MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, với chính sách mở cửa của Đảng và nhà nƣớc, đất nƣớc ta đang trên đà phát triển mạnh, đời sống xã hội ngày càng đƣợc nâng cao, nhu cầu về thực phẩm tăng nhanh, tăng mạnh cả về chất lƣợng và số lƣợng trong đó có nhu cầu về sữa.Trƣớc thực tế đó, cùng với sử dụng lợi thế sẵn có của ngành chăn nuôi nƣớc ta là: khai thác tối ƣu nguồn thức ăn, bãi chăn cũng nhƣ nguồn phụ phẩm công-nông nghiệp. Chúng ta cần đẩy mạnh phát triển ngành chăn nuôi đặc biệt là chăn nuôi bò sữa để đáp ứng nhu cầu về sữa. Chăn nuôi bò sữa là ngành sản suất hàng hóa mang lại nhiều lợi thế nhƣ tận dụng đƣợc đồng bằng, bãi chăn thả thự nhiên, tận dụng đƣợc nguồn phế phụ phẩm từ nông nghiệp và công nghiệp chế biến nhƣ rơm, rạ, bã bia. là những sản phẩm có giá trị dinh dƣỡng và giá trị hàng hóa cao là sữa đồng thời chăn nuôi bò sữa còn giúp giải quyết công ăn việc làm cho nhiều lao động.
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa của nƣớc ta, chƣa thích hợp với một số giống bò có nguồn gốc ôn đới. Đồng thời phƣơng thức chăn nuôi thƣờng phân tán ở các nông hộ và các trại nhỏ với điều kiện nuôi dƣỡng khác nhau, do đó thƣờng dẫn đến các chỉ tiêu sinh sản không ổn định nhƣ: tuổi động dục lần đầu cao, khoảng cách giữa 2 lứa đẻ dài,… Trƣớc tình hình trên, đặt ra cho chúng ta nhiệm vụ cấp thiết là phải làm thế nào để tăng khả năng sản xuất sữa của đàn bò cũng nhƣ tăng hiệu quả về kinh tế, phát huy vốn tiềm năng sinh học của đàn bò sữa, tăng nhanh, tăng mạnh về số lƣợng và chất lƣợng để đáp ứng nhu cầu về sản xuất và tiêu dùng. Để góp phần giả quyết những yêu cầu trên và đánh giá đƣợc thực trạng đàn bò sữa, từ đó có thể đƣa ra một số biện pháp nhằm cải thiện khả năng sinh sản của đàn bò sữa, tôi tiến hành thực hiện đề tài:“Đánh giá năng suất và chất lượng sữa của đàn bò sinh sản nuôi tại trang trại bò sữa số 1 – Thị Trấn Thống Nhất – Yên Định - Thanh Hóa”. Mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1.
Mục tiêu Đánh giá năng suất và chất lƣợng sữa của đàn bò sinh sản tại trang trại bò sữa Thống Nhất – Yên Định – Thanh Hóa. Yêu cầu cần đạt Xác định đƣợc các chỉ tiêu năng suất chất lƣợng sữa của đàn bò sữa. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Số liệu nghiên cứu là cơ sở bổ sung vào tài liệu tham khảo về năng suất sữa của bò sữa nuôi tại Thanh Hóa, đồng thời làm tài liệu nghiên cứu khoa học của sinh viên chuyên ngành chăn nuôi thú y.
Ý nghĩa thực tiễn Qua kết quả nghiên cứu về năng suất sữa của đàn bò sữa từ đó làm cơ sở để ngành chăn nuôi bò sữa trên cả nƣớc nói chung và các trang trại chăn nuôi bò sữa tại Thanh Hóa nói riêng có biện pháp, kế hoạch nhằm cải thiện khả năng sản xuất của đàn bò sữa từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế. 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.Cơ sở lí luận về quá trình tạo sữa của bò sữa.Đặc điểm hình thái và cấu tạo của bầu vú và tuyến sữa 2.1 Tuyến sữa Tuyến sữa (tuyến vú) là cơ quan sản xuất của bò sữa. Tham gia vào cấu tạo tuyến sữa có các mô tuyến và mô liên kết, ngoài ra còn có hệ cơ, mạch quản, lâm ba và thần kinh.
