Đánh giá hiện trạng thảm thực vật khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và đề xuất phương pháp bảo tồn

Luận văn thạc sĩ đánh giá thảm thực vật khu bảo tồn Pù Huống, phát hiện nguyên nhân suy thoái và đề xuất phương pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Cao Minh Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Thành
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa lý học và Thực vật học
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng thảm thực vật của Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống, phát hiện nguyên nhân suy thoái và đề ra phương pháp bảo tồn.
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Vinh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỰC VẬT THẢM THỰC VẬT
• 2.1. Lịch sử nghiên cứu
• 2.2. Phân loại thảm thực vật
• 2.3. Đặc điểm sinh thái và vai trò của thảm thực vật
• 3. CHƯƠNG 2: ĐỊA LÝ VÀ ĐẶC ĐIỂM KHU BẢO TỒN TỰ NHIÊN PÙ HUỒNG
• 3.1. Vị trí địa lý và diện tích
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên
• 3.3. Đa dạng sinh học
• 4. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 6. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thảm thực vật khu bảo tồn Pù Huống

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống là một trong những khu vực có thảm thực vật phong phú và đa dạng nhất tại Việt Nam. Với diện tích lên đến 50.274 ha, khu vực này không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu về thảm thực vật tại đây đã được thực hiện qua nhiều giai đoạn, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phát triển và biến đổi của hệ sinh thái.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn Pù Huống

Khu bảo tồn Pù Huống nằm ở độ cao từ 200 đến 1600m, với khí hậu đa dạng, tạo điều kiện cho nhiều loại thực vật sinh trưởng. Đặc biệt, khu vực này có nhiều sông suối, cung cấp nguồn nước dồi dào cho hệ sinh thái.

1.2. Vai trò của thảm thực vật trong bảo tồn thiên nhiên

Thảm thực vật tại Pù Huống không chỉ là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật mà còn giúp duy trì cân bằng sinh thái, ngăn chặn xói mòn đất và bảo vệ nguồn nước. Việc bảo tồn thảm thực vật là rất cần thiết để duy trì sự bền vững của khu vực.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn thảm thực vật Pù Huống

Mặc dù khu bảo tồn Pù Huống có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn thảm thực vật. Các hoạt động khai thác tài nguyên, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái. Việc đánh giá tình trạng hiện tại của thảm thực vật là cần thiết để đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Tác động của con người đến thảm thực vật

Các hoạt động như khai thác gỗ, nông nghiệp và xây dựng hạ tầng đã làm suy giảm diện tích và chất lượng thảm thực vật tại khu bảo tồn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến thảm thực vật

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện khí hậu tại Pù Huống, dẫn đến sự thay đổi trong cấu trúc và thành phần của thảm thực vật. Nhiều loài thực vật có thể bị đe dọa do không thể thích nghi kịp thời với những thay đổi này.

III. Phương pháp bảo tồn hiệu quả cho thảm thực vật Pù Huống

Để bảo tồn hiệu quả thảm thực vật tại khu bảo tồn Pù Huống, cần áp dụng các phương pháp khoa học và bền vững. Việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và quản lý tài nguyên thiên nhiên là rất quan trọng. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

3.1. Nghiên cứu và đánh giá sinh thái

Việc thực hiện các nghiên cứu sinh thái định kỳ giúp theo dõi tình trạng của thảm thực vật và phát hiện sớm các vấn đề. Các dữ liệu thu thập được sẽ là cơ sở để đưa ra các quyết định bảo tồn hợp lý.

3.2. Tăng cường quản lý và bảo vệ khu bảo tồn

Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với khu bảo tồn, bao gồm việc kiểm soát các hoạt động khai thác và phát triển. Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ thảm thực vật cũng là một yếu tố quan trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Pù Huống

Các nghiên cứu về thảm thực vật tại khu bảo tồn Pù Huống đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ các nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn động thực vật mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền đã được triển khai để khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn.

4.1. Kết quả từ các chương trình bảo tồn

Nhiều chương trình bảo tồn đã được triển khai tại Pù Huống, giúp phục hồi một số loài thực vật quý hiếm. Các kết quả này cho thấy sự cần thiết của việc đầu tư vào nghiên cứu và bảo tồn.

