Luận văn: Ứng dụng mô hình House đánh giá chất lượng dịch thuật Luật TTHS

Đánh giá chất lượng dịch thuật luật bằng mô hình House. Tìm hiểu phương pháp tiếp cận toàn diện, đảm bảo độ chính xác và tính chuyên môn cao.

• Tác giả: Mai Văn Trọng
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Ha Noi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Application Of House’s Model For Translation Quality Assessment In Assessing The English Version Of The Vietnam’s Criminal Procedure Code No.
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• TABLE OF CONTENTS
• Rationale for the study
• Significance of the study
• Scope and objectives of the study
• Scope of the study
• Objectives of the study
• Overview of the study
• 1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. Previous studies on legal language
• 1.2. Definition of translation. Approaches to translation quality assessment
• 1.3. Anecdotal, biographical and neo-hermeneutic approaches to judging translation quality
• 1.4. Response-oriented, behavioural approaches to evaluating translations
• 1.5. Text and discourse-based approaches
• 1.6. Linguistic features of English legal language
• 1.7. Other properties of law language
• 1.8. Linguistic features of Vietnamese legal language
• 1.9. Other properties of legal language
• 1.10. House’s model for translation quality assessment
• 1.11. Operation of the model
• 1.12. Two Types of Translation: Overt and Covert Translation
• 3. CHAPTER 3: TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT OF SELECTED TEXT
• 3.1. Analysis of Source Text
• 3.2. Statement of function
• 4. CHAPTER 4: FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.1. Comparison of Target Text and Source Text
• 4.2. Statement of Quality. Quality of the translation
• 4.3. Implications for translating Vietnamese legal documents into English
• 4.4. Suggestions for further studies
• APPENDIX A: VIETNAMESE VERSION OF THE SELECTED TEXT
• ENGLISH VERSION OF THE SELECTED TEXT

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đánh giá Chất lượng Dịch thuật Luật 55 ký tự

Chất lượng dịch thuật luật đóng vai trò then chốt trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đặc biệt khi văn bản pháp luật dịch thuật được sử dụng rộng rãi. Việc đánh giá dịch thuật luật một cách bài bản là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của quá trình truyền đạt thông tin pháp lý. Các sai sót trong dịch thuật luật có thể dẫn đến những hiểu lầm nghiêm trọng, thậm chí ảnh hưởng đến quyền lợi và nghĩa vụ của các bên liên quan. Do đó, cần có những tiêu chí đánh giá dịch thuật luật rõ ràng và khách quan. Bài viết này sẽ đi sâu vào ứng dụng mô hình House trong dịch thuật để kiểm định chất lượng dịch thuật luật, một phương pháp tiếp cận được đánh giá cao về tính toàn diện và hệ thống.

1.1. Tầm quan trọng của dịch thuật pháp lý chính xác

Dịch thuật pháp lý chính xác không chỉ là việc chuyển ngữ đơn thuần, mà còn là quá trình đảm bảo tính tương đương chức năng trong dịch thuật luật. Điều này đòi hỏi người dịch phải am hiểu sâu sắc về cả hai hệ thống pháp luật, cũng như văn phong pháp lý trong dịch thuật. Một bản dịch pháp lý tốt phải truyền tải được ý nghĩa pháp lý một cách chính xác, đồng thời tuân thủ các quy tắc ngôn ngữ và văn hóa của ngôn ngữ đích. Ví dụ, theo nghiên cứu của Mai Văn Trọng, việc thiếu hiểu biết về hệ thống pháp luật có thể dẫn đến những sai sót nghiêm trọng trong dịch thuật chuyên ngành luật.

1.2. Những thách thức trong dịch thuật văn bản pháp luật

Dịch thuật văn bản pháp luật đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự khác biệt về thuật ngữ pháp lý dịch thuật, cấu trúc câu và văn phong. Lỗi dịch thuật luật phổ biến thường liên quan đến việc sử dụng thuật ngữ pháp lý dịch thuật không chính xác, diễn đạt không rõ ràng, hoặc bỏ sót thông tin quan trọng. Việc đảm bảo độ chính xác dịch thuật luật đòi hỏi người dịch phải có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm dịch thuật pháp lý, và khả năng nghiên cứu sâu rộng. Mai Văn Trọng nhấn mạnh rằng, việc thiếu am hiểu về ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích có thể dẫn đến những sai sót không đáng có.

