MỞ ĐẦU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Ngày nay, cùng với sự phát triển về mọi mặt của đất nước và do nhu cầu của thị trường, ngành công nghiệp sản xuất sữa và các sản phẩm từ sữa ở Việt Nam có nhiều tiến triển tột bậc. Nhà máy sữa Thống Nhất – Công Ty Cổ Phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) là một trong những nhà máy có sản lượng cao, với khoảng 150 triệu hộp sữa đặc có đường và không đường, 45 triệu lít sữa tươi tiệt trùng, 10 triệu hộp sữa chua một năm. Sản phẩm của Nhà máy không những chiếm thị phần đáng kể trong nước (khoảng 75%) mà còn xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới, đem lại nguồn doanh thu đáng kể cho ngân sách Nhà nước, góp phần to lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, ngành công nghiệp sản xuất sữa là một trong những ngành công nghiệp đặc trưng có nguy cơ ô nhiễm cao, tốc độ phát triển càng cao, càng làm gia tăng khả năng gây ô nhiễm, tác động mạnh đến môi trường xung quanh, sức khoẻ cộng đồng và huỷ hoại nghiêm trọng tài nguyên thiên nhiên.
Chính vì vậy, Nh à máy sữa Thống Nhất đã xây dựng Hệ thống quản lý môi trường nhằm kiểm soát các hành động, các vấn đề về môi trường phát sinh và sự cố có thể xảy ra gây tác động xấu đến sức khỏe con người và môi trường trong quá trình hoạt động sản xuất. Đề tài “Đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống quản lý môi trường tại Nhà máy sữa Thống Nhất – Công Ty Cổ Phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) và đề xuất biện pháp quản lý thích hợp” được thực hiện nhằm nâng cao hiểu biết về quản lý môi trường và bước đầu tìm hiểu, đánh giá, góp phần duy trì và cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống quản lý môi trường tại Nhà máy sữa Thống Nhất.2 MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU − Tìm hiểu hoạt động của hệ thống quản lý môi trường tại nhà máy sữa Thống Nhất; 1 − Đánh giá hiệu quả và bước đầu đề xuất các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hoạt động hệ thống quản lý môi trường tại Nhà máy sữa Thống Nhất. Để đạt được những mục tiêu nêu trên, các nội dung cần thực hiện của đề tài bao gồm : − Giới thiệu tổng quan về hệ thống quản lý môi trường, kế hoạch thực hiện và quy trình đánh giá hiệu quả hoạt động; − Khảo sát và đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường tại Nhà máy; − Khảo sát hiện trạng, đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống quản lý môi trường tại Nhà máy sữa Thống Nhất; − Bước đầu đề xuất giải pháp quản lý thích hợp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống quản lý môi trường tại Nhà máy sữa Thống Nhất.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đề tài tập trung tìm hiểu về hệ thống quản lý môi trường của Nhà máy sữa Thống Nhất – Tp.HCM và đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thốn g trong công tác bảo vệ môi trường trong khu vực Nhà máy. Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 9/2009 đến tháng 12/2009.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trên cơ sở đề xuất giải pháp cải thiện hệ thống quản lý môi trường cho Nhà máy sữa Thống Nhất có thể tóm tắt các phương pháp thực hiện như sau: − Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Tham khảo các tài liệu cần thiết và luận văn liên quan; − Phương pháp tổng hợp thông tin: Thu thập số liệu thống kê, quan trắc về các thông số môi trường, phân tích tài liệu, báo cáo liên quan đến hệ thống quản lý môi trường trong khu vực Nhà máy; − Phương pháp khảo sát thực tế: Được thực hiện từ các khu vực sản xuất, khu vực lưu trữ, xử lý chất thải và các khu vực khác trong phạm vi Nhà máy; − Phương pháp phân tích, đánh giá: Từ các số liệu, t ài liệu liên quan được tổng hợp lại làm cơ sở để đánh giá và giải quyết các vấn đề quan tâm; 2 ững người − Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia: Từ các nhân viên, nh quản lý trong Nhà máy và giảng viên hướng dẫn.
3 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 2.1 GIỚI THIỆU VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Hệ thống Quản lý môi trường tên tiếng Anh là Environmental Management System, viết tắt là EMS. Theo tiêu chuẩn ISO 14.001: “ Hệ thống quản lý môi trường là một phần của hệ thống quản lý chung, bao gồm cơ cấu tổ chức, các hoạt động lập kế hoạch, trách nhiệm, quy tắc, thủ tục, quá trình và nguồn lực để xây dựng, thực hiện, xem xét và duy trì chính sách môi trường.” Vai trò của hệ thống quản lý môi trường nhằm giúp một tổ chức kiểm soát các hoạt động và các quy trình gây ra hoặc có thể gây ra những tác động môi trường nhằm làm giảm thiểu những tác động tới môi trường do hoạt động của tổ chức gây nên. Cơ sở thiết lập một Hệ thống quản lý môi trường được dựa trên việc quản lý về “nguyên nhân và các ảnh hưởng của kết quả” .Trong đó, các hoạt động, sản phẩm và quy định của một tổ chức là những nguyên nhân hay “những khía cạnh”. Kết quả ảnh hưởng tiềm năng của chúng lên môi trường là “các tác động”.
Các tác động này có thể là khí thả i, nước thải hay tiếng ồn có khả năng dẫn đến việc thay đổi tới môi trường. Do vậy, có thể thấy việc quản lý môi trường là công cụ cần thiết cho phép kiểm soát các khía cạnh và như vậy giảm thiểu và / hay loại trừ các ảnh hưởng. Hệ thống quản lý môi trường có thể là một hệ thống chính thức theo luật và được tiêu chuẩn hoá, ví dụ : ISO 14000, EMAS …, hoặc là không chính thức, ví dụ như chương trình giảm thải nội bộ của một nhà máy, một biện pháp hoặc một quy định bất thành văn bản …, sử dụng hệ thống này, nhà máy, xí nghiệp hay một tổ chức nào đó có thể quản trị được mối tương tác của mình với môi trường. Nguyên lý và nội dung thiết kế hệ thống quản lý môi trường bao gồm các thành phần sau: (hình 2.1) 4 Cam kết và chính sách Đặt mục tiêu và lập kế hoạch Cải Thực hiện và điều hành tiến liên Kiểm tra và hành động khắc phục tục Thực hiện và điều hành Xem xét lãnh đạo Hình 2.1 - Mô hình tổng quát về EMS Mô hình trên thể hiện các nội dung sau: − Cam kết và chính sách: Tổ chức cần phải định ra chính sách môi trường và đảm bảo sự cam kết về hệ thống quản lý môi trường của mình, tạo ra khuôn khổ cho các hành động và cho việc đề ra các mục tiêu và chỉ tiêu môi trường; − Đặt ra mục tiêu và lập kế hoạch: Xuất phát từ chính sách môi trường Tổ chức phải đề ra mục tiêu và kế hoạch để đạt tới, thông qua việc thực hiện và điều hành; − Thực hiện và điều hành: Để thực hiện có hiệu quả HTQLMT, tổ chức phải định rõ trách nhiệm, biện pháp, tiến độ và cơ chế hỗ trợ cần thiết nhằm đạt được các mục tiêu và chỉ tiêu đã đề ra; − Kiểm tra (đo và giám sát) và hành động khắc phục: Tổ chức phải tiến hành đo và giám sát để theo dõi kết quả hoạt động môi trường trên cơ sở thực hiện và điều hành và đề xuất biện pháp khắc phục nếu phát hiện sự không phù hợp hiện tại và tiềm ẩn; − Thực hiện và điều hành hành động khắc phục: Nhằm loại bỏ nguyên nhân không phù hợp hiện tại và tiềm ẩn gây tác động môi trường Tổ chức phải thực hiện hành động khắc phục và theo dõi kết quả hành động khắc phục này; − Xem xét của lãnh đạo : Tổ chức cần thiết lập chương trình đánh giá chất lượng nội bộ và xem xét của lãnh đạo để rà soát lại toàn bộ hệ thống quản lý môi 5 trường nhằm đảm bảo tính thích hợp, đầy đủ và hiệu quả của hệ thống.
Đồng thời cam kết cải tiến liên tục hoạt động môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001.2 NỘI DUNG THỰC HIỆN HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG (EMS) 2.1 Các yêu cầu chung của EMS và chính sách môi trường 2.1 Các yêu cầu chung EMS dựa trên nguyên tắc liên tục hoàn thiện bắt đầu từ việc lập kế hoạch EMS và phát triển một chính sách môi trường sau đó thông qua thực hiện và vận hành EMS để kiểm tra tính hiệu quả và sửa chữa sai sót của EMS, tiến hành kiểm tra định kỳ công tác quản lý EMS trên cơ sở tính ổn định toàn diện và hiệu quả thực hiện EMS, điều này dẫn đến thiết lập mục tiêu mới và một chu kỳ mới lại bắt đầu bằng việc lập kế hoạch. Các yêu cầu chung được thể hiện bằng sơ đồ như sau: (hình 2.2) Phát triển chính sách môi trường Lập kế hoạch EMS Thực hiện và vận hành Chu kìy m Kiểm tra và hiệu chỉnh Li Rà soát công tác quản lý Hình 2.2 Các yêu cầu chung của EMS Những nguyên tắc ch ung là cải thiện môi trường không ngừng và chúng được thực hiện bằng việc giảm thiểu những ảnh hưởng môi trường đáng kể do những hoạt động, sản phẩm và quy trình sản xuất gây ra. 6 Sự phối hợp các vấn đề môi trường với hệ thống quản lý chung có thể góp phần vào việc áp dụng có hiệu quả hệ thống quản lý môi trường cũng như đóng góp cho tính hiệu quả trong hệ thống quản lý. Hệ thống này cần phải tạo điều kiện cho tổ chức để: − Thiết lập chính sách môi trường thích hợp với tổ chức; − Định rõ các khía cạnh môi trường nảy sinh từ các hoạt động sản phẩm hoặc dịch vụ đã qua, hiện có hoặc dự kiến của tổ chức, nhằm xác định các tác động môi trường; − Định rõ các yêu cầu tương ứng về luật pháp và quy định; − Định rõ các ưu tiên và đề ra các mục tiêu và chỉ tiêu môi trường; − Thiết lập một cơ cấu và chương trình nhằm áp dụng chính sách và đạt các mục tiêu và chỉ tiêu; − Tạo điều kiện cho các hoạt động lập kế hoạch, thực hiện, kiểm soát, giám sát, hành động khắc phục, đánh giá và soát xét, nhằm đảm bảo cho chính sách được phù hợp và hệ thống quản lý môi trường vẫn thích ứng; − Có khả năng làm cho thích hợp với các hoàn cảnh thay đổi.2 Chính sách môi trường Chính sách môi trường là một tập hợp các văn bản hoá chính thức những nguyên tắc và khái niệm đối với môi trường.