Đánh giá hệ thống chính sách tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam giai đoạn 1990-2015

Luận văn thạc sĩ phân tích hệ thống chính sách tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam giai đoạn 1990-2015, đánh giá tác động và xu hướng phát triển.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Việt Nam học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2017

Phí lưu trữ

30 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU

0.1. Lí do chọn đề tài

0.2. Lịch sử nghiên cứu

0.3. Mục tiêu nghiên cứu

0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

0.5. Phương pháp nghiên cứu

0.6. Cấu trúc của luận văn

1. CHƯƠNG 1: SƠ LƯỢC VỀ TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM

1.1. Một số quan niệm về tín ngưỡng, tôn giáo trên thế giới và Việt Nam

1.1.1. Quan niệm về tín ngưỡng, tôn giáo của các nhà khoa học trên thế giới

1.1.2. Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo

1.1.3. Bản chất, nguồn gốc, tính chất, chức năng của tín ngưỡng, tôn giáo

1.1.3.1. Bản chất của tín ngưỡng, tôn giáo

1.1.3.2. Nguồn gốc của tín ngưỡng, tôn giáo

1.1.3.3. Tính chất của tín ngưỡng, tôn giáo

1.1.3.4. Chức năng của tín ngưỡng, tôn giáo

1.1.4. Đặc điểm tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam

1.1.4.1. Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo

1.1.4.2. Tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam có tính chất đan xen, hòa đồng, khoan dung

1.1.4.3. Ở Việt Nam, không có tôn giáo nào giữ vị trí độc tôn, chi phối ý thức hệ mang tính lâu dài

1.1.4.4. Trong tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam khó phân biệt được cái thiêng và cái tục. Tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam góp phần thần thánh hóa những người có công với gia đình, làng nước

1.1.4.5. Trong tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam, vai trò của người phụ nữ được thể hiện rõ rệt

2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 1990 - 2015

2.1. Những chủ trương, chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam

2.2. Phương hướng, quan điểm, chủ trương đối với tín ngưỡng, tôn giáo và công tác tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam

2.3. Những chủ trương, chính sách cụ thể đối với tín ngưỡng, tôn giáo

2.4. Tình hình thực hiện chủ trương, chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015

2.5. Hoạt động quản lý của nhà nước đối với hoạt động tín ngưỡng. Hoạt động quản lý của Nhà nước đối với hoạt động tôn giáo

2.6. Phản hồi của các tôn giáo đối với chủ trương, chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015

3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 1990 – 2015

3.1. Các thành tựu của chủ trương, chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015

3.2. Thể chế hóa ngày càng cao quan điểm, chủ trương, chính sách về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

3.3. Góp phần làm cho đời sống tín ngưỡng, tôn giáo phát triển ổn định

3.4. Đóng góp tích cực trong công tác đấu tranh ngoại giao của Nhà nước Việt Nam trên lĩnh vực tôn giáo, nhân quyền

3.5. Hạn chế trong chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015. Một số quy định trong chính sách tín ngưỡng, tôn giáo chưa đảm bảo tính cụ thể, khả thi

3.6. Một số nội dung chưa hoặc mới quy định một phần trong chính sách tín ngưỡng, tôn giáo. Hoàn thiện chính sách đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo để thích nghi với tình hình mới

3.6.1. Đối với hoạt động tín ngưỡng

3.6.2. Đối với hoạt động tôn giáo

3.7. Một số dự báo về tình hình quản lý tín ngưỡng, tôn giáo đến năm 2020

3.8. Tiểu kết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách tôn giáo Việt Nam giai đoạn 1990 2015

Chính sách tôn giáo Việt Nam từ năm 1990 đến 2015 đã trải qua nhiều thay đổi quan trọng. Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển mình trong cách tiếp cận của Nhà nước đối với các tôn giáo và tín ngưỡng. Chính sách tôn giáo không chỉ phản ánh sự phát triển của xã hội mà còn thể hiện sự hòa hợp giữa các tôn giáo và Nhà nước. Đặc biệt, chính sách này đã góp phần quan trọng vào việc duy trì ổn định xã hội và phát triển kinh tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của chính sách tôn giáo

Chính sách tôn giáo được hiểu là hệ thống các quy định, hướng dẫn của Nhà nước nhằm quản lý và điều chỉnh hoạt động tôn giáo. Vai trò của chính sách này là rất quan trọng, không chỉ trong việc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng mà còn trong việc duy trì sự hòa hợp giữa các tôn giáo và phát triển xã hội.