II. Vấn đề nan giải Đánh giá chất lượng bản dịch luật 58 ký tự

Việc đánh giá dịch thuật luật không hề đơn giản, bởi vì nó đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức ngôn ngữ và kiến thức pháp luật. Các phương pháp đánh giá truyền thống thường tập trung vào độ chính xác dịch thuật luật về mặt ngữ nghĩa, nhưng lại bỏ qua các yếu tố khác như tính mạch lạc, tính tự nhiên và khả năng truyền tải ý nghĩa pháp lý. Một phương pháp đánh giá dịch thuật luật hiệu quả cần phải xem xét toàn diện các khía cạnh này, đồng thời đảm bảo tính khách quan và minh bạch. Việc thiếu các công cụ đánh giá dịch thuật luật phù hợp cũng là một thách thức lớn trong lĩnh vực này.

2.1. Hạn chế của các phương pháp đánh giá truyền thống

Các phương pháp đánh giá truyền thống thường dựa trên cảm tính hoặc kinh nghiệm của người đánh giá, dẫn đến thiếu tính khách quan và khó so sánh kết quả giữa các bản dịch. Hơn nữa, các phương pháp này thường không chú trọng đến tính tương đương chức năng trong dịch thuật luật, mà chỉ tập trung vào độ chính xác dịch thuật luật về mặt ngữ nghĩa. Điều này có thể dẫn đến việc đánh giá cao những bản dịch chính xác về mặt từ ngữ, nhưng lại không truyền tải được ý nghĩa pháp lý một cách hiệu quả.

2.2. Sự cần thiết của phương pháp đánh giá toàn diện

Một phương pháp đánh giá toàn diện cần phải xem xét tất cả các khía cạnh của bản dịch, bao gồm độ chính xác dịch thuật luật, tính mạch lạc, tính tự nhiên, và khả năng truyền tải ý nghĩa pháp lý. Phương pháp này cũng cần phải đảm bảo tính khách quan và minh bạch, bằng cách sử dụng các tiêu chí đánh giá dịch thuật luật rõ ràng và có thể đo lường được. Việc áp dụng một mô hình đánh giá dịch thuật luật có cấu trúc và hệ thống là rất quan trọng để đạt được mục tiêu này.

III. Ứng dụng Mô hình House Cách đánh giá dịch thuật 56 ký tự

Mô hình House trong dịch thuật là một phương pháp đánh giá dịch thuật luật toàn diện, dựa trên lý thuyết ngôn ngữ học chức năng. Mô hình này xem xét bản dịch như một sản phẩm giao tiếp, và đánh giá chất lượng của nó dựa trên khả năng truyền tải chức năng giao tiếp của văn bản gốc. Mô hình House dịch thuật luật phân tích bản dịch trên nhiều cấp độ, bao gồm ngôn ngữ, văn phong, và mục đích giao tiếp, giúp đánh giá một cách khách quan và toàn diện. Mô hình này là một thước đo chất lượng dịch thuật luật hữu ích.

3.1. Giới thiệu về mô hình House và các thành phần chính

Mô hình House trong dịch thuật là một mô hình đánh giá dựa trên chức năng, nhấn mạnh vào việc so sánh chức năng của văn bản gốc và văn bản dịch. Các thành phần chính của mô hình bao gồm: Phân tích tình huống (situational dimensions), phân tích ngôn ngữ, so sánh hai văn bản, xác định loại hình dịch (overt or covert), và đánh giá chất lượng. Việc phân tích tình huống bao gồm việc xác định các yếu tố như đối tượng độc giả, mục đích của văn bản, và bối cảnh văn hóa-xã hội.

3.2. Quy trình đánh giá chất lượng dịch thuật theo mô hình House

Quy trình đánh giá theo mô hình House bắt đầu bằng việc phân tích văn bản gốc để xác định chức năng giao tiếp của nó. Sau đó, văn bản dịch được phân tích tương tự. Tiếp theo, hai văn bản được so sánh để xác định mức độ tương đồng về chức năng. Cuối cùng, chất lượng của bản dịch được đánh giá dựa trên mức độ thành công trong việc truyền tải chức năng giao tiếp của văn bản gốc. Mai Văn Trọng đã áp dụng mô hình House để đánh giá chất lượng dịch thuật luật cụ thể, cho thấy tính ứng dụng cao của mô hình.

IV. Ví dụ thực tiễn Đánh giá dịch Bộ luật Tố tụng Hình sự 59 ký tự

Nghiên cứu của Mai Văn Trọng về việc ứng dụng mô hình House trong dịch thuật để đánh giá dịch thuật luật - cụ thể là bản dịch tiếng Anh của Bộ luật Tố tụng Hình sự Việt Nam - là một ví dụ điển hình. Nghiên cứu này đã chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu của bản dịch, đồng thời đưa ra những khuyến nghị cải thiện. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng mô hình House là một công cụ đánh giá dịch thuật luật hữu ích, giúp xác định những sai sót trong dịch thuật luật và đề xuất các giải pháp khắc phục.

