Đánh Giá Năng Lực Suy Luận Thống Kê Y Học Của Sinh Viên Khi Giải Quyết Vấn Đề Thực Tế

Đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên trong việc giải quyết vấn đề thực tế, từ đó nâng cao kỹ năng và hiệu quả học tập.

• Tác giả: Trần Thúy Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Vui
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn toán
• Đề tài: Đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Vai trò của Suy luận thống kê y học
• 1.3. Đánh giá – yếu tố quan trọng của quá trình dạy học
• 1.4. Nhu cầu và xu hướng đổi mới trong dạy học Thống kê y học
• 1.5. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.5.1. Liên quan đến Hiểu biết thống kê, Suy luận thống kê và Tư duy thống kê
• 1.5.2. Liên quan đến các loại Suy luận thống kê và năng lực Suy luận thống kê
• 1.5.3. Liên quan đến đánh giá Suy luận thống kê
• 1.5.4. Liên quan đến dạy học Thống kê y học và Suy luận thống kê y học
• 1.6. Mục đích nghiên cứu
• 1.7. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.7.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.7.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Giả thuyết khoa học
• 1.9. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.10. Nội dung nghiên cứu
• 1.11. Phương pháp nghiên cứu
• 1.11.1. Các phương pháp nghiên cứu lý luận
• 1.11.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.12. Những luận điểm cần bảo vệ
• 1.13. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Suy luận thống kê và mô hình phát triển Suy luận thống kê
• 2.1.1. Khái niệm Suy luận thống kê và các loại Suy luận thống kê. Phân biệt giữa Hiểu biết thống kê, Suy luận thống kê và Tư duy thống kê
• 2.1.2. Mô hình phát triển của Suy luận thống kê
• 2.2. Suy luận thống kê y học và Năng lực suy luận thống kê y học
• 2.2.1. Suy luận thống kê y học và các loại Suy luận thống kê y học
• 2.2.2. Năng lực Suy luận thống kê y học
• 2.3. Cơ sở lý thuyết về đánh giá trong giáo dục
• 2.3.1. Đánh giá nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
• 2.3.2. Các tiêu chí của đánh giá
• 2.3.3. Các loại hình đánh giá. Lý thuyết về đánh giá trong giáo dục Toán – Cơ sở tham chiếu cho việc xây dựng đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học
• 2.4. Chất lượng cao về việc học
• 2.5. Đo lường chất lượng học toán theo phân loại tư duy Bloom
• 2.6. Phân loại tư duy MATH (thứ bậc nhiệm vụ đánh giá toán)
• 2.7. Phân loại Hiểu biết toán trong PISA
• 2.8. Vận dụng lý thuyết đánh giá toán xây dựng thang đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học
• 2.8.1. Phân loại tư duy Bloom, MATH và phân loại Hiểu biết toán của PISA đối với Suy luận thống kê y học
• 2.8.2. Xây dựng thang đánh giá tổng quát năng lực Suy luận thống kê y học
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3. THỐNG KÊ Y HỌC TỪ LÝ THUYẾT ĐẾN THỰC TIỄN DẠY HỌC
• 3.1. Cơ sở lý thuyết Didactic Toán trong phân tích thể chế
• 3.1.1. Quan hệ thể chế và quan hệ cá nhân đối với một đối tượng tri thức
• 3.1.2. Một công cụ phân tích quan hệ thể chế: tổ chức tri thức
• 3.2. Thống kê y học trong các loại thiết kế nghiên cứu y học
• 3.3. Phân tích thể chế dạy học Thống kê y học ở trường ĐH Y Dược Huế
• 3.3.1. Thống kê y học trong chương trình đào tạo ngành y khoa ở trường ĐH Y Dược Huế
• 3.3.2. Phân tích giáo trình sử dụng ở trường ĐH Y Dược Huế
• 3.3.3. Hình thức kiểm tra, đánh giá đã và đang áp dụng trong dạy học Thống kê y học
• 3.3.4. Kỹ năng Toán cơ bản – chất lượng đầu vào của sinh viên ngành y khoa
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp đổi mới trong thực tiễn dạy học Thống kê y học
• 3.4.1. Giải pháp 1: Xây dựng Mục tiêu học tập đáp ứng chuẩn đầu ra và hướng đến Suy luận thống kê y học
• 3.4.2. Giải pháp 2: Cập nhật nội dung kiến thức trong giáo trình GTV
• 3.4.3. Giải pháp 3: Khai thác ứng dụng của công cụ công nghệ thúc đẩy khả năng tự học của sinh viên
• 3.4.4. Giải pháp 4: Xây dựng bài giảng thực hành chú trọng mục tiêu tập dượt cho sinh viên các kỹ năng nghiên cứu khoa học
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4. XÂY DỰNG THANG ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC SUY LUẬN THỐNG KÊ Y HỌC CỦA SINH VIÊN KHI GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TẾ
• 4.1. Giải quyết vấn đề thực tế
• 4.1.1. Giải quyết vấn đề
• 4.1.2. Mô hình hóa toán học
• 4.2. Mô hình đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế
• 4.3. Thang đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học của SV khi giải quyết vấn đề thực tế
• 4.3.1. Thang đánh giá năng lực SLTKYH Mô tả
• 4.3.2. Thang đánh giá năng lực SLTKYH Giải thích
• 4.3.3. Thang đánh giá năng lực SLTKYH Dự đoán
• 4.4. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học của SV khi giải quyết vấn đề thực tế
• 4.4.1. Căn cứ để xây dựng câu hỏi đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học…
• 4.4.2. Xây dựng ma trận đề kiểm tra đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học
• 4.4.3. Biên soạn bộ câu hỏi theo ma trận đề kiểm tra
• 4.4.4. Qui trình phân tích và hiệu chỉnh bộ công cụ đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học
• 4.4.5. Thiết kế đề kiểm tra đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học của SV khi giải quyết vấn đề thực tế với sự hỗ trợ của phần mềm thống kê SPSS
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 5.1. Mục đích thực nghiệm
• 5.2. Chọn đối tượng thực nghiệm
• 5.3. Kế hoạch và tiến trình thực nghiệm
• 5.4. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 5.4.1. Phân tích kết quả thực nghiệm Đợt 1
• 5.4.2. Phân tích kết quả thực nghiệm Đợt 2
• 5.5. Tiểu kết chương 5
• KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Suy Luận Thống Kê Y Học Hiện Nay

