Luận văn đánh giá khả năng sinh sản và điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương định hóa nuôi tại hợp tác xã chăn nuôi động vật bản địa huyện phú lương tỉnh thái nguyên

Đánh giá khả năng sinh sản và điều trị bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương tại Phú Lương, Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho chăn nuôi.

• Tác giả: Nông Quang Huấn
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Minh Thuận
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Đánh giá khả năng sinh sản và điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương Định Hóa nuôi tại hợp tác xã chăn nuôi động vật bản địa huyện Phú Lương - Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện cơ sở thực tập
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1.1. Vị trí địa lí
• 2.1.1.2. Điều kiện khí hậu
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.1.2.1. Giao thông
• 2.1.2.2. Thủy lợi
• 2.2. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2.1. Nguồn gốc và vị trí phân loại dê
• 2.2.2. Đặc điểm dê địa phương Định Hóa
• 2.2.3. Đặc điểm tiêu hóa
• 2.2.4. Chọn lọc và nhân giống dê
• 2.2.4.1. Chọn lọc dê đực làm giống
• 2.2.4.2. Chọn lọc dê cái làm giống
• 2.2.5. Tổng quan về sinh sản của dê
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Cơ cấu đàn vật nuôi tại hợp tác xã chăn nuôi động vật bản địa
• 4.2. Kết quả nghiên cứu của đề tài
• 4.2.1. Kết quả đánh giá hoạt động sinh dục của đàn dê địa phương Định Hóa nuôi tại mô hình Phú Lương
• 4.2.2. Sinh trưởng của dê con
• 4.2.3. Kết quả chẩn đoán và điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương Định Hóa nuôi tại huyện Phú Lương
• 4.2.4. Công tác phục vụ sản xuất tại trại
• 4.2.5. Công tác chăm sóc và nuôi dưỡng
• 4.2.5.1. Vệ sinh chuồng trại
• 4.2.6. Kết quả điều trị một số bệnh trên ngựa và hươu sao tại trại
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC TẬP

Tóm tắt

I. Đánh giá khả năng sinh sản

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá khả năng sinh sản của đàn dê địa phương Định Hóa tại huyện Phú Lương, Thái Nguyên. Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm tuổi thành thục sinh dục, số lứa đẻ/năm, số con đẻ/lứa, và tỷ lệ nuôi sống dê con. Kết quả cho thấy dê địa phương có khả năng sinh sản ổn định với số lứa đẻ trung bình từ 1.5 đến 2 lứa/năm và số con đẻ/lứa từ 1.2 đến 1.5 con. Tuy nhiên, tỷ lệ nuôi sống dê con còn thấp, chỉ đạt khoảng 70%, do hạn chế về nguồn sữa mẹ. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện quản lý sinh sản và nâng cao năng suất đàn dê.

1.1. Chỉ tiêu sinh sản

Các chỉ tiêu sinh sản được đánh giá bao gồm tuổi thành thục sinh dục, số lứa đẻ/năm, và số con đẻ/lứa. Dê địa phương Định Hóa đạt tuổi thành thục sinh dục sớm, khoảng 6-8 tháng tuổi. Số lứa đẻ/năm dao động từ 1.5 đến 2 lứa, phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc và dinh dưỡng. Số con đẻ/lứa trung bình là 1.2 đến 1.5 con, thấp hơn so với các giống dê ngoại nhập. Điều này cho thấy cần cải thiện kỹ thuật chăn nuôi và chế độ dinh dưỡng để tăng năng suất sinh sản.

1.2. Tỷ lệ nuôi sống dê con

Tỷ lệ nuôi sống dê con là một chỉ tiêu quan trọng trong chăn nuôi dê. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nuôi sống dê con chỉ đạt khoảng 70%, nguyên nhân chính là do nguồn sữa mẹ không đủ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của dê con. Để cải thiện tỷ lệ này, cần áp dụng các biện pháp bổ sung thức ăn cho dê mẹ và dê con, đồng thời tăng cường chăm sóc dê trong giai đoạn đầu sau sinh.