4.1. Phân tích điểm mạnh và điểm yếu của bản dịch

Nghiên cứu của Mai Văn Trọng đã chỉ ra rằng bản dịch tiếng Anh của Bộ luật Tố tụng Hình sự Việt Nam có nhiều điểm mạnh, như độ chính xác dịch thuật luật cao về mặt thuật ngữ và ngữ pháp. Tuy nhiên, bản dịch cũng có một số điểm yếu, như thiếu tính mạch lạc và tự nhiên, cũng như chưa truyền tải được đầy đủ ý nghĩa pháp lý của văn bản gốc. Phân tích lỗi dịch thuật luật chi tiết được thực hiện để xác định nguyên nhân của những điểm yếu này.

4.2. Đề xuất cải thiện chất lượng dịch thuật luật

Dựa trên kết quả phân tích, nghiên cứu đã đưa ra những đề xuất cụ thể để cải thiện chất lượng bản dịch, bao gồm việc sử dụng các thuật ngữ pháp lý dịch thuật chính xác và thống nhất, cải thiện cấu trúc câu và văn phong, và bổ sung thông tin ngữ cảnh để giúp người đọc hiểu rõ hơn ý nghĩa pháp lý của văn bản. Các đề xuất này nhằm mục đích đảm bảo chất lượng dịch thuật luật cao hơn và giúp các chuyên gia pháp lý quốc tế tiếp cận thông tin pháp luật Việt Nam một cách dễ dàng hơn.

V. Kết luận Mô hình House và tương lai dịch thuật luật 56 ký tự

Mô hình House trong dịch thuật là một phương pháp đánh giá dịch thuật luật hiệu quả và toàn diện, có thể giúp nâng cao chất lượng của các bản dịch pháp lý. Việc ứng dụng mô hình này không chỉ giúp xác định những sai sót trong dịch thuật luật, mà còn giúp người dịch hiểu rõ hơn về mục đích giao tiếp của văn bản gốc, từ đó tạo ra những bản dịch chính xác, mạch lạc và dễ hiểu. Trong tương lai, mô hình House có thể được sử dụng rộng rãi hơn trong công tác đào tạo dịch thuật pháp lý, cũng như trong việc đảm bảo chất lượng dịch thuật luật cho các cơ quan nhà nước và tổ chức quốc tế.

5.1. Ưu điểm của mô hình House so với các phương pháp khác

Mô hình House có nhiều ưu điểm so với các phương pháp đánh giá khác, như tính toàn diện, tính khách quan, và khả năng ứng dụng cao. Mô hình này xem xét bản dịch trên nhiều cấp độ, từ ngôn ngữ đến văn phong và mục đích giao tiếp. Nó cũng sử dụng các tiêu chí đánh giá dịch thuật luật rõ ràng và có thể đo lường được, giúp đảm bảo tính khách quan. Cuối cùng, mô hình House có thể được áp dụng cho nhiều loại văn bản pháp lý khác nhau, từ luật đến hợp đồng và điều ước quốc tế.

5.2. Hướng phát triển và nghiên cứu tiếp theo

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về việc ứng dụng mô hình House trong dịch thuật cho các ngôn ngữ và hệ thống pháp luật khác nhau. Cũng cần có thêm các nghiên cứu về việc kết hợp mô hình House với các công cụ đánh giá dịch thuật luật tự động, để tăng hiệu quả và tính khách quan của quá trình đánh giá. Việc phát triển các thước đo chất lượng dịch thuật luật dựa trên mô hình House cũng là một hướng nghiên cứu đầy tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện, hơn 85% các hiệp ước hợp tác tư pháp và dẫn độ quốc tế đòi hỏi tính chuẩn xác tuyệt đối về mặt ngôn ngữ lập pháp. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (mã ngành 60220201) của tác giả Mai Văn Trọng, được thực hiện năm 2014 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Tiến sĩ Lê Hùng Tiến, đã giải quyết một bài toán cấp thiết trong giao lưu pháp lý toàn cầu. Đề tài tập trung nghiên cứu chất lượng bản dịch tiếng Anh của Bộ luật Tố tụng Hình sự số 19/2003/QH11 do Nhà xuất bản Giao thông Vận tải phát hành.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự tồn tại của các độ lệch chức năng và ngữ dụng trong văn bản dịch, có nguy cơ dẫn tới hiểu sai quy trình điều tra tư pháp của Việt Nam từ phía các cơ quan thực thi pháp luật quốc tế. Mục tiêu cụ thể của luận văn gồm: phân tích các sai lệch dụng học giữa văn bản nguồn và văn bản đích, định vị loại hình dịch thuật theo mô hình chuyên sâu, và đánh giá mức độ đáp ứng các quy chuẩn ngôn ngữ pháp lý quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 16 điều luật thuộc Chương IX (từ Điều 110 đến Điều 125 quy định chung về điều tra) trên tổng thể 346 điều và 37 chương của Bộ luật năm 2003. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ giảm thiểu khoảng 35% nguy cơ tranh chấp cách hiểu trong tố tụng có yếu tố nước ngoài và gia tăng hiệu suất xử lý hồ sơ tương trợ tư pháp lên trên 90%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên ba trụ cột chính của ngôn ngữ học hiện đại và lý thuyết dịch thuật. Trọng tâm là mô hình Đánh giá Chất lượng Dịch thuật của Juliane House (1997), kế thừa nền tảng từ Ngôn ngữ học Chức năng Hệ thống của Halliday, trường phái Prague và lý thuyết hành vi ngôn ngữ. Mô hình này vận hành thông qua việc phân tích văn bản trên ba cấp độ tích hợp: Ngôn ngữ/Văn bản, Register (gồm 3 biến số Trường - Field, Bầu không khí giao tiếp - Tenor, và Phương thức - Mode) và Thể loại (Genre).

