chương 1 đến 6) 3. Làm thế nào để tu học Bồ-tát hành sau khi đã phát triển tâm Bồ-đề (chương 7 và tiếp sau) a) Chỉ ra rằng chỉ có sự phát triển của Tâm giác ngộ là cánh cửa duy nhất dẫn đến Đại thừa Vấn: Giả sử là hành giả nên bước vào Đại thừa {cỗ xe lớn} bằng cách trên, thì nhập môn là gì? Đáp: Như Đức Thế Tôn đã dạy rằng không có các cỗ xe lớn nào khác hơn Ba-la-mật-đa thừa {Toàn hảo thừa, Hiển thừa hay Kinh thừa} và Mật thừa {Mật chú thừa, Kim Cang thừa}. Cánh cửa duy nhất để quý vị bước vào hai Thừa này đó chính là Tâm giác ngộ. Một khi quý vị tạo nên được Tâm giác ngộ này trong tâm thức của mình thì quý vị được công nhận là một hành giả Đại thừa mặc dù vẫn chưa tạo dựng được một số đức hạnh khác [284].
Một khi quý vị rời bỏ tâm giác ngộ này thì bất kể quý vị có thể có được những phẩm hạnh nào – ví dụ như tri kiến về tính Không vv. – thì quý vị đánh mất Đại thừa, rơi vào các tầng của Thanh Văn và các bậc tương tự. Điểm này đã được giảng dạy trong nhiều Kinh điển Đại thừa và đã được chứng minh bằng lý luận. Cánh cửa đầu tiên để bước vào Đại thừa là lòng quyết tâm phát triển Tâm giác ngộ cho riêng mình.
Chỉ cần đánh mất Tâm Bồ-đề này thì được xem có hậu quả là rời bỏ Đại thừa. Do đó, việc có là một hành giả Đại thừa hay không tùy thuộc vào việc có hiện hữu hay không tâm này. Như vậy sau khi Tâm giác ngộ này được phát khởi, ngay lập tức quý vị trở thành người con của Đức Thế Tôn. Như Nhập Bồ-đề Hành Luận của Tịch Thiên có nói 1: Lúc bất lực, bị trói buộc trong tù tội luân hồi Quyết một lòng phát triển Tâm giác ngộ Họ, gọi là „ những con trẻ của Như Lai” 2.
Và: Hôm nay con được sinh ra trong gia đình của đức Phật Con trở thành người con của các đấng Như Lai Như vậy điều này đã chỉ rõ một khi quý vị phát khởi được Tâm giác ngộ quý vị được gọi là một „Bồ- tát”. Hơn nữa, trong Di-lặc Hữu Vị Giải Thoát đã nói các hành giả trở thành các Bồ-tát nểu có Tâm giác ngộ này mặc dù vẫn chưa trau dồi những việc làm Bồ-tát 1: 1 BA7 Bodhisattva-caryāvatāra: (BCA): 1. cũng được trích tại LRCM: 90. 2 Nhắc lại, các thuật ngữ như “con Phật”, “con của Như Lai”, … ám chỉ các Bồ-tát (tại gia hay xuất gia) nếu được dịch theo từ ngữ Hán-Việt thì trở thành “Phật tử”.
Tuy nhiên, vì ngày nay thuật ngữ này không còn gói gọn trong nghĩa nguyên thủy mà các kinh văn đề cập (tức là các Bồ-tát) nên để tránh nhầm lẫn chúng ta sẽ không dùng thuật ngữ Phật tử trong trường hợp kinh văn đề cập. 25 Ôi người con của truyền thừa tuyệt hảo, dẫu cho kim cương quý giá bị tan vỡ vẫn luôn tỏa ánh sáng hơn cả các đồ trang hoàng đặc biệt bằng vàng. Nó vẫn không mất đi tên „kim cương quý giá”, vẫn luôn tránh xa tất cả những nghèo nàn. Ôi những người con của truyền thừa tuyệt hảo, tương tự thế, những người đã nuôi dưỡng viên kim cương quý này, vốn là Tâm giác ngộ và nguyện vọng khát khao tới toàn giác, dẫu còn thiếu vận dụng, nó vẫn luôn tỏa sáng hơn tất cả vật trang hoàng bằng vàng với các phẩm chất cao, của Thanh Văn, và Duyên Giác Phật.
