiêu của đất và tiết kiệm 30% lượng nước tưới.

Thứ ba, củng cố chuỗi liên kết thương mại bền vững: Sở Công Thương tỉnh Đăk Nông và Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế, kết nối hợp tác xã với các nhà rang xay lớn tại thị trường châu Âu (khu vực hiện nhập khẩu hơn 528.000 tấn cà phê Việt Nam mỗi năm), cam kết hợp đồng tiêu thụ dài hạn với mức giá cộng thêm ổn định từ 110 đến 170 USD mỗi tấn.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách tín dụng và hạ tầng chế biến: Ủy ban nhân dân tỉnh Đăk Nông và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần thiết lập gói vay tái canh ưu đãi lãi suất thấp cho 140.000 ha cà phê già cỗi, đồng thời hỗ trợ kinh phí xây dựng hệ thống sân phơi có mái che và bể lắng xử lý nước thải chế biến ướt đạt chuẩn môi trường trước năm 2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban quản trị các Hợp tác xã và Tổ hợp tác nông nghiệp. Nghiên cứu cung cấp tài liệu hướng dẫn thực tế về việc áp dụng 10 nguyên tắc Thương mại công bằng, phương pháp vận hành bộ máy thanh tra nội bộ và cơ chế quản lý, giải ngân Quỹ phúc lợi xã hội minh bạch, gia tăng lợi nhuận cho xã viên.

Nhóm 2: Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách nông nghiệp. Đề tài cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng thực chứng tại cơ sở, hỗ trợ quá trình xây dựng quy hoạch vùng sản xuất tập trung, thực hiện Đề án phát triển cà phê bền vững đến năm 2020 và chương trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp cấp tỉnh.

Nhóm 3: Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu cà phê. Doanh nghiệp có thể ứng dụng các phân tích thị trường trong luận văn để thiết lập liên kết chuỗi giá trị khép kín, vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe khi thâm nhập thị trường khó tính như Liên minh Châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Nhóm 4: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Khoa học bền vững, Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận tiếp cận hệ thống, thiết kế bộ chỉ số đánh giá đa chiều và kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát nông hộ chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn Thương mại công bằng đem lại lợi ích tài chính trực tiếp nào cho nông dân? Mô hình thiết lập cơ chế giá sàn bảo hộ giúp nông dân không bị bán dưới giá thành sản xuất khi thị trường thế giới sụt giảm. Ngoài ra, nông dân còn nhận được khoản tiền thưởng chất lượng và quỹ phúc lợi 1.825 triệu đồng dùng để tái đầu tư hạ tầng sản xuất và an sinh xã hội.

Làm thế nào để mô hình kiểm soát tình trạng cạn kiệt tài nguyên nước tại Thuận An? Hợp tác xã áp dụng quy trình định mức tưới khoa học, chuyển từ tưới tràn sang tưới gốc có đo độ ẩm đất, kết hợp phủ bổi giữ ẩm bằng tàn dư thực vật. Biện pháp này giúp trên 70% nông hộ giảm hơn 30% lượng nước tiêu thụ so với mức bình quân của vùng.

Quỹ phúc lợi Thương mại công bằng tại hợp tác xã được sử dụng như thế nào? Toàn bộ nguồn quỹ do đại hội xã viên biểu quyết dân chủ, tập trung vào 3 mục tiêu: hỗ trợ mua máy móc phục vụ cơ giới hóa, xây dựng đường giao thông nội đồng và tài trợ học bổng, trang thiết bị y tế cho con em các hộ nghèo tại địa phương.

Nguyên nhân nào khiến sản lượng cà phê Thương mại công bằng tiêu thụ thực tế còn thấp? Thực tế toàn quốc có 16 đơn vị đạt chứng nhận nhưng mới tiêu thụ được khoảng 20% sản lượng ra thị trường quốc tế theo giá chứng nhận. Nguyên nhân chủ yếu do chi phí duy trì chứng chỉ hằng năm cao, quy mô hợp tác xã còn nhỏ và năng lực đàm phán hợp đồng quốc tế còn hạn chế.