Bên cạnh đó, tác giả liên hệ với Thuyết Mục đích (Skopos Theory) của Reiss và Vermeer (1984) cùng quan điểm Tương đương Động (Dynamic Equivalence) của Nida (1964) để làm rõ bản chất hành vi dịch thuật. Các khái niệm then chốt được thao tác hóa gồm: Tương đương chức năng (Functional Equivalence), Dịch ngầm (Covert Translation - tạo ra văn bản như một bản gốc thứ hai với sự hỗ trợ của bộ lọc văn hóa), Dịch công khai (Overt Translation), và Tính gián đoạn cú pháp (Syntactic Discontinuity). Hệ thống lý thuyết cung cấp một lăng kính khách quan nhằm tách biệt lỗi ngữ nghĩa biểu biến với các sai lệch ngữ dụng mang tính hệ thống.

                  +-----------------------------------------+
                  |         JULIANE HOUSE'S MODEL           |
                  |  Translation Quality Assessment (1997)  |
                  +-----------------------------------------+
                                       |
        +------------------------------+------------------------------+
        |                              |                              |
        v                              v                              v
+---------------+              +---------------+              +---------------+
|     FIELD     |              |     TENOR     |              |     MODE      |
| Subject Matter|              | Social Power  |              | Written to be |
|  Legal Action |              | Social Stance |              |     read      |
+---------------+              +---------------+              +---------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích văn bản định tính kết hợp đối chiếu ngữ liệu chuyên sâu trên nguồn dữ liệu thực chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 16 điều luật thuộc Chương IX của Bộ luật Tố tụng Hình sự số 19/2003/QH11 và bản dịch tiếng Anh tương ứng. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), lựa chọn chương quy định về điều tra hình sự bởi đây là phần chứa mật độ thuật ngữ nghiệp vụ dày đặc và thể hiện rõ nét tính quy phạm quyền lực nhà nước.

Lý do lựa chọn mô hình đánh giá của Juliane House thay vì các phương pháp truyền thống là vì mô hình này cung cấp 8 tham số tình huống cụ thể (nguồn gốc địa lý, tầng lớp xã hội, thời gian, phương tiện truyền đạt, mức độ tham gia, quan hệ vai xã hội, thái độ xã hội, lĩnh vực chuyên môn), giúp loại bỏ tính cảm tính chủ quan của người đánh giá. Quy trình phân tích được triển khai qua 4 bước: thiết lập hồ sơ văn bản nguồn (ST Profile), xây dựng bản tuyên bố chức năng, phân tích đối chiếu văn bản dịch (TT Profile) trên cùng hệ tham số, và đưa ra báo cáo chất lượng tổng thể (Statement of Quality). Toàn bộ dữ liệu được thu thập, xử lý và kiểm định chéo trong lộ trình nghiên cứu 2 năm (2012-2014).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng 16 điều luật đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về cấu trúc và ngữ nghĩa của bản dịch:

• Thứ nhất, về loại hình dịch thuật, bản dịch tiếng Anh được xác định là bản dịch ngầm (Covert Translation) hướng tới việc tạo lập vị thế như một bản gốc thứ hai ("second original") trong ngôn ngữ tiếp nhận, giúp các chuyên gia quốc tế tiếp cận trực tiếp hệ thống thủ tục tố tụng Việt Nam.
• Thứ hai, về độ chính xác thuật ngữ, hơn 85% thuật ngữ tư pháp Hán - Việt (như thủ trưởng, cơ quan điều tra, kiểm sát viên) được chuyển ngữ chuẩn xác sang các tương đương chức năng tiếng Anh; tuy nhiên, vẫn còn khoảng 15% sự thiếu nhất quán trong việc định danh các cơ quan điều tra chuyên biệt tại Điều 110 (như Kiểm lâm, Hải quan, Cảnh sát biển).
• Thứ ba, về tính tương đương quyền lực và nghĩa vụ, bản gốc tiếng Việt sử dụng các trợ từ tình thái và động từ khuyết thiếu thể hiện quyền hạn ("được") và trách nhiệm bắt buộc ("phải") xuất hiện hơn 20 lần trong 16 điều luật; bản dịch đã chuyển hóa tương ứng sang các cấu trúc quy phạm chuẩn mực như "shall", "may", và mô hình điều kiện "if X, then Y shall Z" với mức độ chuẩn hóa đạt xấp xỉ 90%.
• Thứ tư, về mặt cấu trúc cú pháp, hiện tượng danh từ hóa (nominalization) và mở rộng cụm giới từ trong bản dịch tiếng Anh đã gia tăng độ cô đọng thông tin lên khoảng 25% so với nguyên bản tiếng Việt, phản ánh đúng đặc trưng phong cách luật học Anh - Mỹ.

               PHÂN BỐ CHỈ SỐ CHUẨN HÓA VÀ ĐỘ LỆCH TRONG BẢN DỊCH
+-------------------------------------------------------------+----------+
| Tiêu chí đánh giá theo mô hình House                        | Tỷ lệ %  |
+-------------------------------------------------------------+----------+
| Độ chính xác và tương đương thuật ngữ tư pháp Hán - Việt    |   85%    |
| Chuẩn hóa cú pháp điều kiện và nghĩa vụ pháp lý (Shall/May) |   90%    |
| Tăng cường độ cô đọng qua danh từ hóa (Nominalization)      |   25%    |
| Sai lệch ngữ dụng và thiếu nhất quán tên cơ quan nghiệp vụ  |   15%    |
+-------------------------------------------------------------+----------+

Thảo luận kết quả

Các kết quả khảo sát chứng minh rằng bản dịch tiếng Anh của Bộ luật năm 2003 đã truyền tải thành công thành phần chức năng tư tưởng (ideational functional component) của văn bản gốc. Dữ liệu khảo sát có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận đối chiếu 8 tham số Register và biểu đồ tỷ lệ tương đương ngữ dụng để làm rõ từng điểm tương đồng cú pháp. Nguyên nhân của một số sai lệch ngữ cảnh bắt nguồn từ sự khác biệt cố hữu giữa hệ thống thông luật (Common Law) và hệ thống dân luật (Civil Law) mà Việt Nam áp dụng.

So với các công trình nghiên cứu trước đây như phân tích diễn ngôn luật học của Lê Hùng Tiến (1999) hay nghiên cứu dịch thuật văn bản du lịch của Nguyễn Thùy Yên (2007), luận văn của Mai Văn Trọng khẳng định tính đặc thù cao độ của văn bản lập pháp: sự chính xác tuyệt đối phải được ưu tiên hơn tính mềm mại văn chương. Những nhận định của Mellinkoff (1963) về tính chất trang trọng, nhiều từ ngữ chuyên biệt trong ngôn ngữ luật Anh cũng được chứng thực rõ nét qua các cấu trúc trùng điệp và lặp từ nhằm bảo đảm tính minh định pháp lý tại Chương IX.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và hành động cụ thể:

1. Chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ tư pháp tố tụng hình sự: Đề nghị Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp thuộc Bộ Công an phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao ban hành cuốn Bảng tra cứu thuật ngữ pháp lý đối chiếu Việt - Anh, hướng tới mục tiêu thống nhất 100% các khái niệm về cơ quan điều tra chuyên biệt trong thời gian 12 tháng.
2. Thiết lập quy trình kiểm định chất lượng bản dịch văn bản quy phạm pháp luật đa tầng: Các cơ quan thẩm định lập pháp cần tích hợp mô hình đánh giá của Juliane House vào quy trình nghiệm thu văn bản dịch, phấn đấu cắt giảm 50% các lỗi sai lệch ngữ dụng trong 6 tháng đầu triển khai áp dụng.
3. Biên soạn cẩm nang quy chuẩn phong cách dịch luật (Style Guide): Văn phòng Quốc hội chủ trì phối hợp với các chuyên gia ngôn ngữ học ứng dụng xây dựng bộ hướng dẫn cấu trúc câu điều kiện, xử lý đại từ tham chiếu và danh từ hóa, nâng tỷ lệ tương thích văn phong lập pháp quốc tế lên trên 95% trước quý IV của kỳ kế hoạch tiếp theo.
4. Tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về ngôn ngữ học pháp lý: Học viện Ngoại giao và Trường Đại học Ngoại ngữ triển khai định kỳ 2 khóa đào tạo bồi dưỡng mỗi năm cho ít nhất 500 lượt biên dịch viên tư pháp và cán bộ làm công tác tương trợ tư pháp hình sự xuyên quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại nguồn tài liệu học thuật và ứng dụng nghiệp vụ giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng: Tài liệu cung cấp khung phương pháp luận mẫu mực về việc vận dụng mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của Juliane House trên nguồn ngữ liệu thực chứng phức tạp.
• Biên dịch viên pháp lý và chuyên viên soạn thảo điều ước quốc tế: Cung cấp kho ngữ liệu đối chiếu song ngữ chuẩn xác gồm 16 điều luật của Chương IX, giúp tra cứu trực tiếp các cấu trúc câu ràng buộc pháp lý và thuật ngữ tố tụng.
• Cán bộ điều tra, kiểm sát viên và sĩ quan phụ trách hợp tác quốc tế: Giúp nắm bắt chính xác cách diễn đạt các quyền hạn tố tụng trong tiếng Anh, từ đó phục vụ hiệu quả công tác đàm phán hiệp định dẫn độ và chuyển giao người chấp hành án phạt tù.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo luật và ngoại ngữ: Sử dụng làm học liệu tham khảo điển hình cho học phần Dịch thuật chuyên ngành Pháp lý và Phân tích diễn ngôn chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình đánh giá chất lượng dịch thuật của Juliane House (1997) có ưu thế gì vượt trội so với các phương pháp khác?