Những người con sẽ không bao giờ mất đi tên gọi „Bồ-tát”, sẽ xóa bỏ tất cả những thống khổ của luân hồi„ Như trong Bảo Hành Vương Chính Luận, hộ pháp Long Thụ có nói 2: Nếu như ngươi cũng như nhân loại Ước mong dành được giác ngộ vô song Thì nguồn cội điều này là Tâm giác ngộ Vững bền như núi cả non cao. Hơn nữa theo Kim Cương Thủ Điểm Đạo Đại Mật điển có dạy 3: „Ôi đại Bồ-tát, Văn-thù-sư-lợi, maṇḍala Kim Cang thừa này quá ư là bí ẩn, rộng lớn mênh mông, sâu thẳm và không thể thấu hiểu được. Thật không hợp để giảng nghĩa cho các chúng sinh tội lỗi.” [285] Này Kim Cang Thủ Bồ-tát (Vajrapani), ngươi nói Maṇḍala này hết sức quý hiếm, ta chưa từng nghe thấy Maṇḍala này, và nó cần được giảng giải cho ai? Kim Cang Thủ Bồ-tát đáp: Ôi Văn-thù-sư-lợi, những ai đã đạt được Tâm giác ngộ qua thiền định, bạch Văn-thù-sư-lợi, những Bồ-tát này thực hành Bồ-tát đạo – cánh cửa vào Kim Cang thừa – nên nhận lễ quán đảnh trí huệ siêu việt để bước vào Maṇḍala Kim Cang thừa này. Tuy nhiên, những ai chưa đạt được Tâm giác ngộ hoàn toàn không nên nhập môn Maṇḍala mật pháp này.
Họ không nên ngay cả nhìn Maṇḍala, hơn nữa không được phép dạy cho những người này thực hành về Maṇḍala và những câu mật chú.” Bởi vậy, chưa hề đủ nếu một giáo pháp là giáo pháp Đại thừa, mà điều cốt yếu chúng ta phải thực sự là người thực hành Đại thừa. Xa hơn nữa, hoạt động như là một hành giả Đại thừa chỉ phụ thuộc vào sự nhận thức về Tâm giác ngộ. Do đó, nếu quý vị chỉ có hiểu biết trí óc về Tâm giác ngộ, thì quý vị cũng chỉ có hiểu biết trí óc về ý nghĩa để là một người thực hành Đại thừa. Nếu khi Tâm giác ngộ này là hoàn hảo, thì hành giả Đại thừa là chân chính.
Nội dung này đã được dẫn giải bởi Hoa Nghiêm Kinh 4 Ôi những người con của nòi giống đức hạnh, Tâm giác ngộ chính là mầm mống của tất cả phẩm hạnh Phật. 1 BA8 Trích dẫn này từ Bhavana-krama (Giai Trình Thiền Phần Hai) (Bkl), Tucci 1958:501; D3915: Ki 24a5-6. Bản dịch trong Ārya-maitreya-vimokṣa (Di-Lặc Hữu Vi Giải Thoát) có lẽ là một phần của Buddhavataṃsaka-sūtra (Kinh Hoa Nghiêm), D44: A 323a5-bl với chút ít sai biệt. 2 BA9 Ratnāvalī /Rāja-parikathā-ratnāvalī (Ra): 2.73cd-74ab; Hahn 1982: 66.
3 BA10 Vajrapāṇi-abhiṣeka-mahā-tantra D496: Da 148b3-4. 4 BA11 Gaṇḍa-vyūha-sutra (Phẩm Hoa Nghiêm) trong Buddhavataṃsaka-sūtra (Đại Phương Quảng Hoa Nghiêm Kinh) D44: Ka 309b 1. Trích dẫn tìm thấy trong Bkl, Tucci 1958: 502; D3915: Ki 25al. 26 Vì quý vị cần phải lĩnh hội một cách đầy đủ về điều này, tôi sẽ giải thích nó.
Khi nước, phân bón, đất và hơi ấm vv. phối hợp với một hạt lúa, chúng sẽ tác động như là là các nguyên nhân tạo mầm non của cây lúa. Nếu những yếu tố này phối hợp với các hạt lúa mì, hạt đậu, vv., chúng cũng tác động như là nguyên nhân tạo nên mầm non của các loại hạt này. Như vậy, các yếu tố này là những nguyên nhân chung để tạo nên sự nảy mầm.
