Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Dồn điền đổi thửa và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sản xuất nông nghiệp sau dồn điền đổi thửa 1. Khái niệm về đồn điền đổi thửa Dồn điền, đổi thửa là hình thức dẫn tới tập trung đất đai (Land concentration).
Theo Đỗ Kim Chung (2018) thì tập trung đất đai được hiểu là quá trình làm tăng quy mô đất đai cho sản xuất kinh doanh hay mục đích nào đó nhưng không thay đổi quyền sở hữu hay quyền sử dụng của các chủ thể sử dụng đất. Phương thức tập trung đất đai bao gồm: thuê quyền sử dụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất vào tổ chức kinh tế (doanh nghiệp, HTX …). Hợp tác, liên kết sản xuất để có cánh đồng quy mô lớn, đổi ruộng và dồn điền, đổi thửa (Đỗ Kim Chung, 2000), (Nguyễn Văn Tiến, 2017). Theo Trần Đức Viên (2017) thì để phát triển được nông nghiệp hàng hoá cần phải tiến hành tích tụ và tập trung ruộng đất, chuyển nền sản xuất manh mún thành sản xuất hàng hoá tập trung.
Tuy nhiên khái niệm dồn, đổi đất sản xuất nông nghiệp là một trong nội dung dồn điền, đổi thửa xong chỉ nghiên cứu trong phạm vi đất sản xuất nông nghiệp mà chủ yếu đất trồng lúa. Cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau đồn điền, đổi thửa Theo Điều 3 Luật Đất đai 2013 thì giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là chứng thư pháp lý xác lập mối quan hệ hợp pháp giữa Nhà nước với người sử dụng đất. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ hợp pháp thực hiện các quyền của người sử dụng đất, là điều kiện để được bồi thường thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất, là căn cứ để xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải đạt được các mục đích và yêu cầu sau đây: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Xác lập căn cứ pháp lý đầy đủ để: + Nhà nước tiến hành các biện pháp quản lý Nhà nước đối với đất đai.
+ Người sử dụng đất an tâm khai thác tốt nhất mọi tiềm năng đất đai. - Thông qua việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để Nhà nước nắm chắc tài nguyên đất và người sử dụng đất hiểu và chấp hành đúng pháp luật về đất đai. Theo điều 76 Luật Đất đai năm 2013 thì cấp đổi GCNQSDĐ thực hiện trong các trường hợplàm thay đổi thông tin về thửa đất (số tờ, số thửa, chủ sử dụng đất, mục đích sử dụng đất…), tách thửa, nhập thửa, thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng đất…… 1. Chính sách quản lý và sử dụng đất liên quan đến công tác dồn điền đổi thửa 1.
Chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước Văn kiện Đại hội Đảng khóa IX có nêu trong Phần định hướng phát triển các ngành kinh tế và các vùng kinh tế đối với nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và kinh tế nông thôn chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2001 – 2010“Đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo hướng hình thành nền nông nghiệp hàng hóa lớn phù hợp với nhu cầu thị trường và sinh thái của từng vùng, chuyển dịch cơ cấu ngành, nghề, cơ cấu lao động, tạo việc làm thu hút lao động ở nông thôn…” Đồng thời trong phương hướng nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội năm 2001 – 2005 nêu rõ: “Chuyển đổi nhanh chóng cơ cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn; xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh phù hợp với tiềm năng lợi thế về khí hậu, đất đai và lao động của từng vùng, địa phương”. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 94/2002/QĐ-TTg, ngày 17/7/2002 về chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, tại điểm 1 mục II Quyết định số 94/2002/QĐ-TTg nêu: “Trong quý IV của năm 2002, Bộ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp với Tổng cục địa chính (nay là Bộ TNMT), Bộ tài chính, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hướng dẫn việc “dồn điền đổi thửa” trên nguyên tắc tự nguyện, tự thỏa thuận và các bên cùng có lợi kết hợp tổ chức quy hoạch lại ruộng đồng, tập trung ruộng đất để phát triển sản xuất hàng hóa, mở mang ngành nghề”. Để thực hiện công tác quản lý nhà nước về đất đai, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các văn bản nhằm cụ thể hóa các nội dung quy định các vấn đề cần giải quyết khi thực hiện công tác cấp GCN, cụ thể như sau: - Quy định về đăng ký đất đai, đối tượng đăng ký quyền sử dụng đất, lập hồ sơ địa chính, cấp GCN; xác định diện tích đất ở đối với thửa đất có vườn, ao gắn liền với nhà ở; cấp GCN đối với đất xây dựng nhà chung cư, nhà tập thể, nhà thuộc sở hữu chung và đất kinh tế trang trại; xử lý tồn tại để cấp GCN đối với các cơ quan, tổ chức, cơ sở tôn giáo đang sử dụng đất; ủy quyền cấp GCN; trình tự thực hiện các thủ tục hành chính về đất đai để cấp GCN hoặc chỉnh lý biến động về sử dụng đất trên GCN; xử lý đối với người quản lý có vi phạm trong việc thực hiện các thủ tục hành chính về đất đai; - Các quy định về tài chính khi thực hiện cấp GCN như: thu tiền sử dụng đất khi cấp GCN; thu tiền thuê đất khi cấp GCN; thu lệ phí về nhà, đất khi cấp GCN; thuế chuyển quyền sử dụng đất; thu thuế thu nhập đối với trường hợp tổ chức chuyển quyền sử dụng đất; - Ngoài ra Chính phủ cũng quy định một số trường hợp còn vướng mắc khi thực hiện cấp GCN như: giải quyết đối với các trường hợp về nhà đất trong quá trình thực hiện các chính sách quản lý nhà đất và chính sách cải tạo xã hội. Chủ trương, chính sách của thành phố Hà Nội, huyện Chương Mỹ trong công tác dồn điền đổi thửa.
