CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY 1. Khái quát chung về hiệu quả hoạt động kinh doanh. Nội dung cơ bản về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp nhằm thu được kết quả cao nhất với một chi phí thấp nhất.
Hiệu quả kinh doanh không chỉ là thước đo trình độ tổ chức quản lý kinh doanh mà hiệu quả kinh doanh là vấn đề sống còn đối với mỗi doanh nghiệp. Hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau về vấn đề hiệu quả kinh doanh và sự phát triển của ngành quản trị doanh nghiệp. Sau đây chúng ta xem xét một vài quan điểm về khái niệm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp: - Quan điểm thứ nhất là của nhà kinh tế học người Anh Adam Smith cho rằng “ Hiệu quả kinh doanh là kết quả trong hoạt động kinh doanh, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa ” (Kinh tế thương mại dịch vụ- Nhà xuất bản Thống kê 1998). Theo quan điểm này của Adam Smith đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh.
Hạn chế của quan điểm này là kết quả sản xuất kinh doanh có thể tăng lên do chi phí sản xuất tăng hay do mở rộng các nguồn lực sản xuất. Nếu với cùng một kết quả sản xuất kinh doanh có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này không còn đúng. Quan điểm này chỉ đúng khi kết quả sản xuất kinh doanh tăng với tốc độ nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí đầu vào của sản xuất. - Quan điểm thứ hai là của nhà kinh tế học Manfred Kuhn, “Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của phần kết quả và phần tăng thêm của chi phí” (Kinh tế thương mại dịch vụ - Nhà xuất bản Thống kê 1998).
Quan điểm này biểu hiện được quan hệ so sánh tương đối giữa kết quả đạt được và chi phí tiêu hao. Nhưng xét trên quan điểm triết học của Mác-Lenin thi sự vật và hiện tượng đều có mối quan hệ ràng buộc hữu cơ, tác động qua lại lẫn nhau chứ không tồn tại một cách riêng SVTH: Trương Thị Diệu Huyền 5 Khóa luận tốt nghiệp rẽ độc lập. Hơn nữa sản xuất kinh doanh là một quá trình trong đó các yểu tố tăng thêm có quan hệ chặt chẽ mật thiết với các yếu tố sẵn có. Chúng trực tiếp hoặc gián tiếp tác động làm kết quả kinh doanh chỉ được xét tới phần kết quả bổ sung và chi phí bổ sung.
- Quan điểm thứ ba của hai tác giả Wohe và Doring cho rằng “Hiệu quả kinh doanh đo được bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó” (Kinh tế thương mại dịch vụ- Nhà xuất bản Thống kê 1998). Ưu điểm của quan điểm này là phản ảnh được mối quan hệ bản chất hiệu quả kinh tế. Nó gắn được kết quả với toàn bộ chi phí, coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các chi phí. Tuy nhiên quan điểm này chưa biểu hiện hết được sự tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí và chưa phản ánh hết được mức độ chặt chẽ của mối quan hệ này.
Để phản ánh trình độ sử dụng các nguốn lực chúng ta phải cố định một trong hai yếu tố hoặc kết quả kinh doanh đạt được hoặc chi phí kinh doanh bỏ ra. Nhưng theo quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lenin thì các yếu tố này không ở trong trạng thái tĩnh mà luôn vận động biến đổi. Quan điểm thứ tư cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh là mức độ thoả mãn yêu cầu quy luật cơ bản của chủ nghĩa xã hội, cho rằng quỹ tiêu dùng với tư cách là chỉ tiêu đại diện cho mức sống của mọi người trong doanh nghiệp", (Kinh tế thương mại dịch vụ- Nhà xuất bản Thống kê 1998). Quan điểm này có ưu điểm là bám sát mục tiêu tinh thần của nhân dân.
Nhưng khó khăn ở đây là phương tiện đó nói chung và mức sống nói riêng là rất đa dạng và phong phú, nhiều hình nhiều vẻ phản ánh trong các chỉ tiêu mức độ thoả mãn nhu cầu hay mức độ nâng cao đời sống nhân dân. Quan điểm thứ năm cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế-xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn ở mọi lĩnh vực kinh doanh và tại mọi thời điểm. Bất kỳ các quyết định cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể", (GS Đỗ Hoàng Toàn-Những vấn đề cơ bản của quản trị doanh nghiệp-Nhà Xuất Bản Thống kê,1994). - Từ các khái niệm kết quả kinh doanh có thể đưa ra công thức tính hiệu quả: SVTH: Trương Thị Diệu Huyền 6 Khóa luận tốt nghiệp ế ả đượ Hiệu quả kinh doanh (H) = (1) í để đạ đượ ế ả đó Công thức (1) phản ánh mức sản xuất sinh lời của các yếu tố đầu vào được tính cho tổng số và tính riêng cho giá trị gia tăng.
Công thức này cho biết cứ một đơn vị đầu vào được sử dụng thì cho ta bao nhiêu kết quả đầu ra. Hay: í để đạ đượ ế ả đó Hiệu quả kinh doanh (H) = (2) ế ả đượ Công thức (2) được tính nghịch đảo của công thức (1) phản ánh suất hao phí các chi tiêu đầu vào, nghĩa là để có một đơn vị kết quả đầu ra thì có bao nhiêu đơn vị đầu vào. Kết quả đầu ra có thể đo bằng các chỉ tiêu như: Giá trị tổng sản lượng doanh thu thuần, lợi nhuận thuần, lợi tích gộp. Lao động đối tượng lao đông, vốn chủ sở hữu vốn vay.
Phân loại hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp thường được xem xét ở nhiều góc độ như: Hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế xã hội, hiệu quả kinh doanh bộ phận và hiệu quả kinh doanh tổng hợp, hiệu quả kinh doanh tuyệt đối và hiệu quả kinh doanh tương đối, hiệu quả trước mắt và hiệu quả lâu dài, hiệu quả kinh danh trực tiếp và hiệu quả kinh doanh gián tiếp. Thế nhưng trong phạm vi nghiên cứu của bài khoa luận này chúng ta chỉ quan tâm đến phân loại “Hiệu quả tài chính và hiệu quả xã hội”. Bởi tất cả mọi thành phần kinh tế tham gia vào nền sản xuất xã hội là phải quan tâm đến hai tiêu thức này, tùy thuộc vào từng thành phần kinh tế mà tỷ trọng hai tiêu thức này khác nhau. - Hiệu quả tài chính hay còn gọi là hiệu quả sản xuất kinh doanh hay hiệu quả doanh nghiệp là hiệu quả xem xét trong phạm vi doanh nghiệp.
Hiệu quả tài chính phản ánh mối quan hệ lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp nhận được và chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để thu được lợi ích kinh tế đó. Đây là mối quan tâm hàng đầu của mỗi doanh nghiệp, các nhà đầu tư. Biểu hiện chung của hiệu quả doanh nghiệp là lợi nhuận SVTH: Trương Thị Diệu Huyền 7 Khóa luận tốt nghiệp mà mỗi doanh nghiệp đạt được. Tiêu chuẩn cơ bản của hiệu quả này là lợi nhuận cao nhất và ổn định.
- Hiệu quả kinh tế xã hội hay còn gọi là hiệu quả kinh tế tổng hợp xét trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế. Hiệu quả xã hội mà doanh nghiệp mang lại cho nền kinh tế quốc dân là sự đóng góp của doanh nghệp vào sự phát triển xã hội tích lũy ngoại tệ tăng thu ngân sách, giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải tiến đời sống cho người lao động. Sự khác biệt giữa hai tiêu thức này được thể hiện rất rõ qua các mặt sau: + Hiệu quả tài chính là mối quan tâm của các doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư, còn hiệu quả kinh tế xã hội là mối quan tâm của toàn xã hội mà đại diện là nhà nước. + Hiệu quả tài chính được xem xét theo quan điểm của doanh nghiệp, còn hiệu quả kinh tế xã hội xem xét theo quan điểm của toàn xã hội.
Vai trò của hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Do nguồn lực tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh là hữu hạn, trong khi nhu cầu xã hội ngày càng cao nên bản chất của kinh tế học là giải quyết được ba vấn đề cơ bản: Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? Ngày nay nguồn tài nguyên lại càng trở nên càng hiếm hơn do bị khai thác quá mức không được bổ sung tái tạo thỏa đáng. Bên cạnh đó, áp lực từ việc gia tăng dân số ngày càng lớn, nhu cầu tiêu thụ hàng hóa vật chất của con người ngày càng tăng. Trong khi đó khả năng sản xuất có nguy cơ bị giới hạn như vậy thì việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là yêu cầu bắt buộc đói với các chủ thể sản xuất kinh donah nói chung. - Sự phát triển khoa học kỹ thuật là điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật cho phép con người mở rộng khả năng khai thác nguồn tài nguyên đa dạng và chuyên sâu sản xuất cũng như tổ chức quản lý kinh doanh. Kỹ thuật sản xuất phát triển cho phép sử dụng nguồn lực đầu vào một cách tinh tế có hiệu quả để tạo ra của cải vật chất. Điều này cho phép các doanh nghiệp có khả năng lụa chọn phương thức sản xuất kinh doanh đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh cao nhất. Ngày nay kết quả tăng trưởng kinh tế chính trị là sự áp dụng thành công các thành tựu của cách mạng khoa học kỹ thuật đang diễn ra với tốc độ tăng trưởng đặc biệt ở các nước châu Á đang phát triển như Việt Nam.
SVTH: Trương Thị Diệu Huyền 8 Khóa luận tốt nghiệp - Trong cơ chế thị trường, để tồn tại và phát triển, doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh với nhau. Ngành nghề kinh doanh nào có mức lợi nhuận càng cao thì cạnh tranh càng gay gắt quyết liệt. Để cạnh tranh thành công làm ăn chân chính không còn con đường nào khác là phải nâng cao chất lượng hàng hóa của họ, giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm.