Luận Văn: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang

Luận văn đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang, phân tích hiệu quả kinh tế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Ngô Thị Luyến
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm đất
• 1.1.2. Vai trò của đất trong nông nghiệp
• 1.2. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phân loại hiệu quả sử dụng đất
• 1.2.1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất
• 1.2.2. Phân loại hiệu quả sử dụng đất
• 1.2.2.1. Hiệu quả kinh tế
• 1.2.2.2. Hiệu quả xã hội
• 1.2.2.3. Hiệu quả môi trường
• 1.3. Đặc điểm, phương pháp, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.3.1. Đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 1.3.1.1. Đất nông nghiệp
• 1.3.1.2. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Hiệp Hòa. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Hiệp Hòa năm 2017
• 2.4. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hiệp Hòa
• 2.5. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Hiệp Hòa theo các tiểu vùng. Các tiêu chí đánh giá như sau
• 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính của huyện Hiệp Hòa
• 2.7. Lựa chọn loại hình sử dụng đất có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7.1. Phương pháp điều tra phỏng vấn nông hộ
• 2.7.2. Phương pháp thảo luận nhóm. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên, cảnh quan môi trường. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp huyện Hiệp Hòa
• 3.4. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Hiệp Hòa năm 2017
• 3.5. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Hiệp Hòa
• 3.6. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính trên 3 tiểu vùng của huyện Hiệp Hòa
• 3.7. Hiệu quả kinh tế
• 3.8. Hiệu quả xã hội
• 3.9. Hiệu quả môi trường
• 3.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính của huyện Hiệp Hòa
• 3.10.1. Các yếu tố ảnh hưởng tích cực
• 3.10.2. Các yếu tố hạn chế hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 3.11. Lựa chọn loại hình sử dụng đất có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Lựa chọn loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả
• 3.12. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một vấn đề quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang, nơi có diện tích đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Hiệu quả sử dụng đất được xem xét trên ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng đất hiệu quả không chỉ tăng năng suất nông nghiệp mà còn góp phần bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người dân.

1.1. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế được đánh giá thông qua mối tương quan giữa kết quả sản xuất và chi phí đầu tư. Tại huyện Hiệp Hòa, các loại hình sử dụng đất như trồng lúa, cây ăn quả và chăn nuôi mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích khác đang làm giảm diện tích đất canh tác, ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp. Nghiên cứu đề xuất cần tối ưu hóa cơ cấu cây trồng và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả kinh tế.

1.2. Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội được đo lường thông qua khả năng tạo việc làm và cải thiện đời sống người dân. Tại huyện Hiệp Hòa, các mô hình sử dụng đất như trồng cây ăn quả và chăn nuôi đã tạo ra nhiều việc làm, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp. Tuy nhiên, việc thiếu quy hoạch đất nông nghiệp hợp lý đang gây ra những bất cập trong phân bổ lao động. Nghiên cứu nhấn mạnh cần có chính sách hỗ trợ người dân trong việc sử dụng đất hiệu quả.

II. Thực trạng sử dụng đất tại huyện Hiệp Hòa

Thực trạng sử dụng đất tại huyện Hiệp Hòa cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ từ đất nông nghiệp sang các mục đích khác như công nghiệp và dịch vụ. Diện tích đất nông nghiệp đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu quản lý đất đai hiệu quả đang là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Cần có các giải pháp để bảo vệ và phát triển quỹ đất nông nghiệp.

2.1. Biến động quỹ đất

Biến động quỹ đất tại huyện Hiệp Hòa giai đoạn 2015-2017 cho thấy diện tích đất nông nghiệp giảm từ 14.761,5 ha xuống còn 14.200 ha. Nguyên nhân chính là do việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất công nghiệp và đất ở. Điều này đặt ra thách thức lớn cho quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp. Nghiên cứu đề xuất cần có chính sách hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp và khuyến khích sử dụng đất hiệu quả.