* Mô tuyến Mô tuyến gồm 2 phần chính là hệ thống tuyến bào và hệ thống ống dẫn. Đó là cơ quan tạo sữa duy nhất ở bò. Sự phát triển của tuyến có liên quan trực tiếp đến năng suất sữa. - Hệ thống tuyến bào Tuyến bào (nang tuyến, mô tuyến) là đơn vị chế tiết chủ yếu của tuyến sữa.
Tuyến bào có số lƣợng rất lớn, tuyến bào có dạng khối cầu, mặt trong đƣợc bao phủ bởi các tếbào biểu mô tuyến (tế bào tiết sữa). Đó là tập hợp một tầng thế bào thƣợng bì đơn, hình dạng tế bào thay đổi theo chu kì phân tiết sữa. Khi phân tiết mạnh, trong tế bào tích trữ nhiều dịch phân tiết. Tế bào có hƣớng hình trụ cao, đầu nhỏ hƣớng vào xoang tuyến bào.
Tế bào tuyến chứa nhiều hạt mỡ và protein có kích thƣớc khác nhau. Khi không phân tiết tế bào biểu mô tuyến thu hẹp lại.Chính giữa mỗi tuyến bào có một xoang, gọi là xoang tiết. Xoang này ăn thông với ống dẫn sữa nhỏ. Trong bầu vú, tuyến bào hợp lại với nhau thành từng chùm ngƣời ta gọi là chùm tuyến bào hoặc tiểu thùy.
Mỗi một phần tƣ bầu vú đƣợc tập hợp bởi nhiều chùm tuyến bào và biệt lập với nhau bởi ngăn màng treo giữa các mô liên kết khác, (Phùng Quốc Quảng và Nguyễn Xuân Trạch, 2002) [1]. - Hệ thống ống dẫn sữa và bể sữa: Hệ thống ống dẫn bao gồm hệ thống ống, phân nhánh theo kiểu cành cây bắt đầu là các ống dẫn sữa nhỏ xuất phát từ các xoang tiết của tuyến bào(còn gọi là các ống dẫn tuyến bào). Nhiều ống dẫn nhỏ tập trung lại thành một ống dẫn trung bình.Nhiều ống dẫn trung bình tập trung lại thành ống dẫn lớn nhiều ống dẫn lớn đổ về bể sữa. 3 Bể sữa đƣợc phân ra làm haiphần phần trên gọi là bể tuyến, phần dƣới gọi là bể đầu vú.
Cuối cùng của núm vú có cơ thắt đầu núm vú,cơ này ngăn cho sữa không tự chảy ra ngoài, (Phùng Quốc Quảng và Nguyễn Xuân Trạch, 2002) [1]. *Mô liên kết Mô liên kết của tuyến sữa đƣợc thực hiện chức năng định hình, bảo vệ cơ giới và sinh học. Chúng bao gồm các tổ chức sau: - Da: Da bao bọc bên ngoài, là phần bảo vệ và hỗ trợ sự định hình của tuyến Da giữ cho bầu vú gắn chặt vào thành bụng của bò. - Mô liên kết mỏng: Đây là lớp mô mỏng nằm ở phần nông khắp bề mặt da - Mô liên kết dày: Lớp mô này nằm sâu bên trong lớp mô lên kết mỏng, gắn với phần da và tuyến thể bằng sự tạo thành một lớp liên kết đàn hồi.
-Màng treo bên nông: Lớp mô liên kết này bắt nguồn từ khung chậu chải rộng xuống phía dƣới bao phủ và nâng đỡ phần bên dƣới tuyến thể. - Màng treo bên sâu: Bắt đầu từ khung chậu đi xuống phái dƣới và hỗ trợ mô tuyến của bầu vú. - Màng treo giữa: Là màng treo kép, bắt đầu từ đƣờng giữa của thành bụng chia đầu vú thành nữa trái nữa phải. Màng này nâng đỡ phần giữa của vú chống lại lực kéo xuống, giữa bầu vú ở vị trí cân bằng nếu các cấu trúc phụ trợ khác bị tách rời.
- Tổ chức liên kết đệm: Giữa các nâng tuyến có các tổ chức mỡ tổ chức này có 2 chức năng: + Có tác dụng đệm nhằm tránh xây xát chó các nang tuyến khi bầu vú căng sữa và có kích thích cơ giới bên ngoài lên núm vú. + Giữ cho tuần hoàn máu lƣu thông trong thời kì căng sữa, (PhùngQuốc Quảng và Nguyễn Xuân Trạch, 2002) [1]. *Hệ cơ tuyến vú Xung quanh các nang tuyến có cơ biểu mô khi cơ này co bóp, sữa đƣợc đẩy từ nang tuyến vào hệ thống ống dẫn để đổ vào bể sữa. Xung quanh các ống dẫn sữa lớn và bể sữa có hệ thống cơ trơn.
