Chương 1: Tiểu thuyết Khuất Quang Thụy trong bối cảnh của tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Chương 2: Hiện thực xã hội và con người trong tiểu thuyết của Khuất Quang Thụy. Chương 3: Một số đặc điểm về nghệ thuật trong tiểu thuyết của Khuất Quang Thụy. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TIỂU THUYẾT KHUẤT QUANG THỤY TRONG BỐI CẢNH CỦA TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI 1.1 Bức tranh chung của tiểu thuyết Việt Nam thời kỳ đổi mới 1.1 Quá trình đổi mới đất nước và đổi mới văn học Đất nước thống nhất từ năm 1975 nhưng phải đến năm 1986 mới có sự thay đổi về mọi mặt của đời sống xã hội.
Và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12/1986)làmột dấu mốc quan trọng trong công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. Đại hội đã chỉ ra những khủng hoảng của nền kinh tế xã hội, những nguyên nhân dẫn đến và đồng thời đề ra chủ trương đổi mới. Đại hội nhấn mạnh lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, trên tinh thần nhìn vào sự thật phải xuất phát từ thực tế, hành động theo quy luật khách quan. Đường lối đổi mới đã nhanh chóng đi vào đời sống xã hội những năm đầu còn nhiều khó khăn nhưng đã có sự chuyển biến và đạt được nhiều thành tựu rõ rệt.
Từ sau cải cách quan niệm xơ cứng về quản lý kinh tế đã được tháo gỡphù hợp với tình hình thực tiễn xã hội. Nền kinh tế phát triển theo hướng toàn cầu, đa dạng hóa, đa phương hóa mở rộng các mối quan hệ đối ngoại. Cải cách đã giúp đất nước đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài, khắc phục được vấn nạn lạm phát. Từ một nước thiếu lương thực sau cải cách nước ta đã vươn lên trở thành quốc gia xuất khẩu gạo đứng thứ ba trên thế giới.
Vấn đề chủ chốt được Đảng xác định là thay đổi tư duy kinh tế, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm. Đây chính là “chìa khóa” hàng đầu để thúc đẩy nền kinh tế, giải quyết tốt nhu cầu trong nước góp phần tham gia vào hội nhập kinh tế quốc tế. Trong bối cảnh ấy, năm 1986 đã mở ra một thời kỳ văn học mới đánh dấu bước ngoặt trong đổi mới tư duy. Bởi trong văn học giai đoạn trước từ 1975 – 1986 đã có những thay đổi nhưng chưa thoát ra khỏi hai phạm trù “sử thi” và “lãng mạn” của văn học cách mạng.
Tuy nhiên, giai đoạn tiền đổi mới này mà người tiên phong là Nguyễn Minh Châu đã có những tìm tòi, cách tân 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com làm tiền đề cho công cuộc đổi mới. Từ đây, Đại hội đã thể hiện rõ tư tưởng sáng tác đến các văn nghệ sĩ cần phải đi sâu bám sát đời sống xã hội. Đồng thời, cũng đánh giá cao sự thành công của nền văn học cách mạng đã phản ánh chân thực, rõ nét những bước đi của lịch sử, xã hội và khích lệ nhà văn tiếp tục sáng tác đóng góp cho đất nước. Đa số các nhà văn đều xuất thân từ người lính, do đó các sáng tác trước đó của họ bị chi phối bởi lịch sử đất nước, đến giai đoạn sau 1986 dưới tác động của quy luật đổi mới các nhà văn đã thức tỉnh để nhận ra những hạn chế, bất cập, thậm chí non kém của nền văn học.Thay đổi tư duy văn học theo quan niệm mới là cơ hội để các nhà văn được tự do phát huy khả năng sáng tác, đồng thời cũng là yêu cầu đặt ra cho mỗi người viết phải có quan niệm riêng cho phù hợp với tình hình xã hội.
Trong đó yếu tố “hạt nhân” chính là thay đổi về tư duy nghệ thuật. Vấn đề này được thể hiện trên các phương diện như quan niệm về hiện thực, quan niệm về con người và quan niệm về nghệ thuật. Thay đổi quan niệm về hiện thực là yếu tố đầu tiên để phù hợp với bối cảnh xã hội, từ hiện thực chiến trận, sử thi sang hiện thực đời sống, cá nhân. Từ quan niệm con người cộng đồng, dân tộc, con người chiến sĩ sang cái tôi cá nhân và con người bi kịch.
Cũng từ giai đoạn này, văn học vận động theo ba xu hướng là dân chủ hóa, nhân bản hóa và hiện đại hóa. Xu hướng dân chủ hóa là bước chuyển mình quan trọng của văn học hiện đại nhằm khẳng định con người cá nhân. Văn học giai đoạn này không còn là tiếng nói chung của dân tộc, là những áng văn khích lệ tinh thần chiến đấu mà là việc phát biểu tư tưởng, quan niệm, đưa ra chính kiến của người nghệ sĩ về xã hội và con người. Nếu như trước đây “văn học cũng là một mặt trận và anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy” (Hồ Chí Minh) thì giờ đây văn học phản ánh toàn bộ đời sống xã hội, những tác phẩm văn học không chỉ là cái ta tập thể mà bắt đầu hướng đến 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cái tôi cá nhân.
Đặc biệt, văn học đã đi sâu vào tâm lý con người, soi chiếu mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Đây chính là một trong những nét đổi mới của văn học thời kỳ hiện đại. Văn học phát triển theo xu hướng nhân bản hóa, con người được đặt làm trung tâm của văn học, các đề tài về con người chiếm vị trí chủ đạo, các tác phẩm ra đời xoay quanh mối quan hệ giữa con người với xã hội, cá nhân với cộng đồng qua đó làm nổi bật lên những bế tắc và bi kịch của đời sống xã hội. Xã hội phát triển đồng nghĩa với lợi ích cá nhân và những nhu cầu về đời sống cần được đáp ứng.