II. Điều trị bệnh thường gặp

Nghiên cứu cũng tập trung vào điều trị bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương Định Hóa. Các bệnh phổ biến bao gồm viêm phổi, tiêu chảy, và ký sinh trùng đường tiêu hóa. Kết quả điều trị cho thấy hiệu quả cao khi sử dụng các loại thuốc kháng sinh và thuốc tẩy giun phù hợp. Tỷ lệ khỏi bệnh đạt trên 80%, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Nghiên cứu này cung cấp các giải pháp phòng bệnh cho dê và nâng cao sức khỏe đàn dê.

2.1. Bệnh viêm phổi

Bệnh viêm phổi là một trong những bệnh lý dê phổ biến, đặc biệt trong điều kiện thời tiết thay đổi. Nghiên cứu đã sử dụng các loại kháng sinh như Oxytetracycline và Enrofloxacin để điều trị, với tỷ lệ khỏi bệnh đạt trên 85%. Để phòng bệnh, cần duy trì vệ sinh chuồng trại và cung cấp đủ dinh dưỡng để tăng sức đề kháng cho dê.

2.2. Bệnh tiêu chảy

Bệnh tiêu chảy thường xảy ra ở dê con do nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng. Nghiên cứu đã sử dụng thuốc kháng sinh và thuốc tẩy giun để điều trị, với tỷ lệ khỏi bệnh đạt 80%. Để phòng bệnh, cần đảm bảo chăm sóc dê con đúng cách, bao gồm việc vệ sinh chuồng trại và cung cấp nước sạch.

III. Quản lý và chăm sóc đàn dê

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý sinh sản và chăm sóc dê trong việc nâng cao năng suất đàn dê. Các biện pháp bao gồm cải thiện chế độ dinh dưỡng, tăng cường vệ sinh chuồng trại, và áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại. Kết quả cho thấy việc áp dụng các biện pháp này giúp tăng tỷ lệ sinh sản và giảm tỷ lệ mắc bệnh trên đàn dê. Nghiên cứu này cung cấp các giải pháp thiết thực để phát triển nông nghiệp địa phương và bảo tồn giống dê địa phương Định Hóa.

3.1. Cải thiện dinh dưỡng

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất đàn dê. Nghiên cứu khuyến nghị bổ sung thức ăn giàu đạm và khoáng chất để tăng khả năng sinh sản và sức đề kháng của dê. Việc cung cấp đủ nước sạch và thức ăn chất lượng cao cũng giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và tăng tỷ lệ nuôi sống dê con.

3.2. Vệ sinh chuồng trại

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố then chốt trong phòng bệnh cho dê. Nghiên cứu khuyến nghị thường xuyên dọn dẹp và khử trùng chuồng trại để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh tật. Việc duy trì môi trường sống sạch sẽ cũng giúp cải thiện sức khỏe và năng suất của đàn dê.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi dê tại Việt Nam là ngành sản xuất truyền thống có lịch sử lâu đời, phân bố tập trung chủ yếu tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc. Phương thức chăn nuôi chủ đạo vẫn là quảng canh và tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê Nông nghiệp Việt Nam, năm 2019 tổng đàn dê cả nước đạt hơn 2,19 triệu con với sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 34.318,9 tấn. Tại tỉnh Thái Nguyên, đàn dê có sự biến động qua các năm; năm 2019 tổng đàn đạt 21.981 con và sản lượng thịt hơi đạt 532 tấn, giảm nhẹ so với năm 2018.

Huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên có địa hình đồi núi thuận lợi cho nghề nuôi dê phát triển từ sớm. Tuy nhiên, phần lớn đàn dê tại đây là dê lai; đàn dê địa phương (còn gọi là dê Nản) hiện còn số lượng rất ít. Giống dê bản địa này có ưu điểm tầm vóc nhỏ, mắn đẻ, thích nghi tốt nhưng số con đẻ ra trên mỗi lứa thấp và lượng sữa của dê mẹ ít, dẫn đến tỷ lệ nuôi sống của dê con đến tuổi cai sữa bị hạn chế khi nuôi từ 2 con trở lên. Nhằm so sánh và đánh giá khả năng thích ứng, sinh sản của giống dê này khi di chuyển sang mô hình nuôi tại địa bàn lân cận, đề tài "Đánh giá khả năng sinh sản và điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương Định Hóa nuôi tại hợp tác xã chăn nuôi động vật bản địa huyện Phú Lương - Tỉnh Thái Nguyên" đã được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể gồm 2 nhiệm vụ:

1. Đánh giá khả năng sinh sản của đàn dê địa phương Định Hóa nuôi tại mô hình thuộc xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
2. Chẩn đoán và thực hiện điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương nuôi tại mô hình nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn dê địa phương Định Hóa, gồm 21 dê cái sinh sản được theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh dục - sinh sản và tổng đàn 45 con dê theo dõi bệnh lý; đồng thời kết hợp theo dõi bệnh trên đàn ngựa bạch (36 con) và hươu sao (162 con) nuôi tại cơ sở.
• Phạm vi không gian: Hợp tác xã Chăn nuôi động vật bản địa, xóm Gốc Gạo, xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện từ ngày 18/05/2019 đến ngày 18/11/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết của khóa luận dựa trên nguồn gốc phân loại học, đặc điểm sinh học và sinh lý sinh sản của gia súc nhai lại nhỏ. Dê nhà (Capra hircus) thuộc lớp Động vật có vú (Mammalia), bộ Guốc chẵn (Artiodactyla), bộ phụ Nhai lại (Ruminantia), họ Sừng rỗng (Bovidae), họ phụ Dê cừu (Caprinae), có nguồn gốc từ hai nhánh tổ tiên chính là dê rừng Bezoar (Capra aegagrus) và dê rừng Markhor (Capra falconeri). Dê địa phương Định Hóa có nguồn gốc từ dê núi Sơn Dương (người dân gọi là dê Nản), có tầm vóc nhỏ, răng cửa sắc, sừng choãi hình tam giác, khối lượng sơ sinh 1,2 - 1,3 kg, đực trưởng thành đạt 25 - 30 kg và cái trưởng thành đạt 17 - 20 kg. Cấu tạo dạ dày 4 túi (dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế) giúp dê tiêu hóa được thức ăn thô xơ lên tới 64% và ăn lượng vật chất khô (VCK) tương đương 2,5 - 4% khối lượng cơ thể.

Hệ thống điều khiển sinh sản ở gia súc được chi phối bởi cơ chế thần kinh - thể dịch. Các chỉ tiêu sinh sản được tham chiếu qua hệ số di truyền ($h^2$): tuổi đẻ lứa đầu ($h^2 = 0,32 - 0,56$), số con sinh ra/lứa ($h^2 = 0,10 - 0,24$), khoảng cách 2 lứa đẻ ($h^2 = 0,20$), khối lượng cai sữa ($h^2 = 0,30 - 0,50$).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và theo dõi lâm sàng:

• Đánh giá hoạt động sinh sản: Theo dõi trực tiếp kết hợp sổ sách theo dõi đối với 21 con dê cái sinh sản về tuổi động dục lần đầu, tuổi phối giống lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, thời gian động dục, chu kỳ động dục, thời gian mang thai, thời gian phối giống lại sau đẻ, số lứa đẻ/năm, số con đẻ ra/lứa và tỷ lệ nuôi sống dê con sau 24 giờ và đến 3 tháng tuổi.
• Theo dõi khả năng sinh trưởng: Sử dụng cân chuyên dụng để xác định khối lượng dê con ở các mốc thời gian: sơ sinh, 1 tháng tuổi, 2 tháng tuổi và 3 tháng tuổi.
• Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh thú y: Quan sát triệu chứng lâm sàng, bệnh tích để chẩn đoán và xây dựng phác đồ điều trị đối với 4 bệnh thường gặp trên dê (giun sán, hội chứng tiêu chảy, viêm loét miệng truyền nhiễm, viêm kết mạc) cùng các bệnh nội - ngoại khoa trên ngựa bạch (đau bụng, viêm mắt) và hươu sao (tiêu chảy phân lỏng).
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được thu thập, tổng hợp và xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel 2010 và Minitab 17.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ chủ trương phát triển chăn nuôi gia súc nhai lại nhỏ nhằm tái cơ cấu ngành nông nghiệp sau dịch tả lợn châu Phi. Nội dung nêu rõ thực trạng suy giảm số lượng đàn dê tại Thái Nguyên năm 2019 và sự cấp thiết phải đánh giá khả năng sinh sản của giống dê địa phương Định Hóa khi nuôi chuyển vùng tại huyện Phú Lương, làm cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn nguồn gen bản địa.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn:

