Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam không ngừng mở rộng quan hệ thương mại thông qua các hiệp định đa phương thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cùng các diễn đàn hợp tác khu vực. Đi đôi với sự gia tăng mạnh mẽ của lưu chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu, hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch trong việc cung ứng hạ tầng thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại. Trong các phương thức thanh toán thương mại quốc tế, phương thức tín dụng chứng từ (Letter of Credit - L/C) giữ vị trí then chốt nhờ cơ chế dung hòa quyền lợi và giảm thiểu rủi ro giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu khi các bên chưa thiết lập được sự tin cậy tuyệt đối.

Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) là ngân hàng thương mại nhà nước chủ lực, duy trì vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực kinh doanh đối ngoại và tài trợ thương mại. Trong đó, chi nhánh Sở giao dịch giữ vai trò đầu tàu, dẫn đầu toàn hệ thống về quy mô nguồn vốn và đóng góp lợi nhuận. Tuy nhiên, trong thực tiễn giai đoạn 2016 – 2018, tỷ trọng các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lựa chọn phương thức thanh toán bằng L/C tại Vietcombank nói chung và tại Sở giao dịch nói riêng có chiều hướng suy giảm so với phương thức chuyển tiền, không còn duy trì được vị thế áp đảo như giai đoạn trước năm 2008. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải đánh giá một cách toàn diện và khoa học về tính hiệu quả của phương thức tín dụng chứng từ nhằm tìm ra định hướng duy trì và phát triển mảng dịch vụ truyền thống giàu hàm lượng kỹ thuật này.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Như Hà xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động thanh toán quốc tế, phương thức tín dụng chứng từ và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại.
  2. Khái quát quy trình thực tế và thu thập số liệu để phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức L/C tại Vietcombank chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2016 – 2018 thông qua các chỉ tiêu định tính và định lượng.
  3. Ứng dụng ma trận SWOT nhằm tổng hợp các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức mà chi nhánh đang đối mặt trong việc triển khai phương thức L/C.
  4. Đề xuất hệ thống giải pháp nghiệp vụ và các khuyến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại đơn vị.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch.

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

  • Phạm vi không gian: Thực hiện tại Vietcombank Chi nhánh Sở giao dịch (địa chỉ: số 31 – 33 Ngô Quyền, phường Hàng Bài, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội).
  • Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích dữ liệu hoạt động kinh doanh giai đoạn 3 năm từ năm 2016 đến năm 2018, căn cứ theo số liệu báo cáo của phòng Dịch vụ khách hàng tổ chức (sau tháng 10/2017 chuyển giao về phòng Quản lý nợ) và phòng Tổng hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt lý luận, nghiên cứu tiếp cận khái niệm thanh toán quốc tế theo giáo trình của Nguyễn Văn Tiến & Nguyễn Thị Hồng Hải (2016), định vị đây là quá trình thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh từ quan hệ kinh tế và phi kinh tế giữa các chủ thể ở các quốc gia khác nhau qua hệ thống ngân hàng. Hoạt động này được phân định thành thanh toán mậu dịch (ngoại thương) và thanh toán phi mậu dịch. Về phương thức tín dụng chứng từ, nghiên cứu căn cứ trực tiếp vào định nghĩa tại Điều 2 Quy tắc và Thực hành Thống nhất về Tín dụng Chứng từ (UCP 600 do Phòng Thương mại Quốc tế - ICC ban hành, hiệu lực từ ngày 01/07/2007): L/C là một thỏa thuận bất kỳ thể hiện cam kết chắc chắn và không hủy ngang của ngân hàng phát hành về việc thanh toán khi xuất trình chứng từ phù hợp.

Hệ thống văn bản pháp lý và tập quán quốc tế điều chỉnh nghiệp vụ L/C được tác giả hệ thống hóa gồm: UCP 600, Tập quán Ngân hàng Tiêu chuẩn Quốc tế về kiểm tra chứng từ (ISBP), Bản phụ trương UCP về xuất trình chứng từ điện tử (eUCP), Quy tắc thống nhất về hoàn trả liên hàng (URR) và các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms). Khóa luận nêu rõ trật tự ưu tiên pháp lý khi phát sinh tranh chấp: Công ước và luật quốc tế, Luật quốc gia, Thông lệ và tập quán quốc tế.

