Luận văn đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân tại Việt Nam của Phạm Thị Linh

Đầu tư công và đầu tư tư nhân là hai thành phần quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. 70 trang · Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh · 2016.

• Tác giả: Phạm Thị Linh
• Người hướng dẫn: GS. James Riedel
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân Tại Việt Nam: Bổ Trợ Hay Chèn Lấn Và Các Hàm Ý Chính Sách
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh chính sách
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về đầu tư
• 2.2. Đầu tư công
• 2.3. Đầu tư của khu vực tư nhân
• 2.4. Cơ chế tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân Tại Việt Nam

Đầu tư công và đầu tư tư nhân là hai thành phần quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Đầu tư công thường được xem là động lực chính cho sự phát triển kinh tế, trong khi đầu tư tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và tăng trưởng bền vững. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp.

1.1. Đầu Tư Công Là Gì Và Vai Trò Của Nó Trong Kinh Tế

Đầu tư công được định nghĩa là các khoản đầu tư từ ngân sách nhà nước nhằm phát triển cơ sở hạ tầng và cung cấp dịch vụ công. Vai trò của đầu tư công trong nền kinh tế Việt Nam là rất quan trọng, đặc biệt trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho đầu tư tư nhân.

1.2. Đầu Tư Tư Nhân Tại Việt Nam Thực Trạng Và Thách Thức

Đầu tư tư nhân tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh không công bằng từ đầu tư công và các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp nhà nước. Điều này dẫn đến tình trạng chèn lấn và hạn chế khả năng phát triển của khu vực tư nhân.

II. Vấn Đề Chèn Lấn Trong Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân

Tình trạng chèn lấn giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy đầu tư công có thể làm giảm động lực đầu tư của khu vực tư nhân, dẫn đến sự giảm sút trong hoạt động kinh doanh và lợi nhuận.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Tình Trạng Chèn Lấn

Nguyên nhân chính của tình trạng chèn lấn là do chính phủ đầu tư vào các lĩnh vực cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân, gây áp lực lên nguồn vốn và làm tăng chi phí vay mượn cho doanh nghiệp tư nhân.

2.2. Hệ Quả Của Tình Trạng Chèn Lấn Đến Kinh Tế

Hệ quả của tình trạng chèn lấn không chỉ ảnh hưởng đến đầu tư tư nhân mà còn làm giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, dẫn đến sự giảm sút trong tăng trưởng kinh tế và tạo ra nhiều vấn đề xã hội.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân

Để đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân, nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp này giúp xác định rõ mối quan hệ giữa hai loại hình đầu tư và các yếu tố ảnh hưởng đến chúng.

3.1. Phương Pháp Định Tính Trong Nghiên Cứu

Phương pháp định tính được sử dụng để phân tích các yếu tố tác động đến đầu tư công và đầu tư tư nhân, từ đó đưa ra những nhận định và khuyến nghị chính sách phù hợp.

3.2. Phương Pháp Định Lượng Mô Hình VECM

Mô hình hiệu chỉnh vector (VECM) được áp dụng để ước lượng tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân, giúp xác định mối quan hệ nhân quả giữa các biến số trong nghiên cứu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Đầu Tư Công Đến Đầu Tư Tư Nhân

Kết quả nghiên cứu cho thấy đầu tư công có tác động chèn lấn rõ rệt đến đầu tư tư nhân. Các số liệu thống kê cho thấy đầu tư tư nhân giảm sút trong bối cảnh đầu tư công gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực cạnh tranh.

4.1. Phân Tích Kết Quả Định Lượng

Kết quả từ mô hình VECM cho thấy mối quan hệ chèn lấn giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân, với các hệ số tác động cho thấy sự giảm sút trong đầu tư tư nhân khi đầu tư công tăng.

4.2. Phân Tích Tình Huống Chính Sách

Phân tích các tình huống chính sách cho thấy cần có sự điều chỉnh trong chính sách đầu tư công để giảm thiểu tác động chèn lấn và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư tư nhân phát triển.

