Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THEO BỘ CHUẨN PHÁT TRIỂN TRẺ EM NĂM TUỔI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.Trên thế giới Lịch sử nghiên cứu về đánh giá lĩnh vực thể chất của trẻ em trên thế giới được một số nhà nghiên cứu quan tâm tìm hiểu với những kết quả tiêu biểu như nhà tâm lí học người Pháp Alfred Binet cùng một đồng nghiệp tên là T.Simon đã xây dựng một loạt các bài tập để kiểm tra một cách có hệ thống các kĩ năng vận động, từ vựng, giải quyết vấn đề và rất nhiều các quá trình suy luận ở mức độ cao khác. Công cụ này có thể xác định các dạng khả năng trí tuệ riêng biệt của từng trẻ ở nhiều độ tuổi khác nhau từ 3-15 tuổi.
Đó chính là thang đo lường trí tuệ Binet – Simon mà ngày nay còn sử dụng trong nghiên cứu tâm lí trẻ em. Trắc nghiệm này được tiêu chuẩn hóa đều tiên không chỉ về sự thống nhất hóa các bài tập và cách thức thực hiện mà cả việc đánh giá các tài liệu thu được (Nguyễn Thị Kim Anh, 2015) Nhóm tác giả xây dựng trắc nghiệm Denver là William K.Pranken Burg, Josian B.Doss và Alma W.Fandal thuộc trung tâm Y học Denver (Colorado Hoa Kỳ). Tên đầy đủ của test Den ver là Denver Developmental Screening Test (viết tắt là DDST). Trắc nghiệm Denver còn được gọi là rắc nghiệm đánh giá sự phát triển tâm lí – vận động cho trẻ nhỏ.
Trắc nghiệm này được áp dụng lần đầu tiên vào năm 1967, được tiêu chuẩn hóa trên 20 quốc gia. Trắc nghiệm Denver kiểm tra khả năng của trẻ trên 4 lĩnh vực cơ bản: cá nhân – xã hội, vận động tinh, ngôn ngữ và vận động thô. Các chỉ số của các lĩnh vực theo trục hoành và đường tuổi biểu hiện theo trục tung. Nếu trẻ không làm được các chỉ số bên trái đường tuổi của mình có nghĩa là trẻ có dấu hiệu chậm phát triển (Nguyễn Thị Kim Anh, 2015).
Trắc nghiệm Bayley-III là một trong những công cụ đánh giá toàn diện nhất về sự phát triển của trẻ 1-42 tháng tuổi ở Hoa kỳ hiện nay. Trắc nghiệm bao gồm 5 thang đo, đánh giá sự phát triển của trẻ về 5 phương diện: Nhận thức, ngôn ngữ, vận 8 động, cảm xúc-xã hội, và hành vi thích ứng. Trắc nghiệm Bayley-III hiện được sử dụng với mục đích phát hiện sớm và hỗ trợ lập kế hoạch can thiệp đối với những trẻ chậm phát triển. Bộ trắc nghiệm đã được dịch, chuẩn hóa và sử dụng ở nhiều quốc gia như Nga, Hà Lan, Czech, Malaysia (http:// ngocentre.vn/ pipermail/ disabilityvn/ attachments/ 20130619/98657422/ attachment.
Bộ chuẩn học tập và phát triển trẻ em của Mỹ được xem xét và ban hành vào năm 2005. Những chuẩn này thể hiện các mục tiêu cho sự phát triển của trẻ mà phản ánh cách nhìn nhận, đánh giá và được đề nghị thực hiện của phần lớn người dân, tổ chức và cộng đồng trong tiểu bang Washington. Bộ chuẩn nhấn mạnh rằng việc học của trẻ nhỏ là đa chiều; đó là bởi vì trẻ lớn lên về cả về thể lực, tình cảm, kĩ năng xã hội, ngôn ngữ, nhận thức … cùng một lúc, tất cả các mặt của việc học rất quan trọng. Nội dung của bộ chuẩn được chia thành năm lĩnh vực: - Phát triển thể lực, sức khỏe và vận động: Lĩnh vực này đề cấp đến sức khỏe thể lực và khả năng tham gia các hoạt động hàng ngày của trẻ.
- Phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội - Phương pháp tiếp cận việc học - Nhận thức và kiến thức chung - Ngôn ngữ, khả năng đọc viết và giao tiếp Trong đó yếu tố về thể lực, sức khỏe và vận động phát triển được xem là yếu tố quyết định toàn bộ hoạt động học tập của trẻ và là nền tảng cho hoạt động sống và sức sống của con người. Vì thể chất và vận động là yếu tố quan trọng chi phối việc phát triển trí tuệ của trẻ, có ảnh hưởng nhất định đến các mặt, các lĩnh vực phát triển khác.Với mục đích của các chuẩn học tập và phát triển của Mỹ, lĩnh vực thể chất sức khỏe và phát triển vận động có 4 phần: phát triển vận động, phát triển thể chất, sức khỏe và chăm sóc; an toàn bản thân. Phát triển vận động có 3 phần khác nhau: các kỹ năng vận động thô, kỹ năng vận động tinh và kỹ năng cảm giác vận động. Kỹ năng vận động thô được thể hiện bởi những vận động của toàn bộ cơ thể hay phần lớn cơ thể và bao gồm các khả năng lộn vòng, đi, chạy, nhảy, bật, lò cò và leo trèo.
9 Các kỹ năng vận động tinh bao gồm các khả năng phối hợp các cơ nhỏ như cánh tay, bàn tay, các ngón tay và bao gồm việc cầm nắm, cắt với kéo, gài nút. Các kỹ năng vận động tinh đòi hỏi khả năng sử dụng các giác quan (thị giác, thính giác, khướu giác, vị giác, xúc giác) để chỉ ra các vận động. Một trong những mặt chính của phát triển vận động tinh là sự kết hợp tốt giữa tay và mắt. Kết hợp chúng với nhau, những kỹ năng này cung cấp nền tảng và năng lực hành vi trong loạt những khả năng của trẻ mầm non.
Tại Singapore, sự phát triển toàn diện của trẻ bao gồm sự phát triển và tăng trưởng về thể lực, cái mà có thể làm cho trẻ tăng sự khéo léo trong việc điều khiển và kéo dài sự vận động, các hoạt động của cơ thể. Từ tuổi ấu nhi, vốn dĩ trẻ đã ưa thích vận động, chơi và tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Ngay khi các kĩ năng vận động thô phát triển sẽ kéo theo sự phát triển của các vận động tinh, trẻ phải được dạy để điều khiển được cơ thể mình trước khi chúng phát triển các kĩ năng vận động tinh. Khi giáo viên có kế hoạch nâng cao các vận động tinh cho trẻ, trẻ sẽ trở nên tự tin hơn, giúp trẻ thích nghi trong việc học ở trường và trong cuộc sống sau này.
Thường là có sự kết hợp 3 phần trong kế hoạch phát triển kĩ năng vận động cho trẻ: Các kĩ năng vận động cơ bản (có sự di chuyển vị trí, không có sự di chuyển vị trí, vận động tinh và sự khéo léo); Phát triển các giác quan vận động; Sức khỏe thể lực. Sự hướng dẫn hoạt động các kĩ năng vận động trong những năm ở trường mầm non sẽ giúp trẻ trở nên tự tin và thích nghi về thể lực để có thể đáp ứng những nhu cầu cần thiết cho chúng trong cuộc sống sau này. Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi tại Singapore với 6 lĩnh vực: Biểu lộ thẩm mỹ và sáng tạo; Nhận thức về môi trường; Ngôn ngữ và chữ viết; Phát triển kỹ năng vận động; Số học; Nhận thức về bản thân và xã hội. Thang đo kiểm tra phát triển Kyoto hiện nay đang được sử dụng phổ biến trên toàn nước Nhật để đánh giá sự phát triển của trẻ em.
Đây là thang đo được Nhật hóa dựa trên ý tưởng thang kiểm tra phát triển ban đầu của nhà tâm lí học người Pháp Alfred Binet – người phát minh đầu tiên ra test kiểm tra trí thông minh. Kyoto đánh giá và kiểm tra sự phát triển của trẻ trên 3 lĩnh vực: tư thế 10 - vận động (P-M), nhận thức – thích ứng (C-A), ngôn ngữ - xã hội (L-S) (http:// www.vn/ danh-gia-tre-em-co-roi-loan-phat- trien-bang-thang-kyoto-13296. Các công trình nghiên cứu về công cụ theo dõi, đánh giá sự phát triển của trẻ em nói chung và sự phát triển thể chất của trẻ em nói riêng trên thế giới rất nhiều và tập trung vào các công cụ trắc nghiệm. Do xu thế dổi mới trong giáo dục, yêu cầu cải cách giáo dục mầm non, nhu cầu đánh giá hiệu ích đầu tư cho giáo dục mầm non, nhu cầu nghiên cứu, so sánh các mô thức giáo dục mầm non và nhu cầu phát triển tối đa tiềm năng của trẻ mầm non mà trong những năm gần đây việc nghiên cứu công cụ theo dõi đánh giá trẻ em đang được sự quan tâm của các quốc gia trên thế giới.
Tại Việt Nam Lịch sử nghiên cứu về đánh giá sự phát triển trẻ em nói chung cũng như đánh giásự phát triển thể chất của trẻ em ở Việt Nam được một số nhà nghiên cứu quan tâm tìm hiểu với những nghiên cứu và ứng dụng một số trắc nghiệm tâm lý như công cụ hữu hiệu trong HĐ đánh giá sự phát triển trẻ em. Phân tích cụ thể, tại Việt Nam, Test Denver đã được áp dụng đầu tiên tại Khoa Thần kinh, bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội từ năm 1997 (gọi là test Denver I) (Lê Đức Hinh, 1989). Từ năm 2000, khoa Tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp tục nghiên cứu và chuẩn hóa thành trắc nghiệm Denver II từ đó đến nay đã có nhiều đơn vị khác trong nước tiếp tục triển khai thực hiện (khoa Nhi, 2004). Trắc nghiệm Denver không phải là loại trắc nghiệm đánh giá phát triển trí tuệ (test IQ), vì các trắc nghiệm đánh giá về trí tuệ chỉ được áp dụng cho trẻ từ 7 tuổi trở lên.
Mục đích chính của trắc nghiệm Denver II là nhằm đánh giá mức độ phát triển tâm lí - vận động ở trẻ nhỏ từ sơ sinh đến 6 tuổi và giúp phát hiện sớm những tình trạng chậm phát triển ngay từ giai đoạn 6 năm đầu đời từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời. Trắc nghiệm Denver còn được dùng để so sánh sự phát triển của trẻ ở các lĩnh vực trên với các trẻ khác ở cùng độ tuổi (Nguyễn Thị Kim Anh, 2014). 11 Bảng kết quả đánh giá Tình hình phát triển tâm - vận động của trẻ em từ 0-6 tuổi ở các tỉnh, Việt Nam theo test Denver do phòng tâm lý – Viện nghiên cứu trẻ em trước tuổi đi học, thuộc Viện khoa học giáo dục thực hiện. Trong những năm 1972-1975, bác sĩ Vũ Thị Chín và các cộng sự ở phòng nghiên cứu Ủy ban bảo vệ bà mẹ và trẻ em Trung ương đã nghiên cứu thang Brunet-Lezin để đánh giá sự phát triển tâm vận động của trẻ từ 1 tháng đến 3 tuổi.
sau đó, bà và các cộng sự của Trung tâm N-T lại nghiên cứu sử dụng thang này với trẻ 2,5 tuổi – 5 tuổi trong những năm 1990. Năm 1995 tác giả Nguyễn Thị Hồng Nga đã nghiên cứu thành công đề tài “Bộ trắc nghiệm đo lường mức độ sẵn sàng đi học của trẻ 6 tuổi vào lớp 1”. Năm 2002 tác giả Tạ Thị Ngọc Thanh bảo vệ luận án Tiến sĩ với đề tài “Xây dựng trắc nghiệm đánh giá sự phát triển tâm lí của trẻ cuối độ tuổi nhà trẻ (Test TBT)”.