Khoa học thống kê đóng vai trò then chốt trong việc thu thập, phân tích và diễn giải dữ liệu, từ đó khám phá ra bản chất và quy luật của các hiện tượng tự nhiên và xã hội. Dựa trên lý thuyết xác suất, thống kê xây dựng các mô hình ngẫu nhiên và sự không chắc chắn. Theo Moore (1998), thống kê là một phương pháp nhận thức tổng quát, áp dụng ở mọi nơi có dữ liệu, biến thiên và cơ hội. Thống kê y học (TKYH) là ứng dụng của khoa học thống kê trong lĩnh vực y học, bao gồm nghiên cứu y học, y học lâm sàng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng (Trần Thị Diệu Trang, Trần Thúy Hiền, 2015). Thống kê hỗ trợ chẩn đoán, điều trị và nghiên cứu khoa học y học. Bác sĩ và dược sĩ cần suy luận thống kê để hiểu, giải thích và đánh giá các thử nghiệm lâm sàng và so sánh rủi ro. Ben-Zvi & Garfield (2004) định nghĩa suy luận thống kê là suy luận với các ý tưởng thống kê, làm cho thông tin thống kê có ý nghĩa.

1.1. Tầm Quan Trọng của Thống Kê Y Học Trong Nghiên Cứu Y Khoa

Trong điều trị bệnh nhồi máu não, nghiên cứu các chất chỉ điểm sinh học giúp ích rất nhiều trong chẩn đoán sớm và tiên lượng mức độ nặng. Việc khảo sát nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh của bệnh nhân, từ đó đánh giá xem đây có phải là những chất chỉ điểm hữu ích hay không, đòi hỏi phải thực hiện các suy luận thống kê. Trong chương trình đào tạo y dược, lý thuyết thống kê và xác suất là học phần bắt buộc. Từ năm học 2013 – 2014, chương trình đào tạo đã có sự thay đổi, môn Xác suất–Thống kê đổi thành Xác suất–Thống kê y học (XS-TKYH), với mục tiêu và nội dung phù hợp hơn với đặc thù sinh viên ngành y dược.

1.2. Vai Trò Của Suy Luận Thống Kê Y Học Trong Quyết Định Lâm Sàng

Trong thời đại bùng nổ thông tin, dạy học thống kê cần đề cao nhận thức của sinh viên về dữ liệu trong đời sống hàng ngày, chuẩn bị cho các em những kỹ năng nghề nghiệp và vai trò của suy luận thống kê càng trở nên quan trọng. Sinh viên cần hiểu tốt về các ý tưởng cơ bản của thống kê để có thể tóm tắt thông tin, tư duy phê phán và đưa ra những quyết định dựa trên những thông tin đó. Moyé (2006) mô tả suy luận thống kê y học là quá trình xác định xem các kết quả nghiên cứu dựa trên một mẫu có thể được mở rộng, khái quát cho tổng thể được hay không. Suy luận thống kê y học tập trung vào các nguyên tắc cơ bản của tư duy thống kê trong y học để quyết định khi nào và làm thế nào chúng ta có thể rút ra các kết quả từ một mẫu và áp dụng chúng vào một tổng thể trong lĩnh vực nghiên cứu chăm sóc sức khỏe.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Năng Lực Suy Luận Thống Kê

Ở các trường đại học, một trong những mục tiêu dạy học cần hướng đến là phát triển cho sinh viên các kỹ năng nghiên cứu khoa học. Điều đó có nghĩa dạy học thống kê phải đảm bảo đẩy mạnh việc ứng dụng của phương pháp khoa học đối với hầu hết sinh viên, bao gồm các khả năng như đặt câu hỏi, chọn dữ liệu, khám phá và áp dụng công cụ để giải thích dữ liệu, khả năng giao tiếp và trao đổi các kết quả. Thống kê gắn kết với mọi khía cạnh của phương pháp khoa học. Để đạt được những mục tiêu đó, theo Ben-Zvi & Garfield (2004) sinh viên cần hiểu và sử dụng được các ý tưởng cơ bản của thống kê ở nhiều cấp độ khác nhau. Cần có một vài mức độ của năng lực, chẳng hạn khả năng hiểu về các ý tưởng cơ bản, các thuật ngữ, ký hiệu và ngôn ngữ của thống kê, gọi là năng lực hiểu biết thống kê (HBTK).

2.1. Vấn Đề Đánh Giá Kiến Thức Thống Kê Y Học Hiện Tại

Trong giáo dục, việc đánh giá được tiến hành ở những cấp độ khác nhau, trên những đối tượng khác nhau và với những mục đích khác nhau. Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học ở bậc đại học nói riêng, đánh giá sinh viên là nhiệm vụ trực tiếp của giảng viên, sinh viên vừa là đối tượng, vừa là sản phẩm, đồng thời là chủ thể của quá trình dạy học. Do vậy, đánh giá sinh viên có vị trí đặc biệt quan trọng trong đánh giá giáo dục đại học. Đánh giá được xem là một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học nhưng vẫn có tính độc lập nhất định với quá trình này. Đánh giá phải căn cứ vào mục tiêu, chương trình và các chuẩn mực cụ thể, không phụ thuộc vào chủ quan của giảng viên. Vì vậy đánh giá có tác động điều chỉnh, định hướng cho quá trình dạy học.

2.2. Hạn Chế Của Phương Pháp Đánh Giá Truyền Thống

Đánh giá với những mô tả cả định tính và định lượng về hành vi của sinh viên cùng với những nhận định có giá trị hơn liên quan đến mức độ của hành vi đó. Sử dụng thông tin thu thập được để đưa ra quyết định về việc giảng dạy tiếp theo, về chương trình, về các hoạt động. Các quyết định về các kết quả đánh giá; quyết định về giá trị của các kết quả của chương trình có thể liên quan đến việc đề nghị cho những thay đổi. Đánh giá được xem là một yếu tố quan trọng trong quá trình dạy học, không phải chỉ với mục đích cho điểm, xếp loại sinh viên, mà hơn thế đánh giá là một công cụ hỗ trợ tốt trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học. Nói đến vai trò của đánh giá trong giáo dục, theo Lewy (1990) “Đánh giá, dưới nhiều hình thức, có thể tác động tích cực đối với quá trình dạy học”.