V. Kết Luận Và Khuyến Nghị Chính Sách Đầu Tư

Nghiên cứu kết luận rằng đầu tư công cần được điều chỉnh để không làm chèn lấn đầu tư tư nhân. Các khuyến nghị chính sách bao gồm việc giảm quy mô đầu tư công và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư tư nhân.

5.1. Khuyến Nghị Về Chính Sách Đầu Tư Công

Cần giảm quy mô đầu tư công trong các lĩnh vực cạnh tranh với tư nhân và tập trung vào các lĩnh vực cần thiết cho phát triển kinh tế bền vững.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Đầu Tư Tư Nhân

Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư tư nhân, tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng và hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân trong việc tiếp cận nguồn vốn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2015, nợ công của Việt Nam chạm mức 61,3% GDP và thâm hụt ngân sách mở rộng tới xấp xỉ 7% GDP theo tính toán của các tổ chức kinh tế. Cùng thời điểm đó, làn sóng giải thể và ngừng hoạt động quét qua khu vực doanh nghiệp nội địa với hơn 80.000 doanh nghiệp rời khỏi thị trường, trong đó đại đa số là các doanh nghiệp dân doanh quy mô vốn nhỏ dưới 10 tỷ đồng. Thực trạng này đặt ra một vấn đề nghiên cứu cốt lõi: liệu nguồn vốn đầu tư công khổng lồ của Nhà nước đang đóng vai trò bổ trợ hay chèn lấn hoạt động đầu tư của khu vực tư nhân?

Mục tiêu cụ thể của luận văn là lượng hóa chiều hướng và cường độ tác động của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân, nhận diện các kênh dẫn truyền tác động chèn lấn và đề xuất các giải pháp chính sách vĩ mô nhằm tối ưu hóa hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ nền kinh tế Việt Nam với chuỗi dữ liệu thứ cấp theo quý trải dài từ Quý 3 năm 2004 đến Quý 4 năm 2015.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi làm rõ bức tranh cơ cấu vốn: khu vực công chiếm dụng tới 38% đến 40% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng hiệu quả sử dụng vốn lại kém hơn khu vực tư nhân gấp hơn hai lần. Điển hình trong giai đoạn 2006 - 2010, khu vực nhà nước cần tới 9,7 đơn vị vốn để tạo ra 1 đơn vị sản lượng tăng thêm, trong khi khu vực tư nhân chỉ cần 4,0 đơn vị vốn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp các cơ quan quản lý tái cấu trúc đầu tư công và tái lập môi trường cạnh tranh bình đẳng cho khu vực tư nhân phát triển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết trọng cầu của John Maynard Keynes kết hợp với lý thuyết gia tốc đầu tư của Dale Jorgenson và mô hình điều chỉnh linh hoạt của Blejer và Khan. Mô hình tiếp cận từ giả định trữ lượng vốn tư nhân kỳ vọng là một hàm đồng biến với sản lượng kỳ vọng của nền kinh tế, đồng thời tốc độ điều chỉnh vốn thực tế chịu tác động trực tiếp từ đầu tư công và các biến số môi trường vĩ mô.

Khung phân tích vận dụng 5 khái niệm trọng tâm:

• Đầu tư công: Nguồn vốn tích lũy tài sản từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng đầu tư phát triển do Nhà nước bảo lãnh và vốn đầu tư của các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước.
• Đầu tư tư nhân: Toàn bộ nguồn lực vốn tích lũy của khu vực kinh tế ngoài nhà nước và hộ gia đình trong nước, loại trừ khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
• Tác động chèn lấn: Hiện tượng chi tiêu hoặc đầu tư của khu vực công làm giảm quy mô đầu tư của khu vực tư nhân thông qua cạnh tranh vốn, nâng cao chi phí sử dụng vốn hoặc chiếm dụng cơ hội thị trường.
• Tác động bổ trợ: Hiệu ứng đầu tư công vào cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội giúp giảm chi phí sản xuất, mở rộng thị trường và nâng cao tỷ suất sinh lời của vốn tư nhân.
• Sự bất định vĩ mô: Mức độ dao động không chắc chắn của môi trường kinh tế tổng thể, được đo lường thông qua phương sai có điều kiện của các chỉ số lạm phát, tăng trưởng sản lượng và tỷ giá hối đoái thực.