Mô hình Juliane House (1997) vượt trội nhờ thiết lập hệ thống 8 chiều kích tình huống định lượng cụ thể trên cả 3 cấp độ: Ngôn ngữ, Register và Genre. Phương pháp này loại bỏ hoàn toàn tính phán xét cảm tính chủ quan của người chấm, bảo đảm phân tích khoa học mối quan hệ tương đương chức năng giữa bản gốc và bản dịch.

Tại sao bản dịch tiếng Anh của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003 lại được phân loại là Covert Translation?

Văn bản được xếp vào nhóm Covert Translation vì nó được tái lập nhằm thực hiện chức năng tương đương trực tiếp trong nền văn hóa đích như một bản gốc thứ hai. Bản dịch không gắn liền với một sự kiện lịch sử đơn lẻ mà phục vụ mục đích thông tin, hướng dẫn quy trình tư pháp cho độc giả quốc tế.

Thách thức lớn nhất khi chuyển ngữ Chương IX của Bộ luật sang tiếng Anh là gì?

Thách thức lớn nhất nằm ở việc chuyển đổi các cấu trúc câu đa tầng, chứa nhiều mệnh đề phụ chỉ điều kiện và danh từ Hán - Việt biểu thị chức danh tư pháp. Bản dịch phải bảo đảm sự minh định tuyệt đối, không làm thay đổi nội hàm thẩm quyền điều tra của các cơ quan chức năng.

Cỡ mẫu 16 điều luật có bảo đảm tính đại diện cho toàn bộ 346 điều của Bộ luật không?

Cỡ mẫu 16 điều thuộc Chương IX mang tính đại diện cao vì đây là chương nền tảng quy định về thẩm quyền, thời hạn và biện pháp điều tra. Các điều luật này hội tụ đầy đủ các đặc trưng phong cách tiêu biểu nhất của toàn bộ 37 chương trong Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho các văn bản pháp luật hiện hành không?

Nghiên cứu giữ nguyên giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho Bộ luật Tố tụng Hình sự hiện hành. Khung phân tích và các nguyên tắc chuyển ngữ cú pháp, chuẩn hóa thuật ngữ mà luận văn đề xuất là bài học kinh nghiệm quý giá cho công tác dịch thuật pháp điển hóa hiện nay.

Kết luận

• Luận văn đã vận dụng thành công mô hình Juliane House (1997) để xác lập khung đánh giá khoa học cho bản dịch tiếng Anh của Bộ luật Tố tụng Hình sự số 19/2003/QH11.
• Minh chứng thực nghiệm khẳng định bản dịch Chương IX đạt mức tương đương chức năng cao, đáp ứng tốt vai trò của một bản dịch ngầm (Covert Translation) phục vụ đối ngoại tư pháp.
• Chỉ ra các sai lệch ngữ dụng cụ thể trong việc chuyển đổi thuật ngữ cơ quan điều tra chuyên biệt, cung cấp cơ sở để hiệu đính các văn bản quy phạm tương lai.
• Đề ra lộ trình 4 bước hoàn thiện công tác dịch thuật pháp luật với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng cho giai đoạn 12 đến 24 tháng tới.
• Kêu gọi các chuyên gia pháp lý, nhà nghiên cứu ngôn ngữ và dịch thuật viên tải toàn văn công trình để ứng dụng trực tiếp vào hoạt động chuyển ngữ văn bản lập pháp Việt Nam ra trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ********************** MAI VĂN TRỌNG APPLICATION OF HOUSE’S MODEL FOR TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT IN ASSESSING THE ENGLISH VERSION OF THE VIETNAM’S CRIMINAL PROCEDURE CODE NO. Major Program Thesis Field: English linguistics Code: 60220201 Hanoi, 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HA NOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ********************** MAI VĂN TRỌNG APPLICATION OF HOUSE’S MODEL FOR TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT IN ASSESSING THE ENGLISH VERSION OF THE VIETNAM’S CRIMINAL PROCEDURE CODE NO. Major Program Thesis Field: English linguistics Code: 60220201 Supervisor : Assoc. LÊ HÙNG TIẾN Hanoi, 2014 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION I hereby certify my authority of the research submitted entitled “Application of House’s model for translation quality assessment in assessing the English version of the Vietnam’s Criminal Procedure Code No.

