Đánh Giá Hoạt Động Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi Không Nơi Nương Tựa Tại Trung Tâm Bảo Trợ Xã Hội Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh đánh giá hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi không nơi nương tựa trẻ em bị bỏ rơi tại trung tâm bảo, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Vũ Văn Hiệu
• Người hướng dẫn: TS. Mai Thị Kim Thanh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Đánh Giá Hoạt Động Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi Không Nơi Nương Tựa, Trẻ Em Bị Bỏ Rơi Tại Trung Tâm Bảo Trợ Xã Hội Trên Địa Bàn Hà Nội (Nghiên cứu trường hợp tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu - Hà Đông)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hoạt Động Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi Tại Hà Nội

Hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi không nơi nương tựa tại Hà Nội đã trở thành một vấn đề cấp bách trong bối cảnh xã hội hiện nay. Theo thống kê, Việt Nam có khoảng 172.100 trẻ em mồ côi, trong đó nhiều trẻ em không có nơi nương tựa. Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm bảo vệ quyền lợi cho trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Tình Hình Trẻ Em Mồ Côi Tại Hà Nội

Tại Hà Nội, số lượng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa đang gia tăng nhanh chóng. Các trung tâm bảo trợ xã hội đã được thành lập để hỗ trợ, nhưng vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu. Theo số liệu, Hà Nội hiện có 20 cơ sở bảo trợ xã hội, trong đó 14 cơ sở dành cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt.

1.2. Chính Sách Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi

Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em, thể hiện sự quan tâm đến quyền lợi của trẻ em. Các chính sách như Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã được ban hành nhằm bảo vệ trẻ em mồ côi. Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này vẫn gặp nhiều khó khăn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Hoạt Động Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ trẻ em mồ côi, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Sự gia tăng số lượng trẻ em mồ côi, thiếu nguồn lực và sự hỗ trợ từ cộng đồng là những vấn đề chính. Các cơ sở bảo trợ xã hội thường xuyên phải đối mặt với tình trạng quá tải và thiếu nhân lực.

2.1. Tình Trạng Quá Tải Tại Các Cơ Sở Bảo Trợ

Nhiều cơ sở bảo trợ xã hội tại Hà Nội đang trong tình trạng quá tải. Số lượng trẻ em mồ côi ngày càng tăng, trong khi nguồn lực và nhân lực lại hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc và bảo vệ trẻ em.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Cộng Đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ trẻ em mồ côi còn hạn chế. Nhiều người dân chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của trẻ em, dẫn đến việc thiếu sự hỗ trợ cần thiết cho các cơ sở bảo trợ xã hội.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em mồ côi, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng hệ thống bảo trợ xã hội chuyên nghiệp, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và đào tạo cho nhân viên xã hội cũng cần được chú trọng.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Bảo Trợ Xã Hội Chuyên Nghiệp

Cần thiết lập một hệ thống bảo trợ xã hội chuyên nghiệp, với sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi cho trẻ em mồ côi.

3.2. Đào Tạo Nhân Viên Xã Hội

Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho nhân viên xã hội là cần thiết để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ trẻ em. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về quyền trẻ em và kỹ năng chăm sóc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi tại Hà Nội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Các chương trình bảo trợ xã hội đã giúp cải thiện tình hình, nhưng cần có sự đầu tư và hỗ trợ hơn nữa từ chính phủ và cộng đồng.

4.1. Kết Quả Từ Các Chương Trình Bảo Trợ

Các chương trình bảo trợ xã hội đã giúp nhiều trẻ em mồ côi có cơ hội tiếp cận giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trẻ em chưa được hưởng lợi từ các chương trình này.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Vệ

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi. Việc này sẽ giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong hệ thống bảo trợ xã hội hiện tại.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Hoạt Động Bảo Vệ Trẻ Em Mồ Côi

Hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi tại Hà Nội cần được cải thiện và phát triển hơn nữa. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội là rất quan trọng để đảm bảo quyền lợi cho trẻ em. Tương lai của trẻ em mồ côi phụ thuộc vào những nỗ lực này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Sự Tham Gia Cộng Đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ trẻ em mồ côi là rất quan trọng. Cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của người dân.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có các chính sách và chương trình phát triển bền vững nhằm bảo vệ trẻ em mồ côi. Việc này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn đảm bảo tương lai cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng chăm sóc và bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức lớn từ biến đổi kinh tế - xã hội. Theo thống kê của ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, cả nước có khoảng 24.000 trẻ em có hoàn cảnh khó khăn đặc thù, trong đó có 172.100 trẻ em mồ côi không nơi nương tựa hoặc bị bỏ rơi. Nguy cơ trẻ em rơi vào hoàn cảnh dễ bị tổn thương gia tăng khi có tới 263.400 trẻ em phải sống cùng cha mẹ dương tính với virus HIV. Để giải quyết vấn đề này, mạng lưới an sinh xã hội toàn quốc đã thiết lập 262 cơ sở bảo trợ xã hội công lập và ngoài công lập. Riêng tại địa bàn Thủ đô Hà Nội, trong tổng số 20 cơ sở bảo trợ hiện có, chỉ có 02 trung tâm tiếp nhận và nuôi dưỡng chuyên biệt đối tượng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi.

Vấn đề nghiên cứu đặt ra là hoạt động bảo vệ trẻ em tại các cơ sở nuôi dưỡng tập trung hiện nay chủ yếu mang tính từ thiện, cứu trợ truyền thống, thiếu vắng các chuẩn mực dịch vụ công tác xã hội chuyên nghiệp. Nghiên cứu xác định mục tiêu đánh giá toàn diện hoạt động bảo vệ trẻ em trên 3 phương diện then chốt: bảo đảm điều kiện sống cơ bản, duy trì môi trường sống an toàn và giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ. Nghiên cứu được triển khai tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội trong khung thời gian từ tháng 10 năm 2012 đến tháng 03 năm 2013. Kết quả đánh giá cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc nhằm nâng cao tỷ lệ trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đạt 90% theo mục tiêu quốc gia đến năm 2015 và hướng tới mục tiêu 95% vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng tích hợp 4 hệ thống lý thuyết xã hội học và công tác xã hội hiện đại:

Lý thuyết hệ thống sinh thái phân tích mối quan hệ tương tác đa chiều giữa trẻ em với các phân hệ môi trường xung quanh. Hệ thống này bao gồm vi hệ thống tại trung tâm bảo trợ, trung hệ thống kết nối nhà trường - cộng đồng, và vĩ hệ thống gồm các chính sách pháp luật an sinh.

Lý thuyết cấu trúc - chức năng của Talcott Parsons và Robert Merton giải thích cơ chế vận hành của trung tâm bảo trợ như một chỉnh thể thống nhất với 4 chức năng cốt lõi: thích ứng, đạt mục tiêu, hội nhập và duy trì khuôn mẫu. Lý thuyết giúp nhận diện các hiện tượng phản chức năng khi các bộ phận không đáp ứng đúng vai trò.

Lý thuyết vai trò và Tháp nhu cầu Abraham Maslow làm rõ 5 thứ bậc nhu cầu của trẻ em mồ côi, từ các nhu cầu sinh lý và an toàn cơ bản đến nhu cầu được tôn trọng và phát triển toàn diện.

Hệ thống khái niệm công cụ được chuẩn hóa dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật: khái niệm trẻ em dưới 16 tuổi theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004; tiêu chí phân loại trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Điều 3 và Điều 40; quy chế thành lập và hoạt động cơ sở bảo trợ xã hội theo Nghị định 68/2008/NĐ-CP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm thu thập dữ liệu khách quan, toàn diện:

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu định lượng, tác giả thực hiện khảo sát toàn bộ tổng thể 29 trẻ em (gồm 12 nam và 17 nữ) có độ tuổi từ 8 đến dưới 16 tuổi đang cư trú tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu. Tỷ lệ phân bổ học vấn gồm 5 em cấp tiểu học (chiếm 17,2%), 18 em cấp trung học cơ sở (chiếm 62,1%) và 6 em cấp trung học phổ thông (chiếm 20,7%). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm bảo đảm tính bao quát 100% đối tượng thụ hưởng trực tiếp, loại bỏ sai số chọn mẫu.

Phương pháp phỏng vấn sâu được tiến hành với 12 đối tượng mẫu: 01 cán bộ quản lý, 02 nhân viên trực tiếp chăm sóc, 03 phụ huynh hoặc người giám hộ, và 06 trẻ em đại diện cho các nhóm độ tuổi.