Nông hộ cần đáp ứng những tiêu chí then chốt nào để tham gia vào hợp tác xã? Nông hộ phải cam kết từ bỏ hoàn toàn các loại hóa chất cấm, ghi chép nhật ký nông hộ đầy đủ, tham gia tối thiểu 80% số buổi tập huấn kỹ thuật, bảo đảm an toàn lao động và tuyệt đối không sử dụng lao động trẻ em trong độ tuổi đi học.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận của Khoa học bền vững, xác lập bộ tiêu chí đánh giá toàn diện mô hình cà phê Thương mại công bằng tại Việt Nam.
• Kết quả thực nghiệm khẳng định Hợp tác xã Thuận An đã mở rộng thành công lên 251 ha với sản lượng 739 tấn, doanh thu 5.831 triệu đồng và tích lũy 1.825 triệu đồng quỹ cộng đồng.
• Mô hình chứng minh tính ưu việt khi giúp nông hộ giảm 25% hóa chất nông nghiệp, tiết kiệm 30% nguồn nước tưới và bảo đảm tỷ lệ lao động nữ tham gia quản lý đạt 53%.
• Nghiên cứu đã chỉ rõ các điểm nghẽn về thị trường đầu ra khi chỉ tiêu thụ được một phần năm sản lượng theo giá chứng nhận, làm cơ sở để hoàn thiện chuỗi liên kết.
• Đề tài đóng góp hệ thống giải pháp đồng bộ 4 nhóm can thiệp, mở ra lộ trình phát triển giai đoạn 2017–2022 nhằm nâng cao giá trị ngành hàng cà phê Việt Nam.

Nghiên cứu là minh chứng khoa học khẳng định sản xuất có chứng nhận quốc tế là con đường tất yếu để chuyển đổi nền nông nghiệp hàng hóa truyền thống sang nông nghiệp sinh thái bền vững. Các địa phương và doanh nghiệp cần nhanh chóng phối hợp hành động, nhân rộng mô hình liên kết hợp tác xã kiểu mới để nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ môi trường Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu: Tính cấp thiết, mục tiêu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Chƣơng I: Tổng quan về tính bền vững trong phát triển cà phê Chƣơng II: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng III: Kết quả và thảo luận Kết luận và khuyến nghị 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ TÍNH BỀN VỮNG TRONG PHÁT TRIỂN CÀ PHÊ 1. Cơ sở lý thuyết về khoa học bền vững 1. Một số khái niệm về tính bền vững Tính bền vững hiện nay đã trở thành một trong những đặc tính đƣợc quan tâm hàng đầu, làm nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững các ngành, các tổ chức, cá nhân hay ở phạm vi quốc gia và toàn cầu. Trong cơ sở lý thuyết của phát triển bền vững, có thể coi tính bền vững là một khái niệm cốt lõi.

Nhà nghiên cứu ung thƣ Karl-Henrik Robert, chủ tịch và là ngƣời sáng lập mạng lƣới Natural Step, đã có đóng góp lớn trong việc phát hiện ra phƣơng pháp đánh giá tính bền vững một cách khoa học dựa trên nguyên lý nhiệt động học. Chính định nghĩa phát triển bền vững của uỷ ban Brundtland đã dựa trên kết quả nghiên cứu của ông. Theo ông “Tính bền vững là đặc trƣng cho một quá trình hoặc một trạng thái đƣợc duy trì một cách ổn định lâu dài”. [28] Khái niệm đó không chỉ đƣợc các nhà khoa học sử dụng để lý giải tính liên tục và ổn định của các thuộc tính sinh thái mà còn bao gồm cả các thuộc tính kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá, đạo lý, thể chế.

Một trong những thuộc tính đặc biệt quan trọng của tính bền vững là các điều kiện bền vững hệ thống. Căn cứ vào nguyên lý xây dựng nên khái niệm tính bền vững, Karl-Henrik Robert cũng đã đề xuất các điều kiện đảm bảo tính bền vững, mà ông gọi là Khung cấp độ tự nhiên, bao gồm bốn điều kiện hệ thống, đƣợc coi là các nguyên lý khoa học đảm bảo cho một xã hội bền vững: Điều kiện một: Liên quan đến việc khai thác tài nguyên của con ngƣời, đến năng lực đồng hóa của trái đất, nhấn mạnh đến sự cân bằng giữa các dòng sinh quyển và thạch quyển trong trái đất. Vật chất từ thạch quyển không tăng lên một cách hệ thống trong toàn bộ sinh quyển. Việc khai thác mở và năng lƣợng hóa thạch đã thải ra nhiều loại vật chất không phân hủy, trải rộng khắp hệ sinh thái.

Trong khi đó các hệ thống trên trái đất lại không đƣợc chuẩn bị để xử lý khối lƣợng vật chất đó, sẽ làm hủy hoại các chức năng và tính đa dạng của hệ thống sinh thái. Vậy nên các dòng vật chất giữa thạch quyển và sinh thái quyển phải đƣợc duy trì cân bằng. Điều kiện hai: Liên quan đến quá trình sản xuất vật chất của con ngƣời, năng lực đồng hóa của tự nhiên, một xã hội chỉ có thể duy trì đƣợc tính bền vững của nó khi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mức độ sản xuất và tích lũy các loại vật chất do con ngƣời làm ra không đƣợc phép nhanh hơn quá trình tái tích hợp chúng trở lại với các chu trình của tự nhiên, chỉ nhƣ vậy tự nhiên mới có khả năng đồng hóa đƣợc các loại chất thải. Tự nhiên không hề có khả năng đồng hóa đƣợc các vật chất do con ngƣời sản xuất ngoài phƣơng pháp tự nhiên.

Điều kiện ba: Liên quan đến việc con ngƣời can thiệp vào các quá trình tự nhiên, việc con ngƣời, từ cá nhân đến quy mô xã hội, tƣơng tác trực tiếp với sinh quyển nhƣ thế nào. Liên quan đến dịch vụ hệ thống sinh thái với tƣ cách là các điều kiện và các quá trình giúp cho con ngƣời tăng trƣởng, duy trì và đảm bảo cuộc sống của mình. Chúng giúp giữ gìn tính đa dạng sinh học, sản xuất ra các dịch vụ và hàng hóa sinh thái chất lƣợng cao: Hải sản, lâm sản, năng lƣợng…. Điều kiện bốn: Đề cập đến việc sử dụng các nguồn lực một cách công bằng và hiệu quả.

Con ngƣời chính là những tác nhân lựa chọn sao cho cấu trúc của cuộc sống có thể cân bằng. Nhấn mạnh việc con ngƣời cần phải chú ý đến việc sử dụng và chia sẻ các nguồn lực hữu hạn của trái đất này. Các loại tính bền vững trong phát triển Phát triển bền vững đƣợc đề cập rất nhiều trong đƣờng lối, chính sách nhà nƣớc và trong các kế hoạch, chiến lƣợc của các ngành, các địa phƣơng. Tuy nhiên cơ sở lý luận về tính bền vững thì ở Việt Nam chƣa có nhiều nghiên cứu.

Trong nghiên cứu của tác giả Hà Hữu Nga (2008) về cơ sở lý thuyết cho phát triển bền vững cũng đã đề cập một số phân tích về tính bền vững bao gồm kinh tế, xã hội, môi trƣờng, thể chế… 1. Tính bền vững kinh tế Hoạt động kinh tế cần đem lại lợi ích một cách công bằng và hợp lý cho các bên tham gia: cá nhân, hộ gia đình, công ty, chủ sở hữu, ngƣời sản xuất, phân phối, các bên tham gia trong chuỗi giá trị… đồng thời đem lại lợi ích chung cho cả cộng đồng, vùng và quốc gia, quốc tế; Kinh tế bền vững còn hàm ý một nền tài chính bền vững và minh bạch; các hoạt động kinh tế không đƣợc vƣợt quá ngƣỡng cho phép trong việc tích tụ các vật chất thải loại; giảm thiểu sản xuất các vật liệu tổng hợp mà tự nhiên không thể đồng hóa. Ngoài ra xét ở góc độ kinh tế, tính bền vững kinh tế đòi hỏi các lợi ích kinh tế phải lớn hơn, hoặc tối thiểu phải ngang bằng với các chi phí đã bỏ ra. Tính bền vững kinh tế có vẻ dễ đo đếm hơn nhiều so với tính bền vững về xã hội và sinh thái, vì các yếu tố kinh tế cơ bản có thể đƣợc lƣợng hóa bằng tiền.

Tuy nhiên vì có quá nhiều biến số liên quan nên việc dự đoán tính bền vững kinh tế cũng không hề dễ dàng, phụ thuộc vào mối quan hệ cung và cầu, chi phí và lợi ích… Một khía cạnh khác đó là xem xét 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mức độ bền vững kinh tế chính là cơ sở cho việc trả lƣơng, lƣơng hƣu, các loại phụ cấp, các khoản lợi tức đầu tƣ – trong thực tế đó là cơ sở cho mọi hệ thống phân phối thu nhập xã hội. Vì vậy bất cứ hoạt động phát triển nào không hỗ trợ cho các dòng thu nhập liên tục ở mọi cấp độ mà xã hội có thể chấp nhận thì sẽ không bền vững về phƣơng diện kinh tế. Tính bền vững xã hội Đƣợc hiểu bao gồm việc sản xuất hàng hóa và các dịch vụ đảm bảo cho ngƣời sản xuất có một mức sống khá trở lên và các điều kiện sản xuất phải an toàn cho sức khoẻ, và tính mạng của họ; phải đảm bảo xây dựng đƣợc một xã hội với các cộng đồng, các hộ gia đình, các giới, các cá nhân an lạc, hạnh phúc và đảm bảo cung cấp một cách công bằng cho họ mọi cơ hội cải thiện đời sống vật chất và tinh thần; đảm bảo mọi cơ hội tham gia vào các hoạt động của cộng đồng và xã hội. Tính bền vững xã hội phản ánh mối quan hệ giữa phát triển và các chuẩn mực xã hội hiện thời.

