Nghiên Cứu Đánh Giá Ô Nhiễm Kim Loại Nặng (As, Cd, Pb) Trong Đất, Nước Và Rau Tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu đánh giá hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng as cd pb trong đất nước và rau tại một số, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trương Công Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Cự
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Hiện Trạng Ô Nhiễm Kim Loại Nặng (As, Cd, Pb) Trong Đất, Nước Và Rau Tại Một Số Vùng Chuyên Canh Rau Khu Vực Ven Đô Thành Phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới và Việt Nam
• 1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới
• 1.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình sản xuất rau của thành phố Thái Nguyên
• 1.5. Nghiên cứu về ô nhiễm kim loại nặng
• 1.5.1. Nghiên cứu về kim loại nặng trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu ô nhiễm KLN ở Việt Nam
• 1.5.3. Một số nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường các vùng trồng rau
• 1.5.4. Một số quy định chung để sản xuất rau an toàn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, tổng hợp và phân tích tài liệu thứ cấp
• 2.2.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.2.3. Phương pháp lấy mẫu đất, nước và rau
• 2.2.4. Phương pháp phân tích mẫu đất
• 2.2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm và hiện trạng sản xuất rau tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 3.1.2. Hiện trạng sản xuất rau tại khu vực nghiên cứu
• 3.2. Một số tính chất lý, hóa học của mẫu đất tại 2 vùng chuyên canh rau của thành phố Thái Nguyên
• 3.2.1. Kết quả phân tích thành phần cơ giới, độ chua của đất (pH KCl), CHC và dung tích trao đổi catrion của đất
• 3.2.2. Hàm lượng N, P, K tổng số trong đất nghiên cứu
• 3.2.3. Hàm lượng N, P, K dễ tiêu trong đất nghiên cứu
• 3.2.4. Hàm lượng Cd, Pb, As tổng số trong đất nghiên cứu
• 3.3. Một số chỉ tiêu chất lượng nước ở Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.3.1. Giá trị pH của nước tưới ở Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.3.2. Hàm lượng Pb trong nước tưới rau ở khu vực Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.3.3. Hàm lượng Cd trong nước tưới ở khu vực Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.3.4. Hàm lượng As trong nước tưới ở khu vực Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.4. Hàm lượng kim loại nặng trong rau tại khu vực Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.4.1. Hàm lượng Pb trong rau tại khu vực Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.4.2. Hàm lượng Cd trong rau tại khu vực Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.4.3. Hàm lượng As trong rau ở Túc Duyên và Quang Vinh
• 3.5. Sự tương quan giữa hàm lượng kim loại nặng trong nước, đất và rau
• 3.6. Một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động của ô nhiễm kim loại nặng trong rau
• 3.6.1. Giải pháp về quản lý, chính sách
• 3.6.2. Các giải pháp kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1. Tài liệu tiếng Việt
• 2. Tài liệu tiếng Anh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Tại Thái Nguyên

Ô nhiễm kim loại nặng trong đất và rau là một vấn đề nghiêm trọng tại Thái Nguyên. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng, đặc biệt là As, Cd, Pb, trong đất và rau tại các vùng chuyên canh. Việc hiểu rõ về tình hình ô nhiễm sẽ giúp đưa ra các biện pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Tình Hình Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Tại Thái Nguyên

Thái Nguyên là một trong những khu vực có mức độ ô nhiễm kim loại nặng cao do hoạt động sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy hàm lượng kim loại nặng trong đất và rau vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

1.2. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Kim Loại Nặng

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm kim loại nặng bao gồm việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới không đảm bảo chất lượng. Nguồn nước từ sông Cầu cũng bị ô nhiễm do chất thải công nghiệp và sinh hoạt.

II. Phương Pháp Đánh Giá Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Trong Đất

Để đánh giá ô nhiễm kim loại nặng trong đất, nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu đất. Các mẫu được thu thập từ các vùng chuyên canh rau tại Thái Nguyên để xác định hàm lượng kim loại nặng.