III. Phương Pháp Đánh Giá Năng Lực Suy Luận Thống Kê Hiệu Quả

Mặc dù có sự gia tăng về nhu cầu trong dạy học TKYH nhưng qua thực tế giảng dạy học phần này cho sinh viên các ngành y dược trong nhiều năm, chúng tôi nhận thấy đối với nhiều sinh viên đây vẫn là một môn học khó và không mấy hứng thú, đối với giảng viên trong quá trình tìm kiếm một phương pháp dạy học hiệu quả, họ đã gặp phải một số thách thức. Theo lối tiếp cận truyền thống, việc dạy học chủ yếu mới chỉ xoay quanh các kiến thức cơ bản, đa phần chúng ta tập trung vào các kỹ thuật, thủ tục, quy trình tính toán thống kê, mà chưa chú trọng đến suy luận thống kê y học; điều này đã làm cho thống kê giống như một môn học chủ yếu là ghi nhớ công thức, áp dụng các quy trình, thực hiện tính toán và do đó dường như là ít hữu ích cho các em trong cuộc sống cũng như trong thực hành nghề nghiệp, đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ của các phần mềm thống kê ứng dụng như hiện nay.

3.1. Xây Dựng Thang Đánh Giá Năng Lực Chi Tiết và Khách Quan

Thực tế cũng cho thấy việc đánh giá được sử dụng trong dạy học chủ yếu với mục đích để cho điểm, để xếp loại, để cung cấp thông tin phản hồi định kì về việc học tập của sinh viên. Với mục đích như vậy, đánh giá không thể phát huy được vai trò, vị trí quan trọng của nó trong dạy và học. Những bài tập trong bài kiểm tra, bài thi cuối học phần TKYH của sinh viên dưới hình thức tự luận mới đơn thuần chỉ ở mức tái hiện, nhớ lại, thể hiện khả năng sinh viên có thể thực hiện các tính toán và áp dụng các quy trình một cách chính xác, thực sự chưa phản ánh tốt cách sinh viên tư duy, suy luận và áp dụng kiến thức của mình. Do đó, theo chúng tôi nhu cầu bức thiết đặt ra là cần có một sự cải cách, đổi mới thực sự về phương pháp dạy và học.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Kiểm Tra Đánh Giá Thống Kê Y Học

Cần có một sự thay đổi trong cách tiếp cận đánh giá, từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực, từ đánh giá tĩnh sang đánh giá động, từ đánh giá định kì sang đánh giá thường xuyên, liên tục, từ đánh giá chỉ tập trung vào kết quả sang đánh giá cả quá trình, từ đánh giá chỉ do giảng viên thực hiện sang đánh giá có sự tham gia của sinh viên, từ đánh giá chỉ mang tính chất xếp loại sang đánh giá có tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy sự tiến bộ của sinh viên. Cần có những công cụ đánh giá phù hợp, có khả năng đo lường được năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên, đặc biệt là khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế trong lĩnh vực y học.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Đánh Giá Sinh Viên Sư Phạm TP

Luận án này tập trung vào việc đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo thống kê y học cho sinh viên các ngành khoa học sức khỏe. Mục tiêu là xây dựng và áp dụng một bộ công cụ đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên, từ đó đưa ra các giải pháp cải tiến phương pháp dạy và học. Nghiên cứu này tập trung vào sinh viên Đại học Sư phạm TP.HCM.

4.1. Phân Tích Chương Trình Đào Tạo và Giáo Trình Hiện Hành

Luận án tiến hành phân tích chương trình đào tạo thống kê y học tại trường Đại học Sư phạm TP.HCM, đánh giá nội dung giáo trình và hình thức kiểm tra, đánh giá hiện đang được áp dụng. Nghiên cứu cũng xem xét kỹ năng toán cơ bản của sinh viên đầu vào, từ đó đề xuất các giải pháp đổi mới trong thực tiễn dạy học thống kê y học. Các giải pháp này bao gồm xây dựng mục tiêu học tập đáp ứng chuẩn đầu ra, cập nhật nội dung kiến thức trong giáo trình, khai thác ứng dụng của công cụ công nghệ và xây dựng bài giảng thực hành chú trọng mục tiêu tập dượt cho sinh viên các kỹ năng nghiên cứu khoa học.

4.2. Thực Nghiệm Sư Phạm và Phân Tích Kết Quả

Luận án tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của bộ công cụ đánh giá năng lực suy luận thống kê y học. Kết quả thực nghiệm được phân tích chi tiết, từ đó đưa ra những nhận xét và đánh giá về năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên. Nghiên cứu cũng đề xuất các kiến nghị nhằm cải thiện chất lượng dạy và học thống kê y học tại trường Đại học Sư phạm TP.HCM và các trường đại học khác.

V. Kết Luận Nâng Cao Năng Lực Suy Luận Thống Kê Y Học

Nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến việc đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải tiến chương trình đào tạo, phương pháp dạy học và công cụ đánh giá thống kê y học tại các trường đại học. Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Luận án đã xây dựng được một bộ công cụ đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế. Bộ công cụ này bao gồm thang đánh giá năng lực, ma trận đề kiểm tra và bộ câu hỏi kiểm tra. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy bộ công cụ này có khả năng đo lường được năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên một cách khách quan và chính xác.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Khuyến Nghị

Nghiên cứu này có thể được tiếp tục mở rộng để đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên các ngành khoa học sức khỏe khác. Đồng thời, cần có thêm các nghiên cứu về phương pháp dạy học thống kê y học hiệu quả, nhằm giúp sinh viên phát triển năng lực suy luận thống kê một cách toàn diện. Các trường đại học nên tăng cường đầu tư cho việc đào tạo giảng viên thống kê y học và trang bị các phần mềm thống kê hiện đại để phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài "Đánh giá năng lực suy luận thống kê y học của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế" được nghiên cứu sinh Trần Thúy Hiền thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Nga, bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh năm 2021, thuộc chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán (mã số: 62.11).