4.2. Tác động của nghiên cứu đến cộng đồng

Nghiên cứu về thảm thực vật không chỉ mang lại lợi ích cho hệ sinh thái mà còn giúp nâng cao đời sống của người dân địa phương thông qua các hoạt động du lịch sinh thái và bảo tồn.

V. Kết luận và tương lai của thảm thực vật Pù Huống

Khu bảo tồn Pù Huống có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn thảm thực vật và đa dạng sinh học tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo sự bền vững cho khu vực này, cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Tương lai của thảm thực vật tại Pù Huống phụ thuộc vào những nỗ lực bảo tồn hiện tại và khả năng thích ứng với các thách thức mới.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn bền vững

Bảo tồn bền vững không chỉ giúp duy trì thảm thực vật mà còn đảm bảo nguồn tài nguyên cho các thế hệ tương lai. Việc áp dụng các phương pháp bảo tồn hiện đại sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chiến lược bảo tồn mới, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ thảm thực vật. Sự hợp tác giữa các tổ chức và chính quyền địa phương sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của các chương trình bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống sở hữu tổng diện tích tự nhiên 50.274 ha với tỷ lệ che phủ rừng đạt khoảng 90%, trải dài 43 km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam qua địa giới 12 xã thuộc 5 huyện vùng cao tỉnh Nghệ An. Đây là khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì nguồn nước và điều tiết sinh thủy cho toàn bộ lưu vực sông Cả và sông Hiếu. Tuy nhiên, trước sức ép gia tăng dân số, tập quán canh tác nương rẫy du canh của hơn 8.500 hộ dân vùng đệm và tình trạng khai thác gỗ thương phẩm trái phép, thảm thực vật tại đây đang đối mặt với nguy cơ suy thoái cấu trúc nghiêm trọng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là đánh giá hiện trạng phân bố các quần xã thực vật, làm rõ nguyên nhân suy thoái sinh thái và xây dựng cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn nguồn gen. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm: kiểm kê tính đa dạng hệ thực vật, khảo sát biến động tầng tán tại các đai độ cao từ 200m đến 1.600m, ứng dụng viễn thám thành lập bản đồ thảm thực vật và đề xuất giải pháp quản lý tài nguyên bền vững. Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2003 - 2006, mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi ghi nhận danh lục 1.122 loài thực vật bậc cao có mạch, xác lập cơ sở bảo tồn hơn 220 loài cây lấy gỗ và 158 loài cây dược liệu quý hiếm, đóng góp quan trọng vào chiến lược phát triển bền vững của khu vực Bắc Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu lấy hệ thống phân loại sinh thái phát sinh của Thái Văn Trừng (1978, 1999) làm khung lý thuyết chủ đạo để phân định các kiểu thảm thực vật tại Việt Nam theo trật tự lập địa, khí hậu và đai cao. Đồng thời, đề tài kế thừa học thuyết sinh địa quần lạc của Sukachev (1964) và khung phân loại thảm phủ thế giới của UNESCO (1973), coi cấu trúc rừng là sự phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa thực vật và điều kiện hoàn cảnh. Khung lý thuyết này vận dụng các khái niệm trọng tâm: quần xã thực vật (tổ hợp các loài có ngoại mạo và chức năng sinh thái xác định), diễn thế sinh thái thứ sinh (quá trình biến đổi thảm phủ sau nương rẫy hoặc khai thác kiệt), độ tàn che của tán rừng, ưu thế sinh thái học của các loài cây gỗ và quy luật phân tầng thực vật theo hai đai chính là đai nhiệt đới mưa mùa dưới 900m và đai á nhiệt đới núi thấp từ 900m đến 1.600m.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm tư liệu ảnh vệ tinh Landsat TM 2003 đa phổ (kênh 4, 3, 2) độ phân giải 30m, bản đồ địa hình tỷ lệ lớn và số liệu kiểm kê hiện trạng rừng 286 của Chi cục Kiểm lâm Nghệ An. Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thiết kế 4 tuyến khảo sát thực địa chính vượt qua các sườn dông hiểm trở, mở rộng các tuyến phụ hình xương cá cách nhau 1,5 km để quan sát trong dải 10m mỗi bên. Cỡ mẫu phân tích chuyên sâu gồm 10 ô tiêu chuẩn điển hình phân tầng ngẫu nhiên với diện tích chuẩn 0,2 ha mỗi ô (kích thước 50m x 40m), tổng diện tích điều tra đạt 20.000 m2. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê tuyệt đối cho toàn bộ các sinh cảnh từ 200m đến 1.600m. Tại mỗi ô tiêu chuẩn, toàn bộ cây gỗ có đường kính thân $D_{1.3} \ge 6$ cm được đo đếm chiều cao vút ngọn, chiều cao dưới cành và đường kính tán 4 hướng để tính trữ lượng và lập trắc đồ không gian. Mẫu thực vật thu thập được sấy khô, tẩm cồn xử lý nấm mốc và định danh khoa học theo hệ thống phân loại Brummitt (1992). Toàn bộ dữ liệu không gian được số hóa và xử lý đồng bộ trên phần mềm ArcView 3.2 và MapInfo 7.5.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thực vật tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống có tính đa dạng rất phong phú với 1.122 loài thuộc 584 chi và 175 họ của 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Hạt kín (Angiospermae) chiếm ưu thế áp đảo với 1.032 loài (chiếm 91,98% tổng số loài), tiếp đến là ngành Dương xỉ với 65 loài (chiếm 5,79%) và ngành Hạt trần có 14 loài (chiếm 1,25%). Các họ thực vật có số loài phong phú nhất là Thầu dầu (65 loài), Long não (42 loài) và Cà phê (37 loài).

