ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------o0o-------- NGUYỄN THỊ NGÂN ĐẶC ĐIỂM TIỂU THUYẾT KHUẤT QUANG THỤY LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Hà Nội - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------o0o-------- NGUYỄN THỊ NGÂN ĐẶC ĐIỂM TIỂU THUYẾT KHUẤT QUANG THỤY Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60220121 LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Bá Thành Hà Nội - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn đến PGS.TS Nguyễn Bá Thành người đã tận tình giúp tôi trong quá trình thực hiện đề tài này. Tôi xin cảm ơn các thầy các cô trong Khoa Văn học, Phòng Sau đại học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc Gia Hà Nội, đã tạo điều kiện cho tôi được học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tác giả, cùng gia đình, bạn bè và người thân đã luôn bên cạnh, cổ vũ động viên nhiệt tình giúp tôi hoàn thành luận văn này.
Hà Nội, ngày 14 tháng 11 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU .Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tƣợng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu.
Phƣơng pháp nghiên cứu. Kết cấu luận văn .6 CHƢƠNG 1: TIỂU THUYẾT KHUẤT QUANG THỤY TRONG BỐI CẢNH CỦA TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI .1 Bức tranh chung của tiểu thuyết Việt Nam thời kỳ đổi mới .1 Quá trình đổi mới đất nước và đổi mới văn học.2 Sự đổi mới về tiểu thuyết Việt Nam đương đại .1 Đổi mới về quan niệm hiện thực .2 Đổi mới quan niệm về con người .3 Đổi mới quan niệm nghệ thuật .1 Tiểu sử và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Khuất Quang Thụy .2 Quan niệm văn học của Khuất Quang Thụy .3 Tiểu thuyết Khuất Quang Thụy. 26 Tiểu kết chƣơng 1 .30 CHƢƠNG 2: HIỆN THỰC XÃ HỘI VÀ CON NGƢỜI TRONG TIỂU THUYẾT CỦA KHUẤT QUANG THỤY .1 Hiện thực trong tiểu thuyết Khuất Quang Thụy .1 Hiện thực chiến trường hào hùng – khốc liệt .2 Cái nhìn lãng mạn thời chiến tranh .3 Bức tranh cuộc sống đời thường. 42 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nhân vật trong tiểu thuyết Khuất Quang Thụy .1 Quan niệm nghệ thuật về con người trong tiểu thuyết của Khuất Quang Thụy .2 Con người mang cảm hứng sử thi anh hùng.3 Con người mang cảm hứng sử thi và đời tư thế sự.4 Nhân vật kẻ thù dưới cái nhìn đa chiều.
58 Tiểu Kết Chƣơng 2 .64 CHƢƠNG 3: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VỀ NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT KHUẤT QUANG THỤY .1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật .1 Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật .2 Nghệ thuật miêu tả hành động nhân vật .2 Ngôn ngữ và giọng điệu .1 Ngôn ngữ người kể chuyện .2 Ngôn ngữ đối thoại .3 Giọng điệu triết lý .1 Kết cấu theo thời gian .2 Kết cấu dòng ý thức .3 Kết cấu song tuyến .4 Biểu tƣợng nghệ thuật qua nhan đề tác phẩm .91 Tiểu kết chƣơng 3 .95 PHẦN KẾT LUẬN .96 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .99 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tiểu thuyết đang ngày càng phát triển và đạt được nhiều thành tựu ở cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật. Không chỉ phản ánh đời tư, thế sự tiểu thuyết viết về chiến tranh và người lính thời hậu chiến cũng là một trong những chủ đề được nhiều nhà văn khai thác trong nhiều năm trở lại đây. Các nhà văn, đặc biệt là thế hệ nhà văn mặc áo lính trong đó có Khuất Quang Thụy đã tái hiện thành công mảng đề tài này.