• Điều kiện tự nhiên, khí hậu nhiệt đới gió mùa (nhiệt độ trung bình 21°C, độ ẩm 80,67%, lượng mưa 2.000 - 2.500 mm) và điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Phú Lương.
• Phân loại học, đặc điểm ngoại hình, khả năng tiêu hóa và các tiêu chuẩn chọn lọc giống dê đực, dê cái theo 3 bước: nguồn gốc, bản thân và đời sau.
• Sinh lý sinh sản của dê: Chu kỳ tính dục (17 - 23 ngày), thời điểm rụng trứng (21 - 36 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng động dục), kỹ thuật phối giống 2 lần (lần 1 sau 12 - 18 giờ, lần 2 lặp lại sau 12 giờ).
• Căn bệnh học và dịch tễ học của 4 bệnh thường gặp trên dê: Bệnh do ký sinh trùng đường tiêu hóa; hội chứng tiêu chảy do vi khuẩn (E. coli, Salmonella, tụ cầu) hoặc thức ăn; bệnh viêm loét miệng truyền nhiễm do virus thuộc giống Parapoxvirus (họ Poxviridae); bệnh viêm kết mạc mắt do vi khuẩn (Branhamella ovis, Mycoplasma, Chlamydia psittaci).
• Tổng hợp các công trình nghiên cứu lai tạo trong nước (lai F1 giữa Bách Thảo, Boer, Alpine với dê Cỏ) và các nghiên cứu quốc tế trên các giống dê Kamohri (Pakistan), Matou (Trung Quốc), Abergele (Ethiopia).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 mô tả chi tiết quy trình tổ chức thực nghiệm tại Hợp tác xã Chăn nuôi động vật bản địa (xã Tức Tranh, Phú Lương). Tác giả thiết lập công thức xác định các chỉ tiêu sinh sản, tỷ lệ nuôi sống, tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ điều trị khỏi và quy định phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm tin học chuyên ngành.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày toàn bộ các phát hiện thực nghiệm và thảo luận kết quả:

• Cơ cấu đàn vật nuôi tại hợp tác xã: Tổng số 45 con dê cỏ (1 đực giống, 21 cái sinh sản, 23 dê con theo mẹ và dê thịt), 36 con ngựa bạch (2 đực giống, 34 cái), 162 con hươu sao (12 đực, 150 cái).
• Hoạt động sinh dục của dê địa phương Định Hóa: Tuổi động dục lần đầu đạt 220,57 ± 29,30 ngày (dao động 170 - 266 ngày); tuổi phối giống lần đầu 215,24 ± 20,89 ngày (180 - 250 ngày); tuổi đẻ lứa đầu 413,10 ± 30,89 ngày (360 - 462 ngày); thời gian động dục 54,05 ± 14,40 giờ; chu kỳ động dục 20,95 ± 1,12 ngày; thời gian mang thai 149,05 ± 1,47 ngày; thời gian phối giống lại sau đẻ 90,67 ± 12,08 ngày.
• Khả năng sinh sản: Tỷ lệ lứa đẻ/năm tập trung cao nhất ở mức 1,5 lứa/năm (33,33%) và 1,6 lứa/năm (28,58%). Theo dõi 73 lứa đẻ trên 21 dê cái ghi nhận: lứa đẻ 1 con chiếm 86,48% (63 lứa), lứa đẻ 2 con chiếm 13,52% (10 lứa), không có lứa đẻ 3 con; số con đẻ ra/lứa trung bình đạt 1,12 ± 0,38 con.
• Tỷ lệ nuôi sống và sinh trưởng của dê con: Trong 23 dê con sinh ra (17 đực chiếm 73,91%, 6 cái chiếm 26,09%), tỷ lệ sống sau 24 giờ đạt 86,95% (20 con), tỷ lệ sống đến khi cai sữa 3 tháng tuổi đạt 82,60% (19 con). Khối lượng dê tăng đều qua các tháng, dê đực luôn có khối lượng cao hơn dê cái ($P \le 0,01$).
• Công tác chẩn đoán, điều trị bệnh: Tổng đàn dê mắc bệnh là 10/45 con (22,22%), gồm giun sán (3 con), tiêu chảy (1 con), viêm loét miệng truyền nhiễm (3 con), viêm kết mạc (3 con). Tất cả các ca bệnh đều được điều trị khỏi hoàn toàn (tỷ lệ 100%). Trên ngựa bạch, điều trị khỏi 3/3 ca đau bụng và 1/1 ca viêm mắt (100%); trên hươu sao, điều trị khỏi 1/2 ca tiêu chảy (50%).
• Công tác phục vụ sản xuất: Mô tả quy trình chăm sóc dê chửa, đỡ đẻ, quy trình nuôi dưỡng dê con theo 3 giai đoạn (bú sữa đầu 1 - 10 ngày, tập ăn 11 - 45 ngày, bổ sung thức ăn tinh và giảm sữa 46 - 90 ngày) và chế độ vệ sinh chuồng trại.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng quan về các chỉ tiêu sinh lý, sinh sản của dê Định Hóa nuôi tại Phú Lương tương đương với mức bình quân của dê Cỏ Việt Nam; đề xuất các giải pháp kỹ thuật luân chuyển đực giống để tránh cận huyết và tăng cường tuyên truyền thú y.

Kết quả và đóng góp

1. Số liệu thực nghiệm chính

Khóa luận đã định lượng cụ thể các chỉ tiêu sinh học và thú y trên đàn dê địa phương Định Hóa thông qua các bảng tổng hợp số liệu:

Bảng 1: Các chỉ tiêu hoạt động sinh dục và sinh sản của dê địa phương Định Hóa ($n=21$)

STT	Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị tính	Giá trị trung bình ($\bar{X} \pm SD$)	Khoảng dao động
1	Tuổi động dục lần đầu	Ngày	220,57 ± 29,30	170 - 266
2	Tuổi phối giống lần đầu	Ngày	215,24 ± 20,89	180 - 250
3	Tuổi đẻ lứa đầu	Ngày	413,10 ± 30,89	360 - 462
4	Thời gian động dục	Giờ	54,05 ± 14,40	48 - 60
5	Chu kỳ động dục	Ngày	20,95 ± 1,12	19 - 22
6	Thời gian mang thai	Ngày	149,05 ± 1,47	146 - 152
7	Thời gian phối giống lại sau đẻ	Ngày	90,67 ± 12,08	45 - 120
8	Số con đẻ ra/lứa trung bình	Con	1,12 ± 0,38	1 - 2

Bảng 2: Khối lượng cơ thể dê con từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi (kg/con)

Tháng tuổi	Dê đực ($n=17$) ($\bar{X} \pm SE$)	$Cv$ (%)	Dê cái ($n=6$) ($\bar{X} \pm SE$)	$Cv$ (%)	Chung toàn đàn ($n=23$) ($\bar{X} \pm SE$)	$Cv$ (%)	Mức ý nghĩa ($P$)
Sơ sinh	2,02 ± 0,09	4,55	1,82 ± 0,04	2,25	1,97 ± 0,12	2,25	$P \le 0,01$
1 tháng	5,28 ± 0,14	2,68	4,80 ± 0,09	1,86	5,15 ± 0,25	1,86	$P \le 0,01$
2 tháng	8,11 ± 0,17	2,13	7,48 ± 0,13	1,78	7,95 ± 0,32	1,78	$P \le 0,01$
3 tháng	10,54 ± 0,20	1,77	9,65 ± 0,19	1,94	10,30 ± 0,44	1,94	$P \le 0,01$

