chương I thông tư số 21/2014/TT-BTC ngày 14/02/2014 của Bộ Tài chính): Người đại diện theo ủy quyền đối với phần vốn Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp (gọi tắt là Người đại diện) là cá nhân được Chủ sở hữu phần vốn nhà nước ủy quyền bằng văn bản để thực hiện quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của Chủ sở hữu phần vốn nhà nước, bao gồm: a) Người đại diện là người làm việc chuyên trách tại doanh nghiệp. b) Người đại diện là cán bộ, công chức thuộc cơ quan hành chính nhà nước (Bộ, Ủy ban nhân dân tỉnh) được cử hoặc chỉ định làm Người đại diện kiêm nhiệm tại doanh nghiệp. Như vậy, về bản chất người đại diện vốn của nhà nước thực chất là người đại diện theo ủy quyền của chủ sở hữu phần vốn nhà nước. Chủ sở hữu phần vốn nhà nước ở đây có thể là các cơ quan hành chính nhà nước như: Các bộ, Ủy ban nhân dân tỉnh; Các tập đoàn kinh tế thuộc sở hữu nhà nước: Tập đoàn điện lực, tập đoàn Dầu khí, tập đoàn hóa chất, Tổng công ty kinh doanh vốn nhà nước (SCIC)… Chủ sở hữu phần vốn nhà nước góp vốn vào các doanh nghiệp và đóng vai trò là một trong những cổ đông của doanh nghiệp đó.
Doanh nghiệp lại hoạt động theo quy định của pháp luật và điều lệ doanh nghiệp. Do vậy, việc thực hiện vai trò đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp thông qua ủy quyền cho người đại diện trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của cổ đông Nhà nước là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay cùng với chủ trương cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước của Đảng và Chính phủ Việt Nam với mục đích nâng cao hiệu quả kinh doanh, đáp ứng yêu cầu của kinh tế thị trường, huy động vốn từ các thành phần kinh tế, tăng cường quản lý dân chủ thì vai trò của người đại diện vốn nhà nước càng được đề cao. Tiêu chuẩn đối với Người đại diện vốn 8 Nhìn chung, tiêu chuẩn đối với Người đại diện phần vốn của doanh nghiệp(bao gồm cả các doanh nghiệp nhà nước) đều phải đạt được các tiêu chí sau: - Có đủ năng lực hành vi dân sự và không thuộc đối tượng bị cấm quản lý doanh nghiệp.
- Có phẩm chất đạo đức tốt, có sức khoẻ đảm đương nhiệm vụ. - Hiểu biết pháp luật, có ý thức chấp hành luật pháp. - Có trình độ chuyên môn bậc đại học hoặc tương đương trở lên, có năng lực kinh doanh và tổ chức quản lý, điều hành doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu của vị trí được ủy quyền làm Người đại diện. Trường hợp doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài thì Người đại diện phải có đủ trình độ ngoại ngữ để làm việc trực tiếp với người nước ngoài.
- Không là vợ, chồng, cha, cha nuôi, mẹ, mẹ nuôi, con, con nuôi, anh, chị, em ruột của người quản lý, điều hành doanh nghiệp có phần vốn góp của nhà nước và của người có thẩm quyền quyết định việc ủy quyền làm Người đại diện. Không phải là người có liên quan theo quy định của pháp luật đối với những người làm công tác điều hành quản lý của doanh nghiệp mà cán bộ đó được cử làm Người đại diện. - Tiêu chuẩn và điều kiện khác theo quy định của pháp luật, điều lệ doanh nghiệp cử Người đại diện và các văn bản pháp luật khác có liên quan.Quyền và nghĩa vụ của Người đại diện: Quy định về quyền và nghĩa vụ đối với Người đại diện tại các loại hình doanh nghiệp hay tổ chức khác nhau thì sẽ có những điểm khác nhau phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp,quy mô và tổ chức bộ máy quản lý. Nhưng nhìn chung đều có những điểm chung, cụ thể như sau: a.
