MỞ ĐẦU Naèm ôû vò trí ñaàu nguoàn cuûa soâng Tieàn, vöøa tieáp giaùp vôùi soâng Haäu vaø coù hôn 120Km soâng Tieàn chaïy qua, tænh Ñoàng Thaùp coù moät nguoàn lôïi thuûy saûn voâ cuøng ña daïng, phong phuù. Ngheà khai thaùc, nuoâi troàng thuûy saûn laø moät trong nhöõng ngaønh ngheà vaø laø nguoàn thu nhaäp chính cuûa nhaân daân trong tænh. Tuy nhieân, trong nhöõng naêm gaàn ñaây vieäc ñaùnh baét, nuoâi troàng thuûy saûn dieãn ra oà aït, chöa coù qui hoaïch hôïp lyù, daãn ñeán vieäc nguoàn lôïi thuûy saûn bò giaûm suùt, moâi tröôøng bò xaâm haïi vaø oâ nhieãm naëng. Vì vaäy, vieäc ñaùnh giaù, phaân vuøng caùc nguoàn thöùc aên töï nhieân, ñeå töø ñoù ñöa ra moät chieán löôïc phaùt trieån, baûo veä nguoàn lôïi nuoâi troàng thuûy saûn laø vaán ñeà caàn thieát.
Ñeà taøi: “ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHIÊU SINH THỰC VẬT CỦA TỈNH ĐỒNG THÁP, PHỤC VỤ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN” ñöôïc thöïc hieän nhaèm cung caáp nhöõng soá lieäu, thoâng tin phuïc vuï cho coâng taùc qui hoaïch phaùt trieån vaø baûo veä nguoàn lôïi thuûy saûn tænh Ñoàng Thaùp. Ñeà taøi nghieân cöùu laø moät vaán ñeà lôùn vaø caàn ñöôïc thöôøng xuyeân theo doõi, caâp nhaät lieân tuïc trong moät thôøi gian daøi. Nhöng thôøi gian thöïc hieän ñeà taøi coù haïn, chæ trong hai naêm. Vì vaäy keát quaû nghieân cöùu naøy coù tính chaát böôùc ñaàu nhaän daïng, ñaùnh giaù hieän traïng phieâu sinh thöïc vaät, so saùnh vôùi caùc keát quaû nghieân cöùu coù lieân quan, töø ñoù ñöa ra nhöõng keát luaän vaø kieán nghò phöông höôùng phaùt trieån ngaønh ngheà nuoâi troàng thuûy saûn cuûa tænh Ñoàng Thaùp.
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHIÊU SINH THỰC VẬT TỈNH ĐỒNG THÁP, PHỤC VỤ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 8 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI: Phieâu sinh thöïc vaät laø böôùc khôûi ñaàu vaø ñoàng thôøi cuõng laø maéc xích quan troïng khoâng theå thieáu trong löôùi thöùc aên cuûa thuyû vöïc. Phieâu sinh thöïc vaät ñoùng moät vai troø raát lôùn trong vieäc taïo nguoàn naêng löôïng sô caáp vaø coù aûnh höôûng ñeán caùc sinh vaät baäc cao hôn trong moâi tröôøng nöôùc nhôø coù khaû naêng töï quang hôïp, haáp thuï aùnh saùng vaø taïo hôïp chaát höõu cô. Do ñoù, vieäc nghieân cöùu kyõ löôõng nhöõng hình thaùi, söï ña daïng, söï bieán ñoåi theo muøa.
ñeå töø ñoù ñöa ra caùc keát quaû veà heä soá dinh döôõng moâi tröôøng nöôùc treân toaøn vuøng khaûo saùt laø raát caàn thieát. Ñaëc bieät laø trong giai ñoaïn hieän taïi, khi ngaønh nuoâi troàng thuûy saûn trong nöôùc ñang trong giai ñoaïn phaùt trieån cao traøo vaø khoâng ngöøng tieáp tuïc phaùt trieån, vieäc qui hoaïch phaùt trieån nuoâi troàng thuûy saûn theo töøng vuøng, töøng khu vöïc laø heát söùc caàn thieát vaø caáp baùch, thì nhöõng soá lieäu nghieân cöùu döôùi ñaây coù theå ñoùng goùp phaàn naøo cho vieäc hoaïch ñònh chieán löôïc phaùt trieån caùc vuøng nuoâi troàng thuûy saûn cuûa tænh Ñoàng Thaùp. GIỚI THIỆU CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI: Vấn đề nuôi trồng và sử dụng thức ăn tự nhiên từ phiêu sinh (tảo, luân trùng, artemia, .) đã được quan tâm ở hầu hết các quốc gia trên thế giới để phục vụ nuôi trồng thủy sản và một số mục đích khác. Trên thế giới: Vi tảo: Những năm 1940, con người đã rất quan tâm đến nuôi sinh khối tảo.