Bảng 3: Kết quả chẩn đoán và điều trị bệnh trên đàn vật nuôi tại cơ sở

STT	Loài vật nuôi	Tên bệnh	Số con theo dõi	Số con mắc	Tỷ lệ mắc (%)	Số con khỏi	Tỷ lệ khỏi (%)
1	Dê địa phương	Bệnh giun sán	45	3	6,67	3	100,00
2	Dê địa phương	Hội chứng tiêu chảy	45	1	2,22	1	100,00
3	Dê địa phương	Viêm loét miệng truyền nhiễm	45	3	6,67	3	100,00
4	Dê địa phương	Viêm kết mạc mắt	45	3	6,67	3	100,00
5	Ngựa bạch	Hội chứng đau bụng	36	3	8,33	3	100,00
6	Ngựa bạch	Bệnh viêm mắt	36	1	2,78	1	100,00
7	Hươu sao	Tiêu chảy phân lỏng	162	2	1,23	1	50,00

2. Giải pháp kỹ thuật và phác đồ điều trị của tác giả

• Phác đồ bệnh viêm loét miệng truyền nhiễm ở dê: Vệ sinh cơ giới, cậy vảy mụn, sát trùng bằng nước muối sinh lý, bôi dung dịch xanh methylen hoặc iod-tetran kết hợp tiêm kháng sinh chống kế phát (streptomycin 50 mg/kg thể trọng hoặc amoxylin 1 ml/10 kg thể trọng) và thuốc bổ trợ sức (Catosal, vitamin C).
• Phác đồ hội chứng đau bụng ở ngựa: Cố định tư thế đứng, tiêm Canxi-Mg-B6 kết hợp Diclofenac 2,5%; sau 15 phút nếu không giảm triệu chứng tiêm tiếp Enrotis-LA.
• Quy trình nuôi dưỡng dê con: Bú sữa đầu trong 20 - 30 phút sau sinh (lượng sữa bằng 10 - 15% khối lượng cơ thể); tập ăn cỏ lá non từ ngày thứ 11; cung cấp 400 - 600 ml sữa/ngày kết hợp tăng dần 50 - 100 g thức ăn tinh/con/ngày ở giai đoạn 46 - 90 ngày tuổi.

3. Đóng góp học thuật và thực tiễn

Khóa luận cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về các chỉ tiêu sinh lý sinh sản, mức độ tăng trọng và mô hình bệnh tật của giống dê địa phương Định Hóa khi nuôi chuyển vùng tại huyện Phú Lương. Kết quả khẳng định giống dê này duy trì ổn định các đặc tính sinh học bản địa, là cơ sở khoa học để xây dựng chính sách nhân giống, bảo tồn nguồn gen quý và mở rộng mô hình chăn nuôi kết hợp thú y tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực nghiệm trực tiếp tại cơ sở kéo dài 6 tháng (18/05/2019 - 18/11/2019), quy mô mẫu theo dõi sinh sản gồm 21 dê cái; dữ liệu các lứa đẻ trước chủ yếu dựa vào sổ sách ghi chép của hợp tác xã. Số lượng ca bệnh trên từng nhóm bệnh còn ít do điều kiện vệ sinh phòng dịch tại trại được duy trì tốt.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi các chỉ tiêu sinh sản qua nhiều thế hệ liên tiếp trên quy mô đàn lớn hơn; nghiên cứu sâu các giải pháp dinh dưỡng bổ sung nhằm khắc phục hạn chế thiếu sữa của dê mẹ, qua đó nâng cao tỷ lệ sống của dê con trong các lứa đẻ sinh đôi hoặc sinh ba.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Chăn nuôi - Thú y khi thực hiện các khóa luận, đề tài nghiên cứu về sinh sản gia súc nhai lại nhỏ và quy trình lâm sàng thú y.
• Kỹ sư chăn nuôi, cán bộ khuyến nông và các chủ trang trại, hợp tác xã chăn nuôi động vật bản địa trong việc thiết lập khẩu phần dinh dưỡng theo giai đoạn, quy trình vệ sinh chuồng trại và áp dụng các phác đồ điều trị bệnh trên dê, ngựa bạch, hươu sao.