Phương pháp thảo luận nhóm tập trung tổ chức 02 phiên chuyên sâu: phiên 1 dành cho nhóm trẻ từ 12 đến dưới 16 tuổi tập trung vào kỹ năng tự bảo vệ; phiên 2 dành cho nhóm trẻ từ 8 đến 12 tuổi tập trung vào cảm nhận môi trường sống.

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp lý như Nghị định 67/2007/NĐ-CP, Nghị định 13/2010/NĐ-CP, Quyết định 34/2011/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và Thông tư 04/2011/BLĐTBXH-TT trong suốt timeline nghiên cứu từ tháng 10 năm 2012 đến tháng 03 năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi tại Trung tâm Hà Cầu ghi nhận nhiều kết quả thực tiễn qua các nhóm chỉ số cụ thể:

Thứ nhất, việc đảm bảo các điều kiện sống cơ bản đạt tỷ lệ khả quan. 100% trẻ em trong độ tuổi đi học được tiếp cận giáo dục chính quy tại các trường công lập trên địa bàn quận Hà Đông. Chế độ dinh dưỡng cung cấp đủ 03 bữa ăn mỗi ngày, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tỷ lệ phân chia phòng ở đạt tiêu chuẩn dưới 8 trẻ mỗi phòng theo quy định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Thứ hai, môi trường sống an toàn tại trung tâm được duy trì ở mức ổn định nhưng tính mở xã hội còn hạn chế. 100% khuôn viên có hàng rào bảo vệ và hệ thống chiếu sáng ban đêm. Tuy nhiên, dữ liệu khảo sát cho thấy khoảng 41,4% trẻ em vẫn cảm thấy tự ti và rụt rè khi giao tiếp với người lạ ngoài cộng đồng, phản ánh sự cách biệt nhất định giữa môi trường nuôi dưỡng tập trung và xã hội bên ngoài.

Thứ ba, công tác giáo dục kỹ năng tự bảo vệ có sự chênh lệch rõ rệt theo độ tuổi. Trên 70% trẻ thuộc nhóm 12 đến 16 tuổi nắm bắt tốt kỹ năng phòng tránh tai nạn thương tích và tự vệ trước nguy cơ bạo lực thân thể. Ngược lại, tỷ lệ trẻ có hiểu biết đầy đủ về kiến thức sức khỏe sinh sản vị thành niên và các biện pháp phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS chỉ đạt 55,2%.

Thứ tư, tính chuyên nghiệp trong cung cấp dịch vụ công tác xã hội chưa cao. 100% nhân viên chăm sóc trực tiếp thực hiện nhiệm vụ theo kinh nghiệm thực tế của người mẹ gia đình, chưa qua đào tạo bài bản về kỹ năng quản lý ca hay can thiệp tâm lý lâm sàng theo tiêu chuẩn Thông tư 07/2013/TT-BLĐTBXH.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại xuất phát từ định mức tài chính và phương thức vận hành. Mức chuẩn trợ cấp xã hội theo Quyết định 34/2011/QĐ-UBND của Hà Nội là 350.000 đồng/tháng nhân hệ số 2.0 (tương đương 700.000 đồng/trẻ/tháng) khó đáp ứng đầy đủ chi phí dinh dưỡng và y tế khi tỷ lệ lạm phát thực phẩm hàng năm tăng từ 8% đến 10%. Các cơ sở bảo trợ buộc phải phụ thuộc vào nguồn tài trợ không cố định từ các tổ chức thiện nguyện.

So sánh với Báo cáo tình hình trẻ em của UNICEF năm 2010 và các chỉ số từ khảo sát MICS của Tổng cục Thống kê (chỉ ra 5,2% trẻ em Việt Nam không sống cùng cha mẹ), mô hình nuôi dưỡng tập trung dài hạn bộc lộ điểm yếu về khả năng tái hòa nhập cộng đồng. Mô hình này làm suy giảm chức năng gia đình tự nhiên của trẻ em.

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận đánh giá 5 cấp độ nhu cầu Maslow kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện tương quan giữa thời gian lưu trú tại trung tâm và mức độ tự tin xã hội của trẻ. Việc áp dụng các công cụ trực quan này giúp nhà quản lý dễ dàng nhận diện lỗ hổng can thiệp tâm lý xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi, bốn giải pháp trọng tâm cần được thực thi đồng bộ:

Thứ nhất, chuẩn hóa đội ngũ nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp. Đơn vị thực hiện là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội phối hợp cùng các trường đại học chuyên ngành. Mục tiêu cần đạt là 100% cán bộ, nhân viên chăm sóc tại trung tâm hoàn thành khóa bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý ca và tư vấn tâm lý trẻ em trước quý 4 năm 2014.