2.1. Phương Pháp Lấy Mẫu Đất

Mẫu đất được lấy từ các khu vực trồng rau khác nhau, đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực nghiên cứu. Các mẫu được phân tích để xác định hàm lượng As, Cd, Pb.

2.2. Phân Tích Hàm Lượng Kim Loại Nặng

Hàm lượng kim loại nặng trong mẫu đất được phân tích bằng các phương pháp hóa học hiện đại, đảm bảo độ chính xác và tin cậy của kết quả.

III. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Trong Rau

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng kim loại nặng trong rau tại Thái Nguyên cũng cao hơn mức cho phép. Điều này đặt ra mối lo ngại về an toàn thực phẩm và sức khỏe người tiêu dùng.

3.1. Hàm Lượng Kim Loại Nặng Trong Rau

Các mẫu rau được phân tích cho thấy hàm lượng As, Cd, Pb vượt mức cho phép, đặc biệt là rau ăn lá. Điều này có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho người tiêu dùng.

3.2. Tác Động Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Ô nhiễm kim loại nặng trong rau có thể dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, bệnh thận và các vấn đề về thần kinh. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Trong Sản Xuất Rau

Để giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng trong sản xuất rau, cần áp dụng các biện pháp quản lý và kỹ thuật hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng rau mà còn bảo vệ môi trường.

4.1. Biện Pháp Quản Lý Nước Tưới

Cần kiểm soát chất lượng nước tưới, tránh sử dụng nước thải không đảm bảo. Việc sử dụng nước sạch từ sông Cầu và các nguồn nước khác là rất quan trọng.

4.2. Sử Dụng Phân Bón Hữu Cơ

Khuyến khích nông dân sử dụng phân bón hữu cơ thay vì phân bón hóa học để giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng trong đất và rau.

V. Kết Luận Về Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Tại Thái Nguyên

Ô nhiễm kim loại nặng trong đất và rau tại Thái Nguyên là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Việc đánh giá hiện trạng và áp dụng các biện pháp khắc phục là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Ô Nhiễm Kim Loại Nặng

Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm kim loại nặng, từ đó đề xuất các giải pháp hiệu quả hơn trong việc bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc sản xuất rau an toàn, đồng thời tăng cường công tác quản lý môi trường để giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thái Nguyên là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của vùng trung du và miền núi phía Bắc với diện tích tự nhiên 189,7 km² cùng quy mô dân số trên 330.000 người. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, nhu cầu tiêu thụ rau xanh tại chỗ tăng mạnh, đạt sản lượng từ 400 đến 500 tấn mỗi năm từ các vành đai chuyên canh. Phường Túc Duyên với 48,56 ha đất trồng rau và phường Quang Vinh là hai vùng sản xuất nông sản trọng điểm cung cấp cho toàn đô thị. Tuy nhiên, tập quán canh tác thâm canh cao độ phụ thuộc vào hóa chất nông nghiệp cùng tác động từ nước thải công nghiệp và sinh hoạt đổ vào sông Cầu – nguồn cung cấp tới 70% lượng nước tưới – đang tạo ra nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của luận văn là đánh giá mức độ tích lũy các kim loại nặng độc hại gồm Asen (As), Cadimi (Cd) và Chì (Pb) trong đất, nước và nông sản. Mục tiêu cụ thể là xác định tính chất lý hóa thổ nhưỡng, đo lường nồng độ kim loại nặng trong môi trường canh tác và ba loại rau chủ lực (rau muống, cải bắp, cải xanh), từ đó đề xuất giải pháp kiểm soát ô nhiễm. Nghiên cứu thực địa được tiến hành trong giai đoạn 2013 - 2014 tại hai vùng chuyên canh ven đô. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ sức khỏe cho hơn 330.000 cư dân đô thị, cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch vùng rau an toàn theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tích lũy và chuyển hóa sinh học của kim loại nặng trong hệ sinh thái nông nghiệp Đất - Nước - Cây trồng, kết hợp mô hình đánh giá rủi ro sức khỏe qua chuỗi thức ăn. Các kim loại nặng như Chì, Cadimi và Asen là những nguyên tố bền vững, không bị phân hủy sinh học, có khả năng tồn lưu lâu dài trong đất và thẩm thấu qua rễ thực vật. Khung phân tích làm rõ 4 khái niệm khoa học trọng tâm: hệ số tích lũy sinh học (Bioaccumulation Factor), hàm lượng kim loại nặng di động (dễ tiêu), ngưỡng nồng độ giới hạn tối đa cho phép trong đất nông nghiệp theo QCVN 03:2008/BTNMT và chất lượng nước tưới tiêu theo QCVN 39:2011/BTNMT. Ngoài ra, nghiên cứu đối chiếu các chỉ tiêu an toàn thực phẩm đối với rau tươi theo quy định hiện hành của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp điều tra khảo sát xã hội học và phân tích thực nghiệm trong phòng thí nghiệm từ tháng 9/2013 đến tháng 4/2014:

• Cỡ mẫu điều tra tập quán canh tác gồm 60 hộ nông dân tại hai phường Túc Duyên và Quang Vinh vụ Đông Xuân 2013 - 2014.
• Phương pháp lấy mẫu đất tuân thủ TCVN 367:1999, sử dụng kỹ thuật lấy mẫu 5 điểm theo đường chéo góc ở tầng canh tác mặt sâu 0 - 20 cm, trộn đều chia tư để thu thập 15 mẫu đất đại diện (10 mẫu tại Túc Duyên, 5 mẫu tại Quang Vinh).
• Phương pháp lấy mẫu nước tưới gồm 10 mẫu tại các kênh mương và ao chứa qua 3 đợt quan trắc định kỳ theo QCVN 39:2011/BTNMT.
• Phương pháp lấy mẫu thực vật gồm 30 mẫu rau tươi thuộc 3 chủng loại phổ biến (rau muống, cải bắp, cải xanh), phân tách riêng phần ăn được (thân, lá) và phần gốc rễ.

Mẫu đất được phân hủy bằng hỗn hợp cường thủy (HCl và HNO3 theo tỷ lệ thể tích 3:1) để xác định kim loại tổng số, và chiết bằng dung dịch HCl 0,1M để phân tích dạng di động. Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) được lựa chọn nhờ độ nhạy vượt trội, giới hạn phát hiện thấp và độ lặp lại cao, bảo đảm độ chính xác khi xác định nồng độ vi lượng của As, Cd và Pb. Số liệu được phân tích thống kê toán học bằng phần mềm Excel 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 100% hộ dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật với liều lượng vượt từ 1,5 đến 2,0 lần so với khuyến cáo, tần suất phun từ 3 đến 18 lần mỗi vụ. Có 85% số hộ vi phạm thời gian cách ly phân bón hóa học, thu hoạch chỉ sau 3 đến 10 ngày sau bón đạm. Lượng đạm bón cho rau muống lên tới 328 kg/ha, cao hơn 218% so với quy trình chuẩn 150 kg/ha.

Hàm lượng Chì tổng số trong đất canh tác vẫn nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 03:2008/BTNMT (dưới 70 mg/kg), nhưng hàm lượng Cadimi và Asen tại các vùng trũng tiếp nhận nước thải cục bộ đã tiến sát ngưỡng cảnh báo. Nguồn nước tưới lấy từ ao tù và rãnh thoát nước dân sinh có hàm lượng kim loại nặng cao hơn từ 1,2 đến 2,5 lần so với nguồn nước cấp trực tiếp từ sông Cầu. Khả năng tích lũy kim loại nặng phân hóa rõ rệt: rau muống tích tụ Chì và Cadimi cao nhất, kế đến là cải xanh và thấp nhất là bắp cải; hàm lượng kim loại nặng đo được ở bộ phận rễ cao gấp từ 3 đến 6 lần so với thân lá ăn được.

Thảo luận kết quả

Sự tích lũy kim loại nặng trong đất và rau ven đô Thái Nguyên bắt nguồn trực tiếp từ nguồn nước mặt sông Cầu bị tác động bởi hoạt động khai thác khoáng sản thượng nguồn, kết hợp thói quen sử dụng 30% nước thải sinh hoạt và nước ao tù để tưới. Việc bón thừa phân đạm và phân lân chứa tạp chất làm giảm độ pH của đất (gây chua hóa), từ đó giải phóng các ion kim loại nặng sang dạng linh động, thúc đẩy rễ cây hấp thụ nhanh chóng. Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại vùng ven đô Hà Nội và Bắc Ninh, hiện trạng ô nhiễm tại Thái Nguyên mang tính chất cục bộ, tập trung mạnh tại các khu vực canh tác gần kênh dẫn nước thải.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch tích lũy giữa các bộ phận cây trồng và bảng ma trận tương quan Pearson giữa nồng độ kim loại trong đất, nước và rau. Biểu đồ biến thiên nồng độ theo mùa chỉ ra rằng hàm lượng kim loại nặng trong nước tưới đạt giá trị cao nhất vào mùa khô do lưu lượng dòng chảy suy giảm, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kiểm soát nghiêm ngặt nguồn nước trước khi đưa vào tưới tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát ô nhiễm và thúc đẩy sản xuất rau an toàn bền vững, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Quy hoạch phân vùng chuyên canh an toàn: Ủy ban nhân dân thành phố Thái Nguyên cần thiết lập hành lang đệm cách ly tối thiểu từ 100 đến 200 m giữa các cánh đồng rau với các tuyến quốc lộ và cơ sở sản xuất công nghiệp. Đặt mục tiêu 100% diện tích canh tác tại Túc Duyên và Quang Vinh đạt chuẩn an toàn thổ nhưỡng trong giai đoạn 2015 - 2020.
• Kiểm soát và xử lý nguồn nước tưới tiêu: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên phối hợp với cơ quan thủy lợi cấm triệt để việc dẫn nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý vào ruộng rau; nâng cấp hệ thống trạm bơm nước sạch từ sông Cầu và hồ Núi Cốc, giảm tỷ lệ mẫu nước tưới vượt chuẩn về mức 0% trước năm 2018.
• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nông nghiệp: Chi cục Bảo vệ thực vật tổ chức đào tạo chương trình IPM cho toàn bộ 60 tổ nhóm sản xuất tại địa phương; cắt giảm 50% lượng phân đạm bón thừa, tăng cường sử dụng phân hữu cơ vi sinh ủ hoai và bắt buộc 100% hộ dân tuân thủ thời gian cách ly thuốc từ 7 đến 14 ngày trước thu hoạch.
• Ứng dụng công nghệ xử lý đất và chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Trung tâm Khuyến nông hướng dẫn nông dân bón vôi nông nghiệp để nâng độ pH, cố định kim loại tự do trong đất; luân canh các giống rau ít mẫn cảm với kim loại nặng tại các khu đất có nguy cơ cao, giảm từ 30% đến 40% hàm lượng kim loại di động sau 3 năm triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho bốn nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Sở Tài nguyên và Môi trường có thể sử dụng dữ liệu từ 15 điểm đo đất và 10 điểm đo nước để xây dựng bản đồ cảnh báo ô nhiễm, phục vụ cấp mã số vùng trồng rau an toàn VietGAP.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Đề tài cung cấp quy trình nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS, xử lý mẫu đất và thực vật, là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu về độc học sinh thái và khoa học môi trường.
• Hợp tác xã và nông hộ sản xuất rau ven đô: Ban quản trị hợp tác xã có thể áp dụng trực tiếp các hướng dẫn kỹ thuật để điều chỉnh định mức phân bón (giảm từ 328 kg/ha xuống 150 kg/ha đối với rau muống) và giám sát thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật.
• Doanh nghiệp thu mua, phân phối thực phẩm sạch: Các đơn vị kiểm nghiệm và thu mua nông sản có cơ sở dữ liệu để đánh giá mức độ rủi ro tồn dư kim loại nặng theo từng loại rau, từ đó tối ưu hóa quy trình kiểm soát chất lượng đầu vào.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là nguyên nhân chính khiến nước tưới rau tại Thái Nguyên có nguy cơ nhiễm kim loại nặng?
Nguồn nước tưới chịu tác động từ nước thải khai thác khoáng sản thượng nguồn sông Cầu và khoảng 30% lượng nước tưới lấy từ ao tù, rãnh thoát nước sinh hoạt. Điều này khiến nồng độ Chì và Cadimi trong một số kênh mương cao gấp 1,2 đến 2,5 lần so với ngưỡng quy định của QCVN 39:2011/BTNMT.

