CHƯƠNG 1: TONG QUAN DE TÀI NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYET 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu chung về hệ thong phan mềm kế toán ERP Với chức năng mô tả tình hình tài chính, căn cứ vào thông tin kế toán (TTKT) có thé đánh giá được tình hình hoạt động trong quá khứ, hiện tại, cũng như dự báo nguồn lực tài chính và khả năng hoạt động trong tương lai của một don vị, từ đó giúp các nhà quan lý có thé lập các kế hoạch, phân bổ nguồn lực, điều hành và giám sat các hoạt động tai đơn vi một cách hiệu quả, giúp cho các nhà dau tư, các đối tượng sử dụng TTKT có thé đưa ra quyết định phù hợp trong việc đầu tư tài chính. Ngày càng nhiều đơn vị tin tưởng rằng, thông tin có chất lượng là nhân tố quan trọng tạo nên thành công cho đơn vị họ (Wang & ctg 1998), TTKT không đảm bảo chat lượng sẽ trở nên vô dụng đối với người sử dụng và có thé dẫn đến việc ra quyết định sai (Kieso & ctg 2007, theo Komala 2012).
Nói cách khác, nếu thông tin trong tô chức có chất lượng tốt, tổ chức sẽ hoạt động tốt, và ngược lại nếu thông tin có chất lượng xấu sẽ gây ra mối đe dọa cho sự tổn tại của tổ chức, do đó chất lượng thông tin rat quan trong cho sự bền vững của một tô chức (Ismail 2009; Redman, 1992; Laudon & Laudon 2007, theo Komala 2012). Các công trình nghiên cứu trên thế giới: Cho đến nay, trên thế giới có khá nhiều nghiên cứu đã khám phá các nhân tô ảnh hưởng đến chất lượng hệ thống TTKT dưới nhiều góc độ khác nhau và chủ yếu tập trung nghiên cứu trong khu vực tư. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu đó là: Scapens (2003). “ERP systems and management accounting change: opportunities or impacts?” A research note.
European accounting review, 12(1), 201-233 đã nghiên cứu trường hợp theo chiều đọc về việc triển khai SAP tại bộ phận Châu Au của một công ty đa quốc gia lớn của Hoa Kỳ, trong đó thay đổi kế toán quản lý được coi là một quá trình tiến hóa. Nghiên cứu này cho thấy không có thay đổi cơ bản về ban chất của thông tin kế toán quản trị được sử dụng sau khi triển khai SAP, đã có những thay đổi trong vai trò của kế toán quan trị - cụ thé: (i) loại bỏ các công việc thường xuyên; (ii) quản lý trực tiếp có kiến thức về kế toán; (iii) nhiều thông tin hướng tới tương lai hơn; và (iv) vai trò rộng lớn hơn của kế toán quản trị. Tuy nhiên, người ta không khang định rang SAP là động lực của những thay đổi này; thay vào đó, người ta lập luận rằng các đặc điểm của SAP (cụ thê là tích hợp, tiêu chuẩn hóa, quy trình hóa và tập trung hóa) đã mở ra những cơ hội nhất định và tạo điều kiện cho những thay đổi đã diễn ra trong công ty. Trong nghiên cứu của Galani (2010) qua bài biết “The impact of ERP systems on accounting processes.
International Journal of Economics and Management Engineering”. Ngoài việc cung cấp nền tang cơ sở lý thuyết về tác động của ERP đến quy trình kế toán, qua phương pháp nghiên cứu định tính khảo sát được chuẩn bị và quản lý tại các tổ chức đã triển khai hệ thống ERP và "đi vào hoạt động" và các tô chức đã thử các giải pháp khác như hệ thống giống tốt nhất hoặc các hệ thống tích hợp tương tự khác đề đáp ứng nhu cầu thông tin. Bồi cảnh của nghiên cứu sử dụng các công ty Hy Lạp, điều tra thị trường ERP ở Hy Lạp. Dữ liệu được thu thập từ 30 công ty Hy Lạp.
Nhóm đầu tiên bao gồm 12 người dùng ERP va được so sánh với 18 người dùng không sử dung ERP. Nghiên cứu đã chứng minh việc triển khai hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) giúp cải thiện luồng thông tin, giảm chi phí, thiết lập mối liên kết với các nhà cung cấp và giảm thời gian đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Một số nghiên cứu khác cũng đi theo hướng nghiên cứu về tác động của hệ thống ERP đến sự thay đổi của kế toán quản trị. Cụ thể như, “ERP systems and management accounting: A multiple case study.
Qualitative Research in Accounting & Management” của Sanchez-Rodriguez (2012) đã đánh giá cách trién khai ERP thông qua sức mạnh tinh toán nhiều hơn, cơ sở dữ liệu quan hệ, xử lý giao dịch hiện đại được tiêu chuẩn hóa và biểu đồ tài khoản mở rộng thay đổi kế toán quản lý. Nghiên cứu của Chen, H., Huang (2012) qua bài viết “The ERP system impact on the role of accountants. Industrial Management & Data Systems.” cũng đã khang định được vai trò của kế toán chủ yếu là xử ly dit liệu giao dịch và cung cấp báo cáo tài chính. Rõ ràng, các kế toán viên phải có một mức độ kiến thức nhất định trong lĩnh vực kế toán tài chính truyền thống.