Thứ hai, nâng mức trợ cấp và đa dạng hóa nguồn tài chính an sinh. Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và Sở Tài chính cần tiến hành rà soát, điều chỉnh tăng mức trợ cấp nuôi dưỡng tối thiểu thêm 25% đến 30% trong giai đoạn 2014-2015 nhằm bù đắp trượt giá sinh hoạt đô thị.

Thứ ba, đổi mới chương trình giáo dục kỹ năng sống và sức khỏe giới tính. Ban Giám đốc Trung tâm Hà Cầu chủ trì phối hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức định kỳ 02 buổi tập huấn chuyên đề mỗi quý. Chỉ tiêu hướng tới là 95% trẻ em từ 10 tuổi trở lên đạt chứng chỉ kỹ năng tự bảo vệ an toàn trước năm 2015.

Thứ tư, thúc đẩy mô hình chăm sóc thay thế dựa vào cộng đồng. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội quận Hà Đông triển khai thí điểm chuyển tiếp 20% đến 30% số trẻ đủ điều kiện sang hình thức gia đình nhận nuôi có thời hạn theo định hướng Đề án 647/QĐ-TTg trong giai đoạn 2014-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Nhóm 1 gồm ban lãnh đạo và cán bộ chăm sóc tại các trung tâm bảo trợ xã hội. Tài liệu cung cấp khung tiêu chuẩn Thông tư 04/2011/BLĐTBXH-TT và bộ công cụ đánh giá nhu cầu giúp tối ưu hóa quy trình chăm sóc nội trú hàng ngày.

Nhóm 2 gồm các nhà hoạch định chính sách thuộc ngành Lao động - Thương binh và Xã hội. Dữ liệu thực chứng về định mức chi tiêu và quản lý đối tượng là căn cứ đề xuất sửa đổi các văn bản pháp quy như Nghị định 13/2010/NĐ-CP và Quyết định 34/2011/QĐ-UBND.

Nhóm 3 gồm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội, Xã hội học. Luận văn đóng vai trò là một điển cứu thực nghiệm mẫu mực về việc vận dụng lý thuyết hệ thống sinh thái và lý thuyết vai trò vào giải quyết vấn đề xã hội.

Nhóm 4 gồm các tổ chức phi chính phủ và các nhà tài trợ từ thiện. Nghiên cứu giúp định hướng nguồn lực tài trợ vào các chương trình thiết thực như đào tạo kỹ năng sống và phát triển mô hình chăm sóc thay thế tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động bảo vệ trẻ em tại cơ sở bảo trợ xã hội bao gồm những nội dung cốt lõi nào? Hoạt động bảo vệ trẻ em tập trung vào 3 trụ cột cơ bản: bảo đảm điều kiện sống vật chất và học tập, duy trì môi trường sống an toàn lành mạnh, và giáo dục kỹ năng tự bảo vệ. Tại Trung tâm Hà Cầu, 100% trẻ em được học văn hóa và sinh hoạt trong khuôn viên có hàng rào an toàn theo quy chuẩn kỹ thuật của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Mức hỗ trợ tài chính hiện hành cho trẻ em mồ côi tại Hà Nội được quy định ra sao? Theo Quyết định 34/2011/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, mức chuẩn trợ cấp xã hội là 350.000 đồng/tháng. Trẻ em mồ côi không nơi nương tựa thuộc nhóm thụ hưởng hệ số 2.0, tương đương 700.000 đồng/tháng, kèm theo chính sách miễn 100% học phí và hỗ trợ 120.000 đồng/năm kinh phí mua sắm sách vở, đồ dùng học tập.

Vì sao cần chuyển đổi từ mô hình nuôi dưỡng từ thiện sang công tác xã hội chuyên nghiệp? Chăm sóc từ thiện truyền thống chỉ đáp ứng nhu cầu vật chất cấp thấp, dễ làm trẻ thụ động và mặc cảm. Công tác xã hội chuyên nghiệp ứng dụng phương pháp quản lý ca, tham vấn tâm lý và trang bị kỹ năng sống, giúp hơn 70% trẻ vị thành niên nâng cao năng lực tự bảo vệ và chuẩn bị năng lực tái hòa nhập xã hội bền vững.

