phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn đƣợc cấu trúc gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu về công tác thu hồi đất, bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng; - Chƣơng 2: Thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đƣờng cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình trên địa bàn thành phố Hòa Bình; - Chƣơng 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng đƣờng cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình trên địa bàn thành phố Hòa Bình. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƢỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1. Cơ sở lý luận của công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng 1.
Khái niệm về thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ Luật Đất đai năm 2013 ra đời đã tạo đƣợc sự đổi mới khá toàn diện cho hệ thống pháp luật đất đai Việt Nam. Luật quy định cụ thể và đầy đủ từ việc thu hồi đất, bồi thƣờng và hỗ trợ GPMB đảm bảo một cách công khai, minh bạch và quyền lợi của ngƣời có đất thu hồi nhằm khắc phục, loại bỏ những trƣờng hợp thu hồi đất làm ảnh hƣởng đến quyền và lợi ích của ngƣời sử dụng đất đồng thời khắc phục một cách có hiệu quả những trƣờng hợp thu hồi đất mà không đƣa vào sử dụng, gây lãng phí, tạo nên các dƣ luận xấu trong xã hội. Một số khái niệm cơ bản liên quan tới công tác thu hồi, bồi thƣờng và hỗ trợ thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất: - Thu hồi đất là việc Nhà nƣớc ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất đã giao cho hộ gia đình cá nhân hoặc đất đã giao cho các tổ chức; UBND xã, phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai. - Bồi thƣờng thiệt hại có nghĩa là trả lại tƣơng xứng với giá trị, công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác.
Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất. - Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình khác xây dựng trên phần đất nhất định đƣợc quy định cho việc cải tạo mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó. Công tác bồi thƣờng, GPMB đƣợc bắt đầu từ khi thành lập hội đồng GPMB cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tƣ. - Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí làm việc mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tái định cƣ là việc di chuyển đến nơi ở mới, khác với nơi ở trƣớc đây để sinh sống và làm ăn. TĐC là sự di chuyển bắt buộc không thể tránh khỏi khi Nhà nƣớc thu hồi đất hoặc trƣng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển. TĐC đƣợc hiểu là một quá trình bồi thƣờng thiệt hại về đất, tài sản di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó. Nhƣ vậy TĐC là nhằm giảm nhẹ các hoạt động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cƣ đã gánh chịu vì sự phát triển chung.
Ở nƣớc ta hiện nay khi Nhà nƣớc thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì ngƣời sử dụng đất đƣợc bố trí TĐC bằng một số hình thức sau: Bồi thƣờng bằng giao đất ở mới, bồi thƣờng bằng nhà ở, bồi thƣờng bằng tiền để ngƣời mất đất tự lo chỗ ở. TĐC giữ vai trò quan trọng trong chính sách bồi thƣờng GPMB. Các dự án TĐC cũng đƣợc xem là dự án phát triển và phải đƣợc thực hiện và phát triển nhƣ các dự án khác. Tính đa dạng và phức tạp của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất Để thực hiện đƣợc dự án theo đúng tiến độ, thì trƣớc hết các chủ đầu tƣ cần phải giải phóng đƣợc mặt bằng.
Đó là công việc trọng tâm và hết sức quan trọng. Công việc này mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của. Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm. Bên cạnh đó công tác GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội.
Ở các địa phƣơng khác nhau thì công tác GPMB cũng có nhiều đặc điểm khác nhau. Vì vậy cần phải có những phƣơng pháp hợp lý để thực hiện công tác này. Bên cạnh đó, BTHT&TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất là một quá trình đa dạng và phức tạp, nó không đơn thuần là bồi thƣờng về vật chất mà còn phải đảm bảo đƣợc lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Tính đa dạng Mỗi dự án đƣợc tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cƣ khác nhau.
Khu vực nội thành, mật độ dân cƣ cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân cƣ khá cao, ngành nghề dân cƣ phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại, buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cƣ là sản xuất nông nghiệp. Do đó mỗi khu vực bồi thƣờng GPMB có những đặc trƣng riêng và đƣợc tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. Tính phức tạp Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trọng đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi ngƣời dân. Đối với khu vực nông thôn, dân cƣ chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tƣ liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cƣ vùng này là giữ đƣợc đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn đƣợc lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhƣng họ vẫn không cho thuê.
Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trong khu vực cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cƣ tham gia di chuyển, định giá bồi thƣờng rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cƣ sau này. Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của ngƣời dân mà tâm lý, tập quán của ngƣời dân là ngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thƣờng xuyên; thiếu quỹ đất do xây dựng khu TĐC cũng nhƣ chất lƣợng khu TĐC thấp chƣa đảm bảo đƣợc yêu cầu; dân cƣ một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đƣờng giao thông của khu dân cƣ làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển. Những yếu tố ảnh hƣởng đến công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BTHT&TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất là một quá trình phức tạp chịu nhiều ảnh hƣởng của nhiều yếu tố trong đó có cả yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan. Yếu tố khách quan Công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai; giá đất, giá tài sản để tính BTHT&TĐC.
- Công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai, cụ thể: + Công tác cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phải đƣợc thực hiện một cách đúng nguyên tắc, chính xác để khi tiến hành xét duyệt đối tƣợng đƣợc BTHT&TĐC đƣợc dễ dàng và khách quan. + Công tác chỉnh lý biến động, công tác này rất quan trọng vì chỉ có chỉnh lý biến động kịp thời thì việc kiểm kê diện tích sử dụng đất mới chính xác, không xảy ra hiện tƣợng bồi thƣờng, hỗ trợ chồng chéo giữa các các quyết định thu hồi đất của nhiều dự án khác nhau trên cùng một thời điểm và cùng một chủ sử dụng đất. + Công tác thống kê, kiểm kê: Công tác này cần phải đƣợc thực hiện một các nghiêm túc có trách nhiệm để không gây thiệt hại cho cả ngƣời bị thu hồi đất và chủ đầu tƣ. Việc kiểm kê sai dẫn tới khiếu nại kéo dài, thời gian thực hiên công tác BTHT&TĐC bị đình trệ dẫn tới chậm bàn giao mặt bằng, gây thiệt hại về kinh tế cũng nhƣ an ninh trật tự.
+ Các quy định về BTHT&TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất: Việc xác định nguồn gốc đất ở, đối tƣợng và điều kiện đƣợc bồi thƣờng; đối tƣợng và điều kiện đƣợc hỗ trợ; đối tƣợng và điều kiện để đƣợc hƣởng TĐC; - Giá đất để tính bồi thƣờng đây là nguyên nhân chính ảnh hƣởng rất lớn đến công tác BTHT&TĐC, trên thực tế giá đất do UBND tỉnh ban hành chƣa sát với giá thị trƣờng, do vậy sẽ xảy ra hiện tƣợng ngƣời bị thu hồi đất không đồng ý và phải xác định lại giá đất dẫn đến việc kéo giài thời gian thực hiện công tác và tốn kém kinh phí. - Giá tài sản và cách xác định giá đất và giá tài sản để tính BTHT&TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Yếu tố chủ quan Năng lực tài chính của chủ đầu tƣ; phƣơng thức quản lý lƣu trữ hồ sơ; phong tục tập quán sinh hoạt, sản xuất của ngƣời có đất bị thu hồi.
- Năng lực tài chính của chủ đầu tƣ: Yếu tố này ảnh hƣởng trực tiếp tới công tác BTHT&TĐC, chủ đầu tƣ có năng lực tài chính mạnh việc giải ngân diễn ra nhanh chóng, kịp thời đẩy nhanh đƣợc tiến độ BTHT&TĐC.