Thứ hai, thảm thực vật có sự phân hóa sâu sắc theo ranh giới đai cao 800 - 900m. Đai thấp dưới 900m là rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới, trong đó kiểu phụ rừng trên núi đá vôi chiếm diện tích gần 1.700 ha (khoảng 3,3% diện tích khu bảo tồn). Đai cao từ 900m đến 1.600m là rừng thường xanh á nhiệt đới núi thấp với sự thống trị của các loài cây hạt trần quý hiếm như Pơ mu, Sa mộc dầu và Kim giao.

Thứ ba, trữ lượng sinh khối và kích thước thân cây biến động mạnh giữa các trạng thái rừng. Ô tiêu chuẩn số 9 tại độ cao 1.100m đạt trữ lượng gỗ cao nhất với 880,7 m3/ha và đường kính bình quân $D_{1.3}$ đạt 28,8 cm nhờ ưu thế của Pơ mu (chiếm 27,4%). Trái lại, rừng thứ sinh phục hồi sau nương rẫy tại ô số 7 chỉ đạt 134,7 m3/ha với $D_{1.3}$ đạt 15,0 cm, cho thấy trữ lượng suy giảm đến 84,7% so với rừng nguyên sinh á nhiệt đới.

Thứ tư, nghiên cứu thống kê được 575 loài thực vật có giá trị sử dụng (chiếm 51,25% tổng số loài), nổi bật là nhóm 220 loài cây cho gỗ (chiếm 38,26% nhóm cây có ích) và nhóm 158 loài cây làm thuốc (chiếm 27,48%).

Thảo luận kết quả

Sự biến đổi trạng thái rừng ở vành đai dưới 800m phản ánh rõ rệt áp lực sinh kế từ cộng đồng 8.535 hộ dân (khoảng 9.699 lao động nông nghiệp) sinh sống tại 12 xã vùng đệm, nơi hoạt động du canh nương rẫy diễn ra với chu kỳ khai thác từ 3 đến 7 năm. Yếu tố địa hình kết hợp với gió phơn Tây Nam khô nóng làm độ ẩm mùa hè tại sườn Tây Nam giảm xuống còn 64%, gây khó khăn cho quá trình tái sinh tự nhiên. Khi đối chiếu với các nghiên cứu tương đồng tại dải Bắc Trường Sơn, Pù Huống vẫn bảo tồn được nhiều cá thể cây gỗ lớn đường kính 80 - 100 cm ở độ cao trên 900m, điều vốn rất hiếm gặp ở nhiều khu rừng đặc dụng khác tại miền Bắc. Cấu trúc không gian thảm thực vật được mô tả sinh động qua phẫu đồ thẳng đứng 5 tầng của rừng kín nhiệt đới và bảng phân bố trữ lượng sinh khối. Đồ thị phân bố tần số đường kính cho thấy dạng hình tháp giảm dần, minh chứng cho tính quy luật của quá trình diễn thế tự nhiên đang bị đứt gãy tại các diện tích canh tác nương rẫy bị thoái hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, Ban quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống chủ trì xác lập hệ thống ranh giới số hóa và cắm mốc thực địa để khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 50.274 ha đất tự nhiên, tập trung bảo tồn nguyên vẹn 100% diện tích rừng á nhiệt đới giàu Pơ mu và Sa mộc dầu ở độ cao trên 900m trong giai đoạn 2006 - 2010.