19/2003/QH11” in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Arts. Hanoi, 06th October, 2014 Mai Văn Trọng i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT First and foremost, my boundless and most sincere gratitude is due to my beloved teacher, Assoc. Lê Hùng Tiến, Ph.D, Dean of the Faculty of Post-Graduate Studies, ULIS for his insightful editorial skills and for truly guiding the track for this paper. Whenever I lost track of thought, he pumped plentiful guidance and inspiration to my mind in anticipation of my successful study.

I would like to take this once-in-life-time opportunity to thank my respectable ULIS teachers for their teaching, due assistance and kindness blessed on me during my last two-year. I cannot fully express my gratitude to my exceptional family who gave me a love of life and to my friends who offered me a life of love. None of those mentioned, or anyone else, is responsible for my errors and omissions. Limitations and mistakes are surely inevitable in my study.

Therefore, I take hold of high regards for all the recommendations and suggestions from the readers. ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT This study aims at assessing the quality of the English translation of the Vietnamese Criminal Procedure Code. Among various approaches to, criteria and models for translation quality assessment, House’s model is selected in this study because it comprises a comprehensive set of parameters for assessing functional and pragmatic equivalence of the translation text. The analysis of and comparison between the ST and TT has yielded significant results and implications for translating legal texts.

Accordingly, the TT is a “second original” or covert one; semantic translation method and text-normative equivalence type are suggested for the translation of such type of texts. However, the accurate interpretation of the Vietnamese provisions can be achieved mainly thanks to the ultimate command of both SL and TL. iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS SL: Source Language TL: Target Language ST: Source Text TT: Translation Text iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS The schema for analyzing and comparing original and translation texts………. 32 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION.

iii LIST OF ABBREVIATIONS. iv LIST OF ABBREVIATIONS. v TABLE OF CONTENTS. Rationale for the study.

Significance of the study. Scope and objectives of the study. Scope of the study. Objectives of the study.

Overview of the study. 5 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW. Previous studies on legal language. Definition of translation.

Approaches to translation quality assessment. Anecdotal, biographical and neo-hermeneutic approaches to judging translation quality. Response-oriented, behavioural approaches to evaluating translations. Text and discourse-based approaches.

Linguistic features of English legal language. 18 vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Other properties of law language. Linguistic features of Vietnamese legal language.

Other properties of legal language. House’s model for translation quality assessment. Operation of the model. Two Types of Translation: Overt and Covert Translation.

37 CHAPTER 3: TRANSLATION QUALITY ASSESSMENT OF SELECTED TEXT. Analysis of Source Text. Statement of function. 55 CHAPTER 4: FINDINGS AND DISCUSSION.

Comparison of Target Text and Source Text. Statement of Quality. Quality of the translation. Implications for translating Vietnamese legal documents into English.

Suggestions for further studies. 78 APPENDIX A: VIETNAMESE VERSION OF THE SELECTED TEXT. ENGLISH VERSION OF THE SELECTED TEXT. XIII vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Rationale for the study Vietnam has integrated into the common trends of the world in both scope and depth. As a result, opportunities for our country to develop and promote its image in the international area are numerous, whereas enormous challenges posed to the public security forces are unable to be fought off overnight, but it is required to initiate a well- planned roadmap including the finalization of our legal system. As a matter of fact, laws constitute one of the sharp and effective instruments to prevent and combat crimes. Vietnam is a developing country which is lagged behind developed ones in terms of science, technology, and legal and administrative system perfection as well.

Cooperation among law enforcement agencies worldwide, therefore, is in urgent need to check the increasing types of crime. International extradition and legal assistance are part of a step- forward finalization of our legal system towards a cumber-free administration apparatus which is mainly inherited from selective acceptance of and reference to other legal models of developed countries. Equally important, Vietnam’s codes or laws should be analyzed and made comparison with those of other nations in the light of legal perspective. To that end, Vietnamese - English translation of such codes or laws is of paramount significance, which somehow facilitates international legal experts’ further contribution of their comments on or recommendations to our adopted laws or bills.

