ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển.Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nước ta, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hóa, trong đó đất đai cũng không phải ngoại lệ. Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện CNH - HĐH đất nước, nhiều dự án như các khu công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị mới, khu dân cư đang được triển khai một cách mạnh mẽ. Để thực hiện được các nhiệm vụ trên và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong những nhân tố quan trọng nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước và ảnh hưởng đến cả tiến trình CNH - HĐH của đất nước. Cùng với sự phát triển của cả nước nói chung và xã Sơn Cẩm nói riêng trong những năm gần đây đã có rất nhiều công trình, dự án được triển khai nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của huyện, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nước.
Để đảm bảo tiến độ thực hiện các dự án trên địa bàn Xã thì công tác thu hồi, bồi thường và giải phóng mặt bằng phải được thực hiện một cách nhanh chóng, hiệu quả. Tuy nhiên, trên thực tế thì công tác BT & GPMB còn gặp những trở ngại, khó khăn dẫn đến việc bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công còn chưa kịp thời, làm ảnh hưởng đến tiến độ của dự án trên địa bàn xã. Xuất phát từ thực tế đó, được sự nhất trí và giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên cùng sự hướng dẫn của thầy giáo Th.S Nguyễn Lê Duy, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án xây dựng nhà máy may TNG Thái Nguyên, trên địa bàn xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên” 2 1.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của xã Sơn Cẩm - Đánh giá thực trạng công tác BT & GPMB của xã Sơn Cẩm - Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra kinh nghiệm cho công tác BT & GPMB cho địa phương trong thời gian tới.3 YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI - Nắm vững chính sách, pháp luật đất đai, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và các văn bản có liên quan đã được ban hành của Chính phủ và địa phương. - Số liệu thu thập phải chính xác.
- Các đánh giá đưa ra phải khác quan. - Các giải pháp đưa ra phải có tính khả thi và phù hợp với thực tế ở địa phương.4 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong học tập và nghiên cứu khoa học, giúp cho người học tập nghiên cứu củng cố lại kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Nắm chắc các quyết định về bồi thường và giải phóng mặt bằng bằng việc áp dụng trên thực tế.2 Ý nghĩa trong thực tiễn - Đối với thực tiễn, đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác BT & GPMB khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả hơn.
- Đánh giá được thực trạng sử dụng đất, xác định những tồn tại chủ yếu trong công tác thực hiện BT & GPMB, nguyên nhân và giải pháp khắc phục cho xã Sơn Cẩm trong việc thực hiện BT & GPMB đạt được hiệu quả cao nhất. 3 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỀ TÀI 2. Khái niệm về bồi thường GPMB Bồi thường và giải phóng mặt bằng là quá trình đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng tại Điều 27 của Luật Đất đai 1993.
Công tác bồi thường GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục đích phát triển kinh tế. Thực chất của việc GPMB là việc chuyển quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng dưới sự điều tiết của Nhà nước. - Thu hồi là việc nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật Đất đai năm 2003 (theo khoản 5 Điều 4, Luật Đất đai năm 2003). - Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (theo khoản 6, Điều 4, Luật Đất đai năm 2003).
- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, cấp kinh phí di dời đến địa điểm mới (theo khoản 7, Điều 4, Luật Đất đai 2003). Theo điều 42 Luật Đất đai 2003 của nước ta thì : 1. Nhà nước thu hồi của người sử dụng đất mà người sử dụng đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) hoặc đủ điều kiện để được cấp GCNQSDĐ theo quy định Điều 50 của luật này thì được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2, 3, 4, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 điều 38 và các điểm b, c, d, đ và g khoản 1 điều 43 của luật này. Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi.
Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở. Khu tái định cư được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc hơn nơi ở cũ. Trường hợp không có khu tái đinh cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu đô thị, bồi thường bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó. Trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo nghề, bố trí việc làm mới.
Trường hợp người sử dụng đất được nhà nước bồi thường khi bị thu hồi đất mà thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi nghĩa vụ tài chính chưa được thực hiện trong giá được bồi thường, hỗ trợ. Vai trò của BT & GPMB Công tác BT & GPMB có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình thực hiện các dự án, công trình liên quan đến việc phải thu hồi lại một phần hay toàn bộ diện tích đất đai được giao cho cá nhân, hộ gia đình, tổ chức. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công của công trình, dự án. Công tác BT & GPMB phải thực hiện nhanh chóng nhằm đảm bảo đúng tiến độ thi công của các công trình, dự án.
Mặt khác BT & GPMB cũng phải thực hiện đúng theo các quy trình, quy định của Nhà nước nhằm tránh khiếu kiện có liên quan đến công tác BT & GPMB. Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB Bồi thường GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Chính vì vậy, công tác GPMB có đặc điểm sau: 5 - Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vị trí khác nhau với điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội khác nhau, chính vì vậy công tác BT & GPMB một mặt phải tuân thủ theo đúng trình tự và thủ tục của nhà nước theo quy định, mặt khác cán bộ làm công tác BT & GPMB phải linh hoạt tùy từng trường hợp cụ thể mà đưa ra phương án hợp lý tạo được sự đồng thuận của nhân dân. - Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mỗi người dân.
Đất đai có một vị trí riêng biệt, chính vì vậy nên ở từng địa điểm sẽ có mức giá khác nhau. Vì vậy sẽ có mức bồi thường khác nhau. Ở khu vực nông thôn thì dân cư chủ yếu sống vào hoạt động nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất lại thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp lại rất khó khăn, do đó tâm lí của người dân vùng này là giữ đất để sản xuất. Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất cha ông để lại.
Tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn. Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá để bồi thường, hỗ trợ gặp nhiều khó khăn do các tài sản như công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất rất đa dạng. Vì vậy công tác BT & GPMB hỗ trợ tái định cư gặp phải không ít khó khăn, phức tạp. CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ TÀI 2.