Phương trình hồi quy tổng quát xác định đầu tư tư nhân là hàm số phụ thuộc vào sản lượng GDP thực kỳ vọng, đầu tư công thực tế, lãi suất cho vay thực, tỷ lệ tín dụng nội địa trên GDP và chỉ số bất định vĩ mô được trích xuất từ mô hình GARCH(1,1).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu chuỗi thời gian thứ cấp thu thập từ Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Bộ Tài chính. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 46 quan sát chuỗi thời gian theo quý liên tục từ Quý 3/2004 đến Quý 4/2015. Phương pháp chọn mẫu thu thập toàn bộ dữ liệu quý sẵn có nhằm đảm bảo tính liên tục, phản ánh trọn vẹn các chu kỳ biến động kinh tế vĩ mô và giai đoạn thực thi chương trình tái cơ cấu kinh tế 2011 - 2015.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller chỉ ra tất cả các chuỗi biến số đều không dừng ở bậc gốc nhưng đạt tính dừng ở sai phân bậc 1, tức mang tích hợp I(1). Kiểm định đồng liên kết Johansen với độ trễ tối ưu bằng 4 theo tiêu chuẩn thông tin Akaike xác định sự tồn tại của ít nhất 2 vector đồng liên kết dài hạn. Do đó, mô hình hiệu chỉnh vector là phương pháp tối ưu nhất để ước lượng đồng thời mối quan hệ cân bằng dài hạn và các tương tác động ngắn hạn. Nghiên cứu sử dụng hàm phản ứng đẩy trong khoảng thời gian 10 kỳ (tương đương 2,5 năm) kết hợp kiểm định nhân quả Granger để nhận diện chính xác phản ứng của đầu tư tư nhân trước các cú sốc chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình định lượng và hàm phản ứng đẩy mang lại các phát hiện cốt lõi với độ tin cậy thống kê cao:

• Tác động chèn lấn rõ nét và gia tăng theo thời gian: Cứ 1% tăng lên của vốn đầu tư công làm giảm ngay 0,4921% đầu tư tư nhân sau 6 tháng; tiếp tục giảm 0,672% sau 1 năm; và suy giảm mạnh tới 1,431% sau 2,5 năm (10 quý). Hệ số suy giảm vượt mức 1 cho thấy đầu tư công gia tăng làm giảm tổng mức đầu tư toàn xã hội.
• Hiệu ứng gia tốc mạnh mẽ từ tăng trưởng sản lượng: Mỗi 1% tăng trưởng GDP thực giúp gia tăng 1,6349% đầu tư tư nhân sau 6 tháng và tăng vọt lên 3,6904% sau 2,5 năm, khẳng định quy mô tổng cầu là động lực then chốt thúc đẩy vốn tư nhân mở rộng.
• Sự méo mó của kênh tín dụng và thị trường vốn: Cú sốc tăng 1 điểm phần trăm tỷ lệ tín dụng trên GDP lại làm giảm 0,055% đầu tư tư nhân sau 6 tháng và giảm 0,0976% sau 2,5 năm. Hiện tượng này phản ánh thực trạng nguồn tín dụng tăng thêm chủ yếu bị hút vào khu vực doanh nghiệp nhà nước và nghĩa vụ mua trái phiếu chính phủ trị giá hơn 256.223 tỷ đồng năm 2015 của các ngân hàng thương mại, khiến dòng vốn chảy vào khu vực tư nhân bị nghẽn lại.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối quan hệ giữa các biến số kinh tế vĩ mô có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường của hàm phản ứng đẩy, thể hiện rõ quỹ đạo dốc xuống kéo dài của đầu tư tư nhân trước cú sốc gia tăng đầu tư công trong 10 kỳ phân tích. Bên cạnh đó, bảng tổng hợp so sánh hệ số ICOR giữa hai khu vực kinh tế làm nổi bật sự chênh lệch hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia.

