Đặt vấn đề Từ xƣa đến nay, đất đai vẫn luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong các hoạt động sống và sản xuất của con ngƣời. Sự tồn tại và phát triển của loài ngƣời luôn gắn liền với đất đai. Khi xƣa con ngƣời vì mở rộng hoặc bảo vệ lãnh thổ mà gây ra nhiều cuộc chiến tranh đẫm máu, còn ngày nay con ngƣời lại vì lợi ích từ đất đai mà tranh giành lẫn nhau, thậm chí không tiếc trở mặt với cả anh em trong nhà. Đất đai có vai trò quan trọng nhƣ vậy nhƣng lại là tài nguyên không tái tạo, hạn chế về số lƣợng và giới hạn về diện tích.
Vì vậy chúng ta phải quản lý và sử dụng đất đai sao cho hợp lý và có hiệu quả cao nhất. Hiện nay, với nền kinh tế ngày càng phát triển, tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, dân số gia tăng cũng kéo theo nhu cầu sử dụng đất tăng lên. Chính vì vậy, các vấn đề tiêu cực liên quan đến đất đai cũng ngày càng nhiều. Xuất phát từ vị trí và tầm quan trọng của đất đai, Đảng và Nhà nƣớc ta đã đƣa ra nhiều chính sách pháp luật để quản lí chặt chẽ, khai thác có hiệu quả quỹ đất.
Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tiễn lại gặp phải rất nhiều khó khăn. Do đất đai là tài sản có giá trị lớn, mà công tác quản lí về đất đai còn tồn tại nhiều hạn chế và bất cập nên việc phát sinh tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là điều không thể tránh đƣợc. Tình trạng này diễn ra trên tất cả các địa phƣơng trong cả nƣớc. Việc giải quyết vấn đề này là rất trọng yếu, vì nếu làm tốt sẽ củng cố thêm niềm tin cho ngƣời dân vào sự quản lí của Nhà nƣớc.
Đồng thời ngăn chặn việc phát sinh thêm nhiều vụ việc mới, giảm thiểu tình trạng khiếu nại, tố cáo vƣợt cấp do công tác giải quyết chƣa đạt đƣợc hiệu quả. Phƣờng Đức Xuân nằm ở trung tâm thành phố Bắc Kạn, là nơi tập trung nhiều doanh nghiệp, cơ quan nhà nƣớc của thành phố nên có vị trí chiến lƣợc quan trọng của thành phố. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của phƣờng Đức Xuân nói chung và thành phố Bắc Kạn nói riêng đã làm cho nhu cầu sử dụng đất của các ngành đều tăng, xảy ra nhiều vấn đề liên quan đến tình hình quản lý và sử dụng đất.Do những vấn đề liên quan đến đất đai đều rất nhạy cảm và 2 phức tạp. Vậy nên, yêu cầu đặt ra là việc giải quyết các vụ tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai phải đƣợc thực hiện một cách chặt chẽ, hợp tình hợp lí và giải quyết dứt điểm những vụ còn tồn đọng.
Từ yêu cầu thực tiễn, đƣợc sự đồng ý của Ban Giám hiệu Nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn, giúp đỡ trực tiếp, tận tình của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Ngo ̣c Nông, em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn Phường Đức Xuân - thành phố Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2013 - 2015”. Mục tiêu của nghiên cứu 1.1 Mục tiêutổng quát: Tìm hiểu và phân tích những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai. Đề xuất các giải pháp xử lý phù hợp với tình hình thực tế của địa phƣơng nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn phƣờng Đức Xuân trong thời gian tới.2 Mục tiêucụ thể: - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của phƣờng Đức Xuân - thành phố Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2013 - 2015. - Tình hình quản lý và sử dụng đấttại phƣờng Đức Xuân - thành phố Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2013 - 2015.
- Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn phƣờng Đức Xuân - thành phố Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2013 - 2015. - Những thuận lợi, khó khăn trong việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn phƣờng Đức Xuân. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai trên địa bàn phƣờng Đức Xuân. Yêu cầu của đề tài Nắm vững nội dung quản lý và sử dụng đất đai tại Luật Đất đai 2013, các nội dung trong các văn bản pháp lí có liên quan đến công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai.