Hai là, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Nghệ An phối hợp chính quyền các xã triển khai khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung 5.000 ha rừng nghèo kiệt bằng các loài cây bản địa như Táu mật, Lim xanh và Dổi thơm, nâng tỷ lệ che phủ rừng chất lượng cao đạt trên 92% vào năm 2012.

Ba là, Ủy ban nhân dân 5 huyện vùng đệm xây dựng chính sách chuyển đổi sinh kế bền vững cho 8.535 hộ dân, hỗ trợ đồng bào chuyển giao kỹ thuật canh tác nông nghiệp cố định và phát triển 158 loài cây dược liệu có giá trị kinh tế dưới tán rừng, phấn đấu nâng thu nhập bình quân đầu người tăng từ 25% đến 30% sau 3 năm thực hiện.

Bốn là, Trung tâm Tài nguyên và Môi trường Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý GIS để giám sát biến động tài nguyên rừng định kỳ 6 tháng một lần, đảm bảo phát hiện và xử lý kịp thời 95% các vụ phá rừng và lấn chiếm đất lâm nghiệp trước năm 2008.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học, Thực vật học và Quản lý tài nguyên rừng; công trình cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa chuẩn mực với danh lục 1.122 loài thực vật và phương pháp giải đoán viễn thám thảm thực vật nhiệt đới.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo và chuyên viên kỹ thuật tại các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên trên toàn quốc; tài liệu đem lại hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật thiết lập hệ thống ô tiêu chuẩn 0,2 ha, đánh giá cấu trúc sinh khối và xây dựng phương án bảo tồn thực vật quý hiếm.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý thuộc Chi cục Kiểm lâm và Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn các tỉnh miền núi; số liệu luận văn phục vụ trực tiếp công tác quy hoạch phân khu chức năng rừng đặc dụng và bảo vệ lưu vực sông Cả - sông Hiếu.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ và chuyên gia phát triển nông thôn; nghiên cứu cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng các dự án sinh kế thích ứng cho hơn 8.500 hộ đồng bào dân tộc thiểu số gắn liền với việc giao đất giao rừng.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thực vật tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống có mức độ đa dạng như thế nào? Hệ thực vật tại đây ghi nhận 1.122 loài thuộc 584 chi và 175 họ của 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Hạt kín chiếm tỷ trọng lớn nhất với 1.032 loài (91,98%), cùng sự hiện diện của nhiều loài cây gỗ lớn quý hiếm có đường kính từ 80 - 100 cm.

Thảm thực vật Pù Huống phân chia thành các đai cao sinh thái nào? Thảm thực vật phân hóa theo ranh giới đai cao 800 - 900m thành hai đai chính: đai nhiệt đới mưa mùa dưới 900m với các kiểu rừng kín thường xanh và rừng trên núi đá vôi; đai á nhiệt đới núi thấp từ 900m đến 1.600m đặc trưng bởi rừng lá kim và rừng lùn đỉnh núi.

Trữ lượng gỗ tại các ô tiêu chuẩn khảo sát dao động trong khoảng bao nhiêu? Trữ lượng gỗ đo đếm tại 10 ô tiêu chuẩn dao động từ 134,7 m3/ha ở trạng thái rừng thứ sinh phục hồi sau nương rẫy lên đến 880,7 m3/ha tại trạng thái rừng á nhiệt đới nguyên sinh giàu Pơ mu ở độ cao 1.100m.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy thoái rừng tại khu bảo tồn là gì? Nguyên nhân chủ yếu do sức ép gia tăng dân số của 8.535 hộ dân vùng đệm, hoạt động phát đốt rừng làm nương rẫy luân canh, khai thác chọn gỗ thương phẩm trái phép và tác động khô nóng từ gió phơn mùa hè.

Phương pháp viễn thám và GIS được ứng dụng như thế nào trong đề tài? Đề tài sử dụng ảnh vệ tinh Landsat TM 2003 kết hợp phần mềm ArcView 3.2 và MapInfo 7.5 để phân loại có giám định, kiểm chứng thực địa và số hóa thành công bản đồ thảm thực vật 9 kiểu trạng thái trên diện tích 50.274 ha.

Kết luận

• Luận văn đã phân loại và khoanh vẽ chính xác 9 kiểu và kiểu phụ thảm thực vật trên quy mô 50.274 ha của Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống bằng ảnh vệ tinh Landsat kết hợp khảo sát thực địa.
• Công trình thiết lập danh lục hoàn chỉnh gồm 1.122 loài thực vật bậc cao có mạch, làm rõ cấu trúc 5 tầng tán đặc trưng của rừng nhiệt đới mưa mùa nguyên sinh.
• Kết quả đo đếm 10 ô tiêu chuẩn chỉ ra sự phân hóa trữ lượng sinh khối rõ nét từ 134,7 m3/ha đến 880,7 m3/ha giữa các đai cao và trạng thái rừng.
• Đề tài cung cấp luận cứ khoa học vững chắc để bảo tồn 575 loài cây hữu ích và bảo vệ nguồn sinh thủy đầu nguồn cho hai hệ thống sông Cả, sông Hiếu.
• Các cơ quan quản lý cần đẩy mạnh ứng dụng viễn thám GIS định kỳ và hoàn thiện chính sách giao đất giao rừng nhằm bảo vệ 100% diện tích rừng nguyên sinh quý giá từ nay đến năm 2010.

Độc giả quan tâm hãy liên hệ hoặc tra cứu toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết các phương pháp điều tra thực địa và mô hình quản lý rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lêi c¶m ¬n §Ó hoµn thµnh luËn v¨n th¹c sü, t«i ®· nhËn ®­îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña c¸c thÇy gi¸o h­íng dÉn khoa häc ë Tr­êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. Tr­íc tiªn t«i xin c¶m ¬n TS. NguyÔn Trung Thµnh, ng­êi h­íng dÉn khoa häc chÝnh cña t«i, tiÕp theo t«i xin c¶m ¬n GS. TSKH NguyÔn NghÜa Th×n ng­êi ®­a ra h­íng ph¸t triÓn cña luËn v¨n.

Trong qu¸ tr×nh xö lý sè liÖu vµ viÕt luËn v¨n t«i ®­îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh vµ nhiÒu ý kiÕn quý b¸u cña TS. NguyÔn Huy Dòng, Trung t©m Tµi nguyªn M«i tr­êng L©m nghiÖp thuéc ViÖn §iÒu tra Quy ho¹ch Rõng, KS. Vâ V¨n Hång, Chuyªn viªn viÔn th¸m cña ViÖn §iÒu tra Quy ho¹ch Rõng vµ mét sè ng­êi kh¸c thuéc phßng b¶n ®å cña Trung t©m Tµi nguyªn Sinh vËt, t«i còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban l·nh ®¹o vµ c¸n bé cña Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Pï Huèng, Chi côc KiÓm l©m NghÖ An vµ c¸n bé Dù ¸n b¶o vÖ rõng vµ l­u vùc s«ng tØnh NghÖ An, Nh©n dÞp nµy t«i còng bµy tá lßng biÕt ¬n tíi Ban Gi¸m hiÖu, c¸c ThÇy, C« gi¸o vµ c¸c c¸n bé Khoa Sau ®¹i häc, Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp ®· gióp ®ì t«i hoµn thµnh c¸c thñ tôc trong qu¸ tr×nh lµm luËn v¨n, xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®· gióp ®ì t«i vÒ chuyªn m«n còng nh­ chuyªn ngµnh mµ t«i cßn khuyÕn thiÕu. Mét lÇn n÷a t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n tíi tÊt c¶ sù gióp ®ì quý b¸u ®ã.

Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Vinh, ngµy 25 th¸ng 7 n¨m 2006 Cao Minh H­ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi c¶m ¬n §Ó hoµn thµnh luËn v¨n th¹c sü, t«i ®· nhËn ®­îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña c¸c thÇy gi¸o h­íng dÉn khoa häc ë Tr­êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. Tr­íc tiªn t«i xin c¶m ¬n TS. NguyÔn Trung Thµnh, ng­êi h­íng dÉn khoa häc chÝnh cña t«i, tiÕp theo t«i xin c¶m ¬n GS. TSKH NguyÔn NghÜa Th×n ng­êi ®­a ra h­íng ph¸t triÓn cña luËn v¨n.