Để đo lường hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế bằng L/C, tác giả thiết lập khung đánh giá kết hợp:

  • Khái niệm hiệu quả: Tiếp cận theo quan điểm của Nguyễn Minh Trang (2014), đo lường bằng hiệu số giữa doanh thu và chi phí nghiệp vụ, đồng thời xem xét tính lan tỏa đối với các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng.
  • Nhóm chỉ tiêu định tính: Mức độ hỗ trợ tài trợ thương mại và xuất nhập khẩu; mức độ thúc đẩy hoạt động tín dụng; sự tương hỗ đối với mảng kinh doanh ngoại tệ; việc mở rộng mạng lưới ngân hàng đại lý và nâng cao uy tín định chế; mức độ hài lòng của khách hàng doanh nghiệp.
  • Nhóm chỉ tiêu định lượng: Thời gian xử lý chứng từ và thanh toán; doanh số thanh toán L/C (tổng giá trị L/C xuất khẩu và nhập khẩu) cùng tốc độ tăng trưởng doanh số; tỷ trọng doanh số L/C so với các phương thức khác (chuyển tiền, nhờ thu); lợi nhuận thu được từ dịch vụ L/C; tỷ lệ rủi ro (tỷ lệ nợ quá hạn phát sinh từ L/C).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

  • Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích số liệu: Sử dụng kỹ thuật so sánh bằng số tuyệt đối ($\Delta y = y_1 - y_0$) để xác định độ biến thiên quy mô; phương pháp so sánh bằng số tương đối ($\Delta y = (y_1 / y_0 - 1) \times 100%$) để tính tốc độ tăng trưởng; phương pháp số tương đối kết cấu để xác định cơ cấu tỷ trọng từng phương thức thanh toán.
  • Phương pháp điều tra khảo sát: Thiết kế bảng hỏi cấu trúc gồm các tiêu chí về mức độ hài lòng (sự cam kết, giải quyết khiếu nại, sự thấu hiểu, thời gian xử lý thủ tục, biểu mẫu chứng từ, thái độ nhân sự, biểu phí). Khảo sát được thực hiện từ ngày 25/03/2019 đến ngày 12/04/2019 tại quầy giao dịch đối với các khách hàng doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tổng số phiếu phát ra và thu về là 52 phiếu, loại bỏ 10 phiếu không hợp lệ do thiếu thông tin bắt buộc, còn lại 42 phiếu hợp lệ được đưa vào xử lý dữ liệu bằng phần mềm Microsoft Excel.
  • Phương pháp ma trận SWOT: Phân tích các yếu tố nội tại (Điểm mạnh - S, Điểm yếu - W) và môi trường bên ngoài (Cơ hội - O, Thách thức - T), từ đó đề xuất các chiến lược kết hợp (SO, WO) cho hoạt động L/C của chi nhánh.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ số liệu thống kê của ICC, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, báo cáo tài chính và báo cáo kết quả kinh doanh của Vietcombank, số liệu nội bộ được cung cấp bởi phòng Quản lý nợ và phòng Tổng hợp thuộc Vietcombank Sở giao dịch; kết hợp các tư liệu chuyên ngành từ Thời báo Ngân hàng, Tạp chí Tài chính, Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng và cổng thông tin điện tử Vietcombank.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 xây dựng nền tảng lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan. Tác giả trình bày chi tiết bản chất của thanh toán quốc tế, 6 đặc điểm cơ bản (chịu sự điều chỉnh của tập quán quốc tế, giao dịch qua hệ thống ngân hàng, hạn chế dùng tiền mặt, chịu ảnh hưởng của tỷ giá, dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính, giải quyết tranh chấp theo luật quốc tế hoặc luật thỏa thuận) và vai trò của hoạt động này đối với nền kinh tế, doanh nghiệp ngoại thương và ngân hàng.