1.2. Lịch sử hình thành chính sách tôn giáo tại Việt Nam

Chính sách tôn giáo tại Việt Nam đã có lịch sử lâu dài, bắt đầu từ những năm đầu của thế kỷ 20. Tuy nhiên, từ năm 1990, chính sách này đã được cải cách mạnh mẽ, phù hợp với bối cảnh xã hội và nhu cầu của người dân. Các văn bản pháp luật đã được ban hành để điều chỉnh hoạt động tôn giáo một cách hiệu quả hơn.

II. Những thách thức trong chính sách tôn giáo Việt Nam giai đoạn 1990 2015

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng chính sách tôn giáo Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như sự phân biệt giữa các tôn giáo, sự thiếu hiểu biết về tôn giáo của một số cán bộ quản lý, và sự gia tăng của các hoạt động tôn giáo không chính thức đã tạo ra nhiều khó khăn trong việc thực hiện chính sách.

2.1. Sự phân biệt giữa các tôn giáo

Một trong những thách thức lớn nhất là sự phân biệt giữa các tôn giáo. Một số tôn giáo vẫn chưa được công nhận chính thức, dẫn đến việc các tín đồ không thể thực hiện quyền tự do tín ngưỡng của mình. Điều này gây ra sự bất bình trong xã hội và ảnh hưởng đến sự hòa hợp giữa các tôn giáo.

2.2. Thiếu hiểu biết về tôn giáo trong quản lý

Nhiều cán bộ quản lý vẫn thiếu kiến thức về tôn giáo, dẫn đến việc áp dụng chính sách không đồng bộ và thiếu hiệu quả. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các tín đồ mà còn gây ra sự căng thẳng trong mối quan hệ giữa Nhà nước và các tổ chức tôn giáo.

III. Phương pháp đánh giá chính sách tôn giáo Việt Nam

Để đánh giá hiệu quả của chính sách tôn giáo, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc phân tích dữ liệu từ các cuộc khảo sát, phỏng vấn và tài liệu liên quan sẽ giúp đưa ra những nhận định chính xác về tình hình thực hiện chính sách.

3.1. Phân tích dữ liệu từ khảo sát

Khảo sát là một trong những phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về tình hình thực hiện chính sách tôn giáo. Các cuộc khảo sát có thể được thực hiện trên diện rộng để thu thập ý kiến của người dân về chính sách tôn giáo.

3.2. Phỏng vấn chuyên gia và tín đồ

Phỏng vấn các chuyên gia và tín đồ tôn giáo sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và những vấn đề còn tồn tại trong chính sách tôn giáo. Điều này giúp xác định những điểm cần cải thiện trong chính sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách tôn giáo tại Việt Nam

Chính sách tôn giáo đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng trong việc phát triển kinh tế và xã hội. Các tổ chức tôn giáo đã đóng góp tích cực vào các hoạt động xã hội, từ thiện và giáo dục, giúp nâng cao đời sống của người dân.

4.1. Đóng góp của tôn giáo vào phát triển kinh tế

Nhiều tổ chức tôn giáo đã tham gia vào các hoạt động kinh tế, tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần vào sự phát triển chung của đất nước.

4.2. Vai trò của tôn giáo trong giáo dục và từ thiện

Các tổ chức tôn giáo cũng đóng góp vào lĩnh vực giáo dục và từ thiện, giúp đỡ những người nghèo khó và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Những hoạt động này không chỉ thể hiện tinh thần nhân ái mà còn góp phần xây dựng một xã hội văn minh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách tôn giáo

Chính sách tôn giáo Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong giai đoạn 1990-2015. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, cần tiếp tục hoàn thiện và điều chỉnh chính sách này. Triển vọng tương lai của chính sách tôn giáo sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong xã hội và sự hợp tác giữa Nhà nước và các tổ chức tôn giáo.

5.1. Hướng đi mới cho chính sách tôn giáo

Cần có những định hướng mới trong chính sách tôn giáo, nhằm đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng cho mọi người dân. Việc này sẽ giúp tạo ra một môi trường hòa bình và ổn định cho sự phát triển của xã hội.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa Nhà nước và tôn giáo

Hợp tác giữa Nhà nước và các tổ chức tôn giáo là rất cần thiết để thực hiện hiệu quả chính sách tôn giáo. Sự phối hợp này sẽ giúp giải quyết các vấn đề phát sinh và tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

19/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ đánh giá hệ thống chính sách tôn giáo tín ngưỡng của việt nam giai đoạn 1990 2015

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tín ngưỡng và tôn giáo là hiện tượng xã hội tồn tại lâu đời, có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của con người. Ở Việt Nam, theo ước tính, khoảng 80% dân số có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó có gần 24 triệu tín đồ thuộc 13 tôn giáo được Nhà nước công nhận. Giai đoạn 1990 - 2015 là thời kỳ có nhiều biến động và đổi mới trong chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam, nhằm thích ứng với sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Luận văn tập trung đánh giá hệ thống chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam trong giai đoạn này, làm rõ thành tựu, hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách phù hợp với thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích toàn diện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo từ năm 1990 đến 2015, đồng thời đánh giá hiệu quả thực thi và tác động của các chính sách này đối với đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật như Hiến pháp, Nghị quyết, Nghị định, Pháp lệnh và các chỉ thị liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo trên toàn quốc trong khoảng thời gian 25 năm. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần tăng cường đoàn kết dân tộc, ổn định xã hội và phát triển bền vững đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết xã hội học và nhân học về tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó:

Lý thuyết xã hội học của Émile Durkheim: Tôn giáo là hệ thống các niềm tin và thực hành liên quan đến điều thiêng liêng, tạo nên sự gắn bó trong cộng đồng.
Quan điểm nhân học của Clifford Geertz: Tôn giáo là hệ thống biểu tượng văn hóa giúp con người hiểu và vận hành các vấn đề cơ bản của sự tồn tại.
Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, tồn tại song hành cùng dân tộc trong quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa.
Các khái niệm chính bao gồm: tín ngưỡng, tôn giáo, chính sách tín ngưỡng, tôn giáo, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích định lượng:

Nguồn dữ liệu: Tài liệu chính thức của Đảng và Nhà nước (Hiến pháp, Nghị quyết, Nghị định, Pháp lệnh), báo cáo của Ban Tôn giáo Chính phủ, các nghiên cứu học thuật, ý kiến phản hồi của các tổ chức tôn giáo.
Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung văn bản, so sánh chính sách qua các giai đoạn, thống kê số liệu về tín đồ, tổ chức tôn giáo, hoạt động tôn giáo; dự báo xu hướng phát triển chính sách.
Cỡ mẫu: Toàn bộ các văn bản pháp luật và báo cáo liên quan trong giai đoạn 1990-2015, cùng các ý kiến phản hồi từ đại diện các tôn giáo lớn.
Lý do lựa chọn: Phương pháp này giúp đánh giá toàn diện, khách quan về hệ thống chính sách và thực tiễn quản lý tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời phản ánh được quan điểm của các bên liên quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Chính sách tín ngưỡng, tôn giáo được hoàn thiện rõ rệt: Từ năm 1990 đến 2015, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Hiến pháp 1992, Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo 2004, Nghị định 22/2005/NĐ-CP và Nghị định 92/2012/NĐ-CP, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Khoảng 24 triệu tín đồ được hưởng quyền tự do tín ngưỡng trong khuôn khổ pháp luật.
Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo phát triển ổn định và đa dạng: Có hơn 20.000 cơ sở thờ tự được xây dựng hoặc sửa chữa; hơn 15.000 lượt chức sắc, nhà tu hành được phong chức, bổ nhiệm; gần 300 cơ sở giáo dục mẫu giáo, hơn 300 cơ sở y tế do tổ chức tôn giáo quản lý. Các hoạt động tôn giáo quốc tế cũng được mở rộng, với hàng trăm đoàn khách quốc tế và các sự kiện lớn như Đại lễ Phật đản VESAK thu hút hàng trăm nghìn người.
Chính sách góp phần tăng cường đoàn kết dân tộc và ổn định xã hội: Các tôn giáo được khuyến khích phát huy giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp, đồng thời nghiêm cấm các hoạt động mê tín dị đoan, lợi dụng tôn giáo gây mất ổn định. Chính sách đã tạo điều kiện cho các tôn giáo tham gia các hoạt động xã hội như giáo dục, y tế, từ thiện, góp phần giảm nghèo và hỗ trợ cộng đồng.
Một số hạn chế và bất cập còn tồn tại: Các tổ chức tôn giáo phản ánh về việc chưa được công nhận tư cách pháp nhân đầy đủ, thủ tục hành chính còn rườm rà, cơ chế xin - cho chưa thực sự minh bạch, đặc biệt ở cấp cơ sở. Một số cán bộ quản lý còn hạn chế về nhận thức, dẫn đến việc thực thi chính sách chưa đồng đều, gây khó khăn cho hoạt động tôn giáo.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thống kê và báo cáo cho thấy chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam trong giai đoạn 1990-2015 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Việc xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch đã tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tôn giáo hoạt động hợp pháp, đồng thời kiểm soát các hiện tượng tiêu cực.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, chính sách của Việt Nam thể hiện sự dung hòa giữa tự do tín ngưỡng và quản lý nhà nước, phù hợp với đặc thù đa tôn giáo, đa dân tộc của đất nước. Việc khuyến khích các tôn giáo tham gia các hoạt động xã hội cũng là điểm sáng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Tuy nhiên, những hạn chế về thủ tục hành chính và nhận thức cán bộ cho thấy cần có sự cải cách sâu rộng hơn trong quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo. Việc công nhận tư cách pháp nhân cho tổ chức tôn giáo là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm pháp lý, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ số lượng cơ sở thờ tự, số lượng chức sắc được phong chức qua các năm, bảng tổng hợp các văn bản pháp luật chính và sơ đồ mô tả cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.

Đề xuất và khuyến nghị

Hoàn thiện khung pháp lý về tín ngưỡng, tôn giáo: Sớm ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo thay thế Pháp lệnh hiện hành, trong đó quy định rõ tư cách pháp nhân cho các tổ chức tôn giáo, đảm bảo quyền và nghĩa vụ pháp lý minh bạch. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Ban Tôn giáo Chính phủ.
Cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa cơ chế xin - cho: Áp dụng cơ chế thông báo thay cho xin phép trong các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo không ảnh hưởng lớn đến an ninh trật tự; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Nội vụ, Ban Tôn giáo Chính phủ.
Nâng cao năng lực và nhận thức cho cán bộ quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về chính sách, pháp luật và kỹ năng xử lý các tình huống liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Ban Tôn giáo Chính phủ, các sở nội vụ địa phương.
Khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ chức tôn giáo tham gia các hoạt động xã hội: Mở rộng quyền hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y tế, từ thiện, đảm bảo bình đẳng với các tổ chức xã hội khác, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Ban Tôn giáo Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo: Giúp hiểu rõ hơn về chính sách, pháp luật hiện hành, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và thực thi công vụ.
Các tổ chức tôn giáo và chức sắc tôn giáo: Cung cấp thông tin về quyền lợi, nghĩa vụ và các quy định pháp luật liên quan, hỗ trợ hoạt động tôn giáo hợp pháp và phát triển bền vững.
Nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực xã hội học, nhân học, luật học: Là tài liệu tham khảo khoa học về mối quan hệ giữa nhà nước và tôn giáo trong bối cảnh Việt Nam hiện đại.
Các tổ chức phi chính phủ, tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực tôn giáo và nhân quyền: Giúp đánh giá thực trạng chính sách và thực thi quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam, từ đó xây dựng các chương trình hỗ trợ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam có gì đặc biệt so với các nước khác?
Việt Nam có chính sách dung hòa giữa tự do tín ngưỡng và quản lý nhà nước, phù hợp với đặc thù đa tôn giáo, đa dân tộc. Nhà nước bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng trong khuôn khổ pháp luật, đồng thời kiểm soát các hoạt động gây mất ổn định xã hội.
Các tổ chức tôn giáo có được công nhận tư cách pháp nhân không?
Hiện nay, tư cách pháp nhân của tổ chức tôn giáo chưa được công nhận đầy đủ, đây là một trong những hạn chế được các tổ chức tôn giáo phản ánh và đề nghị sửa đổi trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo sắp ban hành.
Chính sách có khuyến khích tôn giáo tham gia các hoạt động xã hội không?
Có. Nhà nước khuyến khích các tổ chức tôn giáo tham gia giáo dục, y tế, từ thiện, góp phần giảm nghèo và phát triển cộng đồng, tuy nhiên quyền hoạt động còn hạn chế so với các tổ chức xã hội khác.
Thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo có phức tạp không?
Thủ tục còn tồn tại nhiều rườm rà, cơ chế xin - cho chưa minh bạch, đặc biệt ở cấp cơ sở. Luận văn đề xuất đơn giản hóa thủ tục, áp dụng cơ chế thông báo để giảm phiền hà cho tổ chức, cá nhân.
Vai trò của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay?
Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần quan trọng, góp phần tạo nên sự đoàn kết dân tộc, ổn định xã hội và phát triển văn hóa. Các tôn giáo cũng tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội, từ thiện, giáo dục, y tế.

Kết luận

Chính sách tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam giai đoạn 1990-2015 đã có nhiều đổi mới, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.
Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo phát triển đa dạng, ổn định, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và đoàn kết dân tộc.
Một số hạn chế như thủ tục hành chính phức tạp, chưa công nhận tư cách pháp nhân tổ chức tôn giáo cần được khắc phục.
Đề xuất hoàn thiện pháp luật, cải cách thủ tục, nâng cao năng lực cán bộ và mở rộng quyền hoạt động xã hội của tôn giáo.
Luận văn là cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng chính sách tín ngưỡng, tôn giáo trong thời gian tới, góp phần phát triển bền vững đất nước.

Các cơ quan chức năng cần khẩn trương hoàn thiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời triển khai các giải pháp cải cách quản lý để đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội hiện đại. Các tổ chức tôn giáo và cán bộ quản lý nên tham khảo nghiên cứu để nâng cao hiệu quả hoạt động và quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng cơ bản nhƣ sau: - Chƣơng 1: Sơ lƣợc về tín ngƣỡng, tôn giáo ở Việt Nam - Chƣơng 2: Chủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015 - Chƣơng 3: Một số nhận xét vềchủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 - 2015 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: SƠ LƢỢC VỀ TÍN NGƢỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM 1. Một số quan niệm về tín ngƣỡng, tôn giáo trên thế giới và Việt Nam 1.1 Quan niệm về tín ngƣỡng, tôn giáo của các nhà khoa học trên thế giới Tín ngƣỡng ra đời từ rất sớm, ngay trong xã hội nguyên thủy và sau đó từng bƣớc hình thành tôn giáo. Tín ngƣỡng, tôn giáo là phạm trù rộng, khá phức tạp cả về mặt lý luận và thực tiễn, nên hiện nay vẫn còn có nhiều ý kiến tranh luận, chƣa thật sự thống nhất. Tùy mục đích, góc độ tiếp cận nghiên cứu mà các nhà khoa học đƣa ra các quan niệm khác nhau và mỗi quan niệm đều có sự hợp lý riêng.

Tín ngƣỡng đƣợc quan niệm là niềm tin, sự ngƣỡng mộ, sùng bái, tôn thờ của con ngƣời vào những lực lƣợng siêu nhiên với quan niệm rằng những lực lƣợng siêu nhiên ấy có khả năng chi phối, thậm chí quyết định số phận con ngƣời. Tín ngƣỡng cũng đƣợc quan niệm là những hình thức tôn giáo nguyên thủy, để phân biệt với tôn giáo hiện đại. Tôn giáo có nghĩa rộng và nghĩa hẹp khác nhau. Tôn giáo theo nghĩa rộng là một hiện tƣợng xã hội, một “hình thái ý thức xã hội gồm những quan niệm dựa trên cơ sở tin và sùng bái những lực lượng siêu tự nhiên quyết định số phận con người, con người phải phục tùng, tôn thờ”[38, tr.

“Tôn giáo là sự tin tưởng và sùng bái sức mạnh siêu phàm của thần linh, bắt đầu xuất hiện từ cuối công xã nguyên thủy, lúc đầu có hình thức sơ khai, gọi là tôn giáo nguyên thủy, sùng bái tự nhiên như bái vật giáo: thờ thần lửa, sinh thực khí, thờ Tô tem, sau đó phát triển thành đa thần giáo, nhất thần giáo và thành tôn giáo quốc tế”[54. Theo nghĩa hẹp, tôn giáo là hiện tƣợng xã hội mang tính lịch sử, bao gồm ý thức về lực lƣợng siêu nhiên, tổ chức, hoạt 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com độngtôn thờ lực lƣợng siêu nhiên mà sự tồn tại và phát triển của nó là do sự phản ánh hƣ ảo hiện thực khách quan vào trong đầu óc của con ngƣời. Tôn giáo bao gồm toàn bộ quan niệm, ý thức, tình cảm, hành vi, hoạt động, tổ chức tôn giáo. Nó đồng nghĩa với đạo, để chỉ các tổ chức tôn giáo nhƣ đạo Phật, đạo Kitô, đạo Cao Đài… Theo đó, tôn giáo không chỉ là một hình thái ý thức xã hội mà còn là một thiết chế xã hội – một lực lƣợng xã hội có tổ chức.

Nhƣ vậy, tín ngƣỡng và tôn giáo quan hệ với nhau, trong đó tín ngƣỡng là phạm trù rộng, còn tôn giáo là phạm trù cụ thể. Tôn giáo nằm trong tín ngƣỡng, tôn giáo là cái biểu hiện bên ngoài của tín ngƣỡng. Không thể có những hoạt động tôn giáo nếu nhƣ không có niềm tin tôn giáo – tín ngƣỡng. Bên cạnh đó, các nhà khoa học đã và đang sử dụng nhiều phƣơng pháp tiếp cận khác nhau để giải thích cụ thể hơn về tín ngƣỡng, tôn giáo nhƣ: tiến hóa luận, chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng, miêu tả, di truyền, lịch sử, so sánh, cấu trúc chức năng, hiện tƣợng học chú giải, biểu tƣợng và huyền thoại….

Do đó, hiện có khoảng 250 quan điểm khác nhau về tín ngƣỡng, tôn giáo [30, tr. Đáng chú ý hơn cả là quan điểm về tín ngƣỡng, tôn giáo của các ngành Thần học, Tôn giáo học, Triết học, Xã hội học, Dân tộc học/ Nhân học, Tâm lý học, Đạo đức học, Văn hóa học, Ngôn ngữ học… Đa số các nhà Dân tộc học/ Nhân học và Văn hóa học luôn coi tôn giáo là một khái niệm tƣơng đối chung chung, là hiện tƣợng văn hóa mang tính phổ quát. Một quan điểm chung về tôn giáo chỉ cho phép so sánh giữa các hệ thống văn hóa khác về hình thức bề ngoài. Do đó, nhà Dân tộc học/ Nhân học ngƣời Anh là Edward Bernett Tylor đã đề xuất một quan điểm tối thiểu: “Tôn 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giáo là niềm tin vào thực thể tâm linh, hay sự tồn tại của thần thánh”[30, tr.

Tƣơng tự, nhà lý thuyết xã hội học ngƣời Anh là Herbert Spencer cho rằng: “Tôn giáo chủ yếu nhằm vào niềm tin ở sự tồn tại khắp nơi của một vật gì đó vượt ra ngoài sự hiểu biết”[30, tr. Còn nhà Ngôn ngữ học ngƣời Anh, gốc Đức là Friedrich Max Muller đã nhìn thấy trong mọi tôn giáo “một cố gắng để hiểu cái không thể tưởng tượng được, để diễn đạt điều không thể giải thích được, một khát vọng hướng về vô tận”[30, tr. Nhà Nhân học ngƣời Mỹ là Clifford Geetz đã đề xuất một quan điểm về tín ngƣỡng, tôn giáo khá tổng quát rất đang chú ý: “là một hệ thống văn hóa qua đó những vấn đề cơ bản của sự tồn tại được thể hiện và vận hành”[30, tr. Sau đó ông đã cụ thể hóa và nhấn mạnh hơn yếu tố biểu tƣợng văn hóa và sự tác động của tín ngƣỡng, tôn giáo vào chủ thể văn hóa nói chung: “Tôn giáo là một hệ thống biểu tượng, hoạt động nhằm thiết lập những tâm trạng và động cơ mạnh mẽ, rộng khắp và bền lâu trong con người bằng cách đề ra những khái niệm về một trật tự chung của sự tồn tại và khoác cho những khái niệm này một hào quangcủa sự thật khiến cho những tâm trạng và động cơ đó dường như là hiện thực duy nhất”[30, tr.79] Nhìn từ góc độ xã hội học, quan điểm của nhà Xã hội học ngƣời Pháp là Émile Durkheim cũng rất đáng quan tâm khi bàn về tín ngƣỡng, tôn giáo, đó là: “Tôn giáo là một hệ thống có tính chất gắn bó của những niềm tin và thực hành liên quan đến các điều thiêng liêng, nghĩa là được tách biệt, cấm đoán, các niềm tin và thực hành gắn bó tất cả những ai gia nhập vào một cộng đồng tinh thần, được gọi là giáo hội”[30, tr.

9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng, tôn giáo Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhiều lần khẳng định “Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân”[30, tr. Quan điểm này đã thể hiện sự tôn trọng đối với tình cảm tôn giáo của nhân dân – điều mà các nhà sáng lập của chủ nghĩa Mác – Lênin đã khẳng định. Quan điểm này cũng đã bác bỏ những nhận thức sai lầm cho rằng tín ngƣỡng, tôn giáo chỉ là sự bịa đặt, dối trá hay sự lừa bịp quần chúng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đƣa ra quan điểm rằng: “Tín ngưỡng, tôn giáo đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta”[22, tr. Quan điểm này đã góp phần thể hiện sự nhận thức lại đúng đắn hơn quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về tôn giáo, đặc biệt là quan điểm của C.Ăngghen về sự tiêu vong của tôn giáo. Tại buổi trả lời cử tri Hà Nội vào ngày 10/5/1958, trƣớc câu hỏi “Tiến lên chủ nghĩa xã hội thì tôn giáo có bị hạn chế không?”; Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời: “Không. Ở các nước xã hội chủ nghĩa, tín ngưỡng hoàn toàn tự do.

Ở Việt Nam cũng vậy…”[35, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định sự tồn tại tất yếu khách quan của tôn giáo cùng dân tộc trong suốt quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tƣ tƣởng nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh là: “Phát huy giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp trong tôn giáo”[22, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn ghi nhận và trân trọng, đề cao những giá trị văn hóa, đạo đức của tôn giáo.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh những giá trị nhân văn đặc sắc riêng của từng tôn giáo, coi các tôn giáo và chủ nghĩa Mác có ƣu điểm chung là cùng mƣu cầu hạnh phúc cho loài ngƣời. Nhƣng do bị chi phối bởi tƣ duy cứng nhắc và định kiến về tôn giáo, có thời kỳ chúng ta chỉ nhấn mạnh đến mặt tiêu cực của tôn giáo mà chƣa chú ý mặt tích cực của nó. Chủ tịch Hồ Chí Minh 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com một lần nữa khẳng định tôn giáo chứa đựng nhiều nhân tố tích cực, giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp, phù hợp với công cuộc xây dựng xã hội trong thời kỳ đổi mới. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nhận thức rõ sự khác biệt giữa tín ngƣỡng truyền thống của ngƣời dân Việt Nam với các tôn giáo theo cách nghĩ của phƣơng Tây.

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Người An Nam không có linh mục, không có tôn giáo theo cách nghĩ của châu Âu. Việc cúng bái tổ tiên hoàn toàn là một hiện tượng xã hội”[22, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhiều lần nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ phải tôn trọng tín ngƣỡng truyền thống của nhân dân, đồng thời khuyến khích nhân dân giữ gìn, phát huy những nét đẹp của tín ngƣỡng truyền thống. Bản chất, nguồn gốc, tính chất, chức năng của tín ngƣỡng, tôn giáo 1.

Bản chất của tín ngƣỡng, tôn giáo Tín ngƣỡng, tôn giáo là một hiện tƣợng xã hội, một hình thái ý thức xã hội phản ảnh hƣ ảo hiện thực khách quan, biến lực lƣợng tự nhiên, xã hội thành lực lƣợng siêu nhiên; là “thế giới quan lộn ngược”[10, tr.77]trong việc giải quyết mối quan hệ giữa con ngƣời với tự nhiên, xã hội. Tín ngƣỡng, tôn giáo về bản chất, không phảilà sản phẩm của thần thánh, không phải là cái siêu nhiên, thần bí mà là sản phẩm của xã hội. Tín ngƣỡng, tôn giáo do con ngƣời sáng tạo ra, là biểu hiện của sự khốn cùng hiện thực, đồng thời là sự phản kháng chống lại sự khốn cùng hiện thực ấy. Đó là sự phản kháng tiêu cực, yếu đuối, tự phát của tầng lớp nhân dân bị áp bức.

Xét đến cùng, tín ngƣỡng, tôn giáo áp bức con ngƣời về tinh thần, làm tha hóa con ngƣời. Mác, tín ngƣỡng, tôn giáo đã làm cho con ngƣời trở nên thụ động, cam chịu bị áp bức và trở thành nô lệ cho lực lƣợng siêu nhiên thần bí. Trong xã 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