Tảo không chỉ được sử dụng cho nuôi trồng thuỷ sản mà nó còn rất nhiều lợi ích khác như cải tạo đất, tham gia vào quá trình xử lý nước thải, làm thực phẩm tươi sống cho con người…Beijerinck là người đầu tiên đã nghiên cứu nuôi tảo Chlorella vulgaris trong ống nghiệm và đĩa petri. Năm 1941, Matsue đã tìm ra phương pháp phân lập và nuôi cấy tảo thuần loài Skeletonema costatum, loài tảo này đã được dùng làm thức ăn cho ấu trùng tôm Penaeus japonicus và đã nâng tỉ lệ sống của ấu trùng tôm ở giai đoạn Megalope lên 30% thay vì 10% so với các kết quả trước đây (Liao, 1983). Loài khuê tảo này ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHIÊU SINH THỰC VẬT TỈNH ĐỒNG THÁP, PHỤC VỤ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 9 không chỉ được sử dụng làm thức ăn cho ấu trùng tôm mà còn được dùng làm thức ăn để ương nuôi ấu trùng 2 mảnh vỏ. Đến những năm 1948 - 1950, nhà khoa học Litter thuộc đại học Cambridge (Soeder, 1986) đã chuyển phương pháp nuôi cấy trong phòng thí nghiệm ra quy mô sản xuất lớn.
Các loài tảo như Dunadiella, Scenedesmus, Spirulina cũng đã được nghiên cứu và đưa ra quy mô sản xuất lớn. Nhiều loài tảo khác cũng đã được nghiên cứu phục vụ cho nuôi trồng thuỷ sản ở quy mô lớn. Năm 1991, Wendy và Kevan đã tổng kết: ở Hoa Kỳ, các loài Thalasiossira pseudomanas, Skeletonema, Chaetoceros calcitrans, Chaetoceros mulleri, Nannochloropsis ocula, Chlorella minutissima…đã được nuôi để làm thức ăn cho luân trùng, ấu trùng hai mảnh vỏ, ấu trùng tôm và cá… 1. Tại Việt Nam: ÔÛ Việt nam, đã có rất nhiều nghiên cứu về phieâu sinh thöïc vaät tuy nhiên chỉ tập trung nghiên cứu về mặt phân loại chứ chưa đi sâu vào các ứng dụng của chúng.
Hiện nay, nước ta đã có mô hình nuôi trồng tảo Spirulina trong nhà kính tại Long An của Thạc sĩ Lê Văn Lăng thuộc Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh; mô hình trồng tảo sạch, tránh hấp thụ các chất ô nhiễm ở Bình Chánh và Vĩnh Hảo – Bình Thuận, Viện Ứng Dụng Công Nghệ Hà Nội cũng đã có nhiều nghiên cứu nuôi trồng và sản xuất thương phẩm các loại tảo giàu dinh dưỡng. Các mô hình trồng Spirulina này chủ yếu cung cấp Spirulina khô làm dược phẩm, dạng tươi thì được sử dụng trong bột dinh dưỡng, thức uống, yaourt….Hiện nay, các trung tâm nghiên cứu ở nước ta cũng đã nhập giống các loài tảo để phục vụ cho nghiên cứu, sản xuất thương phẩm tuy nhiên do công nghệ lưu giữ giống thuần và điều kiện phòng thí nghiệm chưa đầy đủ nên nước ta sử dụng chủ yếu là các loài tảo tự nhiên. Như vậy, nuôi tảo và luân trùng phục vụ cho nghề nuôi trồng thủy sản là rất cần thiết. Chúng cung cấp một lượng chất dinh dưỡng rất cần thiết trong khẩu phần ăn của các loài thủy sản, nhất là ở giai đọan ấu trùng.