Đi sâu vào phương thức tín dụng chứng từ, chương này phân tích 5 đặc thù cốt lõi của giao dịch L/C: hợp đồng kinh tế giữa ngân hàng phát hành và bên thụ hưởng; độc lập với hợp đồng ngoại thương cơ sở; chỉ giao dịch và thanh toán thuần túy trên cơ sở chứng từ; đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt của bộ chứng từ; vừa là công cụ bảo đảm vừa tiềm ẩn rủi ro bị lợi dụng để gian lận chứng từ. Tác giả mô tả chi tiết quyền hạn, nghĩa vụ của các bên tham gia (Applicant, Beneficiary, Issuing Bank, Advising Bank, Confirming Bank, Nominated Bank, Transferring Bank, Reimbursing Bank) và phân định hai quy trình kỹ thuật: L/C có giá trị thanh toán tại ngân hàng phát hành và L/C có giá trị thanh toán tại ngân hàng được chỉ định. Phân loại L/C bao gồm các dạng cơ bản (L/C hủy ngang, L/C không hủy ngang, L/C không hủy ngang có xác nhận) và các loại hình đặc biệt (L/C chuyển nhượng, L/C giáp lưng, L/C tuần hoàn, L/C dự phòng, L/C đối ứng, L/C điều khoản đỏ, UPAS L/C).

Chương 1 cũng tổng thuật 3 công trình nghiên cứu tiền nhiệm tại Học viện Ngân hàng:

  • Luận văn thạc sĩ của Đào Thùy Linh (2018) về phát triển dịch vụ thanh toán quốc tế tại Vietcombank Chi nhánh Hà Nội.
  • Khóa luận tốt nghiệp của Vũ Thùy Phương (2017) về giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế tại Vietcombank Sở giao dịch.
  • Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Ngọc Hà My (2017) về thực trạng tranh chấp trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Vietcombank. Trên cơ sở đó, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu: đi sâu chuyên biệt vào hiệu quả của phương thức tín dụng chứng từ tại Sở giao dịch thay vì dàn trải toàn bộ các phương thức thanh toán, kết hợp khảo sát thực chứng và ma trận SWOT.

Chương 2: Số liệu sử dụng, phương pháp nghiên cứu

Chương 2 thuyết minh nguồn gốc số liệu và các công cụ phương pháp luận được sử dụng để giải quyết mục tiêu nghiên cứu. Về số liệu sơ cấp, tác giả trình bày quy trình xây dựng bảng hỏi khảo sát khách hàng doanh nghiệp về chất lượng và sự đáp ứng của dịch vụ L/C, đối tượng tham gia là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (dầu khí, hóa chất, viễn thông, hàng không) giao dịch tại Sở giao dịch. Về số liệu thứ cấp, khóa luận liệt kê các bảng biểu và dữ liệu nội bộ được thu thập trực tiếp từ phòng Quản lý nợ và phòng Tổng hợp của chi nhánh giai đoạn 2016 – 2018.

Phương pháp xử lý số liệu được định hình qua hệ thống công thức toán học thống kê: xác định lượng biến động tuyệt đối ($\Delta y$), tỷ lệ tăng trưởng tương đối, và tỷ trọng phần trăm cấu thành danh mục phương thức thanh toán. Chương này cũng chuẩn hóa cấu trúc ma trận SWOT gồm 4 nhóm yếu tố bên trong và bên ngoài, đóng vai trò là khung phân tích logic kết nối dữ liệu thực trạng ở Chương 3 với hệ thống giải pháp.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 là phần trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện thực trạng hoạt động thanh toán L/C tại Vietcombank Sở giao dịch. Về tổ chức bộ máy, chi nhánh có 1 Giám đốc, 4 Phó Giám đốc và 11 phòng ban chuyên môn. Trụ sở mới tại 31-33 Ngô Quyền đi vào hoạt động từ ngày 30/10/2008. Đáng chú ý, từ tháng 10/2017, nghiệp vụ thanh toán L/C được điều chuyển từ phòng Dịch vụ khách hàng tổ chức sang phòng Quản lý nợ do tính chất L/C là cam kết ngoại bảng phát sinh nghĩa vụ nợ tiềm ẩn và rủi ro tài chính. Quy trình xử lý hồ sơ L/C có sự phối hợp tập trung với Trung tâm Tài trợ thương mại của Vietcombank (thời gian soạn thảo nội dung L/C tại trung tâm chiếm từ 8 đến 12 tiếng).

Phân tích định tính cho thấy:

  • Vietcombank duy trì mạng lưới đại lý rộng lớn với hơn 2.100 ngân hàng đại lý tại 131 quốc gia và vùng lãnh thổ; ngày 26/10/2018, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) chính thức phê duyệt giấy phép mở Văn phòng đại diện của Vietcombank tại New York.
  • Hoạt động L/C hỗ trợ đắc lực cho kinh doanh ngoại tệ, góp phần nâng doanh số giao dịch ngoại tệ toàn hệ thống từ 34,6 tỷ USD (2016) lên 45,1 tỷ USD (2017).
  • Về tín dụng và tài trợ thương mại, chất lượng các bộ chứng từ L/C được kiểm soát chặt chẽ, tỷ lệ nợ quá hạn thấp; tuy nhiên, dịch vụ chiết khấu chứng từ hàng xuất miễn truy đòi ít được triển khai do điều kiện khắt khe và phí cao.
  • Khảo sát thực tế 42 doanh nghiệp cho kết quả: 74% khách hàng đánh giá dịch vụ L/C cơ bản đáp ứng tốt nhu cầu, 2,4% không đồng ý; tỷ lệ khách hàng giao dịch trên 3 năm đồng ý đạt 100%. Tuy vậy, nhóm khách hàng giao dịch dưới 1 năm có tới 63,64% đánh giá ở mức "bình thường". Ngoài ra, 76,2% doanh nghiệp không đánh giá cao hoặc không để ý khu vực giao dịch, và chỉ 11,9% đồng ý rằng thủ tục giao dịch là đơn giản, nhanh chóng. Dù vậy, 81% doanh nghiệp khẳng định vẫn tiếp tục sử dụng dịch vụ tại chi nhánh.

Phân tích định lượng thông qua kết quả tổng hợp doanh số hoạt động thanh toán quốc tế giai đoạn 2016 – 2018 được thể hiện qua bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu doanh số Năm 2016 (Tỷ USD) Năm 2017 (Tỷ USD) Năm 2018 (Tỷ USD) Chênh lệch 2017/2016 Tuyệt đối Chênh lệch 2017/2016 (%) Chênh lệch 2018/2017 Tuyệt đối Chênh lệch 2018/2017 (%)
Chuyển tiền 4,22 6,58 9,05 +2,36 +55,92 +2,47 +37,54
Nhờ thu 0,56 0,42 0,35 -0,14 -25,00 -0,07 -16,67
Tín dụng chứng từ (L/C) 4,60 4,80 5,20 +0,20 +4,35 +0,40 +8,33
Tổng doanh số TTQT 9,38 11,80 14,60 +2,42 +25,80 +2,80 +23,73

Nguồn: Phòng Quản lý nợ – Vietcombank Sở giao dịch (Khóa luận tốt nghiệp)

Số liệu cho thấy doanh số thanh toán L/C tăng trưởng đều đặn qua các năm (từ 4,6 tỷ USD năm 2016 lên 4,8 tỷ USD năm 2017 và đạt 5,2 tỷ USD năm 2018). Tuy nhiên, xét về mặt cơ cấu, tỷ trọng của phương thức L/C trong tổng doanh số thanh toán quốc tế tại Sở giao dịch sụt giảm liên tục: từ 49,04% (năm 2016) xuống 40,68% (năm 2017) và còn 35,62% (năm 2018). Nguyên nhân là phương thức chuyển tiền tăng trưởng bứt phá (tăng từ 4,22 tỷ USD năm 2016 lên 9,05 tỷ USD năm 2018, chiếm tỷ trọng chi phối 61,99%). Doanh số L/C của chi nhánh phụ thuộc lớn vào nhóm khách hàng doanh nghiệp quy mô lớn (lợi nhuận trên 3.000 tỷ đồng/năm) như Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), Tổng công ty Viễn thông MobiFone; bên cạnh khách hàng mới tiềm năng là Công ty Cổ phần Hóa chất Đức Giang - Lào Cai đóng góp khoảng 80% lợi nhuận mảng L/C hàng xuất khẩu qua nghiệp vụ chiết khấu chứng từ.

Từ kết quả phân tích ma trận SWOT, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đối với chi nhánh:

  1. Điều chỉnh cơ cấu thanh toán quốc tế bằng L/C phù hợp với diễn biến thị trường.
  2. Đẩy mạnh công tác đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ kiểm tra chứng từ và ngoại ngữ cho cán bộ.
  3. Xây dựng chiến lược tiếp thị, phân loại và chăm sóc khách hàng doanh nghiệp (chú trọng doanh nghiệp SMEs và khách hàng mới).
  4. Đẩy nhanh tiến trình số hóa hoạt động thanh toán và tài trợ thương mại.

Đồng thời, khóa luận nêu các khuyến nghị tới Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (hoàn thiện hành lang pháp lý, quản lý tỷ giá, hỗ trợ ngoại tệ), khuyến nghị nội bộ Sở giao dịch (rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tối ưu hóa phối hợp với Trung tâm Tài trợ thương mại) và khuyến nghị dành cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (nâng cao năng lực đàm phán hợp đồng, tuân thủ chứng từ để giảm thiểu sai sót).

Chương 4: Kết luận

Chương 4 đúc kết các kết quả đạt được của đề tài, nêu bật tính cấp thiết của việc duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh trong phương thức L/C tại Vietcombank Sở giao dịch. Tác giả tự đánh giá các ưu điểm của bài viết (phân tích bám sát thực tế phát sinh tại chi nhánh, kết hợp số liệu quản trị và dữ liệu điều tra) cùng các hạn chế cố hữu về quy mô mẫu khảo sát. Cuối cùng, chương định hướng mở rộng nghiên cứu sang các sản phẩm tài trợ thương mại tích hợp hiện đại.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả thực nghiệm rõ ràng phản ánh hoạt động thanh toán quốc tế bằng L/C tại Vietcombank Sở giao dịch giai đoạn 2016 – 2018:

  • Tăng trưởng quy mô tuyệt đối: Doanh số thanh toán bằng L/C duy trì đà tăng trưởng liên tục, đạt 4,6 tỷ USD (năm 2016), 4,8 tỷ USD (năm 2017, tăng 4,35%) và cán mốc 5,2 tỷ USD (năm 2018, tăng 8,33%).
  • Chuyển dịch cơ cấu thanh toán: Khóa luận chỉ ra sự chuyển dịch tỷ trọng mạnh mẽ trong cơ cấu thanh toán quốc tế tại chi nhánh. Tỷ trọng phương thức L/C giảm dần từ 49,04% (2016) xuống 40,68% (2017) và còn 35,62% (2018). Ngược lại, phương thức chuyển tiền tăng từ 44,99% lên mức chi phối 61,99% tổng doanh số thanh toán năm 2018. Phương thức nhờ thu chiếm tỷ trọng nhỏ và giảm dần (từ 5,97% năm 2016 xuống 2,40% năm 2018).
  • Đánh giá chất lượng dịch vụ qua điều tra thực tế (n=42): 74% doanh nghiệp đánh giá dịch vụ đáp ứng tốt yêu cầu; 81% cam kết tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, khảo sát chỉ ra hai điểm nghẽn nghiêm trọng: 76,2% khách hàng chưa hài lòng về không gian quầy giao dịch và chỉ 11,9% khách hàng nhận định thủ tục, thời gian xử lý là nhanh chóng, đơn giản.
  • Khách hàng trọng điểm: Doanh số L/C của chi nhánh phụ thuộc lớn vào phân khúc khách hàng tổ chức quy mô lớn như Vietnam Airlines, MobiFone, và các nguồn thu chiết khấu xuất khẩu đột biến từ khách hàng lớn mới như Công ty Cổ phần Hóa chất Đức Giang - Lào Cai (chiếm tới 80% lợi nhuận mảng L/C hàng xuất khẩu của chi nhánh).