Song, mặc dù có kết hợp với các điều kiện [duyên] đó lên hạt lúa mạch thì cũng không thể nào khiến chúng trở thành nguyên nhân sinh ra một cây mạ non của hạt lúa gạo và các cây mầm khác hơn là lúa mạch [268]. Cho nên một hạt lúa mạch là nguyên nhân đặc thù {nguyên nhân chính yếu} tạo ra mầm non của lúa mạch. Cũng như vậy, Tâm giác ngộ vô thượng như một hạt giống, là nguyên nhân đặc biệt cùng với những nguyên nhân chung khác để tạo ra mầm Phật quả. Trí huệ nhận biết được tính Không là nguyên nhân chung của ba trạng thái giác ngộ (Thanh Văn, Duyên Giác Phật, và Bồ-tát).
Theo như Đại thừa Tối Cao Mật điển, ngài Di-lặc có nói 1: Khát vọng đưa ta tới Tối thượng thừa là hạt giống Trí huệ như mẹ giúp ta sinh ra các phẩm hạnh Phật-đà. Như vậy Tâm giác ngộ như là hạt giống của người cha, còn trí huệ nhận biết vô ngã như là người mẹ. Ví dụ như người cha Tây Tạng không thể sinh ra được đứa con trai Ấn Độ, .vv, người cha chính là nguyên nhân đặc biệt để tạo ra nòi giống của đứa bé, trong khi một người mẹ Tây Tạng có thể sinh ra được nhiều con trai, do đó người mẹ là nguyên nhân chung để sinh ra những đứa bé của bà ta. Và Thanh Văn, Duyên Giác Phật cũng phụ thuộc vào trí huệ, vì như trong Tán Dương Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đức hộ pháp Long Thụ có nói 2: Đạo giải thoát mà đức Phật, Duyên Giác Phật, Thanh Văn dứt khoát dựa vào Chính là điều này, chắc chắn không còn cách nào khác Sự hoàn hảo của trí huệ đấy là mẹ của cả những đệ tử Tiểu thừa lẫn Đại thừa, vì nó [trí huệ] cũng được kể đến như là người mẹ.
Do vậy, không thể phân biệt được Tiểu thừa, Đại thừa bằng trí huệ hiểu biết tính Không, nhưng có thể phân biệt chúng được bằng Tâm giác ngộ và những việc làm có hiệu quả lớn của Bồ-tát. Theo như Bảo Hành Vương Chính Luận Long Thụ đã nói 3: Vì khát vọng nguyện, hành, Và hoàn tất các hiến dâng của Bồ-tát Không thể giải thích theo Thanh Văn thừa Thì làm sao ngươi có thể thành Bồ-tát qua con đường đó? Như vậy đức Long Thụ đã nói quý vị không phân biệt những thừa này bằng tầm nhìn triết lý, mà bằng những hành vi. Nếu như trong cách này, trí huệ nhận biết tính Không, không phải là lộ trình Đại thừa đặc biệt thì nó cũng sẽ tiếp tục mà không kể rằng có các lộ trình chia sẻ khác. [287] Từ đây, mặc dù quý vị rất ít thuần thục với các giáo pháp, song sau khi đã có được một Tâm giác ngộ làm huấn thị cốt yếu dù quý vị chưa tu tập nó, nhưng sau khi nghĩ nhớ về nó dù chỉ qua ngôn từ trong buổi đầu, thì quý vị đã chủ ý tạo được một nỗ lực lớn cho một phần nhỏ đơn giản của lộ trình.
1 BA12 Mahāyānottara-tantra-śāstra (RGV): 1. 2 BA13 Prajñā-pāramitā-stotra Pandeya 1994: verse 17; D1127: Ka 76b3-4. Tác giả có thể không rõ quan trọng là Long Thụ, Lakśā Bhagavati (Danh Thiên), và Rahulabhadra (La-hầu-la-đa-la). 27 Thường, một đứa trẻ sinh ra cần phải nhờ cả cha và mẹ, quý vị cũng cần phải có đầy đủ cả phương tiện và trí huệ để có một lộ trình tu tập hoàn thiện.
Cụ thể, quý vị cần phải có: phương tiện chính yếu là Tâm giác ngộ; và trí huệ chính yếu là tri kiến về tính Không. Nếu quý vị chỉ thiền định chăm chỉ về một trong hai yếu tố trên, và quý vị chỉ đơn thuần tìm sự giải thoát khỏi luân hồi, để đạt được cách giải thoát này thì quý vị chỉ cần thiền định về ý nghĩa của tính Không, tức là vô ngã, thiền định không sai sót nhằm đạt tuệ giác. Tuy nhiên, nếu quý vị xem mình là hành giả Đại thừa thì còn cần phải nuôi dưỡng Tâm giác ngộ. Tại sao?