Trong đào tạo khối ngành khoa học sức khỏe, Thống kê y học (TKYH) là môn học phục vụ trực tiếp cho hoạt động lâm sàng, đánh giá thử nghiệm và nghiên cứu y học. Từ năm học 2013-2014, chương trình đào tạo ngành y đã có sự điều chỉnh khi chuyển môn Xác suất - Thống kê thành môn Xác suất - Thống kê y học (XS-TKYH), tích hợp ứng dụng phần mềm thống kê SPSS. Tuy nhiên, thực tế dạy học tại các trường đại học y dược thường tập trung vào các quy trình số học, ghi nhớ công thức và tính toán thủ tục. Hình thức kiểm tra, thi kết thúc học phần chủ yếu ở dạng tự luận tái hiện kiến thức nhằm mục đích cho điểm và xếp loại, chưa đo lường được khả năng tư duy và suy luận của sinh viên khi đối diện với các tình huống lâm sàng thực tế. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về việc xây dựng khung lý thuyết, thang đo và bộ công cụ đánh giá năng lực suy luận thống kê y học (SLTKYH) gắn với bối cảnh thực hành nghề nghiệp.

Mục tiêu của luận án là đề xuất tiếp cận đánh giá năng lực SLTKYH của sinh viên ngành y khoa khi vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế; xây dựng thang đánh giá và bộ công cụ hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá môn TKYH.

Luận án xác định 5 câu hỏi nghiên cứu:

1. Bản chất của SLTKYH, các loại SLTKYH và năng lực SLTKYH được thể hiện như thế nào?
2. Các mức độ SLTKYH được xác định trong thang đánh giá năng lực SLTKYH của sinh viên y khoa khi giải quyết vấn đề thực tế được mô tả như thế nào?
3. Những nội dung thống kê nào trong chương trình giảng dạy TKYH, những vấn đề thực tế y học nào có thể tạo cơ hội để sinh viên thể hiện năng lực SLTKYH?
4. Năng lực SLTKYH của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế thường gặp trong thực hành nghề nghiệp được thể hiện như thế nào?
5. Đánh giá năng lực SLTKYH khi giải quyết vấn đề thực tế có tác động như thế nào đến việc xây dựng các mô hình dạy học của giảng viên và hiệu quả học tập của sinh viên?

Giả thuyết khoa học của đề tài: Vận dụng lý thuyết đánh giá trong giáo dục toán có thể xây dựng được một tiếp cận đánh giá năng lực SLTKYH của sinh viên khi giải quyết các vấn đề thực tế. Tiếp cận đánh giá bao gồm các thang đánh giá và bộ công cụ đánh giá sẽ góp phần phát triển và nuôi dưỡng năng lực SLTKYH ở mức độ cao cho sinh viên khi dạy học TKYH ở các trường đại học y dược.

Đối tượng nghiên cứu bao gồm: Quá trình dạy và học TKYH cho sinh viên y khoa; các phương pháp đánh giá trong giáo dục toán và giáo dục thống kê; các vấn đề thực tế lâm sàng đòi hỏi thực hiện SLTKYH; năng lực SLTKYH; thang đánh giá và bộ công cụ đánh giá. Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện trên sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai ngành y khoa tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế trong hai năm học 2018-2019 và 2019-2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa các hướng nghiên cứu quốc tế và trong nước trên bốn nhóm nội dung chính:

Thứ nhất, về các khái niệm Hiểu biết thống kê (HBTK), Suy luận thống kê (SLTK) và Tư duy thống kê (TDTK): Các nghiên cứu của Watson (1997), Rumsey (2002), Garfield, delMas & Chance (2003), Ben-Zvi & Garfield (2004) định nghĩa HBTK là nền tảng cơ bản về thuật ngữ, ký hiệu và khả năng đọc hiểu dữ liệu. Về SLTK, Chervany, Collier & Fienberg (1977), Chervany, Benson & Iyer (1980) xem SLTK gồm ba bước: Hiểu, Lên kế hoạch/thực hiện, Đánh giá/giải thích. Garfield & Gal (1999), Ben-Zvi & Garfield (2004) xác định SLTK là cách con người suy luận với các ý tưởng thống kê để làm cho thông tin trở nên có ý nghĩa. Về TDTK, Snee (1990), Wild & Pfannkuch (1999), Chance (2002) mô tả TDTK như cái nhìn toàn thể về chu trình điều tra thực nghiệm và hiểu rõ nguồn gốc của sự biến thiên. DelMas (2002) đã phân tích sự giao thoa và phân biệt ba phạm trù nhận thức này dựa trên bản chất các nhiệm vụ học tập.

Thứ hai, về các loại SLTK và mô hình phát triển: Nancy & Susanne (2006) đề xuất 10 cách thức SLTK trong điều tra khảo sát. Garfield & Gal (1999), Garfield (2002) xác định 6 loại SLTK cốt lõi: dữ liệu, biểu diễn dữ liệu, đại lượng thống kê, tính không chắc chắn, mẫu, mối liên hệ. Về mô hình phát triển nhận thức, Curcio (1987), Jones et al. (2001), Mooney (2002) phân tích sự phát triển qua 4 quá trình (mô tả, tổ chức, biểu diễn, phân tích - giải thích dữ liệu) và 4 cấp độ nhận thức (riêng biệt, chuyển dịch, định lượng, phân tích). DelMas, Garfield & Chance (1999, 2001) xây dựng khung 5 cấp độ phát triển SLTK gồm: suy luận riêng biệt, suy luận bằng lời, suy luận chuyển dịch, suy luận quy trình, suy luận tích hợp quá trình.

Thứ ba, về nghiên cứu trong nước liên quan đến SLTK và dạy học thống kê y học: Hoàng Nam Hải (2013) nghiên cứu phát triển năng lực SLTK cho sinh viên cao đẳng chuyên nghiệp; Vũ Thị Ngận (2015) nghiên cứu phát triển năng lực SLTK cho học sinh lớp 10 THPT. Về dạy học thống kê trong trường y, Đào Hồng Nam (2014) nghiên cứu giải pháp sư phạm dạy học chủ đề "Kiểm định giả thuyết thống kê"; Nguyễn Thanh Tùng (2016) đề xuất biện pháp dạy học XSTK theo hướng tăng cường vận dụng vào nghiệp vụ y tế.