Kết quả thực nghiệm tìm thấy tác động chèn lấn hoàn toàn tương đồng với kết luận của một nghiên cứu kinh tế vĩ mô tại Việt Nam năm 2010 khi chỉ ra 1% đầu tư công làm giảm 0,48% đầu tư tư nhân trong dài hạn. Cơ chế chèn lấn diễn ra trên 3 khía cạnh cụ thể:

• Chèn lấn hoạt động: Nhà nước trực tiếp đầu tư và kinh doanh trong các ngành thương mại mà tư nhân vận hành hiệu quả như thép, xơ sợi, phân bón và bất động sản.
• Chèn lấn nguồn vốn: Nhu cầu bù đắp thâm hụt ngân sách qua phát hành trái phiếu khối lượng lớn (234.067 tỷ đồng năm 2014 và 256.223 tỷ đồng năm 2015) đẩy lãi suất thực lên cao và hút cạn nguồn thanh khoản của hệ thống ngân hàng.
• Chèn lấn cơ hội: Các doanh nghiệp nhà nước nhận được sự bảo lãnh tín dụng chỉ định, ưu đãi đất đai và tiếp cận các dự án nhóm A dù hiệu quả tài chính rất thấp. Báo cáo năm 2014 ghi nhận 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước lỗ lũy kế trên 24.000 tỷ đồng, tiêu biểu như dự án Xơ sợi Đình Vũ lỗ hơn 1.700 tỷ đồng hay dự án Gang thép Thái Nguyên đội vốn từ 3.800 tỷ lên 8.100 tỷ đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu định lượng và bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, các khuyến nghị chính sách cụ thể bao gồm:

• Tái cấu trúc và cắt giảm quy mô đầu tư công: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Bộ Tài chính cần thiết lập lộ trình giảm dần tỷ trọng đầu tư công từ mức 38% - 40% xuống dưới 30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2016 - 2020. Cơ quan quản lý nhà nước phải kiên quyết rút lui khỏi các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, dịch vụ và thương mại, chỉ tập trung ngân sách vào xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông trọng điểm, y tế, giáo dục và nghiên cứu khoa học cơ bản.
• Đẩy mạnh cổ phần hóa và xóa bỏ ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước: Ủy ban Quản lý vốn nhà nước và các bộ ngành liên quan cần đẩy nhanh tiến độ thoái vốn thực chất tại 130 doanh nghiệp nhà nước tồn đọng; chấm dứt hoàn toàn cơ chế bảo lãnh vay vốn thương mại, chỉ định thầu dự án và các gói bù lỗ kéo dài, bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng theo tiêu chuẩn các hiệp định thương mại thế hệ mới.
• Nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước và kiểm soát kỷ luật tài khóa: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần từng bước dỡ bỏ các can thiệp hành chính về trần lãi suất, hạn chế quy định buộc các tổ chức tín dụng phải phân bổ vốn mua trái phiếu chính phủ. Chính phủ cần thắt chặt kỷ luật chi ngân sách, kiểm soát mức thâm hụt xuống dưới 5% GDP và giữ trần nợ công dưới 65% GDP trong giai đoạn 2016 - 2018.
• Hoàn thiện thể chế phát triển thị trường vốn dài hạn cho khu vực tư nhân: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính cần hoàn thiện khung pháp lý phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư tư nhân, giúp doanh nghiệp nội địa nâng quy mô vốn bình quân từ 30 tỷ đồng lên 60 tỷ đồng trong vòng 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước): Sử dụng làm tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn, điều hành chính sách tài khóa gắn liền với chính sách tiền tệ và đánh giá tác động lan tỏa của các gói đầu tư quốc gia.
• Các nhà nghiên cứu kinh tế và giảng viên đại học: Vận dụng khung lý thuyết gia tốc đầu tư kết hợp mô hình kinh tế lượng VECM và phương pháp đo lường bất định vĩ mô bằng GARCH(1,1) làm tài liệu nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu về kinh tế công.
• Hiệp hội doanh nghiệp và lãnh đạo khối doanh nghiệp tư nhân: Tham khảo để nắm bắt chu kỳ chính sách vĩ mô, dự báo biến động cung tiền tín dụng và xây dựng chiến lược phân bổ nguồn vốn kinh doanh dài hạn thích ứng với môi trường cạnh tranh.
• Các tổ chức tài chính quốc tế và quỹ đầu tư (WB, IMF, ADB): Sử dụng dữ liệu thực nghiệm để phân tích hiệu quả sử dụng vốn của Việt Nam, phục vụ công tác thẩm định các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và ra quyết định tài trợ dự án phát triển.