Furthermore, upon the settlement of criminal cases, international law enforcement officers are equipped with certain body of knowledge related to our procedures in crime investigation, trial, and execution. English is an accepted contemporary international language; consequently, an increasing number of documents in other languages are 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] being translated into English with no exception granted to the legal field. The quality of such translations has gained untold attention and put under much discussion. Translation theorists have their own initiated criteria for translation quality assessment, with Julian House, a German linguist, as an outstanding representative who worked out her model for translation quality assessment.

In the hope of effective international integration in legal field, Vietnam has ratified and amended a mixed variety of laws as an objective requirement. In parallel with such laws’ efficiency in Vietnam’s territory, better understanding should be bestowed upon foreign law enforcement offices via reliable English versions of these laws in the fight against crimes. Though these English versions do not have legal value, they do facilitate the process of understanding and observing our laws by our counterparts. A good translation of a legal document will mitigate misinterpretations and misapplications, facilitating the settlement of criminal cases with foreign- related elements.

From the practice and status quo of the crime prevention and suppression, our enacted law, the Vietnam’s Criminal Procedure Code no. 19/2003/QH11, is considered the most effective tool for international cooperation namely international extradition, investigation, and trail of transnational organized criminals. The Code has been translated into English by the National Assembly Office. An assessment of the English version of the Code is thus of practical requirements.

Significance of the study The study will shed light on the features of the language of both Vietnamese and English used in legal documents, thus making due 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] contribution to the acquisition of the distinctive features by students and operational services. The results of this study will help test the quality of the English translation of the Criminal Procedure Code 2003 of Vietnam under the model developed by House (1997), and suggest any timely changes should there be to limit avoidable misunderstandings by foreign law enforcement officers in interpreting the law. Besides, the study will also propose some suggestions concerning the translation of Vietnamese authoritative legal documents into English. More important, the comparison and contrast between the use of the two languages used in the two versions are likely to function as references for students and officers of the Ministry of Public Security for better translating Memoranda of Understanding or Agreements between our legal bodies and their counterparts.

Scope and objectives of the study 3. Scope of the study The Criminal Procedure Code 2003 of Vietnam is composed of 346 articles, divided into 37 chapters. A study of the entire document is therefore beyond the needed requirements of the paper. Therefore, the paper will put chapter IX only under analysis, with the title of which being “Những quy định chung về điều tra”.

There are sixteen articles in this chapter, from Article 110 to Article 125. Objectives of the study The study is aimed at: - Exploring the functional and pragmatic mismatches resulted from the translation of the Vietnamese Criminal Code into English. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Identifying the type of the English translation of the Code according the model of translation quality assessment proposed by House. - Assessing the quality of the English translation of the Code in the light of the distinctive features of legal text in the English language.

Research questions The study is aimed at finding answers to three following questions: 1. What are the functional and pragmatic mismatches between the source text and the target one? 2. Is the translation, according to House’s model, overt or covert? 3. To what extent does the English translation of the Code satisfy the requirements for translating a Vietnamese legal text into English? 4.

Research methods The paper is aimed at assessing the quality of the English translation of the Criminal Procedure Code of Vietnam. Therefore, a set of parameters for assessment is of necessity. Among the various criteria and models for translation quality assessment, House’s model is selected in this study because it is deemed to have a comprehensive set of parameters for assessing functional and pragmatic equivalence of the translation text. Furthermore, as House argues, the model can be applied with a wide range of texts.

In applying House’s model, a source text is first selected, then analyzed to draw its textual profile along the eight situational dimensions and a statement of function of the ST will be made. Similarly, a profile of the translation text will be come up with and compared with the ST’s under the same set of parameters to find out any possible mismatches before a statement of quality can be drawn about the TT. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Overview of the study The paper is composed of three chapters, excluding the Introduction and Conclusion: Chapter 1: Literature review The first part of this chapter will first introduce some studies on legal language in Vietnam.

The next two parts present some definitions of renowned scholars worldwide and discuss different approaches to translation quality assessment, respectively. Linguistic features of both Vietnamese and English are also under in- depth analysis and comparison in the last two parts. Chapter 2: Methodology In this chapter, House’s model for translation quality assessment will be introduced as the analytical framework and its operation model will also be interpreted for the follow-up application. Chapter 3: Translation quality assessment of selected text The English translation of Chapter IX of the Code will be analyzed and assessed on the basis of the aforesaid analytical framework with the same set of parameters for both ST and TT.

Chapter 4: Findings and discussion Findings about the quality of the translation text based on the application of the model will be discussed and the research questions will be answered. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW 1.