Thứ tư, về suy luận thống kê trong y học: Moyé (2006) trong công trình Statistical Reasoning in Medicine, the Intuitive p-value Primer đã phân tích bản chất của SLTKYH là việc xác định khả năng suy rộng các kết quả từ mẫu nghiên cứu sang tổng thể, đồng thời cảnh báo các sai lầm khi phụ thuộc máy móc vào giá trị p (p-value) mà bỏ qua thiết kế nghiên cứu, cỡ mẫu và mức độ biến thiên.

Vị trí của luận án: Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào đối tượng học sinh phổ thông hoặc sinh viên cao đẳng, chưa có nghiên cứu chuyên sâu xác định cấu trúc năng lực SLTKYH ở bậc đại học y dược và chưa xây dựng thang đo, bộ công cụ đánh giá năng lực này dựa trên bối cảnh giải quyết vấn đề thực tế y học. Luận án giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng cơ sở lý luận dựa trên sự tích hợp của các khung lý thuyết giáo dục học, giáo dục toán và lý thuyết Didactic:

• Khái niệm năng lực và năng lực SLTKYH: Vận dụng định nghĩa năng lực của OECD (2002) và khung Hiểu biết toán của Chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA (OECD, 2009b), kết hợp quan điểm của Riffenburgh (2012) về ba giai đoạn phát triển tri thức khoa học trong y khoa, luận án xác định ba quá trình TKYH then chốt cấu thành năng lực SLTKYH: Quá trình Mô tả, Quá trình Giải thích và Quá trình Dự đoán.
• Phân loại nhiệm vụ học tập theo delMas (2002): Phân định ranh giới giữa HBTK, SLTK và TDTK thông qua yêu cầu thực hiện nhiệm vụ:

Lĩnh vực nhận thức	Các hành động / yêu cầu nhiệm vụ đặc trưng (delMas, 2002)
Hiểu biết thống kê (HBTK)	Xác định, mô tả, diễn đạt lại, diễn dịch, giải thích, đọc kết quả
Suy luận thống kê (SLTK)	Giải thích tại sao?, giải thích làm thế nào?
Tư duy thống kê (TDTK)	Vận dụng, phê phán, đánh giá, khái quát

• Lý thuyết đánh giá trong giáo dục: Tiếp cận mô hình đánh giá của Guskey (1997, 2003), Lewy (1990), Nguyễn Bá Kim (2015) về ba loại hình đánh giá (chẩn đoán, định hình/quá trình, tổng kết) và các tiêu chuẩn của bài kiểm tra (độ tin cậy, tính khả thi, khả năng phân loại, tính giá trị). Tiếp thu quan điểm của Trần Vui (2018) về chất lượng học tập (học sâu và học chất lượng cao).
• Khung phân loại tư duy trong đánh giá toán: Đối chiếu Phân loại Bloom sửa đổi (Anderson et al., 2001) với 6 mức độ nhận thức (Nhớ, Hiểu, Áp dụng, Phân tích, Đánh giá, Sáng tạo); Khung phân loại thứ bậc nhiệm vụ đánh giá toán MATH (Smith et al.); Khung đánh giá năng lực của PISA (OECD, 2009a) với ba cụm năng lực: Tái tạo, Kết nối và Phản ánh.
• Lý thuyết Didactic Toán: Vận dụng lý thuyết chuyển đổi Didactic của Yves Chevallard về mối quan hệ thể chế và quan hệ cá nhân đối với đối tượng tri thức; công cụ phân tích tổ chức tri thức (tập hợp kiểu nhiệm vụ $T$, kỹ thuật $\tau$, công nghệ $\theta$ và lý thuyết $\Theta$).
• Quy trình mô hình hóa toán học của PISA (OECD, 2009b): Chu trình giải quyết vấn đề từ tình huống thực tế đời sống/lâm sàng sang bài toán toán học, thực hiện các phép toán thống kê và diễn giải trở lại bối cảnh y học.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Khảo cứu tài liệu, phân tích thể chế chương trình, giáo trình, đề cương chi tiết học phần XS-TKYH.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực trạng kiểm tra đánh giá qua đề thi giai đoạn 2014-2018; phân tích kết quả điểm thi môn Toán kỳ thi THPT Quốc gia (2015-2017) của sinh viên đầu vào; thiết kế và tiến hành thực nghiệm sư phạm 2 đợt; thu thập và phân tích dữ liệu định lượng (điểm số, tỷ lệ phần trăm các mức đạt được) và định tính (bài làm tự luận, thao tác xử lý dữ liệu trên phần mềm SPSS, biên bản phỏng vấn/quan sát).

Nguồn dữ liệu thực tế:

• Hồ sơ đào tạo, chương trình chi tiết học phần XS-TKYH tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế.
• Đề thi kết thúc học phần môn XS-TKYH từ năm 2014 đến 2018; bảng điểm thi học phần năm học 2016-2017 của sinh viên Y2.
• Dữ liệu kết quả thi các bài kiểm tra thực nghiệm (Test 1, Test 2, Test 3, Test_thuchanh) của sinh viên y khoa năm 1 và năm 2 trong hai năm học 2018-2019 và 2019-2020.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Giới thiệu vấn đề

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể của luận án. Tác giả chỉ ra vai trò của thống kê trong các thiết kế nghiên cứu y học lâm sàng và y tế công cộng (dẫn chứng nghiên cứu nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh trong chẩn đoán nhồi máu não của Hoàng Trọng Hanh, 2015). Phân tích sự chuyển biến trong chương trình đào tạo y khoa khi môn Xác suất - Thống kê được chuyển thành môn XS-TKYH gắn với phần mềm SPSS. Chương này chỉ ra hạn chế của phương pháp dạy học và kiểm tra truyền thống (chủ yếu tính toán công thức, phục vụ cho điểm) và khẳng định sự cần thiết phải đổi mới đánh giá theo hướng phát triển năng lực SLTKYH. Chương 1 xác định 5 câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết khoa học, đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế, cùng các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn.

Chương 2. Cơ sở lý luận

Chương 2 xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết cho đề tài:

• Phân tích bản chất của SLTK và phân biệt HBTK, SLTK, TDTK (delMas, 2002; Ben-Zvi & Garfield, 2004). Hệ thống hóa 6 loại SLTK theo Garfield (2002) và mô hình 5 cấp độ phát triển SLTK của delMas, Garfield & Chance (2001).