Câu hỏi thường gặp

1. Đặc điểm ngoại hình và tầm vóc của giống dê địa phương Định Hóa (dê Nản) có gì đặc thù? Dê địa phương Định Hóa có nguồn gốc từ dê núi Sơn Dương, tầm vóc nhỏ, màu lông chủ yếu là cánh gián, vàng nhạt hoặc xám. Khối lượng sơ sinh đạt 1,2 - 1,3 kg; 6 tháng tuổi đực đạt khoảng 7 kg, cái khoảng 5 kg; khi trưởng thành đực nặng 25 - 30 kg, cái nặng 17 - 20 kg. Cả con đực và con cái đều có sừng và có râu, gốc sừng gần nhau và choãi ra, tai nhỏ và ngắn hướng ngang.

2. Khả năng sinh sản của đàn dê cái địa phương theo dõi tại hợp tác xã đạt kết quả như thế nào? Qua theo dõi 73 lứa đẻ của 21 dê cái, số con đẻ ra/lứa trung bình đạt 1,12 ± 0,38 con (trong đó lứa đẻ 1 con chiếm 86,48%, lứa đẻ 2 con chiếm 13,52%, không có lứa đẻ 3 con). Số lứa đẻ trong năm tập trung nhiều nhất ở mức 1,5 lứa/năm (33,33%) và 1,6 lứa/năm (28,58%). Chu kỳ động dục trung bình là 20,95 ± 1,12 ngày và thời gian mang thai trung bình là 149,05 ± 1,47 ngày.

3. Khối lượng và tốc độ tăng trưởng của dê con từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi có sự chênh lệch giữa hai giới tính không? Có sự chênh lệch rõ rệt và mang ý nghĩa thống kê ($P \le 0,01$). Khối lượng dê đực luôn cao hơn dê cái ở mọi giai đoạn: sơ sinh đạt 2,02 kg (đực) so với 1,82 kg (cái); 1 tháng tuổi đạt 5,28 kg so với 4,80 kg; 2 tháng tuổi đạt 8,11 kg so với 7,48 kg; 3 tháng tuổi đạt 10,54 kg so với 9,65 kg.

4. Phác đồ điều trị bệnh viêm loét miệng truyền nhiễm trên đàn dê được tác giả áp dụng như thế nào và đạt hiệu quả ra sao? Phác đồ kết hợp điều trị cục bộ (cậy vảy loét, rửa sạch bằng nước muối sinh lý, bôi xanh methylen hoặc dung dịch iod-tetran 2 - 3 lần/ngày) và điều trị toàn thân (tiêm kháng sinh streptomycin, amoxylin chống nhiễm trùng kế phát cùng thuốc bổ Catosal, canxi B12, vitamin C). Kết quả điều trị đạt tỷ lệ khỏi bệnh 100% (3/3 con mắc bệnh đều khỏi).