Khuất Quang Thụy viết về chiến trận dưới thời bình, những tác phẩm của ông có “độ lùi” về thời gian đủ để người đọc có thể chiêm nghiệm về thời kỳ gian khổ mà hào hùng của dân tộc. Đối với Khuất Quang Thụy viết về chiến tranh là niềm khao khát, say mê và cũng là dịp để trả nợ đồng đội, đồng chí. Chính vì vậy, ngay từ khi còn ở chiến trường ông đã cố gắng ghi chép lại thật nhiều kỷ niệm về hiện thực, vềcon người, cùng với sự khắc nghiệt của chiến tranh. Bước chân ra khỏi cuộc chiến ngay từ năm 1980, Khuất Quang Thụy đã cho ra đời tiểu thuyết đầu tay là “Trong cơn gió lốc”và gần đây nhất là tiểu thuyết “Đỉnh cao hoang vắng” nhận được sự quan tâm, yêu mến của nhiều độc giả.
Cũng giống với thế hệ nhà văn đi trước như: Anh Đức, Nguyên Ngọc, Nguyễn Minh Châu, Bảo Ninh… Các sác tác của Khuất Quang Thụy có giá trị to lớn đóng vai trò quan trọng trong nền văn học nước nhà. Khuất Quang Thụy khai thác rất thành công đề tài người lính trong kháng chiến và cuộc sống đời thường, đồng thời mở ra những quan điểm mới về con người, đặc biệt là hình ảnh đối phương như một vấn đề gợi mở cần đi sâu nghiên cứu. Trong bối cảnh hiện nay, xã hội phát triển, văn học nghệ thuật cũng có nhiều sự chuyển biến mạnh mẽ, nghiên cứu về đề tài chiến tranhvà cuộc sống người lính thời hậu chiến là điều hết sức cần thiết. Bởithông qua những tác phẩm này người đọc sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn và đúng đắn hơn về hiện 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thựclịch sử.
Đồng thời,hướng ngòi bút về chủ đề người lính cũng là cách để giải mã về thời kỳ hào hùng của dân tộc, như một giá trị tinh thần vừa để biết ơn thế hệ trước vừa để góp một phần giá trị vào văn học nước nhà. Nghiên cứu về Khuất Quang Thụy đã có một số công trình song vẫn chưathực sự đầy đủ. Các công trình mới chỉ đưa ra đượcnhững vấn đề về nhân vật, phong cách, nội dung mà chưa đi sâu một cách có hệ thống. Vì vậy, thông qua tìm hiểu tiểu thuyết của Khuất Quang Thụy chúng tôi muốn tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để chỉ ra được đặc điểmchính về nội dung và hình thức nghệ thuật cũng như những đóng góp mới của tác giả cho nền văn học Việt Nam.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Khuất Quang Thụy có nhiều sáng tác về đề tài chiến tranh, ngay từ năm 1980 ông đã cho ra đời tiểu thuyết “Trong cơn gió lốc” nhưng phải đến những năm gần đây người ta mới bắt đầu chú ý nhiều đến ông. Vốn là một người khiêm tốn, không phô trương, khoe mẽ những tác phẩm ông viết ra như để tri ân đến những người đồng đội của mình. Người ta mệnh danh ông là người “thợ lặn” bởi ông viết rất hay nhưng lại rất ít xuất hiện trên các thi đàn. Mỗi tác phẩm ông viết ra đều rất gần gũi và chân thực.
Có lẽ, bởi sự từng trải trong kháng chiến và đổi mới về quan niệm sáng tác nên tiểu thuyết của ông dễ dàng đi sâu vào trái tim người đọc. Tìm hiểu về Khuất Quang Thụy cũng đã có một số bài viết trên báo in, báo mạng tuy nhiên phải đến năm 2007 khi ông được giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật cho cụm 3 tiểu thuyết: “Trong cơn gió lốc”, “Không phải trò đùa” và “Góc tăm tối cuối cùng” thì mới có nhiều người biết đến và đã thu hút các nhà lý luận phê bình văn học, các nhà văn, nhà thơ. Một trong số đó mà chúng ta phải kể đến là bài viết “Con mắt người đối chiến” của Nguyễn Chí Hoan. Tác giảđã chỉ ra nét đặc biệt ở tiểu thuyết “Đối Chiến”: “Cuốn tiểu thuyết này, lần đầu tiên trong các sáng tác văn học hậu chiến, đã 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nỗ lực hết mức trong việc tạo dựng một hệ thống nhân vật có thể giúp hình dung diện mạo quân đội đối phương.