Cấp độ	Tên gọi	Mô tả đặc trưng nhận thức theo delMas, Garfield & Chance (2001)
1	Suy luận riêng biệt	Biết một số thuật ngữ, ký hiệu nhưng sử dụng không chính xác, nhầm lẫn với thông tin không liên quan.
2	Suy luận bằng lời	Hiểu bằng lời một số khái niệm, chọn hoặc phát biểu đúng định nghĩa nhưng không áp dụng được vào thực tế.
3	Suy luận chuyển dịch	Xác định đúng 1-2 chiều của quá trình thống kê nhưng chưa kết hợp đầy đủ các chiều.
4	Suy luận quy trình	Xác định chính xác các chiều nhưng chưa tích hợp trọn vẹn hoặc hiểu quy trình chưa đầy đủ.
5	Suy luận tích hợp quá trình	Hiểu đầy đủ quy trình thống kê, phối hợp các quy tắc, giải thích tự tin bằng ngôn ngữ cá nhân.

• Xác định cấu trúc năng lực SLTKYH gồm 3 quá trình then chốt: (1) Mô tả (mô tả quá trình tạo dữ liệu, tổ chức, biểu diễn và hình thành giả thuyết); (2) Giải thích (suy luận đặc trưng tổng thể từ mẫu, kiểm định giả thuyết); (3) Dự đoán (thiết lập mô hình hồi quy, dự báo nguy cơ, đánh giá can thiệp lâm sàng).
• Tổng hợp các lý thuyết đánh giá trong giáo dục: Các chức năng đánh giá nhằm cải tiến việc dạy và học (Guskey, 2003); các loại hình đánh giá (chẩn đoán, quá trình, tổng kết); phân loại Bloom sửa đổi (2001), phân loại nhiệm vụ toán MATH và khung năng lực toán học của PISA (OECD, 2009a). Vận dụng các khung lý thuyết này để xây dựng thang đánh giá tổng quát năng lực SLTKYH gồm 3 mức độ tương ứng với 3 cụm năng lực PISA: Mức 1 (Tái tạo), Mức 2 (Kết nối), Mức 3 (Phản ánh).

Chương 3. Thống kê y học từ lý thuyết đến thực tiễn dạy học

Chương 3 thực hiện phân tích thể chế dạy học TKYH tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế:

• Sử dụng công cụ Didactic Toán để phân tích tổ chức tri thức môn TKYH qua các kiểu nhiệm vụ liên quan đến ước lượng tham số, kiểm định giả thuyết cho 1 mẫu ($T_{1\mu}, T_{1p}, T_{1\sigma}$), kiểm định cho 2 mẫu độc lập và ghép cặp ($T_{2\mu}, T_{2\text{pair}}, T_{2p}, T_{2\sigma}$), phân tích phương sai ($T_{\text{Anova}}$), kiểm định tính phù hợp và tính độc lập ($T_{\text{phù hợp}}, T_{\text{độc lập}}$).
• Phân tích đề thi kết thúc học phần XS-TKYH giai đoạn 2014-2018: Đề thi chủ yếu kiểm tra kỹ năng tính toán công thức đại số, thiếu vắng các câu hỏi gắn với bối cảnh dữ liệu y học thực tế và yêu cầu suy luận ý nghĩa lâm sàng.
• Khảo sát chất lượng đầu vào của sinh viên y khoa qua điểm thi môn Toán kỳ thi THPT Quốc gia (2015-2017) và kết quả thi học phần năm học 2016-2017 để thấy được nền tảng toán học ban đầu của người học.
• Đề xuất 4 giải pháp đổi mới thực tiễn dạy học:
  1. Xây dựng mục tiêu học tập đáp ứng chuẩn đầu ra và hướng đến SLTKYH.
  2. Cập nhật nội dung kiến thức trong giáo trình (GTV).
  3. Khai thác ứng dụng công nghệ (phần mềm SPSS) thúc đẩy khả năng tự học.
  4. Xây dựng bài giảng thực hành chú trọng rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học.

Chương 4. Xây dựng thang đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học của sinh viên khi giải quyết vấn đề thực tế

Chương 4 hoàn thiện mô hình và công cụ đánh giá:

• Xây dựng mô hình đánh giá năng lực SLTKYH khi giải quyết vấn đề thực tế dựa trên quy trình toán học hóa của PISA.

Năng lực SLTKYH	Mức 1: Tái tạo	Mức 2: Kết nối	Mức 3: Phản ánh
SLTKYH Mô tả	Nhận biết các loại biến số, đọc các bảng/biểu đồ thống kê mô tả đơn giản trong báo cáo y học.	Lựa chọn và biểu diễn dữ liệu bằng đồ thị/bảng phù hợp; tính toán và kết nối các đại lượng đo lường độ tập trung và độ phân tán.	Phân tích sâu phân phối dữ liệu, phát hiện các giá trị bất thường, giải thích ý nghĩa dịch tễ và hạn chế của các cách biểu diễn dữ liệu.
SLTKYH Giải thích	Nhớ và áp dụng đúng công thức kiểm định giả thuyết thống kê trong tình huống quen thuộc.	Lựa chọn đúng kiểm định thống kê phù hợp với thiết kế nghiên cứu; tính toán giá trị thống kê kiểm định và khoảng tin cậy.	Diễn giải chính xác giá trị $p$, kết hợp giá trị $p$ với độ lớn ảnh hưởng lâm sàng và cỡ mẫu; phản ánh sai lầm khi suy rộng kết quả ra tổng thể.
SLTKYH Dự đoán	Nhận biết phương trình hồi quy tuyến tính đơn và các hệ số tương quan cơ bản.	Thiết lập mô hình hồi quy; tính toán và giải thích ý nghĩa của hệ số xác định $R^2$ trong bối cảnh cụ thể.	Đánh giá tính phù hợp và các giả định của mô hình; dự báo nguy cơ lâm sàng và nhận thức rõ giới hạn ngoại suy của mô hình.