Quy mô và cơ cấu mẫu khảo sát của luận văn được thiết lập như thế nào? Nghiên cứu khảo sát toàn bộ tổng thể 29 trẻ em từ 8 đến 16 tuổi tại Trung tâm Hà Cầu, gồm 12 trẻ nam và 17 trẻ nữ. Về trình độ, học sinh trung học cơ sở chiếm tỷ lệ cao nhất với 62,1%, tiểu học chiếm 17,2% và trung học phổ thông chiếm 20,7%, kết hợp phỏng vấn sâu 12 mẫu cán bộ quản lý, người chăm sóc và thân nhân.

Khó khăn lớn nhất trong việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em mồ côi tại trung tâm là gì? Thách thức lớn nhất là rào cản tâm lý e ngại và thiếu vắng đội ngũ nhân viên xã hội được đào tạo chuyên sâu. Khảo sát chỉ ra tỷ lệ trẻ hiểu biết đúng về sức khỏe sinh sản và phòng tránh HIV/AIDS mới đạt 55,2%, đòi hỏi phải có giáo trình chuyên biệt và sự phối hợp thường xuyên với các đoàn thể cộng đồng.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về hoạt động chăm sóc 29 trẻ em mồ côi tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu theo các chuẩn mực khoa học.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc áp dụng lý thuyết hệ thống sinh thái và tháp nhu cầu Maslow vào chuyển đổi mô hình bảo trợ từ thiện sang dịch vụ công tác xã hội chuyên nghiệp.
• Chỉ rõ thực trạng thiếu hụt nguồn lực tài chính khi mức trợ cấp 700.000 đồng/tháng chịu áp lực lớn từ lạm phát và đội ngũ nhân sự chưa được chuẩn hóa theo Thông tư 07/2013/TT-BLĐTBXH.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp nâng cao năng lực nhân sự, tăng định mức trợ cấp và phát triển mô hình gia đình thay thế.
• Xác định lộ trình triển khai từ năm 2014 đến năm 2020 nhằm hiện thực hóa mục tiêu 95% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được tiếp cận dịch vụ an sinh xã hội chất lượng cao.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ làm công tác xã hội hãy ứng dụng các kết quả nghiên cứu và khuyến nghị từ luận văn này vào thực tiễn quản lý nhằm chung tay kiến tạo môi trường phát triển toàn diện, an toàn và hạnh phúc cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- VŨ VĂN HIỆU ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ TRẺ EM MỒ CÔI KHÔNG NƠI NƯƠNG TỰA, TRẺ EM BỊ BỎ RƠI TẠI TRUNG TÂM BẢO TRỢ XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI (Nghiên cứu trường hợp tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu - Hà Đông) LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI Hà Nội - 2013 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- VŨ VĂN HIỆU ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ TRẺ EM MỒ CÔI KHÔNG NƠI NƯƠNG TỰA, TRẺ EM BỊ BỎ RƠI TẠI TRUNG TÂM BẢO TRỢ XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI (Nghiên cứu trường hợp tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu – Hà Đông) LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI Mã số: 60 90 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS.Mai Thị Kim Thanh Hà Nội - 2013 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý do chọn đề tài Sau hơn hai mươi năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, Việt Nam đã đạt được những thành tựu vô cùng to lớn về kinh tế - xã hội bên cạnh các mục tiêu phát triển toàn diện con người. Trong bối cảnh già hóa dân số đã và đang diễn ra tài nhiều quốc gia ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn lao động, là thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước, nhịp cầu nối xuyên suốt giữa các thế hệ thành viên trong gia đình, trẻ em ở Việt Nam đã trở thành mối quan tâm hàng đầu trong các chiến lược phát triển kinh tế-xã hội. Phát triển đầy đủ cả về thể chất và tâm hồn cho trẻ không chỉ có ý nghĩa trước mắt mà còn là sự chuẩn bị bền vững cho tương lai.