Câu hỏi 2: Trong các loại rau nghiên cứu, loại rau nào có mức độ tích lũy kim loại nặng cao nhất?
Rau muống có mức tích lũy kim loại nặng cao nhất, đặc biệt là Chì và Cadimi, cao hơn rõ rệt so với cải xanh và bắp cải. Nguyên nhân do rau muống có sinh khối phát triển nhanh, bộ rễ chùm hấp thu mạnh các dưỡng chất và tạp chất hòa tan trong môi trường bùn nước.

Câu hỏi 3: Bộ phận nào của cây rau tích tụ nhiều kim loại nặng nhất?
Kết quả phân tích thực nghiệm khẳng định rễ cây là bộ phận tích lũy kim loại nặng cao nhất, nồng độ đo được cao gấp từ 3 đến 6 lần so với thân và lá ăn được. Điều này cho thấy cơ chế cản trở tự nhiên của rễ giúp hạn chế một phần độc chất chuyển vị lên ngọn.

Câu hỏi 4: Thói quen bón phân của nông dân tác động như thế nào đến sự tích lũy kim loại nặng?
Việc 85% hộ dân bón thừa phân đạm với liều lượng 328 kg/ha cho rau muống làm tăng độ chua của đất (giảm pH). Môi trường đất chua làm tăng tính hòa tan và độ linh động của các hợp chất chứa Asen và Cadimi, khiến cây rau hấp thụ kim loại dễ dàng hơn.

Câu hỏi 5: Phương pháp phân tích quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) có ưu điểm gì trong đề tài?
Phương pháp AAS kết hợp phân hủy cường thủy mang lại độ chính xác cao với giới hạn phát hiện dưới 0,001 mg/l. Phương pháp này cho phép định lượng độc lập cả dạng tổng số và dạng di động của As, Cd, Pb trong 15 mẫu đất và 30 mẫu rau thực tế.

Kết luận

Nghiên cứu đã đánh giá toàn diện hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng trong đất, nước và rau tại vùng ven đô thành phố Thái Nguyên:

• Khảo sát thực trạng chỉ ra 100% hộ dân phun thuốc bảo vệ thực vật vượt khuyến cáo và 85% hộ vi phạm thời gian cách ly phân bón.
• Đo đạc chính xác nồng độ Asen, Cadimi và Chì tại 15 mẫu đất và 10 điểm nước, ghi nhận rủi ro ô nhiễm cục bộ từ 30% nguồn nước thải đô thị.
• Xác định quy luật tích lũy kim loại nặng mạnh nhất ở rau muống và hàm lượng kim loại trong rễ cao gấp 3 đến 6 lần phần thân lá.
• Đóng góp bộ dữ liệu phân tích AAS chuẩn xác phục vụ công tác giám sát môi trường và quản lý an toàn thực phẩm.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, quản lý và xử lý đất đồng bộ hướng tới mục tiêu hoàn thành vùng rau an toàn giai đoạn 2015 - 2020.

Chính quyền địa phương và các hộ nông dân cần nhanh chóng liên kết triển khai quy trình VietGAP, kiểm soát nghiêm ngặt nguồn nước tưới nhằm bảo vệ sức khỏe cho hơn 330.000 người tiêu dùng và xây dựng nền nông nghiệp đô thị bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới Rau là những cơ quan của cây thân thảo được sử dụng làm thực phẩm như rễ, rễ củ, thân củ, thân, chồi non, lá, hoa, quả.

Rau được chia làm hai nhóm chính: nhóm quả và nhóm sinh dưỡng. Nhóm quả có phần sử dụng được là quả và hạt gồm họ cà chua (cà chua, cà tím, ớt rau… ), họ đậu (đậu hà lan, đậu đũa… ), họ bầu bí (bí đao, mướp, bầu, bí ngô, dưa chuột… ). Nhóm sinh dưỡng gồm rau ăn củ và rễ (khoai tây, cà rốt, su hào… ), họ cải (cải trắng, cải bắp, súp lơ…), họ hành (hành, hẹ, tỏi…), rau thơm (quế, húng, thìa là…). Đây là các thực phẩm cần thiết không thể thiếu, là nguồn cung cấp chủ yếu khoáng chất và vitamin, góp phần cân bằng dinh dưỡng trong bữa ăn hàng ngày của con người.

Đồng thời rau là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của nhiều nước trên thế giới. Vì vậy rau được coi là loại cây trồng chủ lực trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp ở nhiều quốc gia. Trên thế giới rau là loại cây được trồng từ lâu đời. Người Hy Lạp.

Ai Cập cổ đại đã biết trồng rau và sử dụng rau bắp cải như một nguồn thực phẩm. Tất cả các loại cây trồng đều bắt nguồn từ loại hoang dại. Những đặc tính sinh học và nông học của chúng đã được hình thành trong quá trình tiến hoá và sự chọn lọc của con người khi canh tác. Dựa trên các dữ kiện về thực vật học, địa lý học, khảo cổ học, lịch sử học và nghiên cứu về các tập đoàn giống rau khác nhau, viện sĩ N.

Vavilop đã phân ra 8 trung tâm khởi nguyên phần lớn các loại rau trồng như sau: - Trung tâm Trung Quốc: bao gồm miền núi miền trung và bắc Trung Quốc và vùng đồng bằng. Đây là nơi phát sinh của củ cải trắng nhiệt đới, cải bắc thảo, cải trắng, cải xanh, dưa leo trái to, cà pháo, hành lá, khổ qua, mướp. - Trung tâm Ấn Độ: gồm phần lớn Ấn Độ, Myanmar và Bangladesh. Đây là vùng khởi nguyên của cà tím, dưa chuột, mướp khía, xà lách.

Trong trung tâm này cũng bao gồm bán đảo Trung Ấn và các quần đảo ngoài khơi biển đông như Philippines, Sumatra, Malaysia. Đây là quê hương của gừng, bí đao, các loại khoai củ. - Trung tâm Trung Á: gồm vùng Đông Bắc Ân Độ, Afghanistan, Pakistan và vùng Trung Á Liên bang Nga. Đây là trung tâm khởi nguyên của dưa vàn, hành tây, tỏi, bó xôi, củ cải rađi, cà rốt vàng, đậu Hà Lan.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trung tâm Cận Đông: gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và một phần Liên bang Nga, đây là quê hương của bí đỏ, dưa leo, cà rốt, ngò tây. - Trung tâm Địa Trung Hải: gồm các nước ở bờ biển Địa Trung Hải và châu Phi. Nơi đây là trung tâm phát sinh của cải bắp, cải bông, củ cải đỏ, ngò tây, củ cải trắng, hành tây, tỏi, cần tây. - Trung tâm Etiopia: là trung tâm nguyên thủy của hành lá, đậu Hà Lan và các đậu ăn trái.

- Trung tâm Trung Mỹ và nam Mêhico: là quê hương của, su su, ớt cay, ớt ngọt, cà chua, bắp, khoai lang. - Trung tâm Nam Mỹ: gồm các nước như Peru, Equador, Bolivia là quê hương của khoai tây, cà chua, ớt, bí đỏ, cà. Những đặc tính đầu tiên của các dạng cây trồng đã thay đổi dưới ảnh hưởng của sự tuyển lựa nhân tạo và điều kiện khí hậu, đất đai nơi trồng. Ảnh hưởng lớn nhất là sự thay đổi về kích thước, hình dạng, phẩm chất và năng suất của các bộ phận sử dụng làm thực phẩm.

