CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về đánh giá hiệu quả sử dụng đất 1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất Sử dụng các nguồn tài nguyên một cách hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới hiện nay. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được chú ý hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới.
Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp (Hồ Huy Thành, 2016). Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người – đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường. Căn cứ vào nhu cầu của thị trường hiện nay, trên cơ sở thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi và lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đảm bảo sự thống nhất giữa các ngành, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồng thời phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất. Các nội dung sử dụng đất có hiệu quả được thể hiện ở các mặt sau: - Sử dụng một cách hợp lý về không gian để hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất.
- Hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng đất trên cơ sở phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất được sử dụng - Sự hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất trên cơ sở sự tập trung thích hợp quy mô sử dụng đất. - Giữ mật độ sử dụng đất thích hợp hình thành việc sử dụng đất một cách kinh tế, tập trung thâm canh. Việc sử dụng đất phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố liên quan. Vì vậy, việc xác định bản chất khái niệm hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm h 4 triết học của Mác và những nhận thức lý luận của lý thuyết hệ thống nghĩa là hiệu quả phải được xem xét trên 3 mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường (Nguyễn Thị Vòng và cs.
- Phải xem xét đến lợi ích trước mắt và lâu dài. - Phải xem xét cả lợi ích riêng của người sử dụng đất và lợi ích chung của cộng đồng. - Phải xem xét giữa hiệu quả sử dụng đất đi cùng với hiệu quả sử dụng các nguồn lực khác. - Đảm bảo sự phát triển thống nhất giữa các ngành.
Phân loại hiệu quả sử dụng đất 1. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả là một phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế, xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất và tinh thần của toàn xã hội, khi nguồn lực sản xuất của xã hội ngày càng trở nên khan hiếm, việc nâng cao hiệu quả là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội (Nguyễn Đình Hợi, 1993). Như vậy, bản chất của hiệu quả kinh tế sử dụng đất là trên một diện tích đất nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất, với một lượng đầu tư chi phí về vật chất và lao động thấp nhất nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội (Hội Khoa học Đất, Đất Việt Nam, 2000).
Vậy hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được ba vấn đề: + Một là: mọi hoạt động sản xuất của con người đều tuân theo quy luật "tiết kiệm thời gian". + Hai là: hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm lý thuyết hệ thống. + Ba là: hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người. Hiệu quả xã hội Hiệu quả xã hội là phạm trù có liên quan mật thiết với hiệu quả kinh tế và thể hiện mục tiêu hoạt động kinh tế của con người, chủ yếu phản ánh bằng các chỉ tiêu mang tính chất định tính (tạo công ăn việc làm cho lao động, xóa đói giảm nghèo, định canh, h 5 định cư, công bằng xã hội, nâng cao mức sống của toàn dân) do việc lượng hóa các chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả xã hội còn gặp nhiều khó khăn.
Trong sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, hiệu quả về mặt xã hội chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất sản xuất nông nghiệp mà chỉ tiêu quan trọng nhất là giá trị của sản phẩm nông nghiệp đạt cao nhất trên một đơn vị diện tích (Nguyễn Duy Tính, 1995). Hiện nay, việc đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp là vấn đề đang được nhiều nhà khoa học quan tâm. Hiệu quả môi trường Hiện nay, tác động của môi trường sinh thái diễn ra rất phức tạp và theo nhiều chiều hướng khác nhau. Cây trồng được phát triển tốt khi phát triển phù hợp với đặc tính và tính chất của đất.
Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dưới tác động của các hoạt động sản xuất, quản lý của con người lên hệ thống cây trồng sẽ tạo nên những ảnh hưởng rất khác nhau đến môi trường. Trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả môi trường là hiệu quả mang tính lâu dài, vừa đảm bảo lợi ích hiện tại mà không làm ảnh hưởng xấu đến tương lai, nó gắn chặt với quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái (Đỗ Nguyên Hải, 1999). Đặc điểm, phương pháp, đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 1. Đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp 1.
Đất nông nghiệp Theo Luật đất đai năm 2013, đất nông nghiệp được chia ra thành 5 nhóm đất chính sau: đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác (Luật đất đai năm 2013, 2013). Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp a. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp - Đất đai là sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu. - Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật.
- Sử dụng đất đai một cách hợp lý, tiết kiệm, cải tạo và bồi bổ đất đai. - Quan tâm đến lợi ích của người sử dụng đất. - Ưu tiên bảo vệ và phát triển quỹ đất nông nghiệp. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hoà mối quan hệ giữa người với đất đai.
Mục tiêu của con người trong quá trình sử dụng đất là: Sử dụng đất đai một cách khoa học, hợp lý. Sử dụng đất đai là vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố quan trọng khác nhau, về thực chất đây là vấn đề kinh tế liên quan đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Nguyên tắc sử dụng đất bền vững thể hiện ở ba yêu cầu sau theo ý kiến của Đào Châu Thu (2002): - Bền vững về kinh tế: Một hệ thống bền vững phải có năng suất sinh học cao hơn mức trung bình của khu vực. Sản phẩm sinh học bao gồm sản phẩm sơ cấp và sản phẩm phụ.
Về chất lượng, sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ của thị trường, tùy theo mục tiêu của từng vùng. Thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả kinh tế của hệ thống sử dụng đất là giá trị tổng sản lượng trên một đơn vị diện tích. - Xã hội ổn định: Thu hút đông đảo lao động, đảm bảo đời sống nhân dân và phát triển xã hội. Nếu người nông dân muốn quan tâm đến lợi ích lâu dài (đất đai, bảo vệ môi trường…) thì trước hết phải đáp ứng nhu cầu của họ.
Các sản phẩm nông nghiệp thu được phải đáp ứng nhu cầu hàng ngày của nông dân, chẳng hạn như quần áo. Bước tiếp theo là tận dụng các nguồn lực trong nước và địa phương. Trong trường hợp đất đai, hệ thống sử dụng đất phải được thiết lập trên mảnh đất mà nông dân có quyền sử dụng và thụ hưởng lâu dài. Nguồn vốn vay có lãi suất ổn định từ ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng.
Sử dụng đất bền vững nếu nó phù hợp với văn hóa và phong tục địa phương, nếu không nó sẽ không nhận được sự ủng hộ của cộng đồng. - Bền vững về môi trường: loại hình sử dụng đất hiện tại phải đảm bảo khả năng bảo vệ độ phì nhiêu của đất, chống thoái hóa đất, bảo vệ môi trường sinh thái của đất. Điều kiện tiên quyết để quản lý sử dụng bền vững là tăng dần độ phì nhiêu của đất, giảm tỷ lệ mất đất dưới mức cho phép hàng năm, độ che phủ tối thiểu của ngưỡng an toàn sinh thái (> 35%) và đa dạng sinh học theo thành phần loài. Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 1.
Khái niệm về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp - Xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất. h 7 - Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được chú ý hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới. Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp. - Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người – đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường.