ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi Quốc gia, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt và là thành phần quan trọng của môi trƣờng sống mà thiên nhiên đã ban tặng cho con ngƣời. Việt Nam trong những năm gần đây đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn về kinh tế - xã hội, nền kinh tế tăng trƣởng liên tục và năng động, cùng với những chính sách kinh tế thông thoáng để thu hút các nhà đầu tƣ, nền chính trị ổn định, hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý đang dần đƣợc hoàn thiện, nguồn nhân lực dồi dào, thị trƣờng tiêu thụ rộng lớn…Việt Nam đã và đang là điểm đến hấp dẫn đối với những nhà đầu tƣ nƣớc ngoài cũng nhƣ trong nƣớc. Hơn thế nữa nƣớc ta đang đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất kĩ thuật để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nƣớc. Do đó có rất nhiều dự án đầu tƣ xây dựng các công trình đã và đang diễn ra mạnh mẽ trên địa bàn tất cả các vùng trong cả nƣớc.
Để dự án đầu tƣ xây dựng các công trình có tính khả thi cao, xây dựng đúng tiến độ thì công tác bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng đóng vai trò hết sức quan trọng, nhiều khi mang tính quyết định đến hiệu quả đầu tƣ và tiến độ hoàn thành dự án. Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Thực tế qua những dự án đã thực hiện cho thấy công tác GPMB vẫn còn tồn tại nhiều bất cập gây khó khăn cho những nhà đầu tƣ, vấn đề đời sống, việc làm của ngƣời dân sau khi bị thu hồi đất sản xuất, việc bồi thƣờng có đƣợc thoả đáng không, việc lợi dụng chức quyền để tham nhũng tiền bồi thƣờng, việc ngƣời dân hám lợi mà có những hành động 2 lừa đảo để chuộc lợi… đã và đang gây nhiều nguy cơ mất ổn định an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội, làm thất thoát nguồn ngân sách của Nhà nƣớc và làm ảnh hƣởng tới sự phát triển bền vững của đất nƣớc. Cùng với sự phát triển chung của cả nƣớc, trên địa bàn thành phố Thái Nguyên trong những năm gần đây đã có nhiều công trình, dự án đƣợc triển khai nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của thành phố, nâng cao chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nƣớc.
Việc xây dựng các khu dân cƣ, thành lập các nhà máy, xí nghiệp, các khu công nghiệp… đang dần dần làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất của thành phố. Công tác giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cƣ cũng vì thế diễn ra mạnh mẽ, cũng nhƣ các địa phƣơng khác trên cả nƣớc việc thực hiện công tác này có những mặt tích cực nhƣng cũng gặp nhiều những vƣớng mắc, khó khăn ảnh hƣởng đến quyền, lợi ích của ngƣời dân và sự phát triển kinh tế xã hội. Có những dự án đã hoàn thành, các công trình đƣợc đƣa vào sử dụng song bên cạnh đó vẫn còn rất nhiều dự án treo do công tác BT&GPMB còn gặp khó khăn, nhiều đơn thƣ khiếu nại đƣợc gởi tới các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền đề nghị giải quyết liên quan đến việc BT&GPMB. Xuất phát từ thực tiễn và nhu cầu trên, đƣợc sự nhất trí của Ban Giám hiệu Nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên, Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của thầy giáo Ths.
Nguyễn Đình Thi, em tiến hành thực hiện đề tài: "Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án xây dựng quốc lộ 3 mới Hà Nội Thái Nguyên hạng mục nút giao thông tân lập". Mục đích của đề tài Đánh giá công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng dự án xây dựng quốc lộ 3 mới hà nội Thái Nguyên hạng mục nút giao thông tân lập, từ đó tìm 3 ra những thuận lợi và khó khăn trong công tác này, đồng thời đề xuất những giải pháp đổi mới và hoàn thiện công tác bồi thƣờng GPMB.Mục tiêu của đề tài -Đánh giá công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng dự án xây dựng quốc lộ 3 mới hà nội Thái Nguyên hạng mục nút giao thông tân lập". - Đánh giá sự hiểu biết về công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng .Ý nghĩa của đề tài *Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp em củng cố những kiến thức đã học, vận dụng vào thực tế trong lĩnh vực bồi thƣờng GPMB; rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ trong nghiên cứu khoa học. *Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài giúp cho các nhà quản lý đất đai rút ra kinh nghiệm, thấy đƣợc những mặt đã làm đƣợc và những mặt còn hạn chế trong công tác bồi thƣờng GPMB, từ đó có biện pháp thúc đẩy công tác bồi thƣờng GPMB, thực hiện đúng tiến độ kế hoạch.