Giai đọan ấu trùng là giai đọan cần nhiều chất dinh dưỡng cho sự tăng trưởng do đó việc nuôi trồng tảo và luân trùng cung cấp thức ăn tươi sống cho chúng có thể tiết kiệm được nhiều chi phí. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHIÊU SINH THỰC VẬT TỈNH ĐỒNG THÁP, PHỤC VỤ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 10 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI: Đề tài nhằm vào các mục tiêu cụ thể sau: - Xây dựng và xác định sự đa dạng, số luợng chủng loài phiêu sinh thực vật của tỉnh Đồng Tháp. - Tính toán hệ số dinh dưỡng môi trường nước của các khu vực nghiên cứu phục vụ cho công tác quy hoạch và quản lý nuôi trồng thủy sản tại tỉnh Đồng Tháp.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU: 1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phiêu sinh thực vật tại sông, kênh, rạch, ao hồ,. Phạm vi nghiên cứu của đề tài là các dạng thủy vực: sông, kênh, rạch, ao hồ, ruộng trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU: Đeå đạt được mục tiêu trên, các nội dung nghiên cứu của luận văn bao gồm: - Khảo sát và đánh giá hiện trạng phiêu sinh thực vật tại tỉnh Đồng Tháp, sự đa dạng, số lượng loài, sự biến đổi của các chủng loại theo từng mùa trong năm.
- Điều tra số lượng các nhóm loài thực vật phiêu sinh làm thức ăn cho thủy sản tại tỉnh Đồng Tháp. - Tính toán hệ số dinh dưỡng của môi trường nước trên toàn vùng khảo sát, xác định các chủng loài phiêu sinh thực vật chỉ thị ô nhiễm, những chủng loài có khả năng xử lý ô nhiễm nước và những chủng loài có khả năng tiết ra độc tố. - Từ kết quả nghiên cứu, đề xuất các biện pháp quản lý, baûo veä vaø phaùt trieån nguồn lợi thức ăn tự nhiên cho thủy sản tại Tỉnh Đồng Tháp. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 1.
Phương pháp luận: Nghề nuôi trồng thủy sản chịu tác động trực tiếp bởi các điều kiện môi trường tự nhiên như thủy triều, chế độ nước, tính chất đất, các loài thủy sinh vật, … và các điều kiện kinh tế xã hội. Các yếu tố này có mối quan hệ tương tác lẫn nhau và là mối quan hệ phức tạp. Trong các yếu tố môi trường sinh thái, yếu tố phiêu sinh thực vật góp phần cung cấp một lượng chất dinh dưỡng cần thiết phục vụ cho quá ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHIÊU SINH THỰC VẬT TỈNH ĐỒNG THÁP, PHỤC VỤ NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 11 trình nuôi trồng thủy sản. Do đó, trên cơ sở điều tra đánh giá số lượng các nhóm loài thực vật phiêu sinh, đề xuất biện pháp quản lý tổng hợp nguồn lợi thức ăn tự nhiên cho thủy sản một cách hiệu quả hơn.
Ñòa ñieåm vaø thôøi gian nghieân cöùu: - Ñòa ñieåm nghieân cöùu: Döïa vaøo hình thaùi vaø cheá ñoä thuûy vaên cuûa tænh Ñoàng Thaùp, ñaõ choïn ra 61 ñieåm thu maãu phieâu sinh thöïc vaät (Hình 1) phaân boá ñeàu treân 7 huyeän cuûa tænh Ñoàng Thaùp bao goàm: Hoàng Ngöï, Thanh Bình, Tam Noâng, Lai Vung, Laáp Voø, Chaâu Thaønh, Cao Laõnh. Caùc ñieåm thu maãu cuõng ñöôïc choïn löïa ôû nhieàu daïng thuyû vöïc khaùc nhau nhö: ao, hoà, soâng, keânh. raïch… Baûo ñaûm ñöôïc tính ñaïi dieän cho caùc vuøng thuûy vöïc cuûa tænh Ñoàng Thaùp.