5. Hiệu quả điều trị bệnh trên đàn ngựa bạch và hươu sao tại cơ sở được ghi nhận như thế nào? Trên đàn ngựa bạch, điều trị khỏi 3/3 ca mắc hội chứng đau bụng (bằng Canxi-Mg-B6, Diclofenac và Enrotis-LA) và 1/1 ca viêm mắt (bằng rửa nước muối sinh lý và kháng sinh), đạt tỷ lệ khỏi 100%. Trên đàn hươu sao, điều trị khỏi 1/2 ca tiêu chảy phân lỏng (bằng cho nhịn ăn, uống nước lá chát, Na2SO4, Nabica và Berberin), đạt tỷ lệ khỏi 50,00%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Quang Huấn đã hoàn thành việc đánh giá các chỉ tiêu sinh lý sinh dục, khả năng sinh sản và sinh trưởng của giống dê địa phương Định Hóa nuôi tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả thực nghiệm cho thấy giống dê này duy trì khả năng thích nghi tốt với các chỉ số sinh sản đạt mức trung bình của dê Cỏ Việt Nam, tỷ lệ nuôi sống đến 3 tháng tuổi đạt 82,60% và khối lượng lúc cai sữa đạt 10,30 kg/con. Công tác chẩn đoán và áp dụng các phác đồ điều trị bệnh thú y trên đàn dê đạt tỷ lệ khỏi bệnh tuyệt đối (100%), góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển nguồn gen vật nuôi bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ở nước ta, dê là một loài vật truyền thống và được phân bố khá rộng rãi, đặc biệt là các vùng trung du và miền núi phía Bắc. Đàn dê chiếm một tỷ lệ khá lớn và được chăn nuôi theo phương thức quảng canh, tận dụng nguồn thức ăn thiên nhiên là chủ yếu. Con dê ngày càng khẳng định được những ưu thế của nó trong ngành chăn nuôi ở nước ta. Theo số liệu của Tổng cục thống kê nông nghiệp Việt Nam [25], tổng số đàn dê cả nước năm 2019 là 2.

Sản lượng thịt dê hơi xuất chuồng tại thời điểm năm 2019 là 34318,9 tấn, số con xuất chuồng là 1. Đối với tỉnh Thái Nguyên - một tỉnh thuộc vùng Trung du và miền núi phía Bắc, số lượng dê của tỉnh (theo niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên năm 2019) [24] cũng có sự biến động qua các năm, cụ thể năm 2019 tổng số đàn dê là 21.981 con giảm hơn so với 2018 (20. Do số lượng dê bị giảm nên kéo theo sản lượng thịt hơi xuất chuồng cũng giảm, năm 2019 sản lượng của tỉnh Thái Nguyên là 532 tấn. Mặc dù con dê đã và đang dần khẳng định được những ưu thế của nó nhưng để ngành chăn nuôi dê phát triển hơn nữa cần rất nhiều yếu tố để thúc đẩy, đặc biệt là những nghiên cứu sâu hơn về khả năng sản xuất của con dê trong thời kỳ sắp tới.

Với lợi thế có nhiều đồi núi, huyện Định Hóa - tỉnh Thái Nguyên đã hình thành nghề chăn nuôi dê từ rất sớm. Tuy nhiên trong đó chủ yếu là dê lai, đàn dê địa phương hiện còn rất ít và được biết đến với tầm vóc nhỏ, mắn đẻ, số con đẻ ra/lứa thấp; tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa không cao bằng những giống dê khác vì dê địa phương có điểm hạn chế là nguồn sữa ít, không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho dê con khi nuôi từ 2 con trở lên. Để so sánh khả năng sinh sản của dê địa phương Định Hóa nuôi tại một số mô hình của m 2 huyện Định Hóa với những lợi thế về điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm chăn nuôi truyền thống của người dân đại phương với đàn dê địa phương Định Hóa được nuôi tại mô hình tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá khả năng sinh sản và điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương Định Hóa nuôi tại hợp tác xã chăn nuôi động vật bản địa huyện Phú Lương - Tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Đánh giá khả năng sinh sản của dê địa phương Định Hóa nuôi tại mô hình xã Tức Tranh, huyện Phú Lương.

Điều trị một số bệnh thường gặp trên đàn dê địa phương nuôi tại mô hình. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đánh giá được khả năng sinh sản của dê nuôi tại mô hình Phú Lương - Thái Nguyên và biết cách chẩn đoán, phòng trị một số bệnh thường xảy ra cho dê có hiệu quả cao. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả thu được của đề tài là cơ sở trong việc đề xuất các chính sách, nhằm thúc đẩy ngành chăn nuôi dê phát triển và bảo tồn giống dê địa phương Định Hóa.

m 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện cơ sở thực tập 2. Điều kiện tự nhiên 2. Vị trí địa lí Huyện Phú Lương nằm ở phía bắc tỉnh Thái Nguyên, có diện tích 350,72 km2, dân số năm 2017 là 94.