4 PHẦN 2 TỒNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài. Khái niệm bồi thường và GPMB - Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cƣ trên một phần đất nhất định đƣợc quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới. - Thu hồi đất: Là việc Nhà nƣớc ra Quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này.
- Bồi thƣờng khi nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất. Các hình thức bồi thƣờng đất: + Bồi thƣờng bằng tiền + Bồi thƣờng bằng đất có cùng mục đính sử dụng. - Tại khoản 7 Điều 4 của luật đất đai quy định: Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. Các chính sách hỗ trợ tại điều 17 Nghị định 69/2009/NĐ-CP bao gồm: + Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cƣ đối với trƣờng hợp thu hồi đất ở; + Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trƣờng hợp thu hồi đất nông nghiệp; + Hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cƣ, đất vƣờn, ao không đƣợc công nhận là đất ở; + Hỗ trợ khác.
5 - Theo điều 4 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP: Tái định cƣ là việc di chuyển đến một nơi ở mới để sinh sống và làm ăn. Tái định cƣ bắt buộc là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nƣớc thu hồi đất hoặc trƣng dụng đất để thực hiện các dự án. TĐC đƣợc hiểu là một quá trình bồi thƣờng thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập và cơ sở vật chất. TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT-XH đối với bộ phận dân cƣ đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nƣớc.
Hiện nay nƣớc ta, khi Nhà nƣớc thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì ngƣời sử dụng đất đƣợc bố trí tái định cƣ bằng các hình thức sau: + Bồi thƣờng bằng nhà ở + Bồi thƣờng bằng đất ở mới + Bồi thƣờng bằng tiền để xây dựng nơi ở mới. TĐC là việc không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Đặc điểm của quá trình BT&GPMB BT&GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Chính vì vậy quá trình BT&GPMB có các đặc điểm sau: - Tính đa dạng: Mỗi dự án đƣợc tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên – KTXH và trình độ dân trí nhất định.
Đối với khu vực nội thành, mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cƣ đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trƣng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cƣ khá cao, ngành nghề dân cƣ phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại, vv. quá trình GPMB cũng có những đặc trƣng riêng của nó. Đối với 6 khu vực ngoại thành hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cƣ là sản xuất nông nghiệp, do đó GPMB cũng đƣợc tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
- Tính phức tạp: do những nguyên nhân sau: + Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của ngƣời dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở. + Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ chế chính sác chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chƣa giải quyết đƣợc các vƣớng mắc và tồn tại cũ. + Việc quản lý đất đai chƣa chặt chẽ dẫn đến các hiện tƣợng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép nhƣng lại không đƣợc chính quyền địa phƣơng xử lý dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phƣơng án bồi thƣờng gặp rất nhiều khó khăn. + Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu TĐC cũng nhƣ chất lƣợng khu TĐC thấp chƣa đảm bảo đƣợc yêu cầu … + Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thƣờng giữa thực tế và quy định của Nhà nƣớc có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai cũng không đƣợc sự đồng thuận của những ngƣời dân.
Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau đều có những tính đặc thù riêng biệt do đó công tác tổ chức thực hiện cũng khác nhau. Yêu cầu của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Công tác GPMB đƣợc coi là một trong những bƣớc đầu tiên của một dự án đầu tƣ xây dựng do đó đảm bảo nhanh chóng, kịp thời và chính xác trong các công tác BT&GPMB là một yêu cầu cấp thiết và rất quan trọng. Các dự án sẽ không thể thực hiện nếu không có đƣợc mặt bằng.