3 Các thông tin tài liệu, số liệu thu thập đƣợc phải trung thực, chính xác, khách quan. Đánh giá đúng thực trạng, khoa học, thu đƣợc hiệu quả cao nhất. Các giải pháp đề xuất phải phù hợp với tình hình thực tế của địa phƣơng, có tính khả thi, theo đúng quy định của pháp luật. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Trong quá trình học tập và nghiên cứu giúp sinh viên chủ động làm quen củng cố, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn.Rèn luyện kỹ năng thu thập, xử lý số liệu và viết báo cáo. Ý nghĩa trong thực tiễn Góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai theo đúng pháp luật. Hạn chế thấp nhất các hành vi vi phạm Luật Đất đai, phục vụ cho công tác quản lý và sử dụng đất đai hợp lí trên địa bàn phƣờng Đức Xuân – thành phố Bắc Kạn - tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2013 - 2015. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lí luận của đề tài Cùng với lịch sử phát triển đất nƣớc, công tác quản lý đất đai cũng dần đƣợc đổi mới. Nội dung cơ bản của công tác quản lý đất đai đƣợc thể hiện trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật. Hệ thống văn bản này cũng từng bƣớc đƣợc hoàn thiện, từ chỗ chỉ là những văn bản dƣới luật, có cả những văn bản chỉ quy định tạm thời đến chỗ Nhà nƣớc ban hành Luật Đất đai 1987, rồi đến Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003 và đến nay đang áp dụng là Luật Đất đai 2013.
Sự ra đời và hoàn thiện dần của Luật Đất đai nhằm kiểm soát và điều chỉnh các mối quan hệ pháp luật đất đai, tránh phát sinh thêm nhiều mâu thuẫn về đất đai thể hiện qua các vụ tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các mâu thuẫn nói trên có thể do lịch sử, các chính sách, chế độ từ trƣớc để lại. Tuy nhiên, sự quản lý của nhà nƣớc về đất đai của nƣớc ta là theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Luật Đất đai 2013 ban hành kèm theo nhiều văn bản pháp lý bổ sung, hƣớng dẫn thi hành nên đây là những văn kiện có tính chất pháp lý rất quan trọng nhằm quy định chế độ quản lý và sử dụng đất hợp lý, hiệu quả, đảm bảo quyền và nghĩa vụ cho ngƣời sử dụng đất, cho những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý và sử dụng đất diễn ra phù hợp hơn với quyền lợi hợp pháp của Nhà nƣớc, góp phần ổn định xã hội, tăng cƣờng quan hệ sản xuất.
Đồng thời tạo hành lang pháp lý điều chỉnh các mối quan hệ về đất đai trong thời kỳ CNH - HĐH hội nhập nền kinh tế thế giới của đất nƣớc (Nguyễn Thị Lợi, Nguyễn Minh Cảnh 2013)[12]. Trong những năm gần đây tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai diễn ra ngày càng nhiều, nhiều vụ việc mang tính chất đặc biệt nghiêm trọng dẫn đến án mạng chết ngƣời khiến dƣ luận bức xúc. Do đó, việc đánh giá về công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai để tìm ra những giải pháp hiệu quả là một việc làm thiết thực hiện nay. Trong quản lý nói chung và quản lý đất đai nói riêng, không tránh khỏi việc xảy ra những tranh chấp, khiếu nại, tố cáo.
Đặc biệt, đất đai là lĩnh vực nhạy cảm, 5 xảy ra nhiều tranh chấp, khiếu nại, tố cáo hơn các lĩnh vực khác. Một trong những vấn đề nổi cộm hiện nay của công tác quản lý đất đai là giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai. Vì vậy, “ Giải quyết tranh chấp về đất đai ” là nội dung đã đƣợc đề cập đến trong công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai từ Quyết định số 201 - CP năm 1980. Trong quá trình phát triển, nó đƣợc chỉnh sửa và bổ sung cho hoàn thiện hơn.
Từ khi Luật Đất đai 1993 ra đời đến nay, nội dung này đƣợc sửa, bổ sung thành “ Giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong việc quản lý và sử dụng đất đai”. Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai với ý nghĩa là một nội dung của công tác quản lý nhà nƣớc đối với đất đai, là hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền nhằm giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia quan hệ đất đai để tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm phục hồi lại các quyền lợi bị xâm phạm, đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm Luật Đất đai (Nguyễn Khắc Thái Sơn, 2007)[13]. Cơ sở thực tiễn của đề tài Trong những năm gần đây tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai diễn ra thƣờng xuyên có nơi tạo thành điểm nóng, đặc biệt là khiếu kiện đông ngƣời, vƣợt cấp. Tình trạng khiếu kiện vƣợt cấp lên Trung ƣơng về lĩnh vực đất đai có xu hƣớng gia tăng, diễn biến phức tạp, tập trung vào nhiều các nội dung về thu hồi đất; đòi lại đất; thực hiện chính sách bồi thƣờng giải phóng mặt bằng, tái định cƣ, tố cáo cán bộ vi phạm pháp luật, mất dân chủ, tham nhũng, cố ý làm trái chính sách pháp luật…Nhiều vụ việc mang tính chất nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan nhƣng chủ yếu là do việc giải quyết vụ việc của một số địa phƣơng chƣa tốt trái với quy định của pháp luật khiến ngƣời dân bất bình.
Những vụ việc này đƣợc sự quan tâm đặc biệt của các cấp các ngành cũng nhƣ ngƣời dân đối với kết quả giải quyết các vụ việc nhƣ trên.