Những trang viết này có thể làm ngạc nhiên bất cứ ai từng quan tâm đến văn học về đề tài chiến tranh ở xứ sở này, dù rằng trên tổng thể vẫn không sai lệch với tinh thần chung của truyền thống văn học ấy”[25]. Văn Chinh với bài viết Chiến tranh dưới góc nhìn xã hội học của Khuất Quang Thụy đã đề cập đến các tác phẩm: “Trong cơn gió lốc”, “Góc tăm tối cuối cùng”, “Những bức tường lửa” và “Đối chiến”. Văn Chinh đã chỉ ra được quan điểm của Khuất Quang Thụy về chiến tranh: “Cái khía cạnh xã hội của chiến tranh mà Khuất Quang Thụy tìm được là đặc biệt quan trọng, nó là cơ may của hết thảy chúng ta. Khi chiến tranh chỉ được phản ánh từ góc nhìn chính trị, nó sẽ bầy ra những thiên kiến, nó đơn giản hóa chiến thắng cũng như cả cái ác cái thiện; nó cắt nghĩa tại sao văn học của ta thì ta tốt nó xấu, ta thắng địch thua”[6].
Viết về “Đối chiến” Nguyễn Công Quang có bài “Đối chiến – Khuất Quang Thụy: Cái nhìn đầy sòng phẳng”. Tác giả đã có những nhận định:“Tôi nghĩ trong tác phẩm này với ngòi bút vững chãi và kiên định, nhà văn không có ý ca ngợi một trận đánh thắng, không ca ngợi một lý tưởng sống, cái ông muốn ca ngợi chính là con người trong thủa chiến tranh. Những người lỡ sinh ra thời loạn lạc nhưng họ đã sống hết mình với tất cả đức tính của con người Việt Nam. Đối chiến với hai đối thủ ngang tài, tôn trọng lẫn nhau, kẻ giỏi hơn sẽ là người chiến thắng, nhưng không vì thế mà kẻ thua trận lại không đáng được tôn trọng”.
(Nguyễn Công Quang đăng trên Website: https://conguyetquang.com/2016/10/04/doi-chien-khuat-quang- thuy-cai-nhin-day-song-phang/ngày 4/10/2016). Với tiểu thuyết “Đỉnh cao hoang vắng” tác giả Nguyên An có bài viết “Từ Đỉnh cao hoang vắng, nhìn lại tiểu thuyết viết về chiến tranh”. Trước hết,Nguyên An đã khẳng định được sự thành công của tác phẩm, một cuốn 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiểu thuyết đã lột tả chân thực về những góc khuất của cuộc chiến. Đây không chỉ là những trang viết kể chuyện chiến tranh mà còn là câu chuyện lý giải về chiến tranh là những trang viết suy ngẫm về cuộc chiến.
Điều đặc biệt là “Đỉnh cao hoang vắng” là một kiểu chuyện về“bí mật mỗi cuộc đời”, “chuyện bây giờ mới kể” về số phận trần ai đau đớn của người Việt thật không dễ vừa chia sẻ, cảm thông trong chiến tranh”[1]. Nghiên cứu về “Đỉnh cao hoang vắng” còn có bài viết “Chiến thắng của văn hoá” của Bùi Việt Thắng. Bài viết đã nhận định “Đỉnh cao hoang vắng bề ngoài là một tiểu thuyết chiến tranh.