• Thiết lập ma trận đề kiểm tra đánh giá: Luận án xây dựng 14 bài toán có bối cảnh lâm sàng y học thực tế, thiết kế các ma trận đề kiểm tra (Ma trận 1, Ma trận 2, Ma trận 3) tích hợp câu hỏi trắc nghiệm khách quan và tự luận.
• Thiết kế các bộ đề kiểm tra (Test 1, Test 2, Test 3) và đề kiểm tra thực hành có sự hỗ trợ của phần mềm thống kê SPSS (Test_thuchanh), kèm theo quy trình phân tích, hiệu chỉnh độ giá trị và độ tin cậy của câu hỏi.

Chương 5. Thực nghiệm sư phạm

Chương 5 trình bày việc tổ chức thực nghiệm sư phạm qua 2 đợt tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế:

• Đợt 1: Khảo sát thăm dò nhằm kiểm tra tính khả thi của công cụ đánh giá, phân tích bài làm của sinh viên trên Test 1 và Test 2. Kết quả phân tích câu hỏi (như Câu 7, Câu 16 của Test 2; Câu 1, Câu 14, Câu 15 của Test 1) chỉ ra phần lớn sinh viên chỉ đạt ở Mức 1 (Tái tạo), gặp khó khăn khi chuyển sang Mức 2 (Kết nối) và Mức 3 (Phản ánh), thường mắc lỗi giải thích sai ý nghĩa của giá trị $p$ hoặc áp dụng sai kiểm định khi biến số không thỏa mãn phân phối chuẩn.
• Đợt 2: Triển khai dạy học điều chỉnh kết hợp bài giảng thực hành trên phần mềm SPSS, sau đó đánh giá bằng Test 3 và Test_thuchanh.
• Kết quả thực nghiệm đợt 2 cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về tỷ lệ sinh viên đạt Mức 2 và Mức 3 trong các năng lực SLTKYH Mô tả, Giải thích và Dự đoán (phân tích định lượng qua bài làm Câu 4, Câu 5, Câu 15 của Test 3 và các nhiệm vụ 1, 2 của Test_thuchanh). Phân tích định tính khẳng định sinh viên đã biết sử dụng phần mềm để xử lý dữ liệu lâm sàng thực tế, giải thích kết quả thống kê gắn với ý nghĩa y học thay vì chỉ áp dụng công thức thuần túy.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án làm rõ bản chất của SLTKYH, xác định cấu trúc năng lực SLTKYH của sinh viên ngành y khoa gồm ba thành tố then chốt gắn với chu trình nghiên cứu y học: năng lực SLTKYH Mô tả, năng lực SLTKYH Giải thích và năng lực SLTKYH Dự đoán.
2. Vận dụng lý thuyết đánh giá trong giáo dục toán, phân loại Bloom sửa đổi và khung năng lực PISA để xây dựng thang đánh giá tổng quát năng lực SLTKYH theo ba mức độ nhận thức (Tái tạo, Kết nối, Phản ánh), thiết lập cơ sở lý luận cho việc đo lường năng lực thống kê trong đào tạo chuyên ngành khoa học sức khỏe.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Phân tích thực trạng dạy học và đánh giá môn XS-TKYH tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giai đoạn 2014-2018, chỉ ra khoảng cách giữa mục tiêu đào tạo năng lực nghiên cứu với hình thức kiểm tra đánh giá truyền thống.
2. Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đổi mới thực tiễn dạy học: hoàn thiện mục tiêu học tập, cập nhật giáo trình, khai thác phần mềm SPSS và xây dựng bài giảng thực hành theo hướng tập dượt nghiên cứu khoa học.
3. Xây dựng và chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá gồm 14 bài toán bối cảnh lâm sàng y học thực tế, các ma trận đề thi và các bài kiểm tra (Test 1, Test 2, Test 3, Test_thuchanh) có giá trị ứng dụng trực tiếp trong giảng dạy và kiểm tra đánh giá môn TKYH ở các trường đại học y dược.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi khảo sát và thực nghiệm sư phạm của luận án mới chỉ tiến hành trên đối tượng sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai ngành y khoa tại một cơ sở đào tạo là Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế trong giai đoạn 2018-2020, chưa mở rộng ra các trường đại học y dược khác trên toàn quốc.
• Bộ công cụ đánh giá tập trung vào các nội dung thống kê cơ bản trong chương trình học phần XS-TKYH hiện hành, chưa bao phủ toàn bộ các phương pháp phân tích thống kê đa biến phức tạp trong nghiên cứu y học chuyên sâu.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi áp dụng thang đánh giá và bộ công cụ trên các đối tượng sinh viên thuộc các ngành đào tạo y dược khác nhau (Dược học, Y học dự phòng, Răng - Hàm - Mặt, Điều dưỡng) và ở các trường đại học y dược khác.
• Tiếp tục nghiên cứu phát triển các công cụ đánh giá năng lực SLTKYH trong các học phần dịch tễ học, phương pháp nghiên cứu khoa học và đào tạo sau đại học chuyên ngành y khoa.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên giảng dạy môn Toán, Xác suất - Thống kê tại các trường đại học y dược: Cung cấp khung năng lực, thang đo chi tiết và ngân hàng 14 bài toán thực tế lâm sàng để thiết kế bài giảng, bài thực hành SPSS và biên soạn đề kiểm tra đánh giá năng lực người học.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp lý thuyết Didactic, phân loại Bloom sửa đổi và khung PISA vào việc đánh giá năng lực chuyên biệt cho một ngành nghề đặc thù.
• Các nhà quản lý đào tạo và ban xây dựng chương trình tại các trường y dược: Cung cấp cơ sở khoa học để rà soát chuẩn đầu ra, điều chỉnh đề cương chi tiết học phần và đổi mới hình thức thi kết thúc môn học theo hướng đánh giá năng lực.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực suy luận thống kê y học trong luận án được cấu thành từ những thành tố nào? Năng lực SLTKYH được cấu thành từ ba năng lực tương ứng với ba quá trình TKYH then chốt: Năng lực SLTKYH Mô tả (mô tả quá trình tạo dữ liệu, tổ chức và biểu diễn dữ liệu), Năng lực SLTKYH Giải thích (suy luận đặc trưng tổng thể từ mẫu, kiểm định giả thuyết) và Năng lực SLTKYH Dự đoán (thiết lập mô hình hồi quy, dự báo nguy cơ lâm sàng).