Quyền của Người đại diện: - Được doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện, giới thiệu, tham gia ứng cử và bầu vào Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên và Ban kiểm soát doanh nghiệp có vốn góp; Giới thiệu giữ các chức danh quản lý của doanh nghiệp theo quy định của Luật doanh nghiệp và Điều lệ doanh nghiệp có vốn góp; - Được hưởng thù lao, tiền lương, tiền thưởng theo quy định của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện và theo quy định của pháp luật; - Được quyền quyết định những vấn đề liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp theo điều lệ doanh nghiệp, theo quy định của pháp luật và theo sự phân cấp, ủy quyền của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện; - Được quyền báo cáo, xin ý kiến doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện về những vấn đề không thuộc thẩm quyền theo phân cấp, ủy quyền; 9 - Các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật và quy định của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện. Nghĩa vụ của Người đại diện: Tùy thuộc vào vai trò là Người đại diện quản lý phần vốn/Người đại diện trong Ban quản lý, điều hành doanh nghiệp hay đại diện kiểm soát tại doanh nghiệp mà Người đại diện có nghĩa vụ thực hiện trong phạm vi quyền hạn của mình như sau: - Khi thực hiện quyền cổ đông, thành viên Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên trong các kỳ họp Đại hội cổ đông, Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Người đại diện phải sử dụng quyền đó một cách chuyên nghiệp và cẩn trọng theo đúng chỉ đạo, phân cấp, ủy quyền của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện; - Tuân thủ nghiêm túc các quy định đối với Người đại diện của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện, Điều lệ doanh nghiệp và pháp luật; - Định hướng doanh nghiệp thực hiện theo đúng mục tiêu, chiến lược và phương án phối hợp kinh doanh của Doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện. Khi phát hiện doanh nghiệp đi chệch mục tiêu, chiến lược phải báo cáo doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện và đề xuất giải pháp khắc phục; - Theo dõi, giám sát, phân tích và báo cáo Doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện (định kỳ hoặc đột xuất) về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng phần vốn của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện tại doanh nghiệp theo đúng quy định của pháp luật và điều lệ doanh nghiệp; - Người đại diện phải xin ý kiến Doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện bằng văn bản và được doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện chấp thuận, chỉ đạo trước khi tham gia ý kiến, biểu quyết và quyết định tại Đại hội đồng cổ đông, hoặc các cuộc họp của Hội đồi quản trị, Hội đồng thành viên về một số nội dung quan trọng như: + Mục tiêu, nhiệm vụ, chiến lược phát triển, kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Việc tổ chức lại, giải thể, yêu cầu phá sản doanh nghiệp; + Điều lệ, sửa đổi và bổ sung điều lệ của doanh nghiệp; + Phương án huy động thêm cổ phần, vốn góp, chia lợi tức, bán tài sản doanh nghiệp; + Việc đề cử để bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm, khen thưởng, xử lý vi phạm của thành viên Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, thành viên Ban kiểm soát, Tổng giám đốc/giám đốc và các chức danh chủ chốt của doanh nghiệp.
10 - Bảo vệ quyền lợi hợp pháp và uy tín và chịu trách nhiệm trước Doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện về hiệu quả sử dụng vốn được giao; - Trường hợp doanh nghiệp có nhiều người đại diện của Doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện thì những Người đại diện phải trao đổi và thống nhất ý kiến trước khi báo cáo, đề xuất. Nếu có ý kiến khác nhau thì phải báo cáo về Doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện để xin ý kiến chỉ đạo. Người đại diện phải có nghĩa vụ và trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau trong việc quản lý phần vốn, vì lợi ích và uy tín của doanh nghiệp/tổ chức ủy quyền đại diện tại doanh nghiệp; 11 1. Đánh giá Người đại diện 1.
Người đánh giá người đại diện Người đánh giá hay chủ thể thực hiện việc đánh giá Người đại diện chính là các tổ chức/doanh nghiệp cử Người đại diện theo ủy quyền của mình để tham gia điều hành, quản lý hoặc quản lý phần vốn tại các doanh nghiệp khác. Cụ thể: + Đối với các doanh nghiệp Nhà nước: Người đánh giá chính là cơ quan nhà nước ra quyết định cử Người đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn tại các doanh nghiệp, đó là các Bộ, Ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh(cử Người đại diện tại một số doanh nghiệp có vốn của Tỉnh, địa phương.) + Đối với các doanh nghiệp khác: Người đánh giá chính là Doanh nghiệp cấp trên (Công ty mẹ, tập đoàn.) ra quyết định cử Người đại diện theo ủy quyền để quản lý phần vốn tại các doanh nghiệp góp vốn 1. Mục đích đánh giá người đại diện - Xem xét đánh giá cụ thể mức độ hoàn thành nhiệm vụ của Người đại diện theo các quy định đối với Người đại diện. - Căn cứ để xét khen thưởng hoặc kỷ luật đối với Người đại diện - Căn cứ để xem xét miễn nhiệm, bổ nhiệm/cử đại diện đối với Người đại diện.
- Căn cứ để Người đánh giá (tổ chức/doanh nghiệp cử Người đại diện) tổng hợp rà soát lại cơ cấu, hệ thống Người đại diện, từ đó có các biện pháp, phương hướng và chiến lược phát triển tổ chức/doanh nghiệp thông qua hệ thống Người đại diện. Tiêu chí và phương pháp đánh giá người đại diện Các tiêu chí để đánh giá Người đại diện chủ yếu được xây dựng dựa trên những quy định cụ thể đối với Người đại diện về : Tiêu chuẩn đối với Người đại diện; Quyền hạn; Nghĩa vụ của Người đại diện.Nhìn chung có thể phân loại hệ thống tiêu chí đánh giá Người đại diện các nhóm cụ thể như sau: a. Nhóm tiêu chí về cá nhân Người đại diện: - Phẩm chất đạo đức, lối sống, tư tưởng chính trị, ý thức kỷ luật. - Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, ý thức, trách nhiệm cá nhân.
- Mức độ tuân thủ mệnh lệnh, chỉ đạo của cấp trên cử Người đại diện. - Mức độ đóng góp của cá nhân đối với tổ chức, tập thể: như: gắn kết tổ chức, sáng kiến cá nhân đóng góp cho phát triển chung của tập thể. Nhóm tiêu chí này mang tính chất định tính vì vậy phương pháp đánh giá theo nhóm tiêu chí này cũng mang tính chất định tính.