Các số liệu thống kê cho thấy, Việt Nam có khoảng 24.000 trẻ em, trong đó, khoảng 172.100 trẻ có hoàn cảnh mồ côi không nơi nương tựa, bị bỏ rơi (năm 2005 là 143.69% tổng số trẻ em[1]. Số đối tượng trẻ em này dự kiến sẽ còn tăng cao hơn bởi hiện tượng sinh con ngoài ý muốn ở các phụ nữ trẻ và do tác động của đại dịch HIV/AIDS, với khoảng 263.400 trẻ sống chung với cha mẹ dương tính với HIV trong năm 2005 [1]. Thể hiện sự quan tâm đặc biệt dành cho trẻ em, Việt Nam là nước đầu tiên ở châu Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em của Liên hợp quốc (Việt Nam phê chuẩn ngày 20/02/1990). Bốn nhóm quyền cơ bản của trẻ trong Công ước của Liên hợp quốc đã được luật hóa trên cơ sở phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và pháp luật Việt Nam.

Cùng với việc hoàn thiện nhiều văn bản pháp lý liên quan như Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật Nuôi con nuôi, Luật phòng chống mua bán người… Đảng và Nhà nước ta cũng đã ban hành nhiều chương trình, chính sách, kế hoạch hành động nhằm gắn mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và giáo dục 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trẻ em với các chiến lược phát triển kinh tế-xã hội. Trong đó, hệ thống cơ sở bảo trợ xã hội dành cho trẻ em được hình thành rộng khắp trên cả nước là sự cụ thể hóa hành động của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, nhất là những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trong đó có trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi. Tính đến năm 2009, trên địa bàn cả nước có tất cả 262 [5, 362] cơ sở bảo trợ xã hội công lập và ngoài công lập hoạt động dưới nhiều hình thức tên gọi khác nhau như trung tâm (bảo trợ, cứu trợ, hỗ trợ, nuôi dưỡng, điều trị, điều dưỡng, giáo dục, dạy nghề), làng trẻ em SOS, nhà trẻ, nhà tình thương, nhà nuôi dưỡng, nhà an toàn, mái ấm tình thương, cô nhi viện, cơ sở nuôi dưỡng, khu bảo trợ… Trong đó, mạng lưới cơ sở bảo trợ xã hội ở Hà Nội ngày càng phát triển và đa dạng. Theo số liệu thống kê, Hà Nội có 20 cơ sở bảo trợ xã hội, trong đó có đến 14 cơ sở bảo trợ xã hội dành cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và 02 trung tâm có đối tượng bảo trợ trọng tâm là trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi [5, 6].

Tuy vậy, mạng lưới cơ sở bảo trợ xã hội vẫn chưa thể đáp ứng kịp thời sự gia tăng nhanh chóng về số lượng đối tượng trẻ em cần được bảo vệ. Mặt khác, hoạt động bảo vệ trẻ em tại các cơ sở bảo trợ xã hội hiện nay diễn ra như thế nào, liệu các hoạt động bảo vệ trẻ em đó có trở thành dịch vụ xã hội chuyên nghiệp không hay còn mang nặng tính từ thiện, nhân đạo, vai trò của cán bộ, nhân viên xã hội tại các cơ sở bảo trợ xã hội đó ra sao là những vấn đề hết sức quan trọng cần được làm rõ nhằm góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em tại các cơ sở bảo trợ xã hội. Trước sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước thể hiện qua các văn bản pháp lý, các chế độ, chính sách hỗ trợ, ưu đãi về giáo dục, y tế, tài chính cho các cơ sở bảo trợ xã hội và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; trước thực trạng 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quá tải đến mức báo động số lượng trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi tại cơ sở bảo trợ xã hội; trước vấn đề đặt ra là hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi tại các trung tâm bảo trợ xã hội hiện nay diễn ra như thế nào, vai trò của các nhân viên xã hội ở các trung tâm này ra sao, đã gợi mở cho chúng tôi đề tài nghiên cứu Đánh giá hoạt động bảo vệ trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị bỏ rơi tại trung tâm bảo trợ xã hội trên địa bàn Hà Nội (nghiên cứu trường hợp tại Trung tâm nuôi dưỡng Trẻ em mồ côi Hà Cầu). Tổng quan vấn đề nghiên cứu Trẻ em là một trong những nhóm đối tượng nhận được sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các chuyên gia, học giả trong và ngoài nước.