Câu hỏi thường gặp

• Luận văn chứng minh đầu tư công gây tác động chèn lấn đầu tư tư nhân tại Việt Nam như thế nào?
  Thông qua mô hình VECM giai đoạn 2004 - 2015, nghiên cứu lượng hóa chính xác rằng cứ 1% tăng lên của đầu tư công sẽ làm giảm 0,4921% đầu tư tư nhân sau 6 tháng và giảm tới 1,431% sau 2,5 năm. Hiện tượng chèn lấn xảy ra mạnh mẽ trên cả ba kênh: cạnh tranh thị trường sản phẩm, hút cạn nguồn vốn tín dụng ngân hàng và chiếm dụng các ưu đãi thể chế.

• Tại sao tỷ lệ tín dụng trên GDP tăng lại tác động ngược chiều đến đầu tư tư nhân trong mô hình?
  Trong giai đoạn nghiên cứu, tăng trưởng tín dụng không phân bổ đồng đều cho khu vực tư nhân mà tập trung ưu tiên cho khối doanh nghiệp nhà nước và phục vụ phát hành trái phiếu chính phủ (chiếm hơn 85% danh mục của các ngân hàng thương mại). Hơn 80% doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ vẫn gặp rào cản lớn khi tiếp cận vốn vay ngân hàng.

• Sự khác biệt về hiệu quả sử dụng vốn giữa khu vực nhà nước và tư nhân được thể hiện qua con số nào?
  Dữ liệu thống kê giai đoạn 2006 - 2010 chỉ ra khu vực tư nhân chỉ cần 4,0 đơn vị vốn để tạo ra 1 đơn vị sản lượng tăng thêm, trong khi khu vực nhà nước cần tới 9,7 đơn vị vốn. Đầu tư công vào các ngành thương mại gây lãng phí nguồn lực gấp hơn hai lần so với hiệu quả sinh lời của khu vực dân doanh.

• Các dự án đầu tư công kém hiệu quả đã gây ra những tổn thất cụ thể nào cho nền kinh tế?
  Thực trạng ghi nhận 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước lỗ lũy kế trên 24.000 tỷ đồng vào năm 2014. Hàng loạt dự án quy mô lớn bị đình trệ hoặc thua lỗ nặng nề như Nhà máy Xơ sợi Đình Vũ (lỗ hơn 1.700 tỷ đồng), Đạm Ninh Bình (lỗ hơn 2.000 tỷ đồng) và Gang thép Thái Nguyên đội vốn lên 8.100 tỷ đồng, làm gia tăng thâm hụt ngân sách tới 7% GDP.

• Ưu thế của phương pháp VECM và hàm phản ứng đẩy trong luận văn là gì?
  Mô hình VECM xử lý tối ưu các chuỗi biến số dừng ở sai phân bậc 1 có đồng liên kết dài hạn giữa 46 quý quan sát. Hàm phản ứng đẩy cho phép theo dõi liên tục quỹ đạo tác động tức thời và phản ứng lan truyền tích lũy của đầu tư tư nhân trong suốt 10 kỳ phân tích (tương đương 2,5 năm).