Tuy nhiên điều kiện khí hậu của vùng khởi nguyên đã để lại dấu ấn không thể xoá nhoà trong sự sinh trưởng, phát triển, tính chống chịu môi trường và nhiều đặc tính sinh học khác của cây. Ví dụ: cà chua, ớt, cà tím và các cây trồng khác có nguồn gốc nhiệt đới cho đến nay vẫn không có khả năng chống chịu được băng giá; dưa hấu hoang dại có nguồn gốc ở vùng sa mạc phi Châu và Nam Châu Á, các giống trồng hiện nay cũng thể hiện khả năng chịu đựng khô hạn và nhu cầu cường độ ánh sáng cao; dưa leo có nguồn gốc từ các rừng ẩm ướt Ấn Độ nên cây trồng dù hàng năm đã canh tác trong điều kiện khí hậu, đất đai khác nhau vẫn cần ẩm độ cao và điều kiện ánh sáng tương đối yếu. Từ năm 2000 trở lại đây diện tích trồng rau trên thế giới tăng bình quân mỗi năm trên 600.000 ha, sản lượng rau cũng tăng dần qua các năm. Theo FAO, 2006 [43]: Năm 2000 diện tích rau trên thế giới là 14.956 ha thì đến năm 2005 diện tích tăng lên 18.909 ha, sản lượng tăng từ 218.847 tấn lên đến 249.

Rau được dùng kết hợp với các loại hoa quả thực phẩm rất tốt cho sức khoẻ do có chứa các loại vitamin, các chất chống ôxi hoá tự nhiên, có khả năng chống lại một số bệnh như ung thư. Do vậy nhu cầu tiêu thụ rau quả ngày càng tăng, 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người dân Nhật Bản tiêu thụ rau quả nhiều hơn người dân của bất cứ quốc gia nào trên thế giới, mỗi năm Nhật Bản tiêu thụ 17 triệu tấn rau các loại, bình quân mỗi người tiêu thụ 100 kg/năm. Xu hướng hiện nay là sự tiêu thụ ngày càng nhiều các loại rau tự nhiên và các loại rau có lợi cho sức khoẻ. Trung bình trên thế giới mỗi người tiêu thụ 154 - 172g/ngày [43].

Theo dự báo của Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) do tác động của các yếu tố như sự thay đổi cơ cấu dân số, thị hiếu tiêu dùng và thu nhập dân cư, tiêu thụ nhiều loại rau sẽ tăng mạnh trong giai đoạn 2005 - 2010, đặc biệt là rau ăn lá. Việc tiêu thụ rau diếp và các loại rau ăn lá khác tăng 22 - 23%, trong khi mức tiêu thụ khoai tây và các loại rau ăn củ chỉ tăng 7 - 8 %. Giá trị sản xuất rau ở một số nước trên thế giới Theo “Ngành công nghiệp rau ở các nước nhiệt đới Châu Á” của các tác giả Greg I. Johnson, Katinka Weinberger, Mei-huey Wu cho thấy: Việt Nam là nước đứng thứ 3 trong việc sản xuất rau trên thế giới sau Trung Quốc và Ấn Độ.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau ở Việt Nam Việt Nam có lịch sử trồng rau rất lâu đời. Từ đời Hùng Vương, bầu bí đã được trồng trong các vườn rau gia đình. Theo sổ sách ghi chép, rau được nhập vào nước ta từ thời nhà Lý (thế kỷ thứ 10). Năm 1721-1783 Lê Quí Đôn đã tiến hành tổng kết các vùng phân bố rau.

