Đặt vấn đề Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản, giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế ở hầu hết các nƣớc, nhất là ở các nƣớc đang phát triển. Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp với trên 10 triệu ha đất nông nghiệp, trong đó có 2 vùng đồng bằng lớn là đồng bằng Sông Hồng và đồng bằng Sông Cửu Long. Cùng với việc tự do hóa sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa gạo đã giúp Việt Nam là nƣớc thứ hai trên thế giới về xuất khẩu gạo. Các sản phẩm nông nghiệp không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng của ngƣời dân trong nƣớc mà nó còn là các mặt hàng xuất khẩu ra nƣớc ngoài.
Bên cạnh những lợi ích về mặt kinh tế, việc sản xuất nông nghiệp trồng trọt còn tồn tại các vấn đề về bãi chứa, đầu ra cho các phế phẩm đồng ruộng sau thu hoạch nhƣ rơm rạ, vỏ trấu, thân cây. Số liệu hàng trăm ngàn tấn nông sản xuất khẩu hàng năm tƣơng ứng với con số gấp nhiều lần nhƣ thế về phế thải nông nghiệp. Đây là một thực trạng đáng lo ngại và cần có hƣớng giải quyết triệt để, hiệu quả của ngành nông nghiệp Việt Nam. Israel là một quốc gia ở vùng Tây Nam Á nằm ở phía đông nam của biển Địa Trung Hải.
Phía bắc giáp với Lebanon, Syria và Jordan ở phía Đông, và Ai Cập ở phía tây nam, diện tích khoảng 20. Là một quốc gia nhỏ nhƣng ngành nông nghiệp phát triển vƣợt bậc chỉ với 2,2% dân số làm nông nghiệp, nhƣng mỗi năm, Israel xuất khẩu khoảng 3,5 tỷ USD nông sản và là một trong những nƣớc xuất khẩu hàng đầu thế giới. Song song với đó ngành nông nghiệp ở Israel cũng tạo ra một khối lƣợng khổng lồ phế thải nông nghiệp. Trong thời gian 11 tháng học tập và làm việc tại nông trại 65 moshav Idan, Arava, Israel em thấy rằng Isarel luôn hƣớng tới sự phát triển bền vững và xem đó là trọng tâm trong chính sách quốc gia, vừa đảm bảo phát triển n 2 kinh tế vừa bảo vệ môi trƣờng, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, vấn đề quản lý phế thải nông nghiệp rất đƣợc quan tâm và mang lại hiệu quả tốt trong bảo vệ môi trƣờng.
Xét thấy việc quản lý phế thải đồng ruộng ở nƣớc ta chƣa hiệu quả, tất cả các nguồn phế thải này một phần bị đốt gây ô nhiễm không khí gây ra hiệu ứng nhà kính, phần còn lại gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trƣờng đất, nguồn nƣớc và là ổ dịch bệnh lây lan rất nguy hiểm trên đồng ruộng, việc xử lý vỏ bao bì thuốc BVTV ở đây cũng chƣa thực sự hiệu quả, Mặt khác, theo Viện nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI) – Philippines, trong 1 tấn rơm chứa 5 – 8kg đạm; 1,2kg lân; 20kg kali; 40kg silic và 400kg carbon. Do vậy đốt bỏ rơm rạ cũng có nghĩa là đã bỏ đi một lƣợng dinh dƣỡng cần thiết cho cây trồng. Từ đó ta thấy việc quản lý tốt phế phẩm trên đồng ruộng không chỉ làm sạch môi trƣờng, mà còn có thể trả lại cho đất lƣợng chất dinh dƣỡng mất đi trong quá trình canh tác. Vì vậy, xuất phát từ thực tế trên, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp xử lý phế thải đồng ruộng tại nông trại 65 Moshav Idan – vùng Arava – Israel” với mục đích nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trƣờng trong nông nghiệp đồng thời giảm thiểu các tác động xấu đến môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung - Đánh giá hiện trạng và công tác xử lý phế thải đồng ruộng của nông trại 65 moshav Idan từ đó đƣa ra những giải pháp phù hợp trong công tác xử lý phế thải đồng ruộng của nông trại. - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xử lý phế thải đồng ruộng nhằm cải thiện chất lƣợng môi trƣờng, đảm bảo sức khỏe cộng đồng và n 3 phát triển nông nghiệp bền vững ở nông trại 65 Moshav Idan.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá hiện trạng phế thải đồng ruộng tại nông trại 65 moshav Idan. - Đánh giá hiện trạng xử lý phế thải đồng ruộng tại nông trại 65 moshav Idan. - Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý phế thải đồng ruộng ở nông trại 65 Moshav Idan. Yêu cầu của đề tài - Số liệu thu thập phải khách quan, trung thực, chính xác.