2. Thang đánh giá năng lực SLTKYH của luận án gồm những mức độ nhận thức nào? Thang đánh giá được phân chia thành 3 mức độ nhận thức dựa trên khung tham chiếu PISA:

• Mức 1 (Tái tạo): Nhận biết, nhớ lại và áp dụng các công thức, thuật ngữ thống kê quen thuộc.
• Mức 2 (Kết nối): Lựa chọn phương pháp phù hợp, kết nối các khái niệm và xử lý dữ liệu trong bối cảnh thực tế.
• Mức 3 (Phản ánh): Phân tích, biện luận, giải thích bản chất thống kê gắn với ý nghĩa lâm sàng và nhận thức giới hạn của phương pháp.

3. Tại sao luận án nhấn mạnh việc giải thích giá trị p (p-value) trong y học? Dựa trên quan điểm của Moyé (2006), giá trị $p$ không phải là tiêu chuẩn duy nhất để đưa ra quyết định lâm sàng. Luận án nhấn mạnh việc giải thích $p$ phải đi kèm với việc xem xét thiết kế nghiên cứu, quy mô mẫu, độ biến thiên và độ lớn tác động lâm sàng để tránh kết luận sai lầm có thể gây hại cho bệnh nhân.

4. Luận án đề xuất những giải pháp đổi mới cụ thể nào trong thực tiễn dạy học Thống kê y học? Luận án đề xuất 4 giải pháp: (1) Xây dựng mục tiêu học tập đáp ứng chuẩn đầu ra và hướng đến SLTKYH; (2) Cập nhật nội dung kiến thức trong giáo trình; (3) Khai thác ứng dụng của phần mềm SPSS thúc đẩy tự học; (4) Xây dựng bài giảng thực hành tập dượt kỹ năng nghiên cứu khoa học cho sinh viên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thúy Hiền đã giải quyết một vấn đề cấp thiết trong lý luận và phương pháp dạy học toán cho khối ngành khoa học sức khỏe. Bằng cách tích hợp lý thuyết đánh giá toán học, phân loại nhận thức và bối cảnh y học thực tế, công trình đã xác định rõ cấu trúc ba thành tố của năng lực suy luận thống kê y học và xây dựng thành công thang đánh giá 3 mức độ nhận thức. Các kết quả phân tích thể chế và thực nghiệm sư phạm tại Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế đã chứng minh tính khả thi, độ tin cậy của bộ công cụ đánh giá, đồng thời cung cấp giải pháp thiết thực cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra môn Thống kê y học ở bậc đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Khoa học thống kê là khoa học về thu thập, phân tích, diễn giải, trình bày các dữ liệu để từ đó tìm ra bản chất và tính quy luật của các hiện tượng tự nhiên, kinh tế - xã hội. Khoa học thống kê dựa vào lý thuyết thống kê, trong đó mô hình tính ngẫu nhiên và sự không chắc chắn được xây dựng dựa trên lý thuyết xác suất. Theo Moore (1998) "Thống kê là một phương pháp nhận thức tổng quát được áp dụng bất cứ nơi nào xuất hiện dữ liệu, sự biến thiên và cơ hội.

Nó là một phương pháp cơ bản vì dữ liệu, biến thiên và cơ hội có mặt ở khắp mọi nơi trong cuộc sống hiện đại. Đó là một ngành độc lập, với những ý tưởng cốt lõi của nó chứ không phải là một nhánh của toán học". Thống kê y học (TKYH) là khoa học thống kê được áp dụng cho lĩnh vực y học, bao gồm các nghiên cứu y học, y học lâm sàng và nghiên cứu về chăm sóc sức khỏe cộng đồng (Trần Thị Diệu Trang, Trần Thúy Hiền, 2015). Thống kê có nhiều ứng dụng quan trọng giúp chẩn đoán, điều trị và đặc biệt là nghiên cứu khoa học về y học.

Y học đòi hỏi sự hiểu biết tinh tế về các bằng chứng thống kê để hiểu, giải thích và đánh giá các thử nghiệm lâm sàng, xác suất để so sánh các rủi ro. Một bác sĩ khi đối diện với một phát hiện mới trong y học hay một dược sĩ khi phân tích các thí nghiệm đều cần có suy luận, tư duy thống kê cơ bản để hướng dẫn cho những giải thích của mình. Theo Ben-Zvi & Garfield (2004) mô tả “Suy luận thống kê là suy luận với các ý tưởng thống kê và làm cho những thông tin thống kê trở nên có ý nghĩa”. Xét trong điều trị bệnh nhồi máu não, đối với bác sĩ, việc nghiên cứu các chất chỉ điểm sinh học sẽ giúp ích rất nhiều trong việc chẩn đoán sớm, tiên lượng mức độ nặng và nguy cơ tử vong đối với bệnh nhân nhồi máu não nhất là khi chưa thấy tổn thương não trên phim chụp cắt lớp vi tính (Hoàng Trọng Hanh, 2015).

Khảo sát nồng độ protein S100B và NSE huyết thanh của bệnh nhân, từ những kết quả thu thập được của mẫu dữ liệu, để xét xem đây có phải là những chất chỉ điểm hữu ích trong chẩn đoán, điều trị bệnh nhồi máu não hay không, cần thiết phải thực hiện các Suy luận thống kê (SLTK). Vai trò của Suy luận thống kê y học Trong chương trình đào tạo các ngành y dược, lý thuyết thống kê và xác suất là học phần bắt buộc đối với sinh viên (SV) ở những năm đầu đại học. Bắt đầu từ năm học 2013 – 2014, chương trình đào tạo cho các ngành khoa học sức khỏe đã có sự thay đổi, không có môn Toán cao cấp, môn Xác suất–Thống kê đổi thành Xác suất–Thống kê y học (XS-TKYH), trong đó mục tiêu, nội dung học phần cũng thay đổi theo hướng phù hợp hơn với đặc thù SV ngành y dược và trong điều kiện có sự hỗ trợ của phần mềm thống kê SPSS được tiếp cận trong phần Tin học ứng dụng. Trong thời đại của sự bùng nổ thông tin, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các ứng dụng công nghệ thông tin, dạy học thống kê nên đề cao nhận thức của SV về dữ liệu trong đời sống hàng ngày, chuẩn bị cho các em những kỹ năng nghề nghiệp và vai trò của SLTK càng trở nên quan trọng.