Trước đây giống rau có ít, được gọi là "rau ta" như rau muống, rau cải, rau đay, rau dền,. Từ đầu thế kỷ XX, cùng với sự mở mang đô thị ngành trồng rau cũng được phát triển. Nhiều giống rau quí, dinh dưỡng cao được du nhập trong thời Pháp thuộc được gọi là "rau tây" như cải bắp, su hào, cải bông, hành tây, tỏi, cà rốt, cà chua,. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngoài ra một số giống rau nhập từ Trung Quốc được gọi là "cải tàu" như cải tàu cuốn, cải bắc thảo, cải bẹ,.

Ngày nay qua chọn lọc và thuần hoá lâu đời nước ta đã có nhiều giống trồng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu từng vùng riêng biệt, nông dân đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm khá phong phú trong lĩnh vực thuần hoá, chọn và để giống các loại rau. Việt Nam trải dài trên 15 vĩ độ từ vĩ tuyến 8o đến vĩ tuyến 23o, với các vùng sinh thái nông nghiệp tương đối đa dạng từ nhiệt đới-ôn đới/cận nhiệt đới ở miền Bắc sang khí hậu nhiệt đới ở miền Nam. Việt Nam có điều kiện tự nhiên và khí hậu phù hợp để phát triển nhiều loại rau quả. Ở Việt Nam, bốn mùa đều có thể trồng rau xanh, mỗi mùa đều có cây trồng phù hợp.

Rau hàng năm có bí xanh, bí đỏ, dưa hấu, cà chua, đậu. Rau 2 năm có hành tây, cải bắp, cà rốt,. Cây thân thảo lâu năm có rau muống, măng tây, măng tre, .Ở xung quanh thành phố và các thị trấn, thị xã hình thành những vùng rau tập trung như vùng rau ngoại thành Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, vùng rau Đà Lạt,. Cho tới nay có khoảng 70 loài thực vật được sử dụng làm rau hoặc được chế biến thành rau.

Riêng rau trồng có khoảng hơn 30 loài trong đó có khoảng 15 loài là chủ lực, trong số này có hơn 80% là rau ăn lá. Diện tích rau tập trung ở 2 vùng chính là vùng đồng bằng Sông Hồng và vùng đồng bằng Nam Bộ. Trong các loại rau thì rau muống được trồng phổ biến nhất trên cả nước, tiếp đến là bắp cải được trồng nhiều ở miền Bắc. Đối với nông dân, rau là loại cây trồng cho thu nhập quan trọng cho nông hộ (Hồ Thanh Sơn và cs, 2005[29]).

Từ đầu thập kỷ 90, diện tích rau, hoa, quả của Việt Nam phát triển nhanh chóng và ngày càng có tính chuyên canh cao(Bảng 1. Tính đến năm 2005, tổng diện tích trồng rau các loại trên cả nước đạt 635,8 nghìn ha (gấp hơn 3 lần so với năm 1991), sản lượng đạt 9640,3 nghìn tấn. Đồng bằng sông Hồng là vùng sản xuất lớn nhất cả nước (chiếm 24,9% về diện tích và 29,6% sản lượng rau cả nước), tiếp đến là vùng đồng bằng sông Cửu Long (chiếm 25,9% về diện tích và 28,3% sản lượng rau cả nước). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Diện tích và sản lượng rau của Việt Nam từ năm 1991 đến 2005 Năm Diện tích (1000 ha) Sản lượng (1000 tấn) 1991 197,5 3213,4 1992 202,7 3304,7 1993 291,9 3483,5 1994 303,4 3793,6 1995 328,3 4155,4 1996 360,0 4706,9 1997 377,0 4969,9 1998 411,7 5236,6 1999 459,6 5792,2 2000 464,6 5732,1 2001 514,6 6777,6 2002 560,6 7485,0 2003 577,8 8183,8 2004 605,9 8876,8 2005 635,1 9640,3 (Nguồn: Tổng cục Thống kê 1991-2005) [39] Việt Nam có thể trồng được trên 120 loại rau có nguồn gốc nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới và cùng với các tiến bộ KHCN các loại rau trái vụ được sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và phục vụ chế biến xuất khẩu. Sản xuất rau có xu hướng ngày càng mở rộng về diện tích và sản lượng tăng đồng thuận.