Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG MẦM NON 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Ở ngoài nước Vai trò hiệu trưởng có tầm quan trọng nhất trong sự thành công của một nhà trường. Chính vì vậy nên các nước trên thế giới nói chung rất quan tâm đến việc là làm sao đảm bảo được chất lượng nghề nghiệp của hiệu trưởng để đảm bảo sự thành công của nhà trường.
Rất nhiều các nhà nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề công tác quản lý của hiệu trưởng. Các nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau, nhưng chủ yếu nhất vẫn là những nghiên cứu như: Làm thế nào tuyển chọn được hiệu trưởng có chất lượng tốt để bổ nhiệm cho các trường đảm bảo cho các trường học thành công; chương trình đào tạo, bồi dưỡng hiệu trưởng cần được phát triển và cải tiến như thế nào để cung cấp cho các trường đội ngũ quản lý có chất lượng, những kỹ năng và phong cách lãnh đạo mà hiệu trưởng cần để có thể đảm nhiệm tốt vị trí hiệu trưởng nhà trường, các chuẩn hiệu trưởng, nhà quản lý giáo dục,. Nói tóm lại, các chương trình nghiên cứu đều với mục đích nâng cao chất lượng công tác quản lý của hiệu trưởng để đáp ứng với nhiệm vụ quản lý nhà trường trong giai đoạn hiện nay. Đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng là một công việc không thể thiếu trong quá trình quản lí giáo dục, quản lí nhà trường.
Khi thực hiện quản lý giáo dục người ta phải tiến hành đánh giá các nhà quản lí giáo dục, quản lí trường học trong đó có đánh giá hiệu trưởng. Đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nhằm mục đích khác nhau ví dụ: đánh giá để giúp hiệu trưởng cải tiến công tác quản lí nhà trường tốt hơn; đánh giá để xác nhận thành tích, đề bạt, phân công công tác hoặc tăng lương, khen thưởng, đánh giá để tuyển chọn hiệu trưởng. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên thế giới đánh giá hiệu trưởng rất được quan tâm. Người Mĩ cho rằng: có một hệ thống đánh giá hiệu trưởng toàn diện và tốt sẽ là một cách tốt nhất để phát triển nghề nghiệp hiệu trưởng.
Việc đánh giá hiệu trưởng ở Mĩ được quan tâm từ năm 1980, nhưng nhìn chung vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại. Một trong những vấn đề tồn tại có thể kể ra là: mục đích đánh giá hiệu trưởng chưa thật rõ ràng. Hơn nữa các tiêu chí đánh giá vẫn chưa đảm bảo rằng đánh giá hiệu trưởng một cách chính xác và đầy đủ. Các tiêu chí đánh giá chưa hoàn thiện, chủ yếu vẫn dựa vào bảng liệt kê và xếp hạng (checklist and rank).
Một số nơi kết hợp thêm với văn bản tự đánh giá của hiệu trưởng và văn bản đánh giá của Thanh tra giáo dục. Cũng có nơi đánh giá theo mục tiêu, tức là đo sự thực hiện của hiệu trưởng vào một tập hợp các mục tiêu xác định trước. Thực ra đánh giá theo mục tiêu cũng là một loại đánh giá theo tiêu chí. Vì mục tiêu được cụ thể hoá bằng các tiêu chí.
Tóm lại, việc đánh giá hiệu trưởng ở một số nước nhất là nước Mĩ đã có từ lâu và theo một số hướng chủ yếu sau: - Đánh giá dựa vào mục tiêu của trường học. - Đánh giá dựa vào bảng liệt kê và bảng tự đánh giá của hiệu trưởng. - Đánh giá dựa vào việc mô tả vị trí công việc của hiệu trưởng từ đó đưa ra các tiêu chí và chuẩn đánh giá. - Đánh giá dựa vào chuẩn hiệu trưởng hoặc chuẩn nhà lãnh đạo trường học theo những cách tiếp cận khác nhau.
- Đánh giá hiệu trưởng chủ yếu nhấn mạnh đánh giá dựa trên sự thực hiện công việc của hiệu trưởng có thể dùng bảng liệt kê các công việc và kiểm tra họ thực hiện như thế nào. Có thể nói đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nói chung, Hiệu trưởng trường mầm non nói riêng vẫn còn dựa trên cảm tính chưa mang tính khách quan. Cho đến nay chưa có tài liệu nào đề cập đến đánh giá công tác của Hiệu trưởng Trường mầm non dựa vào chuẩn được phát triển dựa trên các chức 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năng và vai trò mà một Hiệu trưởng Trường mầm non phải đảm nhiệm theo Điều lệ trường Mầm non. Ở trong nước Ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về hiệu trưởng, tuy nhiên việc đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nói chung và đánh giá hiệu trưởng trường MN nói riêng vẫn chỉ được đánh giá như một công chức trong cơ quan hành chính sự nghiệp.
Chủ yếu vẫn là đánh giá thi đua, chưa phải đánh giá nghề nghiệp hiệu trưởng. Đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng trường mầm non chưa chi tiết và bao quát hết các nội dung công tác quản lý của hiệu trưởng và đánh giá chưa khoa học. Ví dụ tìm hiểu về trình độ bằng cấp, tìm hiểu việc tham gia các lớp bồi dưỡng lí luận chính trị và quản lí của họ, chưa thực sự đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng. Dự án Hỗ trợ đổi mới quản lí giáo dục (SREM) từ tháng 7 đến tháng 9 có tiến hành khảo sát hiện trạng cán bộ quản lý giáo dục trong đó đề cập đến công tác đánh giá hiệu trưởng trường mầm non hiện nay, công tác bồi dưỡng hiệu trưởng cũng chưa thực sự đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng trường MN.
Hoặc chỉ là đánh giá hiệu trưởng trong khi thanh tra xếp loại trường MN hàng năm. Để có thể phát triển nghề nghiệp hiệu trưởng trường MN, giúp hiệu trưởng trường MN đảm nhiệm tốt hơn công tác quản lý trường MN. Vấn đề đánh giá công tác quản lí của hiệu trưởng trường THCS cần được quan tâm đúng mức. Hiện nay, Bộ GD&ĐT xây dựng “Bản đồ năng lực cán bộ quản lý giáo dục”, với 19 tiêu chí về những năng lực cần thiết cho hiệu trưởng MN để lấy ý kiến rộng rãi.
Những tiêu chí trong “Bản đồ năng lực cán bộ quản lí giáo dục” xây dựng trên 4 nhóm năng lực. Cách tiếp cận đó là cách tiếp cận theo năng lực. Một số đề tài đã nghiên cứu những vấn đề liên quan đến Hiệu trưởng chẳng hạn: Tác giả Đỗ Ngọc Bích (1989), với đề tài “Cải tiến công tác kiểm tra quá trình dạy học và giáo dục của Hiệu trưởng trường phổ thông cơ sở”; Tác 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giả Trần Thị Hồng Hà (2009), với đề tài “Đánh giá Hiệu trưởng trường TH Việt Nam theo hướng chuẩn hóa”. Trong nước chưa có đề tài nào về đánh giá hoạt động quản lý của Hiệu trưởng trường mầm non.
Cách tiếp cận xây dựng chuẩn Hiệu trưởng: cách tiếp cận truyền thống và phổ biến ở nước ta khi xây dựng chuẩn hoặc quy trình đánh giá yếu tố con người tuy được giải thích bằng nhiều hình thức nhưng thực chất đều là tạo lập một mô hình nhân cách tương ứng, thường có cấu trúc 2-3 phần, thí dụ: Năng lực - phẩm chất, hoặc kiến thức - kỹ năng, hoặc tư tưởng - đạo đức. Cách làm này được áp dụng cho mọi thứ chuẩn về con người, không phân biệt được rõ ràng những yêu cầu hay đòi hỏi của chuẩn. Nghiên cứu hiệu quả lao động quản lý, đánh giá năng lực thực hiện và đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý, theo Trần Kiểm: Hiệu quả lao động quản lý giáo dục là kết quả do lao động của chủ thể quản lý mang lại, nó có tác dụng trong toàn bộ quá trình quản lý. Đánh giá Hiệu trưởng mầm non ở Việt Nam: Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư số 17/2011 /TT-BGDĐT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy định chuẩn Hiệu trưởng mầm non, cách tiếp cận để xây dựng chuẩn này là tiếp cận năng lực.
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu giáo dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục, nhưng đối với việc đánh giá hoạt động quản lý của Hiệu trưởng trường mầm non thì mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu ban đầu rời rạc, bàn bạc về khía cạnh của vấn đề mà chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này. Một số khái niệm công cụ 1. Khái niệm đánh giá Theo tác giả Trần Bá Hoành: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu thập được, đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xuất những quyết định phù hợp với để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” [26]. Theo tác giả Đặng Bá Lãm: “Đánh giá là quá trình làm cho rõ mức độ thích hợp của đối tượng được đánh giá so với các mục tiêu đề ra” [27].
Theo tác giả Nguyễn Thị Tính: “Đánh giá là một quá trình ghi nhận thực trạng, phân tích thực trạng, làm rõ những điểm đã đạt được, chưa đạt được và nguyên nhân của nó, từ đó đề xuất các biện pháp cải tạo thực trạng” [27]. Đánh giá là nguồn cung cấp thông tin phản hồi trong các quá trình điều khiển. Một cách tổng quát, đánh giá được coi là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc dựa vào sự phân tích những thông tin thu hồi được đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc. Đánh giá không chỉ đơn thuần là nguồn thông tin phản hồi mà còn là một trong những cơ chế điều khiển hữu hiệu quá trình giáo dục.
Nếu việc đánh giá không được tiến hành đúng theo các mục tiêu giáo dục thì cả quá trình giáo dục sẽ bị lệch lạc theo. Trong giáo dục và quản lý giáo dục, đánh giá là quá trình mà người giáo viên, nhà quản lý thu thập những thông tin về thực trạng dạy học, giáo dục và quản lý của nhà trường, trên cơ sở đó chỉ rõ những kết quả đã đạt được và chưa đạt được, làm rõ nguyên nhân và đề xuất các biện pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục và hoạt động quản lý. Đánh giá là một khâu không tồn tại độc lập, mà đan xen với việc lập kế hoạch hoạt động của nhà trường, kế hoạch dạy học và khâu tổ chức, quản lý các hoạt động.