Kết luận

• Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định đầu tư công chèn lấn mạnh mẽ đầu tư tư nhân tại Việt Nam giai đoạn 2004 - 2015, với mức giảm 1,431% đầu tư tư nhân cho mỗi 1% đầu tư công tăng sau 2,5 năm.
• Hiệu quả đầu tư của khu vực nhà nước thấp hơn khu vực tư nhân gấp hơn hai lần (hệ số vốn 9,7 so với 4,0), dẫn đến thất thoát và lãng phí nguồn lực quốc gia.
• Ba cơ chế chèn lấn cốt lõi được nhận diện gồm chèn lấn hoạt động kinh doanh trực tiếp, chèn lấn nguồn vốn vay qua hệ thống ngân hàng và chèn lấn cơ hội tiếp cận tài nguyên.
• Tăng trưởng GDP thực đóng vai trò là xung lực thúc đẩy đầu tư tư nhân mạnh nhất thông qua cơ chế gia tốc, với mức tăng 3,6904% sau 10 kỳ quan sát.
• Cắt giảm quy mô đầu tư công xuống dưới 30% tổng vốn xã hội, đẩy mạnh cổ phần hóa thực chất và nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước là những giải pháp then chốt.

Đóng góp chính của luận văn là việc xây dựng mô hình kinh tế lượng chuẩn mực dựa trên dữ liệu quý để lượng hóa chính xác hiệu ứng chèn lấn đầu tư tại Việt Nam. Lộ trình cải cách cần ưu tiên tái lập kỷ luật tài khóa và tái cơ cấu ngân hàng trong giai đoạn 2016 - 2018, tiến tới hoàn thiện thể chế thị trường vốn giai đoạn 2018 - 2020.

Hãy tham khảo và tải toàn văn luận văn thạc sĩ chính sách công để tiếp cận hệ thống dữ liệu kinh tế vĩ mô chi tiết cùng mô hình ước lượng định lượng chuyên sâu cho công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu 7 Trần Kim Vân, (07/01/2016), “Nhìn lại công tác phát hành Trái phiếu Chính phủ năm 2015: Những thách thức trong năm 2016” đăng trên mof.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Nội dung của chương này nhằm giới thiệu khái quát về bối cảnh chính sách, cho thấy tính cấp thiết phải nghiên cứu đề tài. Từ đó, xác định câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu, phạm vi và phương pháp nghiên cứu phù hợp. Cơ sở lý thuyết Chương 2 trình bày tóm tắt các khái niệm có liên quan về đầu tư, đầu tư công, đầu tư tư nhân.

Chương này cũng chỉ ra cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân, các phương pháp và kết quả nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và tại Việt Nam. Qua đó giúp xây dựng nền tảng lý thuyết cho việc đánh giá tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân ở các phần sau của bài nghiên cứu. Tổng quan nền kinh tế và đánh giá hoạt động đầu của Việt Nam Mô tả và phân tích về nền kinh tế vĩ mô Việt Nam, các chính sách quan trọng, các vấn đề bất cập có liên quan trong giai đoạn gần đây. Chương này cũng đi sâu phân tích diễn biến của đầu tư công và đầu tư tư nhân về mọi mặt từ quy mô, chất lượng, nguồn lực, đánh giá ý nghĩa của những biến động và tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân qua các phân tích định tính.

Đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân Chương 4 sẽ xây dựng mô hình định lượng dựa trên lý thuyết gia tốc đầu tư, sử dụng phương pháp VECM đánh giá tác động của đầu tư công tới đầu tư tư nhân và ảnh hưởng của các nhân tố có liên quan khác tới đầu tư tư nhân thông qua các hàm phản ứng đẩy. Kết luận và kiến nghị Trên cơ sở các nghiên cứu thực nghiệm ở chương 2, phân tích ở chương 3, kết quả đo lường tác động ở chương 4, nghiên cứu đưa ra kết luận và một số kiến nghị chính sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Tổng quan về đầu tư Theo Sachs và Larrain (1993)16 đầu tư được định nghĩa một cách tổng quát là “phần sản lượng được tích luỹ để tăng năng lực sản xuất trong thời kỳ sau của nền kinh tế”.

Sản lượng đến từ cả khu vực sản xuất trong nước và nhập khẩu từ nước ngoài. Nó bao gồm những sản phẩm hữu hình như nhà cửa, máy móc thiết bị… và các sản phẩm vô hình như phát minh, sáng chế…. Hiện nay, theo cách hiểu thông thường, “đầu tư” là việc bỏ vốn, tài sản (có thể là hữu hình như tiền bạc, đất đai…. hoặc vô hình như phát minh, sáng chế….) để thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm thu về lợi ích trong tương lai (Vũ Tuấn Anh, 2011).