Con người cộng đồng dần nhường chỗ cho cái tôi cá nhân từ đó dẫn đến sự ích kỷ, tha hóa và biến chất. Văn học lúc này làm nhiệm vụ đi sâu, bám sát và phản ánh một cách chân thực đời sống xã hội. Song song, với dân chủ hóa và nhân bản hóa là xu hướng hiện đại hóa. Dưới tác động của xu hướng hiện đại hóa nhiều bình diện văn học bị thay đổi như quan điểm nghệ thuật, mối quan hệ giữa nhà văn - độc giả và tính chuyên nghiệp của người cầm bút đều có sự ảnh hưởng.
Một trong những cách tân nỗ lực nhất mà chúng ta cần phải kể đến là cách tân về thể loại văn học và cách tân về nghệ thuật. Sự cách tân đổi mới này đã trở thành một động lực mạnh mẽ cho đội ngũ sáng tác trên con đường tìm kiếm cái mới. Cùng với sự đổi mới về tư duy và xác lập một tầm nhìn mới văn học đã có bước đổi mới trước hết là hình thành đông đảo đội ngũ sáng tác từ thế hệ nhà văn trước đó đến đội ngũ sáng tác trẻ. Bằng sự nỗ lực và không ngừng đổi mới của đội ngũ tác giảcác thể loại như văn xuôi, thơ, kịch, lý luận phê bình, ký, văn học dịch.đạt được nhiều thành tựu.
Các nhà văn tiếp tục thể hiện tên tuổi của mình trên văn đàn, khẳng định được quan điểm cá nhân cũng như khai thác được vấn đề nóng bỏng nhất của xã hội. Nhận định về thành tựu của văn học thời kỳ đổi mới nhà phê bình văn học Ngô Văn Giá đã đưa ra nhận xét: “Thành tựu lớn nhất là thay đổi về quan niệm, về con người, về đời sống. Theo đó là một lối viết hoàn toàn khác 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trước, cho nên họ có những tên tuổi lớn và tác phẩm lớn. Họ đã chuyển từ mỹ học thời chiến sang mỹ học thời bình, từ một mỹ học nhằm ca ngợi cuộc kháng chiến, đi theo hiện thực chủ nghĩa đã chuyển sang một hệ mỹ học thời bình tức là quan tâm đến số phận con người, quan tâm đến những giá trị phổ quát toàn nhân loại, quan tâm đến sự tra vấn và đối thoại với hiện thực”[36](Theo Ngọc Ngà – Phương Thúy).
Tựu trung lại, văn học giai đoạn này đã có bước chuyển mình góp phần làm phong phú cho nền văn học nước nhà. Người nghệ sĩ đã đi sâu một cách tế nhị nhưng không kém phần trung thực vào đời sống nội tâm của các nhân vật. Đồng thời, phản ánh rất rõ những giằng xé, phức tạp trong mối quan hệ với hoàn cảnh và xã hội. Cũng vì vậy mà hàng loạt các tác phẩm ra đời để lại dấu ấn cho người đọc như “Thời xa vắng” của Lê Lựu, “Bến không chồng” của Dương Hướng, “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh, “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường.
Ngoài ra, còn rất nhiều truyện ngắn hay, đạt giải thưởng mà ta phải kể đến như “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư ra mắt bạn đọc năm 2005. Nội dung tập truyện đã bám sát và miêu tả một cách sinh động cuộc sống nghèo khó của người dân Nam Bộ xoay quanh đó là những mảng màu sáng tối về đời sống con người cùng sự trả thù và sự báo ứng. Qua đó, có thể thấy văn học thời kỳ này đã có những bước tiến nhất định, đặc biệt là sự xuất hiện của đội ngũ sáng tác trẻ có tri thức được đào tạo bài bản với sự ra đời của hàng loạt các tác phẩm văn xuôi và thơ. Cũng từ đây, hệ thống chủ đề, đề tài được mở ra một cách đa dạng, mỗi nhà văn thoải mái đi sâu, tìm tòi nhằm phát huy cái tôi cá nhân, đặt ngòi bút của mình khai phá những vùng đất mới.
Người nghệ sĩ đã nắm bắt được dòng mạch chính đó là chủ nghĩa yêu nước và nhân văn, người nghệ sĩ biết gắn văn học vào đời sống và nỗ lực phản ánh bức tranh đó một cách chân thực nhất. Từ đây ta cũng nhận thấy công cuộc đổi mới là quá trình tất yếu để phù hợp với giai 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đoạn lịch sử và đáp ứng thị hiếu của người đọc. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra cho các nhà văn phải tự thân vận động làm mới bản thân, đây vừa là cơ hội cũng vừa là thử thách để những người cầm bút vươn lên, đi tìm mảnh đất sáng tác cho riêng mình.2 Sự đổi mới về tiểu thuyết Việt Nam đƣơng đại 1.1 Đổi mới về quan niệm hiện thực Tiểu thuyết là một thể loại văn xuôi có hư cấu, thông qua nhân vật, hoàn cảnh và sự việc nhằm phản ánh bức tranh xã hội rộng lớn cùng với những vấn đề của cuộc sống con người. Tiểu thuyếtđược biểu hiện bằng tính chất tường thuật, tính chất kể chuyện bằng ngôn ngữ văn xuôi theo những chủ đề xác định.