Trong qu¸ tr×nh xö lý sè liÖu vµ viÕt luËn v¨n t«i ®­îc sù gióp ®ì nhiÖt t×nh vµ nhiÒu ý kiÕn quý b¸u cña TS. NguyÔn Huy Dòng, Trung t©m Tµi nguyªn M«i tr­êng L©m nghiÖp thuéc ViÖn §iÒu tra Quy ho¹ch Rõng, KS. Vâ V¨n Hång, Chuyªn viªn viÔn th¸m cña ViÖn §iÒu tra Quy ho¹ch Rõng vµ mét sè ng­êi kh¸c thuéc phßng b¶n ®å cña Trung t©m Tµi nguyªn Sinh vËt, t«i còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban l·nh ®¹o vµ c¸n bé cña Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Pï Huèng, Chi côc KiÓm l©m NghÖ An vµ c¸n bé Dù ¸n b¶o vÖ rõng vµ l­u vùc s«ng tØnh NghÖ An, Nh©n dÞp nµy t«i còng bµy tá lßng biÕt ¬n tíi Ban Gi¸m hiÖu, c¸c ThÇy, C« gi¸o vµ c¸c c¸n bé Khoa Sau ®¹i häc, Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp ®· gióp ®ì t«i hoµn thµnh c¸c thñ tôc trong qu¸ tr×nh lµm luËn v¨n, xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®· gióp ®ì t«i vÒ chuyªn m«n còng nh­ chuyªn ngµnh mµ t«i cßn khuyÕn thiÕu. Mét lÇn n÷a t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n tíi tÊt c¶ sù gióp ®ì quý b¸u ®ã.

Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Vinh, ngµy 25 th¸ng 7 n¨m 2006 Cao Minh H­ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 PhÇn më ®Çu Th¶m thùc vËt tõ l©u ®· lµ ®èi t­îng nghiªn cøu cña nhiÒu m«n khoa häc trong lÜnh vùc §Þa lý häc vµ Thùc vËt häc. NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu th¶m thùc vËt trªn thÕ giíi vµ ë ViÖt Nam qua nh÷ng giai ®o¹n kh¸c nhau, theo c¸c tr­êng ph¸i nghiªn cøu kh¸c nhau, ®· gãp phÇn thóc ®Èy sù tiÕn bé c¶ vÒ lý luËn häc thuyÕt còng nh­ nghiªn cøu øng dông cña m«n khoa häc nµy. Tuy nhiªn ®øng tr­íc sù t¸c ®éng m¹nh mÎ cña con ng­êi th¶m thùc vËt ®ang bÞ thay ®æi nhanh chãng ®ßi hái nh÷ng nghiªn cøu, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ kÞp thêi mang tÝnh cËp nhËt ®Ó bæ sung thªm nh÷ng t­ liÖu khoa häc míi còng nh­ ®Ò xuÊt hîp lý c¸c h­íng sö dông tµi nguyªn quy ho¹ch l·nh thæ. Trong thêi gian gÇn ®©y víi nh÷ng tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµ c¸c thiÕt bÞ quan tr¾c ®· cung cÊp t­¬ng ®èi ®ång bé nh÷ng t­ liÖu vÒ bÒ mÆt tr¸i ®Êt th«ng qua ¶nh vÖ tinh nh©n t¹o vµ m¸y bay ë tÇm kh¸c khau ®· thóc ®Èy c¸c nhµ khoa häc cã nhiÒu h­íng nghiªn cøu th¶m thùc vËt.

Cuéc sèng cña nh©n lo¹i liªn quan mËt thiÕt ®Õn nguån tµi nguyªn mµ tr¸i ®Êt cung cÊp (thùc vËt, ®éng vËt, ®Êt, n­íc, v. Nh­ng víi t×nh tr¹ng khai th¸c qu¸ møc cña m×nh, loµi ng­êi b­íc vµo thÕ kû 21 ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc hÕt søc gay go, suy gi¶m ®Õn møc nghÌo kiÖt vµ lµm suy gi¶m c¸c loµi thùc vËt, ®éng vËt, v. §ã lµ nguån tµi nguyªn quÝ gi¸ nhÊt, nã lµ c¬ së cña sù sèng cßn, sù thÞnh v­îng vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña loµi ng­êi vµ sù bÒn v÷ng thiªn nhiªn trªn tr¸i ®Êt. Trong thêi gian dµi con ng­êi ®· khai th¸c nguån tµi nguyªn qu¸ møc dÉn ®Õn suy tho¸i lµm mÊt c©n b»ng sinh th¸i vµ ®iÒu ®ã dÉn ®Õn th¶m ho¹ mµ loµi ng­êi ®ang ph¶i g¸nh chÞu nh­ lò lôt, h¹n h¸n, ch¸y rõng, v.

§¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng th¶m thùc vËt t¹i Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Pï Huèng t×m ra nguyªn nh©n suy tho¸i vµ ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ cã ý nghÜa hÕt søc quan träng v× cã nhiÒu nguyªn nh©n. NhiÒu diÖn tÝch rõng ®ang bÞ mÊt dÇn vµ nguyªn nh©n chñ yÕu dÉn ®Õn mÊt rõng lµ viÖc më réng diÖn tÝch canh t¸c n«ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 nghiÖp, ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng, khai th¸c gç th­¬ng phÈm, khai th¸c qu¸ møc gç cñi vµ c¸c l©m s¶n kh¸c vµ sù phô thuéc qu¸ møc vµo c¸c h×nh thøc canh t¸c du canh khai ph¸ thiªn nhiªn cña mét nhãm d©n téc thiÓu sè. TÊt c¶ c¸c mèi ®e do¹ trªn ®Òu do t¨ng d©n sè, ph¸t triÓn kinh tÕ lµm t¨ng nhu cÇu c¸c s¶n phÈm rõng. BÊt kú mét th¶m thùc vËt vµ hÖ thùc vËt nµo ®Òu cã vèn tµi nguyªn bÒn v÷ng kh«ng thÓ thay thÕ.

Nã ®­îc ch¾t läc vµ tån t¹i trong tæng hîp cña nhiÒu yÕu tè: Tù nhiªn, lÞch sö, ®Þa chÊt, thuû v¨n vµ x· héi. Nh­ng l¹i rÊt khã ®Þnh l­îng b»ng nh÷ng con sè cô thÓ v× thÕ nã rÊt khã nhËn ra vµ còng khã lµm cho mäi ng­êi thÊy ®­îc. Khu b¶o tån thiªn nhiªn Pï Huèng víi diÖn tÝch 50.274 ha ®Êt tù nhiªn, tr¶i dµi tíi 43 km theo h­íng T©y B¾c- §«ng Nam vµ réng 20-23km theo h­íng §«ng B¾c - T©y Nam. §Êt cã rõng chiÕm ®Õn 90%, n»m ë ®é cao tõ 200 - 1600m lµ phÇn th­îng l­u n¬i sinh thuû, gi÷ n­íc cho nhiÒu s«ng suèi: NËm Quang, NËm G­¬m, Huæi Bo, Huæi Khi, Huæi N©y ë phÝa B¾c vµ NËm Líp, NËm Chao, NËm Ngµn, NËm Chon, Huæi KÝt, Huæi U«n ë phÝa Nam.

Khu b¶o tån còng lµ khu phßng hé ®Çu nguån s«ng C¶ vµ s«ng HiÕu. Khu vùc nói cao cña Pï Huèng lµ bøc tranh lµm gi¶m luång giã l¹nh (giã mïa §«ng B¾c) vµ ng¨n giã kh« nãng tõ phÝa T©y Nam. Nh÷ng ®Æc tr­ng tù nhiªn vèn cã nµy ®· ®em ®Õn cho vïng nhiÒu lîi thÕ vÒ m«i tr­êng: lµ nguån sinh thuû, n¬i duy tr× khÝ hËu, ng¨n chÆn nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc: giã b·o, lò lôt, cung cÊp n­íc cho vïng thÊp, duy tr× mäi ho¹t ®éng cña c­ d©n vµ canh t¸c n«ng nghiÖp. §a d¹ng sinh vËt nãi chung vµ ®a d¹ng thùc vËt nãi riªng ®ang ®­îc rÊt nhiÒu nhµ khoa häc sinh häc quan t©m ®Õn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y.