2.2. Hiện trạng sử dụng đất

Hiện trạng sử dụng đất năm 2017 tại huyện Hiệp Hòa cho thấy, đất trồng lúa chiếm tỷ trọng lớn nhất, tiếp theo là đất trồng cây ăn quả và đất chăn nuôi. Tuy nhiên, việc sử dụng đất chưa thực sự hiệu quả, đặc biệt là ở các vùng đất thấp. Nghiên cứu chỉ ra rằng, cần cải thiện hiệu quả sử dụng đất thông qua việc áp dụng các mô hình canh tác tiên tiến và tăng cường quản lý đất đai.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cụ thể. Trong đó, việc quy hoạch đất nông nghiệp hợp lý và áp dụng công nghệ tiên tiến là những yếu tố then chốt. Ngoài ra, cần có chính sách hỗ trợ người dân trong việc cải thiện năng suất nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

3.1. Quy hoạch đất nông nghiệp

Quy hoạch đất nông nghiệp là giải pháp quan trọng để đảm bảo sử dụng đất hiệu quả. Tại huyện Hiệp Hòa, cần xác định rõ các khu vực ưu tiên cho sản xuất nông nghiệp và hạn chế chuyển đổi đất sang mục đích khác. Nghiên cứu đề xuất cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch để đảm bảo tính khả thi và bền vững.

3.2. Áp dụng công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tại huyện Hiệp Hòa, cần khuyến khích người dân sử dụng các giống cây trồng mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và hệ thống tưới tiêu hiện đại. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng, việc đầu tư vào công nghệ sẽ giúp tăng năng suất nông nghiệp và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 20.306 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm gần 14.761 ha, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2015-2017, diện tích đất nông nghiệp đã giảm khoảng 343 ha do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp phục vụ công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng. Sự thu hẹp này đặt ra thách thức lớn trong việc duy trì và nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp nhằm đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững.

Luận văn tập trung đánh giá hiệu quả một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Hiệp Hòa trong giai đoạn 2015-2017. Mục tiêu cụ thể gồm: đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất; xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất; đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn giúp người dân và các nhà quản lý đất đai lựa chọn mô hình sử dụng đất tối ưu, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý đất đai bền vững, trong đó nhấn mạnh ba khía cạnh hiệu quả sử dụng đất: kinh tế, xã hội và môi trường. Lý thuyết hệ thống được áp dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất một cách toàn diện, bao gồm:

• Hiệu quả kinh tế: Đánh giá dựa trên giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng và thu nhập hỗn hợp trên đơn vị diện tích đất, cũng như hiệu quả sử dụng lao động và vốn.
• Hiệu quả xã hội: Đánh giá khả năng tạo việc làm, thu hút lao động, mức độ chấp nhận của người dân và sự đa dạng sản phẩm.
• Hiệu quả môi trường: Đánh giá khả năng duy trì độ phì nhiêu đất, hạn chế ô nhiễm và thoái hóa đất.

Các khái niệm chính bao gồm: đất sản xuất nông nghiệp, hiệu quả sử dụng đất, quản lý đất bền vững, các loại hình sử dụng đất (đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, đất nuôi trồng thủy sản), và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất như điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác, kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ủy ban nhân dân huyện Hiệp Hòa. Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra phỏng vấn trực tiếp 90 hộ nông dân tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng kinh tế của huyện: Xuân Cẩm (tiểu vùng 1), Mai Trung (tiểu vùng 2), Hương Lâm (tiểu vùng 3).

Phương pháp chọn mẫu là chọn điểm đại diện theo tiểu vùng nhằm phản ánh đa dạng điều kiện tự nhiên và loại hình sử dụng đất. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel với các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, chi phí trung gian, giá trị gia tăng, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả lao động và vốn), hiệu quả xã hội (thu hút lao động, mức độ chấp nhận của người dân) và hiệu quả môi trường (đầu tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhận xét của nông dân).

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2017, phù hợp với biến động quỹ đất và điều kiện sản xuất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất: Tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp năm 2017 là 13.680 ha, giảm khoảng 343 ha so với năm 2015 do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp. Đất trồng cây hàng năm chiếm 1.370 ha, cây lâu năm chiếm 2.250 ha, đất nuôi trồng thủy sản khoảng 1.050 ha.

2. Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất sản xuất nông nghiệp đạt khoảng 45 triệu đồng/năm, trong đó các loại hình trồng cây lâu năm có giá trị gia tăng cao hơn 15-20% so với cây hàng năm. Hiệu quả đồng vốn (thu nhập hỗn hợp trên chi phí trung gian) đạt trung bình 1,3 lần, trong đó mô hình trồng cây ăn quả tại tiểu vùng 2 có hiệu quả cao nhất với tỷ lệ 1,5 lần.

3. Hiệu quả xã hội: Các loại hình sử dụng đất thu hút lao động trung bình 120 ngày công/ha/năm, trong đó mô hình trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản tạo việc làm nhiều hơn 25% so với trồng cây hàng năm. Mức độ chấp nhận của người dân với các mô hình trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản cao hơn, do thu nhập ổn định và đa dạng sản phẩm.

4. Hiệu quả môi trường: Mô hình sử dụng đất kết hợp trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản có mức đầu tư phân bón và thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn 20% so với mô hình trồng cây hàng năm, góp phần giảm ô nhiễm và duy trì độ phì nhiêu đất. Tuy nhiên, một số vùng vẫn còn hiện tượng sử dụng phân bón không cân đối, gây thoái hóa đất cục bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hiệu quả kinh tế cao của mô hình trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản là do giá trị sản phẩm cao, khả năng tái sản xuất và thu nhập ổn định hơn so với cây hàng năm. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Hiệu quả xã hội được cải thiện nhờ các mô hình này tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý đất đai. Tuy nhiên, hạn chế về hạ tầng giao thông và kỹ thuật canh tác còn ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sử dụng đất.

Về môi trường, việc giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong các mô hình đa dạng giúp bảo vệ đất và nguồn nước, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh giá trị sản xuất, chi phí và thu nhập hỗn hợp giữa các loại hình sử dụng đất, cũng như bảng tổng hợp chỉ tiêu lao động và đầu tư phân bón.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Khuyến khích phát triển các loại cây lâu năm và mô hình kết hợp nuôi trồng thủy sản nhằm nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho nông dân. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

2. Nâng cao kỹ thuật canh tác và quản lý đất: Đào tạo, chuyển giao kỹ thuật sử dụng phân bón hợp lý, áp dụng công nghệ sinh thái để bảo vệ đất và môi trường. Thời gian: liên tục, ưu tiên giai đoạn 2019-2022. Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức nông dân.

3. Phát triển hạ tầng giao thông nông thôn: Cải thiện đường giao thông liên xã, liên thôn để thuận tiện vận chuyển sản phẩm, giảm tổn thất sau thu hoạch. Thời gian: 5 năm. Chủ thể: UBND huyện, Sở Giao thông Vận tải.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và thị trường: Hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho nông dân đầu tư vào mô hình sử dụng đất hiệu quả, đồng thời phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Thời gian: 3 năm. Chủ thể: Ngân hàng Chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng, Sở Công Thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý đất đai và chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, quy hoạch sử dụng đất hiệu quả.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng các mô hình sử dụng đất hiệu quả, nâng cao năng suất và thu nhập, đồng thời bảo vệ môi trường.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Quản lý đất đai, Nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất và các kết quả thực tiễn tại địa phương.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và phi chính phủ: Lập kế hoạch hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Hiệu quả được đánh giá trên ba khía cạnh: kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập), xã hội (tạo việc làm, mức độ chấp nhận), và môi trường (bảo vệ đất, giảm ô nhiễm). Ví dụ, mô hình trồng cây lâu năm có giá trị gia tăng cao hơn 15-20% so với cây hàng năm.

2. Loại hình sử dụng đất nào có hiệu quả cao nhất tại Hiệp Hòa?
   Mô hình trồng cây lâu năm kết hợp nuôi trồng thủy sản cho hiệu quả kinh tế và xã hội cao nhất, với thu nhập hỗn hợp trên chi phí trung gian đạt 1,5 lần và tạo việc làm nhiều hơn 25% so với cây hàng năm.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả sử dụng đất?
   Điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và tổ chức sản xuất là các yếu tố chính. Ví dụ, kỹ thuật bón phân hợp lý có thể đóng góp tới 30% năng suất kinh tế.

4. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, phát triển hạ tầng giao thông và hỗ trợ tài chính là các giải pháp thiết thực.

5. Nghiên cứu có thể áp dụng cho những vùng khác không?
   Phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể tham khảo cho các huyện trung du có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội tương tự, giúp định hướng phát triển nông nghiệp bền vững.

Kết luận

• Đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Hiệp Hòa giảm khoảng 343 ha trong giai đoạn 2015-2017 do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp.
• Mô hình trồng cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản có hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường vượt trội so với cây hàng năm.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất gồm điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và tổ chức sản xuất.
• Đề xuất các giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao kỹ thuật, phát triển hạ tầng và hỗ trợ tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho quản lý đất đai bền vững tại Hiệp Hòa, mở rộng ứng dụng cho các vùng tương tự.

Các cơ quan quản lý và nông dân cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả sử dụng đất để điều chỉnh chính sách phù hợp. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và nhà nghiên cứu có thể liên hệ với Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp 1. Khái niệm đất Đất là một phần của vỏ trái đất, nó là lớp phủ của lục địa mà bên dưới nó là đá và khoáng vật sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì và khí quyển. Đất là lớp mặt tơi xốp của lục địa có khả năng sản xuất ra sản phẩm của cây trồng.

Đất là lớp phủ thổ nhưỡng, là thổ quyển, là một vật thể tự nhiên, mà nguồn gốc của thể tự nhiên là do hợp điểm của 4 thể tự nhiên khác của hành tinh và thạch quyển, khí quyển, thuỷ quyển và sinh quyển. Sự tác động qua lại của 4 quyển trên và thổ quyển có tính thường xuyên và cơ bản. Theo nguồn gốc phát sinh, tác giả Docutraiep coi đất là một vật thể tự nhiên được hình thành do sự tác động tổng hợp của 5 yếu tố là: đá mẹ, khí hậu, địa hình, sinh vật và thời gian. Đất được xem như một thể sống, nó luôn luôn vận động, biến đổi và phát triển.

Con người, trong quá trình sử dụng đất có tác động rất to lớn, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng đất. Đối với sản xuất nông lâm nghiệp, đất là một tư liệu sản xuất vô cùng quý giá, cơ bản và không thể thay thế được. Đối với môi trường, đất được coi như một “hệ đệm”, như một “phễu lọc” luôn luôn làm sạch môi trường với tất cả các chất thải thông qua hoạt động sống của sinh vật nói chung và con người nói riêng. Tóm lại, đất là một vật thể tự nhiên mà từ nó đã cung cấp các sản phẩm thực vật để nuôi sống động vật và con người.

Sự phát triển của loài người gắn liền với sự phát triển của đất (Nguyễn Ngọc Nông và cs, 2014) [10]. Vai trò của đất trong nông nghiệp Đất đai là điều kiện vật chất cần thiết cho sự tồn tại của bất kỳ ngành sản xuất nào. Đất cần cho công nghiệp, nông nghiệp , giao thông vận tải, v.v… Nhưng trong mỗi ngành, đất có vai trò không giống nhau. 4 Trong các ngành phi nông nghiệp, đất đai giữ vai trò thụ động với chức năng là cơ sở không gian và vị trí để hoàn thiện quá trình lao động, là kho tàng dự trữ trong lòng đất (các ngành khai khoáng).

Quá trình sản xuất và sản phẩm được tạo ta không phụ thuộc vào đặc điểm độ phì nhiêu của đất, chất lượng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên có sẵn trong đất. Riêng trong nông nghiệp đất có vai trò khác hẳn. Với nông nghiệp, đất không chỉ là cơ sở không gian, không chỉ là điều kiện vật chất cần thiết cho sự tồn tại của ngành sản xuất này, mà đất còn là yếu tố tích cực của sản xuất. Quá trình sản xuất nông nghiệp có liên quan chặt chẽ với đất, phụ thuộc nhiều vào độ phì nhiêu của đất, phụ thuộc vào các quá trình sinh học tự nhiên.

Trong nông nghiệp, ngoài vai trò cơ sở không gian, đất còn có hai chức năng đặc biệt quan trọng: - Đất là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của con người trong quá trình sản xuất; - Đất tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng nước, không khí và các chất dinh dưỡng cần thiết để cây trồng sinh trưởng và phát triển. Như vậy đất gần như trở thành một công cụ sản xuất. Năng suất và chất lượng sản phẩm phụ thuộc rất nhiều vào độ phì nhiêu của đất. Trong số tất cả các loại tư liệu sản xuất dùng trong nông nghiệp, chỉ có đất mới có chức năng này.

Chính vì vậy, phải nói rằng đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt trong nông nghiệp (Đỗ Thị Lan, Đỗ Anh Tài, 2007) [8]. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phân loại hiệu quả sử dụng đất 1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất Sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí 5 cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được chú ý hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới.

Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp. Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người – đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường. Căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đảm bảo sự thống nhất giữa các ngành, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồng thời phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất. Các nội dung sử dụng đất có hiệu quả được thể hiện ở các mặt sau: - Sử dụng hợp lý về không gian để hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất.

- Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất được sử dụng, hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng đất. - Quy mô sử dụng đất cần có sự tập trung thích hợp hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất. - Giữ mật độ sử dụng đất thích hợp hình thành việc sử dụng đất một cách kinh tế, tập trung thâm canh. Việc sử dụng đất phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố liên quan.

Vì vậy, việc xác định bản chất khái niệm hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Mác và những nhận thức lý luận của lý thuyết hệ thống nghĩa là hiệu quả phải được xem xét trên 3 mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường (Nguyễn Thị Vòng và cs, 2001) [15]. - Phải xem xét đến lợi ích trước mắt và lâu dài. 6 - Phải xem xét cả lợi ích riêng của người sử dụng đất và lợi ích của cả cộng đồng. - Phải xem xét giữa hiệu quả sử dụng đất và hiệu quả sử dụng các nguồn lực khác.

- Đảm bảo sự phát triển thống nhất giữa các ngành. Phân loại hiệu quả sử dụng đất Khi đánh giá hiệu quả sử dụng đất người ta thường đánh giá trên 3 khía cạnh: Hiệu quả về mặt kinh tế sử dụng đất, hiệu quả về mặt xã hội và hiệu quả về mặt môi trường. Hiệu quả kinh tế Theo Các Mác, quy luật kinh tế đầu tiên trên cơ sở sản xuất tổng thể là quy luật tiết kiệm thời gian và phân phối một cách có kế hoạch thời gian lao động theo các ngành sản xuất khác nhau. Theo nhà khoa học kinh tế Samuelson Nordhuas “Hiệu quả có nghĩa là không lãng phí”.

Nghiên cứu hiệu quả sản xuất phải xét đến chi phí cơ hội. “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một hàng hóa này mà không cắt giảm sản lượng một loại hàng hóa khác. Hiệu quả kinh tế là chỉ tiêu so sánh mức độ tiết kiệm chi phí trong một đơn vị kết quả hữu ích và mức tăng kết quả hữu ích của hoạt động sản xuất vật chất trong một thời kỳ, góp phần làm tăng thêm lợi ích của xã hội. Hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được ba vấn đề: Một là: Mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật “tiết kiệm thời gian”.

Hai là: Hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm lý thuyết hệ thống. Ba là: Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người. Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Kết 7 quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là phần giá trị của các nguồn lực đầu vào.

Mối tương quan cần xét cả về phần so sánh tuyệt đối và tương đối cũng như xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa hai đại lượng đó. Vì vậy, bản chất của phạm trù kinh tế sử dụng đất là: Với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với một lượng đầu tư chi phí về vật chất và lao động thấp nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội. Hiệu quả xã hội Phản ánh mối tương quan giữa kết quả thu được về mặt xã hội mà nhà sản xuất mang lại với các chi phí sản xuất xã hội bỏ ra. Loại hiệu quả này đánh giá chủ yếu về mặt xã hội do hoạt động sản xuất đem lại.

Hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp. Hiệu quả môi trường Hiệu quả môi trường là môi trường được sản sinh ra do tác động của sinh vật, hóa học, vật lý v., chịu ảnh hưởng tổng hợp của các yếu tố môi trường của các loại vật chất trong môi trường. Hiệu quả môi trường phân theo nguyên nhân gây nên gồm: hiệu quả hóa học môi trường, hiệu quả vật lý môi trường và hiệu quả sinh vật môi trường. Hiệu quả sinh vật môi trường là hiệu quả khác nhau của hệ thống sinh thái do sự phát sinh biến hóa của các yếu tố môi trường dẫn đến.

Hiệu quả hóa học môi trường là hiệu quả môi trường do các phản ứng hóa học giữa các vật chất chịu ảnh hưởng của điều kiện môi trường dẫn đến. Hiệu quả vật lý môi trường là hiệu quả môi trường do tác động vật lý dẫn đến (Đỗ Thị Lan, Đỗ Anh Tài, 2007) [8]. Đặc điểm, phương pháp, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 1. Đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp 1.

Đất nông nghiệp Đất được hình thành trong hàng triệu năm và là một trong những yếu tố không thể thiếu cấu thành môi trường sống.