CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ VÀ THƯƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH THU VÀ XÁC ĐỊNH K ẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ VÀ THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm ❖ Theo Chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” trong Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế mà một doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu. Tuỳ loại hình sản xuất kinh doanh mà doanh thu của doanh nghiệp được chia thành doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tài chính và thu nhập khác.
Trong doanh nghiệp dịch vụ và thương mại, doanh thu cung cấp dịch vụđược tổng hợp từ doanh thu của các hợp đồng cung cấp dịch vụ, bao gồm: - Doanh thu ban đầu được ghi nhận trong hợp đồng kinh tế. - Các khoản tăng, giảm khi thực hiện hợp đồng, các khoản tiền thưởng và các khoản thanh toán khác nếu các khoản này có khả năng làm thay đổi doanh thu và có thể xác định một cách đáng tin cậy. ❖ Doanh thu hợp đồng cung cấp dịch vụ được xác định bằng các khoản đã thu hoặc sẽ thu được. Điều kiện ghi nhận doanh thu ❖ Điều kiện ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ: Sv: Nguyễn Thị Trà My Lớp:CQ50/21.03 Luan van 11 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiêp Doanh thu của giao dịch về cung cấp dịch vụ được ghi nhận khi kết quả của giao dịch đó được xác định một cách đáng tin cậy.
Kết quả của giao dịch cung cấp dịch vụ được xác định khi thoả mản tất cả bốn điều kiện sau: - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. - Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch các dịch vụ đó. - Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán. - Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch các dịch vụ đó.
Khi hàng hóa dịch vụ được trao đổi với một hàng hóa dịch vụ khác có giá trị tương đương thì việc trao đổi đó không được coi là giao dịch tạo ra doanh thu và không được ghi nhận doanh thu. Các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu là các khoản phát sinh làm giảm doanh thu trong kỳ của một doanh nghiệp. Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: - Chiết khấu thương mại là khoản chiết khấu do người bán trả cho người mua khi người mua mua hàng hóa, dịch vụ với số lượng lớn, trong khoảng thời gian nhất định mà hai bên đã thỏa thuận về chiết khấu thương mại, được ghi trong hợp đồng kinh tế hoặc các cam kết mua bán hàng hóa. - Giảm giá hàng bán là số tiền giảm trừ cho khách hàng ngoài hóa đơn, hợp đồng kinh tế do các nguyên nhân như giao hàng không đúng hẹn, hàng kém phẩm chất, hàng giao không đúng quy cách… - Giá trị hàng bán bị trả lại là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ nhưng bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.
Doanh thu hoạt động tài chính ❖ Doanh thu hoạt động tài chính là các khoản thu bao gồm: - Tiền lãi: lãi cho vay, lãi tiền gửi, lãi bán hàng trả chậm, trả góp… - Thu nhập từ cho thuê tài sản, cho người khác sử dụng tài sản. - Cổ tức, lợi nhuận được chia. - Thu nhập về hoạt động đầu tư mua bán chứng khoán. Sv: Nguyễn Thị Trà My Lớp:CQ50/21.03 Luan van 12 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiêp - Thu nhập chuyển nhượng, cho thuê cơ sở hạ tầng.
- Thu nhập từ các hoạt động đầu tư khác. - Chênh lệch lãi do bán ngoại tệ. - Chênh lệch lãi do chuyển nhượng, vốn. ❖ Điều kiện ghi nhận doanh thu tài chính: - Có khả năng thu được lợi ích từ giao dịch tài chính.
- Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Thu nhập khác Thu nhập khác là các khoản thu khác ngoài khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như thu tiền do khách hàng vi phạm hợp đồng, các khoản phải trả nhưng không cần trả, các khoản nợ khó đòi đã xoá sổ nay thu hồi được, các khoản thuế được ngân sách nhà nước hoàn lại, thu nhập từ hoạt động thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho… 1.1 Giá vốn hàng bán Trị giá vốn dịch vụ là toàn bộ chi phí kinh doanh liên quan đến quá trình cung cấp dịch vụ, bao gồm trị giá vốn ban đầu của dịch vụ cùng các chi phí phát sinh trong quá trình cung cấp dịch vụ phát sinh trong kỳ kế toán. Giá vốn dịch vụ cung cấp bao gồm: - Chi phí nhân công sử dụng để cung cấp dịch vụ. - Chi phí nguyên vật liệu gồm các chi phí về nhiên liệu, nguyên liệu, công cụ dụng cụ sử dụng cho cung cấp dịch vụ.
- Chi phí phân bổ công cụ dụng cụ dùng cho từng đối tượng dịch vụ. - Chi phí dịch vụ đầu vào. - Chi phí dịch vụ mua ngoài(điện, nước, internet…) phát sinh trong kỳ hạch toán., trị giá vốn hàng bán bao gồm tất cả các chi phí thực tếđã phát sinh (nhân công, vật tư và một số chi phí khác.2 Chi phí bán hàng Chi phí bán hàng là toàn bộ những chi phí phát sinh trong quá trình bán sản phẩm, hàng hoá và cung cấp dịch vụ, bao gồm: - Chi phí nhân viên bán hàng. Sv: Nguyễn Thị Trà My Lớp:CQ50/21.03 Luan van 13 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiêp - Chi phí vật liệu bao bì.
