CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận Trong thị trường hàng hóa nói chung, khi có cầu về một sản phẩm nào đó thì sẽ có cung về hàng hóa, sản phẩm đó. Thị trường đất đai cũng không nằm ngoài quy luật trên, khi thị trường có nhu cầu về nhà, đất thì sẽ có người đáp ứng nhu cầu đó, tuy nhiên hoạt động mua bán nhà đất, bất động sản là một lĩnh vực rất nhạy cảm, thường xuyên biến động.
Nhiều khi người muốn mua không biết mua đất ở đâu, hay người muốn bán không biết bán ngôi nhà, mảnh đất của mình cho ai, và một bộ phận người trong xã hội đã đứng ra làm nhiệm vụ cầu nối giữa những người mua - người bán đó. Cơ sở thực tiễn Thực tế từ khi Luật Đất đai 1993 thừa nhận quyền sử dụng đất có giá trị và cho phép người sử dụng chuyển quyền rộng rãi thì các địa phương đều phát sinh những chủ thể hoạt động dịch vụ môi giới bất động sản để đáp ứng nhu cầu mua, bán quyền sử dụng đất và các loại bất động sản khác. Do vậy, hoạt động dịch vụ môi giới bất động sản ra đời là tất yếu khách quan. Hoạt động dịch vụ môi giới bất động sản là một phần của hoạt động kinh doanh bất động sản, nó có ảnh hưởng rất lớn đối với thị trường bất động sản.
Chính vì vậy, để cho thị trường bất động sản hoạt động công khai, đúng pháp luật thì chúng ta cần phải đánh giá nghiêm túc về hoạt động dịch vụ môi giới bất động sản, từ đó thấy được những mặt ưu điểm và những tồn tại, từ đó đưa ra những giải pháp tăng cường hiệu quả của hoạt động này. Cơ sở pháp lý - Luật Đất đai năm 2013; [4] - Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của luật đất đai (Có hiệu lực từ 01/07/2014); [10] 4 - Thông tư 23/2014/TT-BTNMT về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (Có hiệu lực từ 05/07/2014); [16] - Thông tư 24/2014/TT-BTNMT về hồ sơ địa chính (Có hiệu lực từ 05/07/2014); [17] - Thông tư 25/2014/TT-BTNMT về bản đồ địa chính (Có hiệu lực từ 05/07/2014);[18] - Luật Kinh doanh bất động sản 2006;[6] - Nghị định 153/2007/NĐ-CP ngày 15/10/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật kinh doanh bất động sản; [13] - Thông tư 13/2008/TT-BXD của Bộ Xây dựng hướng dẫn thực hiện Nghị định 153/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Kinh doanh BĐS; - Chỉ thị số 11/2007/CT-TTg ngày 8/5/2007 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai thi hành Luật Kinh doanh bất động sản; - Chỉ thị số 01/2008/CT-TTg ngày 8/01/2008 của Thủ tướng Chính phủ về một số giải pháp đẩy mạnh phát triển và quản lý thị trường bất động sản; - Nghị định số 23/2009/NĐ-CP ngày 27/02/2009 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng; kinh doanh bất động sản; khai thác, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng; quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật; quản lý phát triển nhà và công sở; - Công văn số 70/BXD-QLN của Bộ Xây dựng hướng dẫn cấp chứng chỉ môi giới, định giá bất động sản; - Nghị quyết số 06/2004/NQ-CP ngày 19/5/2004 của Chính phủ về một số giải pháp phát triển lành mạnh thị trường bất động sản; - Luật xây dựng 2003; [9] - Luật Nhà ở 2005; [7] - Nghị định số 90/2006/NĐ-CP ngày 6/9/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở (và Dự thảo Luật sửa đổi Điều 126 Luật Nhà ở về Quyền sở hữu nhà ở tại Việt Nam của người Việt Nam định cư ở nước ngoài); 5 - Nghị quyết của Quốc hội số 19/2008/NQ-QH12 ngày 3/6/2008 về việc thí điểm cho tổ chức, cá nhân nước ngoài mua và sở hữu nhà ở tại Việt Nam; - Luật Dân sự 2005; [1] - Luật Doanh nghiệp 2005; [2] - Nghị định số 88/2006/NĐ-CP ngày 29/8/2006 của Chính phủ về đăng ký kinh doanh; 1. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤ MÔI GIỚI BẤT ĐỘNG SẢN 1. Khái niệm về dịch vụ môi giới bất động sản - Dịch vụ: Dịch vụ, trong kinh tế học được hiểu là những thứ tương tự như hàng hóa nhưng là phi vật chất.
Dịch vụ có các đặc tính sau: + Tính đồng thời: sản xuất và tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời; + Tính không thể tách rời: sản xuất và tiêu dùng dịch vụ không thể tách rời. Thiếu mặt này thì sẽ không có mặt kia; + Tính chất không đồng nhất: không có chất lượng đồng nhất; + Vô hình: không có hình hài rõ rệt. Không thể thấy trước khi tiêu dùng; + Không lưu trữ được: không lập kho để lưu trữ như hàng hóa được. Toàn thể những người cung cấp (sản xuất) dịch vụ hợp thành khu vực thứ ba của nền kinh tế.
Có nhiều ngành dịch vụ: + Thương mại, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, môi giới chứng khoán, môi giới bất động sản; + Cung cấp điện, nước, xây dựng; + Y tế, Giáo dục, Du lịch, khách sạn, cho thuê nhà + Thông tin, bưu chính, internet, giao thông, vận tải + Các dịch vụ chuyên môn (tư vấn, pháp lý, thẩm mỹ, v.) + Thể thao, giải trí. - Môi giới: là người làm trung gian để cho hai bên tiếp xúc, giao thiệp với nhau. - Môi giới bất động sản: là việc làm trung gian để cho hai bên (bên mua - bên bán; bên thuê - bên cho thuê BĐS) tiếp xúc, giao thiệp với nhau trong quan hệ giao dịch BĐS trên thị trường BĐS. 6 - Nghề môi giới bất động sản: Kinh doanh dịch vụ bất động sản là các hoạt động hỗ trợ kinh doanh bất động sản và thị trường bất động sản, bao gồm các dịch vụ môi giới bất động sản, định giá bất động sản, sàn giao dịch bất động sản, tư vấn bất động sản, đấu giá bất động sản, quảng cáo bất động sản, quản lý bất động sản.
Như vậy, theo quy định của pháp luật hiện hành, nghề môi giới bất động sản là một trong các nghề kinh doanh dịch vụ BĐS, bao gồm các hoạt động dịch vụ hỗ trợ kinh doanh BĐS và thị trường BĐS. - Nhà môi giới bất động sản: là người làm trung gian để cho hai bên (bên mua - bên bán; bên thuê - bên cho thuê BĐS) tiếp xúc, giao thiệp với nhau trong quan hệ giao dịch BĐS. Nội dung môi giới bất động sản - Tìm kiếm đối tác đáp ứng các điều kiện của khách hàng để tham gia đàm phán, kí hợp đồng. - Đại diện theo uỷ quyền để thực hiện các công việc liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản.
- Cung cấp thông tin, hỗ trợ cho các bên trong việc đàm phán, ký hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, thuê, thuê mua bất động sản. Tìm kiếm đối tác đáp ứng các điều kiện của khách hàng để tham gia đàm phán, ký hợp đồng. Các công ty đầu tư phát triển bất động sản lớn có bộ phận chào bán khách hàng đông đảo và có kinh nghiệm thì tổ chức việc tiêu thụ các sản phẩm do mình đầu tư xây dựng. Trong thời kỳ thị trường phồn thịnh, cầu vượt cung, nhà xây đã có khách hàng tìm mua và nhanh chóng bán được hết thì người đầu tư phát triển cũng tự tổ chức lấy việc tiêu thụ.
Ngoài ra, khi dự án bắt đầu đã có khách hàng đặt mua, thậm chí ứng trước một phần hoặc toàn bộ tiền mua thì người đầu tư càng trực tiếp bán lấy sản phẩm của chính mình. Đại diện theo ủy quyền để thực hiện các công việc liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản. Công việc môi giới trong thị trường BĐS là nhu cầu khách quan. Nó cần cho cả bên bán, bên mua và thậm chí cho cả các tổ chức tiền tệ và ngân hàng.
Trong thị trường bất động sản hiện đại, việc uỷ thác môi giới không chỉ đơn thuần là hỗ trợ việc mua bán mà phát triển rộng hơn và cao hơn, tham gia vào toàn bộ quá trình kỹ thuật có nghiệp vụ, có chất lượng cao do: - Thông qua điều tra thị trường mà tìm hiểu các yêu cầu tiềm năng của thị trường, dự báo hành vi, sở thích, phong trào và thị hiếu của khách hàng tiềm năng để giúp nhà đầu tư định vị thị trường được đúng đắn. - Thông qua các hoạt động quảng cáo tuyên truyền để phát triển các hạng mục cho đến lúc hoàn thành việc tiêu thụ, thực hiện được mục tiêu thu lợi nhuận. - Trợ giúp người đầu tư kinh doanh (hoặc cho thuê) nhà tìm mua nhà có vị trí, giá cả, diện tích, đặc điểm, kiến trúc,. phù hợp với yêu cầu và giúp hoàn thành thủ tục mua bán, thu xếp nguồn tài chính.
Cung cấp thông tin, tổ chức gặp gỡ, làm cho cả ba bên đều đạt đến mục đích. - Nâng cao hiệu quả vận hành của thị trường, người môi giới giúp bên bán và bên mua tìm đến nhau, nhanh chóng thực hiện giao dịch thành công, nhờ đó mà thị trường bất động sản vận hành càng hiệu quả. Cung cấp thông tin, hỗ trợ cho các bên trong việc đàm phán, ký hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, thuê, cho thuê bất động sản. - Thực hiện đúng hợp đồng môi giới bất động sản đã ký.
- Cung cấp thông tin về bất động sản được đưa vào kinh doanh và chịu trách nhiệm về thông tin do mình cung cấp. - Hỗ trợ các bên trong việc đàm phán, kí kết hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, thuê, thuê mua bất động sản. - Thực hiện chế độ báo cáo theo quy định của pháp luật và chịu sự kiểm tra, thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. - Thực hiện nghĩa vụ về thuế, các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của 8 pháp luật.
- Bồi thường thiệt hại do lỗi của mình gây ra. - Các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.