Ngoài ra, các giám sát viên kế toán cho rằng việc triển khai hệ thống ERP sẽ thay đổi vai trò của kế toán. Tương tự như Abbasi, S. (2014) qua nghiên cứu “The effects of ERP systems implementation on management accounting in Iranian organizations. Education, Business and Society: Contemporary Middle Eastern Issues.” đã cho thay hiệu qua cao nhất của việc triển khai ERP trong các tổ chức Iran được khảo sát là cải thiện mức tiêu chuẩn và chất lượng báo cáo, tạo ra sự tích hợp tổ chức nhiều hơn va trao quyền cho nhân viên.
Một vài bài viết khác tập trung đi vào nghiên cứu tác động của hệ thống ERP đến quy trình kế toán và đào tạo kế toán, như trong nghiên cứu của Berikol, B., (2021) “The effects of digital transformation process on accounting profession and accounting education.” thông qua phương pháp nghiên cứu tài liệu, một trong những phương pháp nghiên cứu định tính đã cho thấy việc sử dụng các công cụ công nghệ kỹ thuật số được sử dụng trong kế toán trong quá trình đào tạo kế toán cần được khuyến khích. Công nghệ số phải đóng vai trò hỗ trợ phát triển trong quá trình học tập của sinh viên ngành kế toán. Ở một số trường đại học, các công cụ và hệ thống công nghệ thông tin này được sử dụng dé hỗ trợ giảng day trong các khóa học kế toán nhằm dạy cho sinh viên của họ các khái niệm kế toán ở cấp độ cơ bản. Tuy nhiên, với nhân tố là tương lai của kế toán, đề tài nghiên cứu “The future of accounting: how will digital transformation impact the sector?” của Gongalves (2022, February), qua nghiên cứu nhiều trường hop một lần nữa đã kiểm định rang, chuyén đổi số trong kế toán là một quá trình liên tục có tác động lớn đến hệ thống thông tin kế toán của các tô chức, đến kế toán với tư cách là một ngành kinh tế và bản thân nghề kế toán.
Nghiên cứu này nhằm phân tích tác động của chuyền đổi số trong lĩnh vực kế toán, đặc biệt chú ý đến các chuyên gia kế toán. Một cách tiếp cận thăm dò và nhiều nghiên cứu điển hình đã được áp dụng để thu thập bang chứng thực nghiệm rộng hơn. Một nghiên cứu mới nhất của Yigitbasioglu (2023) với chủ đề “Digital transformation and accountants as advisors” về sự tác động của ERP đến kế toán với phương pháp định tinh, sử dụng các câu hỏi phỏng van. Kết quả nghiên cứu cho thay rang các kế toán viên với tư cách là cố van đóng một vai trò quan trọng trong các PSF vì họ đại điện cho nguồn nhân lực đáng ké cho các công ty đó.
Các kế toán viên với tư cách là có van là một nguồn tài nguyên chiến lược có giá trị vì khả năng độc đáo của họ trong việc kết hợp vốn nhân lực chung với vốn nhân lực kỹ thuật sô và các nguôn vôn xã hội. Các công trình nghiên cứu trong nước: Tại Việt Nam, nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống TTKT (ERP) vẫn chưa nhận được nhiều quan tâm. Một sô nghiên cứu điện hình như: Đối với khu vực tư, một nghiên cứu nồi bật về van dé này đã được công bố, là luận án tiến sĩ 2012 của tác giả Nguyễn Thi Bích Liên “Xác định và kiếm soát các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trong môi trường ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn nhân lực (ERP)”. Nghiên cứu nay đã cung cấp tông quan về hệ thống lý luận liên quan đến chất lượng TTKT, đã xác định và kiểm định được các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT.
Tuy nhiên, phạm vi của nghiên cứu này là xác định và kiểm soát các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT cho doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng ERP. Nguyễn Thị Hồng Yến (2016) “Các nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai thành công phân hệ kế toán trong hệ thống ERP tại Việt Nam”: Nghiên cứu này đã xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của việc triển khai phân hệ kế toán trong hệ thống ERP tại doanh nghiệp bao gồm: (1) sự tham gia của lãnh đạo; (2) xác định mục tiêu, chiến lược và tầm nhìn rõ ràng; (3) tái cấu trúc quy trình kinh doanh; (4) sự chính xác của đữ liệu kế toán; (5) trình độ, năng lực và kinh nghiệm của chuyên viên tư vấn; (6) đảo tạo; (7) người sử dụng. Trong đó, hai bién độc lập là người sử dụng và môi trường văn hóa được nhóm vào cùng một nhân tô. Khi thực hiện xem xét lại thang đo cho hai biến độc lập này thì thấy rằng các thang đo này cùng nói đến đối tượng là người sử dụng của dự án ERP.
Như vậy, việc gộp hai nhân tố này là hợp lý. Qua đó, tác giả đề xuất một số kiến nghị tác động vào các nhân tô ảnh hưởng đến triển khai thành công phân hệ kế toán trong hệ thống ERP. Nguyễn Thị Minh Thơ (2021) “Ảnh hưởng của hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) đến kế toán quản trị trong các doanh nghiệp tai TP. HCM”: Bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp giữa định tính và định lượng, nghiên cứu xác định các nhân tố và mức độ tác động của từng nhân tố đến áp dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp sản xuất tại TP.
Đào Nhật Minh (2021) với đề tài nghiên cứu “Các nhân tô ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong giai đoạn sau triển khai hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) tại các doanh nghiệp Việt Nam”.