Một hoạt động đƣợc coi là bền vững về phƣơng diện xã hội nếu nhƣ nó thích hợp với các chuẩn mực xã hội hoặc nó không vƣợt quá sức chịu đựng của cộng đồng đối với sự biến đổi. Các chuẩn mực xã hội có cơ sở ở niềm tin tôn giáo tín ngƣỡng, các truyền thống, phong tục tập quán; chúng bắt rễ sâu trong các giá trị gắn liền với sức khoẻ và hạnh phúc của mọi ngƣời. Các chuẩn mực cũng có thể hoặc có khi không thể đƣợc luật pháp hoá. Một số chuẩn mực liên quan đến các giá trị phi vật thể chẳng hạn nhƣ các niềm tin ăn sâu trong tâm khảm con ngƣời về đúng sai, hoặc về các giá trị gắn liền với tầm quan trọng của các khía cạnh khác nhau trong cuộc sống và môi trƣờng.

Ngay cho dù chúng là các giá trị phi vật thể gthì những giá trị đó cũng là những nhân tố có tác động rất mạnh mẽ. Tuy nhiên hiện này vấn đề cốt lõi trong việc đánh giá tính bền vững là ở chỗ cho dù nhiều chuẩn mực xã hội có thể thay đổi, nhƣng nhiều chuẩn mực vẫn tồn tại một cách rất dai dẳng. Bất kỳ một đề xuất nào vƣợt khỏi các giới hạn xã hội hiện tồn sẽ dễ dàng thất bại vì những ngƣời có liên quan sẽ không chấp nhận hoặc phản kháng lại. Thực tế đó đặt ra cho chúng ta một vấn đề là làm thế nào vƣợt qua đƣợc các hạn chế xã hội nhằm đạt đƣợc mục tiêu phát triển bền vững.

Vì vậy việc xác định các giới hạn xã hội liên quan đến tính bền vững không còn bất cứ một cách lựa chọn nào khác ngoài việc hợp tác chặt chẽ với các nhóm ngƣời, các cộng đồng có liên quan. Tính bền vững về môi trường Đòi hỏi sản xuất và tiêu dùng phải giảm thiểu hoặc xử lý hết các chât thải ra trong quá trình tìm kiếm, khai thác, chế biến, sản xuất, tiêu dùng và thải bỏ sản phẩm; đảm bảo thiết kế và sản xuất hàng hóa một cách hiệu quả với một lƣợng vật chất tối thiểu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và sử dụng tối đa sản phẩm không độc hại, có thể tái chế, làm mới và có tính bền vững; đảm bảo tính lâu bền, có thể sửa chữa, nâng cấp, tái chế, tái sử dụng ở giai đoạn sử dụng cuối cùng; phải đảm bảo tạo ra các hệ thống sản xuất thân thiện môi trƣờng. Để môi trƣờng bền vững trong quá trình phát triển cần duy trì và cân bằng các lợi ích. Cần thừa nhận phát triển bền vững không giới hạn ở các hoạt động tăng trƣởng kinh tế hay có tác động đến môi trƣờng, mà đó là một sự pha trộn các hoạt động bao gồm các mục tiêu kinh tế, mục tiêu xã hội và không đƣợc bỏ qua các mục tiêu môi trƣờng.

Tính bền vững về thể chế Thể chế đƣợc hiểu là các cấu trúc và cơ chế của trật tự và sự hợp tác xã hội đƣợc tạo ra để kiểm soát và điều phối các hành vi của các cá nhân, các nhóm, các cộng đồng trong mỗi xã hội. Các thể chế đƣợc xác định bằng các mục đích xã hội, vƣợt khỏi các ý muốn cá nhân nhằm duy trì một trật tự xã hội ổn định.