Trong kinh tế học vĩ mô, đặc biệt là khi nhắc đến các mô hình tăng trưởng, “đầu tư” được hiểu là yếu tố “vốn tư bản”, dùng để mua máy móc hay nhà xưởng, là một thành phần trong hàm sản xuất giúp tăng năng suất lao động và sản lượng cho nền kinh tế. Như vậy các hoạt động “đầu tư” không đi vào khu vực sản xuất, không tạo ra giá trị vật chất sẽ không được coi là yếu tố đầu tư theo khái niệm của kinh tế vĩ mô17. Đầu tư công Lý thuyết kinh tế học khu vực công định nghĩa đầu tư công là hoạt động đầu tư nhằm tạo năng lực sản xuất và cung ứng hàng hoá công cộng như trường học, bệnh viện, an ninh quốc phòng…. hay bản chất của đầu tư công chính là một cách thức biểu hiện can thiệp của nhà nước nhằm sửa chữa thất bại thị trường18.

Vì vậy mục tiêu của hoạt động đầu tư công là hướng tới giải quyết các bất cập mà bản thân nền kinh tế, thị trường không thể tự giải quyết. Đầu tư công không theo đuổi các lợi ích kinh tế đơn thuần. Luật Đầu tư công của Việt Nam (2014) đưa ra định nghĩa rằng đầu tư công bao gồm “các hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế- xã hội”. Tuy nhiên trên thực tế, đầu tư công hay còn được gọi là đầu tư Chính phủ hiện nay được hiểu một cách khá phổ biến và đơn giản là các khoản đầu tư xuất phát từ nguồn vốn của khu 16 Sach và Larrain, 1993, “Macroeconomics in Global Economy”, dẫn từ Bùi Trinh và Bùi Bá Cường “Một số vấn đề về vốn và đầu tư” đăng trên gso.

17 Nguyên lý kinh tế học, Chương 12 – Tiết kiệm, đầu tư và hệ thống tài chính. 18 Thất bại thị trường gồm có 4 vấn đề: bất cân xứng thông tin, hàng hoá công, ngoại tác và bất bình đẳng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 vực Nhà nước, bao gồm: vốn ngân sách, vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển, và vốn được sử dụng đầu tư vào các DNNN hoặc các khoản vốn khác do nhà nước quản lý. Đầu tư của khu vực tư nhân Theo nghĩa hẹp, đầu tư tư nhân là các hoạt động sử dụng nguồn lực hiện có để làm tăng thêm tài sản vật chất như máy móc thiết bị, tăng vốn con người như chất lượng nguồn nhân lực… đưa vào quá trình hoạt động sản xuất, thương mại… để làm tăng của cải trong tương lai của các cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp không thuộc sở hữu nhà nước và khu vực nước ngoài.

Đầu tư tư nhân hiểu theo nghĩa rộng có thể bao gồm cả chủ thể là các khu vực đầu tư nước ngoài, bộ phận đóng góp đáng kể vào GDP. Khái niệm đầu tư của khu vực tư nhân trong nghiên cứu được sử dụng theo nghĩa hẹp. Qua các định nghĩa trên cho thấy sự khác biệt cơ bản giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân nằm ở hai yếu tố: nguồn lực và mục tiêu của hoạt động đầu tư. Thay vì nguồn vốn đầu tư đến từ ngân sách quốc gia, nguồn lực “chung” của nền kinh tế và phục vụ cho lợi ích chung của xã hội, đầu tư tư nhân do tư nhân tự bỏ vốn “riêng” và thông thường chỉ đơn thuần hướng đến mục tiêu lợi nhuận.

Phân biệt hai phạm trù đầu tư công và đầu tư tư nhân về mặt lý thuyết sẽ giúp nghiên cứu nhìn nhận và đánh giá đúng đắn hơn các hoạt động đầu tư trong thực tế. Cơ chế tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân Các học thuyết kinh tế chỉ ra rằng đầu tư công có thể gây ra cả tác động bổ trợ và chèn lấn đối với đầu tư tư nhân. Về nguyên tắc để tăng đầu tư công cần phải có tiền. Vì vậy, Chính phủ sẽ phải tăng nguồn thu ngân sách thông qua tăng thuế, phí hoặc vay nợ bằng cách phát hành trái phiếu.