- Chi phí dụng cụ đồ dùng. - Chi phí khấu hao TSCĐ. - Chi phí bảo hành sản phẩm, hàng hoá. - Chi phí dịch vụ mua ngoài.
- Chi phí bằng tiền khác. Ngoài ra tuỳ thuộc hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng ngành, từng đơn vị mà chi phí bán hàng có thể mở thêm một số nội dung chi phí khác. Chi phí quản lý doanh nghiệp - Chi phí quản lý doanh nghiệp là toàn bộ chi phí có liên quan đến hoạt động quản lý kinh doanh, quản lý hành chính và một số khoản khác có tính chất chung toàn doanh nghiệp. - Theo quy định của chế độ kế toán hiện hành, chi phí quản lý doanh nghiệp được chia ra thành các khoản chi phí sau: - Chi phí nhân viên quản lý.
- Chi phí vật liệu quản lý. - Chi phí đồ dung văn phòng. - Chi phí khấu hao TSCĐ. - Thuế, phí, lệ phí.
- Chi phí dự phòng. - Chi phí dịch vụ mua ngoài. - Chi phí bằng tiền khác… 1.4 Chi phí hoạt động tài chính Chi phí hoạt động tài chính bao gồm các khoản chi phí hoặc các khoản lỗ liên quan đến các hoạt động đầu tư tài chính, chi phí cho vay và đi vay vốn, chi phí góp vốn liên doanh, liên kết, lỗ chuyển nhượng chứng khoán ngắn hạn, chi phí giao dịch bán chứng khoán, dự phòng giảm giá đầu tư chứng khoán, khoản lỗ phát sinh khi bán ngoại tệ, lỗ tỷ giá hối đoái… 1.5 Chi phí khác Chi phí khác là các khoản chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như tiền phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế, chi phí nhượng bán thanh lý tài sản cố định, tiền phạt thuế, các khoản chi phí do kế toán nhầm lẫn… Đây là những khoản lỗ do các sự kiện hay các nghiệp vụ khác biệt với hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Sv: Nguyễn Thị Trà My Lớp:CQ50/21.03 Luan van 14 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiêp 1.
Xác định kết quả kinh doanh ❖ Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định, hay nó là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện. Kết quả kinh doanh được biểu hiện bằng lãi (nếu doanh thu lớn hơn chi phí) hoặc lỗ (nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí). ❖ Xác định kết quả kinh doanh là xác định số tiền lãi hay lỗ của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán. Đây là kết quả cuối cùng cho biết công việc kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ có hiệu quả hay không.
- Kết quả hoạt động kinh doanh thông thường là tổng kết quả từ hoạt động sản xuất kinh doanh và kết quả hoạt động tài chính. Kết quả Kết quả từ HĐ HĐKD = sản xuất + Kết quả HĐ tài chính thông kinh thường doanh Doanh thu Kết quả từ hoạt Giá vốn CPBH và = thuần về BH - - động SXKD hàng bán CPQLDN và CCDV Tổng doanh thu bán Các khoản Doanh thu thuần = hàng và cung cấp dịch - giảm trừ vụ - Kết quả hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa doanh thu hoạt động tài chính và chi phí tài chính. Sv: Nguyễn Thị Trà My Lớp:CQ50/21.03 Luan van 15 Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiêp - Kết quả hoạt động khác là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Kết quả hoạt động khác=Thu nhập khác- Chi phí khác Sau khi xác định kết quả kinh doanh từng hoạt động trong DN ta sẽ có được kết quả kinh doanh tổng hợp của DN như sau: Lợi nhuận thuần từ Lợi Lợi nhuận sau Chi phí = hoạt động kinh + nhuận - thuế TNDN thuếTNDN doanh khác ❖ Những yếu tố để xác định kết quả kinh doanh gồm: - Các loại doanh thu: doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính, doanh thu hoạt động khác.
- Các loại chi phí: giá vốn hàng bán, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí bán hàng, chi phí tài chính, chi phí khác. Vai trò, vị trí và ý nghĩa của việc tổ chức kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Trongnềnkinhtếthịtrườnghiệnnay,vấnđềmàcácdoanhnghiệpluôn quan tâmlàlàmthếnàođểhoạtđộngkinhdoanhcóhiệuquảcaonhất(tốiđa hoálợinhuậnvàtốithiểuhoárủiro).Và doanh thu là chỉ tiêu kinh tế quan trọng, thể hiện kết quả mà doanh nghiệp đã đạt được trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Doanh thu có vai trò hết sức quan trọng khôngchỉ đối với sự tồn tại và phát triển của bản thân doanh nghiệp mà còn đối với sự phát triển chung của toàn nền kinh tế, đặc biệt là nền kinh tế thị trường.