Đóng góp của khóa luận so với các nghiên cứu trước đó:

  • Đi sâu nghiên cứu chuyên biệt vào hiệu quả phương thức L/C thay vì đánh giá dàn trải mảng thanh toán quốc tế nói chung như nghiên cứu của Vũ Thùy Phương (2017) hay Đào Thùy Linh (2018).
  • Kết hợp ma trận SWOT với dữ liệu định lượng thứ cấp và kết quả điều tra xã hội học sơ cấp, giúp nhận diện khách quan năng lực phục vụ của chi nhánh từ góc nhìn của chính khách hàng doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả tự chỉ ra một số hạn chế:

  • Giới hạn mẫu khảo sát: Do tính chất bảo mật thông tin khách hàng doanh nghiệp lớn tại Sở giao dịch, tác giả chỉ được tiếp cận và phát phiếu khảo sát trong phạm vi nhóm khách hàng do cán bộ hướng dẫn thực tập trực tiếp quản lý, dẫn đến dung lượng mẫu hợp lệ chỉ dừng lại ở 42 phiếu, chưa đại diện đầy đủ cho toàn bộ cơ sở khách hàng xuất nhập khẩu của chi nhánh.
  • Phạm vi dữ liệu thời gian: Chuỗi số liệu phân tích tập trung trong giai đoạn 3 năm (2016 – 2018), chưa theo dõi được chu kỳ dài hạn trước và sau khi cơ cấu tổ chức mảng L/C chuyển hẳn về phòng Quản lý nợ.
  • Độ bao phủ sản phẩm: Số liệu doanh thu, chi phí và lợi nhuận được tác giả tiếp cận dưới góc độ tổng hợp chung của phương thức L/C, chưa thể bóc tách chi tiết thành các dòng sản phẩm phái sinh hoặc sản phẩm cải tiến mới như UPAS L/C, UPAS L/C Plus.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được định hình:

  • Mở rộng quy mô điều tra khảo sát với số lượng mẫu lớn hơn, phân tầng theo từng ngành nghề kinh doanh xuất nhập khẩu (nông sản, dệt may, linh kiện điện tử, cơ khí).
  • Nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả và mức độ rủi ro pháp lý của các sản phẩm tài trợ thương mại thế hệ mới trên nền tảng công nghệ số và hệ thống chứng từ điện tử.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận tốt nghiệp này cung cấp giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên, học viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế và Kinh doanh thương mại: Tài liệu là mẫu hình nghiên cứu thực chứng hoàn chỉnh về đánh giá hiệu quả dịch vụ ngân hàng, hữu ích khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc đề tài nghiên cứu liên quan đến thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại.
  • Cán bộ nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại: Tham khảo quy trình luân chuyển chứng từ giữa chi nhánh và Trung tâm Tài trợ thương mại tập trung, cũng như kinh nghiệm kiểm soát chứng từ và quản lý nợ phát sinh từ L/C.
  • Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản: Bảng số liệu phân tích cơ cấu doanh số thanh toán quốc tế 2016 – 2018 (Bảng 2.1), quy trình phối hợp xử lý chứng từ 4 bước giữa Chi nhánh và Trung tâm Tài trợ thương mại, và bộ câu hỏi khảo sát mức độ hài lòng của khách hàng doanh nghiệp đối với dịch vụ tín dụng chứng từ.

Câu hỏi thường gặp

Doanh số thanh toán quốc tế bằng phương thức L/C tại Vietcombank Sở giao dịch biến động ra sao trong giai đoạn 2016 – 2018?

Doanh số thanh toán bằng L/C tại chi nhánh tăng trưởng liên tục về giá trị tuyệt đối qua 3 năm: năm 2016 đạt 4,60 tỷ USD, năm 2017 đạt 4,80 tỷ USD (tăng 0,20 tỷ USD, tương ứng +4,35%) và năm 2018 đạt 5,20 tỷ USD (tăng 0,40 tỷ USD, tương ứng +8,33%).

Vì sao tỷ trọng của phương thức L/C lại suy giảm trong tổng doanh số thanh toán quốc tế tại chi nhánh?

Mặc dù doanh số L/C tăng về quy mô tuyệt đối, tỷ trọng của phương thức này giảm từ 49,04% (năm 2016) xuống 40,68% (năm 2017) và còn 35,62% (năm 2018). Nguyên nhân là do phương thức chuyển tiền có tốc độ tăng trưởng vượt trội (tăng 55,92% trong năm 2017 và 37,54% trong năm 2018), nâng quy mô từ 4,22 tỷ USD lên 9,05 tỷ USD và chiếm tới 61,99% tổng doanh số thanh toán của Sở giao dịch vào năm 2018.

Kết quả khảo sát thực tế (n=42) ghi nhận những hạn chế lớn nào trong chất lượng cung ứng dịch vụ L/C tại Sở giao dịch?

Khảo sát chỉ ra hai điểm hạn chế chính: có tới 76,2% doanh nghiệp không hài lòng hoặc không quan tâm đến cách bố trí không gian quầy giao dịch (yếu tố hữu hình); và chỉ có 11,9% doanh nghiệp đồng ý rằng thủ tục và thời gian xử lý giao dịch tại chi nhánh đạt mức đơn giản, nhanh chóng. Ngoài ra, nhóm khách hàng giao dịch dưới 1 năm có tới 63,64% chỉ đánh giá dịch vụ ở mức "bình thường".

Nghiệp vụ thanh toán L/C tại Vietcombank Sở giao dịch có sự thay đổi cơ cấu tổ chức nào từ tháng 10/2017?

Từ tháng 10/2017, hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức L/C được điều chuyển từ phòng Dịch vụ khách hàng tổ chức sang phòng Quản lý nợ phụ trách. Sự thay đổi này xuất phát từ bản chất nghiệp vụ L/C được ghi nhận một phần là cam kết nợ ngoại bảng và có phát sinh rủi ro tài chính, đòi hỏi công tác quản trị rủi ro tín dụng chặt chẽ hơn.

Khách hàng doanh nghiệp nào đóng vai trò nổi bật đối với doanh số và lợi nhuận L/C tại chi nhánh?

Doanh số L/C của chi nhánh dựa chủ yếu vào các tổ chức kinh tế lớn có lợi nhuận trên 3.000 tỷ đồng/năm như Vietnam Airlines, MobiFone. Trong mảng L/C hàng xuất khẩu, khách hàng mới là Công ty Cổ phần Hóa chất Đức Giang - Lào Cai mang lại nguồn thu lớn, đóng góp tới khoảng 80% lợi nhuận mảng thanh toán xuất khẩu cho chi nhánh thông qua nghiệp vụ chiết khấu chứng từ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Như Hà đã hoàn thành mục tiêu đánh giá thực trạng và hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Vietcombank Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2016 – 2018. Bằng việc kết hợp dữ liệu thống kê kết quả kinh doanh với phương pháp khảo sát thực chứng và phân tích SWOT, công trình đã làm rõ xu hướng tăng trưởng về doanh số nhưng sụt giảm về tỷ trọng của phương thức L/C trước sự cạnh tranh từ phương thức chuyển tiền. Các tồn tại về thời gian xử lý hồ sơ, sự phối hợp nội bộ và chăm sóc khách hàng mới được nhận diện chính xác, làm cơ sở đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh cho đơn vị.