- Đề xuất những giải pháp kiến nghị phải có tính khả thi, thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế của nông trại. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học Qua đề tài giúp em có cơ hội tiếp cận với cách thức thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học và hoàn thiện một khóa luận tốt nghiệp. Vận dụng đƣợc các kiến thức đã học vào trong thực tiễn.
Ý nghĩa trong thực tiễn Đánh giá đƣợc thực trạng xử lý phế thải đồng ruộng tại nông trại 65 Moshav Idan còn có những ƣu điểm, hạn chế nào. Trên cơ sở đó đƣa ra các biện pháp quản lý, xử lý phế thải đồng ruộng ở nông trại 65 Moshav Idan. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Một số khái niệm 2.1 Tổng quan về phế thải nông nghiệp - Theo bách khoa toàn thƣ mở Wikipedia: “Chất thải là những vật và chất mà ngƣời dùng không còn muốn sử dụng và thải ra, tuy nhiên trong một số ngữ cảnh nó có thể là không có ý nghĩa với ngƣời này nhƣng lại là lợi ích của ngƣời khác. Trong cuộc sống, chất thải đƣợc hình dung là những chất không còn đƣợc sử dụng cùng với những chất độc đƣợc xuất ra từ chúng”. - Theo luật Bảo vệ Môi Trƣờng 2014: “Chất thải là vật chất đƣợc thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác”. - Theo Báo cáo môi trƣờng quốc gia năm 2011: “Chất thải rắn nông nghiệp thông thƣờng là chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhƣ: trồng trọt (thực vật chết, tỉa cành, làm cỏ.), thu hoạch nông sản (rơm, rạ, trấu, cám, lõi ngô, thân ngô), bao bì đựng phân bón, thuốc BVTV, các chất thải ra từ chăn nuôi, giết mổ động vật, chế biến sữa, chế biến thuỷ sản.” - Theo Nguyễn Xuân Thành và cộng sự (2011): “Phế phụ phẩm trồng trọt trên đồng ruộng bao gồm các vật chất loại bỏ từ hoạt động trồng trọt của hoạt động sản xuất nông nghiệp mà chủ yếu là tàn dƣ thực vật hay chất thải sau thu hoạch”.
- Theo Phạm Văn Toản và cộng sự (2004): “Phụ phẩm nông nghiệplà chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động nông nghiệp nhƣ: rơm rạ, thân lá cây ngô, thân lá lạc, lá mía, thân cây bông…” - Theo Nghị định 38/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu: “Các chất n 5 thải nguy hại là bao bì chứa hóa chất độc hại hoặc sản phẩm hóa chất độc hại sử dụng trong sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp phải đƣợc thu gom, lƣu giữ, vận chuyển và xử lý theo quy định về quản lý chất thải nguy hại”. Phân loại Theo Lê Văn Nhƣơng và cộng sự (1998), phế thải đồng ruộng đƣợc phân loại theo nhiều cách khác nhau nhƣ: theo nguồn gốc phát sinh, tính nguy hại, thành phần hóa học và theo khả năng phân hủy sinh học. Theo thành phần hóa học: Phân thành 2 nhóm là: - Phế thải hữu cơ: Nhóm hợp chất hữu cơ chứa cacbon: xenluloza, hemixenluloza, pectin, lignin, tinh bột và nhóm hợp chất hữu cơ chứa Nitơ: protein, kitin. - Phế thải vô cơ: Bao gồm các túi đựng phân bón hóa học, túi đựng thuốc trừ sâu, thuốc BVTV, chai lọ, bình phun hóa chất đã hỏng… Theo khả năng phân hủy sinh học: Phế thải đồng ruộng đƣợc chia thành phế thải đồng ruộng có khả năng phân hủy sinh học (tàn dƣ thực vật) và phế thải không có khả năng phân hủy sinh học (Bao bì, chai lọ chứa đựng phân bón, thuốc BVTV).
Theo nguồn gốc phát sinh: phế thải đồng ruộng gồm các phế thải có nguồn gốc từ các phế phụ phẩm trồng trọt và từ các bao bì đựng các hóa chất sử dụng trong nông nghiệp. Các phế phụ phẩm trồng trọt gồm các loại phế thải trong quá trình thu hoạch và chế biến nhiều loại cây trồng khác nhau nhƣ: Các loại rơm, rạ sau khi thu hoạch lúa tại các cánh đồng, các loại lá, thân cây, cỏ dại tại các vƣờn cây, các phần dập của cây lúa không sử dụng đƣợc ở các ruộng sau khi thu hoạch… Phế thải từ các bao bì đựng hóa chất sử dụng trong nông nghiệp gồm chai, lọ…bằng thủy tinh hoặc nhựa đƣợc dùng làm vỏ đựng thuốc trừ sâu, trừ n 6 cỏ, diệt côn trùng, thuốc chữa bệnh cho động vật sau khi đã qua sử dụng đƣợc thải bỏ, các túi nilon, túi giấy dùng đựng phân bón vi sinh, phân đạm, phân lân và kể cả các hóa chất BVTV đã quá hạn sử dụng… Đây là các vật phẩm có tính nguy hại cao, cần phải có biện pháp thu gom và xử lý thích hợp. Nguồn phát sinh phế thải đồng ruộng Nguồn gốc phát sinh phế thải đồng ruộng từ nhiều nguồn khác nhau và đƣợc thể hiện qua sơ đồ sau: Trồng trọt Thu hoạch Bón phân, Bảo vệ thực ( thực vật nông sản kích thích vật, động vật chết, làm cỏ, ( rơm rạ, rấu sinh trƣởng (chai, lọ tỉa cành,…) cám, thân lõi (bao bì đựng hóa ngô, vỏ quả, chứa đựng) chất BVTV) …) Phế thải đồng ruộng Hình 2.1: Sơ đồ nguồn gốc phát sinh phế thải đồng ruộng 2. Ảnh hưởng của phế thải đồng ruộng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng Lƣợng phế thải do hoạt động nông nghiệp để lại hàng năm là rất lớn.
Nếu lƣợng phế thải này không đƣợc xử lý và quản lý chặt chẽ thì sẽ làm nảy sinh một số vấn đề nhƣ ảnh hƣởng đến môi trƣờng đất, môi trƣờng nƣớc, không khí, cảnh quan và sức khoẻ cộng đồng. Tác động của phế thải đồng ruộng tới môi trường đất: Việc thải bỏ bừa bãi các loại chất thải vô cơ, đặc biệt là chất thải có tính n 7 nguy hại sẽ làm cho đất bị thoái hoá, giảm độ tơi xốp và màu mỡ của đất, tuy nhiên tác động của phế thải đồng ruộng tới môi trƣờng đất là không đáng kể vì thành phần của chúng chủ yếu là chất hữu cơ có tác dụng tốt đối với đất và cây trồng. Tác động của phế thải đồng ruộng tới môi trường nước: Là việc các loại chất thải nguy hại không đƣợc thu gom hợp lý bị rửa trôi gây ô nhiễm nguồn nƣớc mặt và nƣớc ngầm.