ChÝnh v× vËy viÖc sö dông hîp lý vµ b¶o vÖ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn, b¶o vÖ rõng, b¶o vÖ c¸c nguån gen phong phó vµ ®a d¹ng ®· trë thµnh mét vÊn ®Ò cÊp thiÕt trong c«ng cuéc ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n­íc. §Ó cã thÓ x¸c ®Þnh nguån gen c©y cã Ých mét c¸ch chÝnh x¸c th× c«ng viÖc x©y dùng danh lôc c¸c loµi chÝnh x¸c. Trªn c¬ së b¶n danh môc chóng ta ph¶i tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng vÒ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 nguån gen c©y cã Ých vµ møc ®é nguy cÊp cña chóng ®Ó ®Þnh h­íng cho viÖc ­u tiªn b¶o tån. ë ®©y cã nh÷ng loµi c©y gç quÝ hiÕm ®­îc ghi vµo S¸ch ®á cã gÆp t¹i khu B¶o tån thiªn nhiªn Pï Huèng cã gi¸ trÞ ®Æc biÖt cÇn ®­îc quan t©m b¶o vÖ lµ: Kim giao, Sa méc dÇu, P¬ mu, SÕn mËt, Giæi th¬m.

HiÖn t¹i ë ®©y vÉn cßn gÆp nhiÒu c©y gç lín cã ®­êng kÝnh tõ 80-100cm mµ ®iÒu nµy kh«ng cã ®­îc ë nhiÒu v­ên Quèc gia còng nh­ khu b¶o tån kh¸c trªn c¶ n­íc. Vèn tµi nguyªn c©y gç víi tr÷ l­îng kh¸, céng víi sù hiÖn diÖn cña c¸c loµi c©y gç cã gi¸ trÞ, quÝ hiÕm trªn lµ ­u thÕ ®¸ng ®­îc quan t©m cña Khu BTTN Pï Huèng. Nh÷ng ­u thÕ nµy còng chøa ®ùng nhiÒu nguy c¬ tiÒm Èn vÒ n¹n khai th¸c gç tr¸i phÐp. VÊn ®Ò ng¨n chÆn, b¶o vÖ gi÷ cho ®­îc hiÖn tr¹ng vµ ®Æc biÖt lµ nh÷ng loµi gç quÝ hiÕm nãi trªn lµ c«ng viÖc rÊt khã kh¨n, nh­ng nh÷ng loµi gç quÝ hiÕm hiÖn cã t¹i ®©y mÊt ®i lµ nh÷ng tæn thÊt lín, khã cã kh¶ n¨ng phôc håi l¹i.

Kho tµng thùc vËt thiªn nhiªn phong phó vÒ thµnh phÇn loµi, nhiÒu loµi quÝ hiÕm, chøa ®ùng nhiÒu loµi c©y gç cã gi¸ trÞ lµ n¬i b¶o tån vèn gen thùc vËt v« cïng quÝ gi¸. NhiÒu vÊn ®Ò vÒ b¶o tån vµ khai th¸c sö dông ®Ó ®¹t hiÖu qu¶ cao hiÖn t¹i ch­a râ rµng nh­ng nÕu ®­îc b¶o tån th× trong t­¬ng lai khi ®iÒu kiÖn khoa häc x· héi cho phÐp nã sÏ ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao phôc vô sù ph¸t triÓn kinh tÕ trong t­¬ng lai. §©y còng lµ n¬i ®ang cßn nhiÒu bÝ Èn cña tù nhiªn vÒ thµnh phÇn khu hÖ thùc vËt, ®éng vËt nã sÏ lµ ®Þa bµn tèt cho c¸c nghiªn cøu khoa häc. §­¬ng nhiªn mét diÖn tÝch lín ®Êt ®ai cã ®é cao tõ 200-1600m chia c¾t nhiÒu, nhiÒu khe, thung lòng, cã c¶ ®Þa h×nh nói ®Êt, nói ®¸ v«i vµ nhiÒu s«ng suèi th¸c ghÒnh víi nhiÒu kiÓu th¶m thùc vËt vµ sù phong phó cña c¸c nhãm thùc vËt, ®Æc biÖt lµ th¶m vµ hÖ thùc vËt ¸ nhiÖt ®íi ®· ®em l¹i tÝnh hÊp dÉn vÒ c¶nh quan thiªn nhiªn ®èi víi du kh¸c du lÞch ®Æc biÖt lµ du lÞch sinh th¸i c¶nh quan rÊt lý thó vµ hÊp dÉn.