Trước năm 2008, huyện Chương Mỹ thuộc tỉnh Hà Tây (cũ), các chủ trương chính sách của huyện nằm trong khuôn khổ của tỉnh Hà Tây.Nhằm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đẩy mạnh sản xuất trên cơ sở chuyển đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ thành ô thửa lớn, ngày 10/02/1997 Tỉnh uỷ Hà Tây đã ban hành Chỉ thị số 14 - CT/TU của Ban Thường vụ tỉnh Hà Tây. Thường vụ Huyện ủy Chương Mỹ có Chỉ thị số15-CT/HU ngày 17/3/1997 về việc DĐĐT nhiều ô thửa nhỏ thành ô thửa lớn gắn với cấp GCN QSDĐ nông nghiệp cho các hộ sản xuất nông nghiệp. - Chỉ thị số 08-CT/TU ngày 14/6/2006 của Ban thường vụ tỉnh Hà Tây về việc đẩy nhanh tiến độ DĐĐT gắn với chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi; - Kế hoạch số 68/ KH-UBND, ngày 09/5/2012 của UBND thành phố Hà Nội về kế hoạch thực hiện DĐĐT đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2012 – 2013; - Hướng dẫn số 29/HD-SNN, ngày 14/5/2012 của Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Hà Nội về hướng dẫn quy trình thực hiện công tác DĐĐT đất sản xuất NN trên địa bàn thành phố Hà Nội; - Văn bản số 2089/STNMT-ĐKTKĐĐ ngày 22/3/2016; Văn bản số 4434/STNMT-ĐKTKĐĐ ngày 20/5/2016; Văn bản số 5794/STNMT- ĐKTKĐĐ ngày 17/6/2016; Văn bản số 7899/STNMT-ĐKTKĐĐ ngày 12/8/2016; Văn bản số 7048/STNMT-ĐKTKĐĐ ngày 21/7/2016 của SởTài nguyên và Môi trường về việc cấp đổi lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp; - Chương trình số 06-CTr/HU của Huyện ủy Chương Mỹ về phát triển nông nghiệp xây dựng nông thôn mới, từng bước nâng cao đời sống nông dân giai đoạn 2011 – 2015; - Kế hoạch số 92/KH-UBND ngày 27/6/2012 của UBND huyện Chương Mỹ về thực hiện dồn điền đổi thửa gắn với chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện năm 2012 – 2013; - Nghị quyết số 19-NQ/HU ngày 04/7/2012 của huyện ủy Chương Mỹ về việc tiếp tục lãnh đạo thực hiện dồn điền đổi thửa gắn với chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Hội đồng nhân dân huyện ban hành Nghị quyết số 02/NQ-HĐND ngày 06/7/2012 về dồn điền đổi thửa gắn với chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp năm 2012 – 2013. Đây là hành lang pháp lý để chỉ đạo, triển khai, tổ chức thực hiện công tác dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Chương Mỹ.
Các quan điểm trong sử dụng đất nông nghiệp 1. Tích tụ, tập trung đất đai 1.Khái niệm tích tụ, tập trung đất đai Tích tụ, tập trung ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp là làm tăng quy mô diện tích của thửa đất, của chủ sử dụng đất thông qua các hình thức: chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, cho thuê, cho thuê lại, thế chấp… Tích tụ, tập trung ruộng đất diễn ra qua hai hình thức: hình thức thứ nhất là hợp nhất ruộng đất của nhiều chủ sở hữu nhỏ thành một chủ sở hữu lớn thông qua hoạt động chuyển quyền sở hữu đất; hình thức thứ hai là sát nhập ruộng đất của các chủ sở hữu nhỏ thành ruộng đất với quy mô lớn như hợp tác xã. Việc tập trung ruộng đất tạo điều kiện phát triển kinh tế, áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất. Tuy nhiên, nếu quá trình tích tụ, tập trung ruộng đất không được quản lý, kiểm soát một cách chặt chẽ sẽ dẫn đến tình trạng “Người cày không có ruộng”.
Một bộ phận nông dân sẽ rơi vào tình trạng không có đất canh tác, phải đi làm thuê cho các ông chủ về “ruộng đất”. Phần lợi họ được hưởng từ sản phẩm sinh ra từ đất đai là rất ít, sự phân hóa giàu nghèo càng rõ rệt. Người nông dân đi làm thuê có thể bị bần cùng hóa do mất tư liệu sản xuất là đất đai, tạo ra mối nguy hại cho xã hội. Sự cần thiết tích tụ, tập trung đất đai Nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất mang tính chất đặc thù, tư liệu sản xuất quan trọng nhất và không thể thiếu được là đất đai.
Hay nói cách khác, không có đất đai thì không thể sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, quy mô và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 trình độ phát triển sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất lớn vào tính chất cũng như mức độ tập trung về đất đai cho sản xuất. Việc tích tụ, tập trung ruộng đất có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo điều kiện hướng tới nền nông nghiệp hiện đại công nghệ cao.