Xung quanh đầu vú có các hệ cơ vòng gọi là cơ thắt đầu vú. Khi cơ biểu mô co bóp thì cơ trơn giãn và cơ thắt đầu 4 vú co lại, khi cơ trơn co thì cơ thắt đầu ví giãn ra và sữa đƣợc đẩy ra ngoài thành tia, (Phùng Quốc Quảng và Nguyễn Xuân Trạch, 2002) [1]. * Mạch máu - Hệ thống động mạch. Hầu hết mạch máu cung cấp cho đầu vú do đôi động mạch âm ngoài.Động mạch đi từ khoang bụng, thông qua rãnh bẹn, chui qua ống bẹn,quanh co uốn khúc làm cho tốc độ dòng chảy của máu chậm lại.
Động mạch tuyến sữa phân thành 2 nhánh lớn là động mạch tuyến sữa trƣớc và động mạch tuyến sữa sau, một phân nhánh nhỏ động mạch dƣới da bụng bắt nguồn từ động mạch tuyến sữa trƣớc cung cấp máu cho phần trƣớc tuyến sữa. Động mạch đáy chậu bắt nguồn từ trong xƣơng chậu cung cấp máu cho phần rất nhỏ phía sau bầu vú. - Tĩnh mạch tuyến sữa Tĩnh mách tuyến sữa từ 2 nữa sau của bầu vú thu thập máu vào tĩnh mạch tuyến sữa sau.Hai tĩnh mạch tuyến sữa sau thông với nhau trên bề mặt của tuyến thể tĩnh mạch đáy chậu cũng thu nhận máu từ phần sau tuyến sữa và phần sau của cơ thể và sau đó đổ vào tĩnh mạch sửa sau. Nhƣ vậy, máu ở tĩnh mạch sau tuyến sữa đi ra không thể hiện đúng bản chất của máu đi ra từ tuyến sữa.
Tĩnh mạch tuyến sữa trƣớc đƣợc tạo thành bằng thu nhận máu của phần trƣớc bầu sữa. Các tĩnh mạch tuyến sữa trƣớc và sau đƣợc thông với nhau bằng tĩnh mạch nối có kết cấu van, những van này hoạt động linh động, cho nên máu có thể chảy theo bất cứ chiều nào tùy thuộc vào vị trí của gia súc, (Phùng Quốc Quảng và Nguyễn Xuân Trạch, 2002) [1]. * Hệ thống lâm ba Hệ thống lâm ba trong tuyến sữa có chức năng vận chuyển dịch thể dịch lam ba từ bề mặt tế bào đến hạch lâm ba và trả lại dịch thể đến tuần hoàn tĩnh mạch. Một chiếc van ở trƣớc ngực ngăn chặn máu chảy vào hệ thống lâm ba.
Hệ thống van trong mạch lâm ba đảm bảo cho dịch lâm ba chảy theo dòng chảy tĩnh mạch. Hạch lâm ba lọc dịch thể theo cách loại trừ vật lạ và sản sinh lâm ba cầu.Mỗi nữa của bầu vú có một hạch lâm ba lớn năm ngay sau ống bẹn và nhiều hạch lâm ba nhỏ hơn năm rải rác trong tuyến sữa.Bạch huyết sau khi chảy qua 5 hạch lâm ba lớp, chúng rời khỏi bầu vú bằng một hoặc hai hạch lâm ba và sau đó theo ống bẹn hòa cùng với hạch lâm ba khác, (Phùng Quốc Quảng và Nguyễn Xuân Trạch, 2002) [1].2 Bầu vú Bầu vú của bò gồm 4 vú gắn liền với nhau:bốn vú này tƣơng đối đọc lập với nhau.Nhìn bên ngoài đầu vú từ phía đằng sauta thấy 1 rãnh chia bầu vú thành 2 nữa và mỗi nữa đƣợc tạo thành từ 2 khoang gọi là khoang trƣớc và khoang sau( vú trƣớc và vú sau). - Giữa các khoang vú có các vách ngăn bằng mô liên kết.