Theo lý thuyết trọng cầu của Keynes (1936)19, nếu Chính phủ lựa chọn chính sách tăng thuế để tăng đầu tư công sẽ làm giảm thu nhập khả dụng của nền kinh tế, giảm chi tiêu của hộ gia đình từ đó làm giảm lợi nhuận của các doanh nghiệp. Ngoài ra, thuế và phí tăng cũng trực tiếp làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp vì nó được tính vào chi phí. Vì vậy, trong dài 19 Keynes, 1936 “General Theory on Employment, Interest and Money”. Hàm thu nhập khả dụng: Yd = Y – T Hàm chi tiêu hộ gia đình: C = Co + MPC.

( Y – T) Hàm tổng cầu: Y = C + I + G + NX LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 hạn doanh nghiệp có thể phải thu hẹp quy mô. Khi sản lượng và lợi nhuận đều sụt giảm, các nhà đầu tư không còn động lực tăng thêm vốn, vì vậy đầu tư tư nhân sẽ giảm. Mặt khác, nếu Chính phủ phát hành trái phiếu để đầu tư, cầu về vốn tăng. Trong điều kiện nguồn cung vốn không tăng tương ứng, lãi suất thị trường sẽ tăng20.

Vì vậy các doanh nghiệp hoặc không còn khả năng tiếp cận vốn hoặc sẽ phải chịu chi phí vốn cao hơn. Hoạt động kinh doanh bị gián đoạn và lợi nhuận biên sụt giảm. Các nhà đầu tư tư nhân mất đi động lực đầu tư, thậm chí có thể phải thu hẹp sản xuất. Nếu đầu tư công còn được thực hiện trong các lĩnh vực, ngành cạnh tranh trực tiếp với khu vực kinh tế tư nhân, tác động chèn lấn về cơ hội và hoạt động của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân sẽ lớn hơn nữa.

Bên cạnh đó, đầu tư công cũng có thể tạo ra tác động bổ trợ đối với đầu tư tư nhân khi thực hiện đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng hiệu quả như đường sá, bến cảng, sân bay, hệ thống giáo dục, y tế, khoa học cơ bản…Sự phát triển của điều kiện cơ sở hạ tầng và nguồn lực con người giúp cải thiện điều kiện hoạt động và môi trường kinh doanh, tăng năng suất và lợi nhuận biên của khu vực đầu tư tư nhân và toàn nền kinh tế, thu hút và khuyến khích các nhà đầu tư mở rộng hoạt động, thúc đẩy phát triển kinh tế21. Tóm lại, các lý thuyết đơn thuần đều chỉ ra tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân trên cả hai phương diện bổ trợ và chèn lấn. Vì vậy đầu tư công thực tế bổ trợ hay chèn lấn đầu tư tư nhân vẫn còn là một bài toán thực nghiệm. Đánh giá tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân 2.

Khung phân tích lý thuyết Lý thuyết về cơ chế tác động ở trên đã chỉ ra đầu tư công có thể tác động đến đầu tư tư nhân thông qua chi phí sử dụng vốn (lãi suất, hoặc thuế phí). Tuy nhiên, cũng như nhiều quốc gia khác, nền kinh tế Việt Nam hiện nay vẫn nằm trong nhóm các quốc gia đang phát triển và mức độ phát triển của thị trường tài chính chưa cao, lãi suất chưa tự do hoàn toàn mà vẫn chịu sự kiểm soát của các các chính sách điều hành vĩ mô, vì vậy đo lường tác động của đầu tư công đến đầu tư tư nhân qua kênh chi phí vốn là chưa đủ thuyết phục. Nghiên cứu lựa chọn sử dụng sản lượng là yếu tố phản ánh sự biến động của đầu tư trong nền kinh tế dựa trên lập luận của lý thuyết gia tốc đầu tư được xây dựng bởi Jorgenson và Keynes (1967).