Trong phạm vi các công trình có liên quan đến đề tài, nhóm nghiên cứu lựa chọn và phân tích một số công trình nghiên cứu, các đánh giá, bài viết tiêu biểu. Thứ nhất, công trình nghiên cứu, bài viết liên quan đến trẻ em nói chung “Những điểm mở và thách thức cơ bản với phương thức làm chương trình dựa trên cơ sở quyền con người cho phụ nữ và trẻ em ở Việt Nam” là công trình nghiên cứu của tác giả Christian Salazar Volkmann đề cập đến vấn đề quyền của phụ nữ và trẻem. Tác giả đã làm rõ những yếu tố cơ hội và thách thức cơ bản nhất liên quan đến chương trình đảm bảo quyền và sự tham gia của phụ nữ và trẻ em Việt Namtrên cơ sở tiếp cận từ quyền con người. Tác giả đồng thời cho thấy, thực hiện đầy đủ quyền đối với phụ nữ và trẻ em mang lại động lực cần thiết để họ tham gia đầy đủ, có hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

“Tìm hiểu ảnh hưởng của quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong gia đình với nhau và với trẻ tới sức khỏe của trẻ em trong các gia đình Việt Nam 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiện nay” của tác giả Mai Thị Kim Thanh đăng trên Kỉ yếu Hội nghị Khoa học nữ Đại học Quốc gia Hà Nội lần thứ 6 năm 2001. Tác giả đã nhận định mức độ tâm sự của những người thân trong gia đình đối với trẻ em được thể hiện như sau: tâm sự giữa bố, mẹ với con chiếm 46,2%, ông bà với cháu chiếm 24,8%, mẹ với con chiếm 24,7%, ít tâm sự chiếm 8,0%, anh chị em với nhau chiếm 5,8%, bố với con chiếm 4,6% và không tâm sự chiếm 4,5%. Tỷ lệ tâm sự giữa bố, mẹ, ông, bà với con cái càng thấp thì càng ảnh hưởng đến sức khỏe con cái, đặc biệt là sức khỏe tinh thần. Tác giả Trịnh Hòa Bình với nghiên cứu “Sự hiểu biết giữa gia đình và trẻ em về vấn đề quyền trẻ em hiện nay” đăng trên Tạp chí Xã hội học số 4/2005.

Nghiên cứu tập trung điều tra về kiến thức, thái độ, hành vi của cộng đồng về quyền trẻ em, (2004- 2005) trên quy mô 10 tỉnh, thành phố trong cả nước với sự tham gia của 3000 cha mẹ. Một trong những phát hiện quan trọng trùng khớp với những vấn đề nói trên là sự thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái còn nhiều bất cập thể hiện qua những mâu thuẫn cơ bản trong gia đình Việt Nam hiện nay qua việc phân tích những thông tin định tính và định lượng từ cuộc khảo sát. “Báo cáo Phân tích tình hình trẻ em ở Việt Nam” do UNICEF thực hiện năm 2010. Báo cáo lấy cách tiếp cận dựa trên quyền con người, xem xét tình hình trẻ em dựa trên quan điểm các nguyên tắc chính về quyền con người như bình đẳng, không phân biệt đối xử và trách nhiệm giải trình.

Kết quả nghiên cứu đã làm rõ tình hình trẻ em nam và nữ, nông thôn và thành thị, dân tộc Kinh và dân tộc thiểu số, trẻ em giàu và trẻ em nghèo hiện nay ở Việt Nam. Trong đó, nhóm trẻ em thiếu sự chăm sóc của bố mẹ ở Việt Nam có diễn biến phức tạp. Các cơ sở chăm sóc cả công lập và dân lập có ở hầu hết các tỉnh thành trong cả nước dưới nhiều hình thức như chăm sóc tại nhà, chăm sóc tập trung và các hình thức chăm sóc hỗ trợ không chính thức khác. Tình trạng số 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lượng cho con nuôi ra nước ngoài cao trong khi đây được quy định là biện pháp cuối cùng chỉ sử dụng khi không còn cách nào khác.

Ngoài ra, báo cáo cũng chỉ ra rằng Việt Nam còn thiếu các quy định cụ thể cho việc truy tố những đối tượng hoạt động môi giới cho nhận con nuôi trái pháp luật. “Điều tra đánh giá các mục tiêu về trẻ em và phụ nữ” (MICS) được Tổng cục Thống kê thực hiện năm 2010–2011.