ĐẶT VẤN ĐỀ Đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các chu trình tự nhiên và cân bằng sinh thái. Đa dạng sinh học còn là cơ sở của sự sống, sự phát triển của loài ngƣời và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất.Việt nam là một trong những quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao về thành phần các loài sinh vật, đƣợc xếp thứ 16 trong số các quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Việt Nam bị ảnh hƣởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mƣa điển hình ở miền Nam và thời tiết ôn hòa hơn ở miền Bắc. Về mặt sinh địa, Việt Nam là giao điểm của vùng Ấn Độ, Nam Trung Hoa và Malaysia.
Do đó, đây là một vùng có tính ĐDSH cao, một số khu vực ở Việt Nam đƣợc công nhận là những điểm ƣu tiên bảo tồn toàn cầu với tính đặc hữu cao. Rùa là một trong những thành phần của hệ sinh thái, ngoài ý nghĩa về khoa học, rùa còn mang ý nghĩa tâm linh, văn hóa của nhiều dân tộc trên thế giới. Hơn nữa, từ lâu đời rùa còn là một trong các vị thuốc đông y quý, các món ăn từ rùa có tác dụng tẩm bổ sức khỏe chính vì thế mà ngày nay việc săn bắt rùa trái phép xảy ra rất nhiều. Loài rùa đang trở thành loài bị đe dọa nhất hiện nay do sự phát triển nhanh chóng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa khiến chúng mất đi môi trƣờng sống ngoài tự nhiên và nạn săn bắt, buôn bán trái phép.
Do vậy, rùa là một trong những nhóm động vật đang có nguy cơ bị đe dọa lớn nhất với đa số trong tổng số các loài rùa trên trái đất đã đƣợc liệt vào danh sách có nguy cơ đe dọa toàn cầu và gần nhƣ các thông tin về quá trình tác động đến sự tuyệt chủng của chúng đƣợc biết rất ít. Chính vì điều này đã làm cho mức độ đe dọa của các loài rùa trở nên cao hơn so với các loài động vật khác. Số lƣợng cá thể rùa bị tịch thu sau những vụ bắt giữ buôn bán động vật hoang dã ngày càng tăng, trong đó có nhiều loài rùa quý hiếm. Những tác động từ con ngƣời đã khiến loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt nói chung, Rùa hộp trán vàng nói riêng bị đe dọa và mất ổn định.
Hiện nay, sự gia tăng áp lực từ cộng đồng địa phƣơng cũng nhƣ các thông tin còn ít về tình 1 hình bảo tồn các loài rùa làm cho công tác nghiên cứu bảo tồn chúng càng trở nên cấp thiết hơn. Mặc dù hơn một nửa số loài rùa ở Việt Nam bị suy giảm và đứng trƣớc nguy cơ tuyệt chủng nhƣng có rất ít các thông tin đƣa ra về sinh thái học, sinh cảnh của các loài rùa cũng nhƣ giải pháp bảo tồn chúng. Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) thuộc họ Rùa đầm, bộ Rùa. Loài rùa này thuộc loài nguy cấp, quý hiếm ƣu tiên bảo tồn.
Theo đó loài đƣợc liệt kê: cực kỳ nguy cấp (CR) theo Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), Phụ lục II, Công ƣớc quốc tế về buôn bán các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng (CITES), và đƣợc bảo vệ bởi Nghị định 160/2013/NĐ-CP. Sách đỏ Việt Nam 2007 xếp hạng Nguy cấp (EN), đây là loài động vật hoang dã quý hiếm đƣợc ƣu tiên bảo vệ. Trung tâm Bảo tồn Rùa (TCC) thuộc Vƣờn Quốc gia Cúc Phƣơng, đƣợc thành lập bởi tổ chức Bảo tồn động, thực vật hoang dã quốc tế (FFI) năm 1998. Hiện nay, TCC là trung tâm bảo tồn quan trọng trong khu vực, nổi bật với các nỗ lực bảo tồn các loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt cũng nhƣ các hoạt động truyền thông nâng cao ý thức cộng đồng về các mối hiểm họa đối với sự tồn tại của các loài rùa tại Việt Nam.
Theo một số kết quả nghiên cứu của các tổ chức bảo tồn trong và ngoài nƣớc cho thấy phần lớn các loài rùa của Việt Nam đang bị tác động một cách nghiêm trọng và một số loài có thể bị tuyệt chủng trong tƣơng lai. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của loài rùa sẽ góp phần bổ sung tƣ liệu về sinh học, sinh thái học của loài, tạo cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn, phát triển loài trong tự nhiên cũng nhƣ nuôi nhốt. Vì vậy, việc nghiên cứu thực nghiệm về sinh học và sinh thái của loài rùa hộp trán vàng là rất cần thiết và hữu ích. Từ lý do trên tôi tiến hành thực hiện đề tài :“Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) tại trung tâm bảo tồn rùa Vƣờn Quốc Gia Cúc Phƣơng“ 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan về Rùa hộp trán vàng 1. Đặc điểm chung bộ Rùa Cơ thể có mai và yếm bao bọc, có lớp vảy sừng bao quanh cơ thể, chi yếu có vuốt sắc , hàm không có răng, trứng có lớp vỏ đá vôi bao bọc. Rùa là động vật biến nhiệt, thở hoàn toàn bằng phổi, phổi có nhiều ngăn, có 2 vòng tuần hoàn, cơ quan giao phối thụ tinh trong. Thành phần rùa ở Việt Nam Các loài rùa trên thế giới đƣợc phân loại theo môi trƣờng sống nhƣ sau: rùa cạn, rùa nƣớc ngọt và rùa biển.
Trên thế giới hiện nay có 7 loài rùa biển và khoảng 300 loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt. Trong đó Việt Nam có 25 loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt và 5 loài rùa biển (Stuart et al, 2011). Các loài Rùa cạn và rùa nƣớc ngọt gồm có: 25 loài, thuộc 4 họ: Họ rùa đầu to: Rùa đầu to (Platysternon megacephalum) Họ rùa đầm gồm: Rùa hộp lƣng đen ( Cuora amboinensis), Rùa hộp trán vàng miền Bắc (Cuora galbinifrons), Rùa hộp trán vàng miền Trung (Cuora bourreti), Rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata), Rùa sa nhân (Cuora mouhotii), Rùa hộp ba vạch (Cuora trifasciata), Rùa đất Sêpôn (Cyclemys tcheponensis), Rùa đất pulkin (Cyclemys pulchristriata), Rùa đất Spenglơ (Geoemyda spengleri), Rùa đất lớn (Heosemys grandis), Rùa răng (Heosemys annandalii), Rùa ba gờ (Malayemys subtrijuga), Rùa Trung Bộ (Mauremys annamensis), Rùa câm (Mauremys mutica), Rùa cổ sọc (Mauremys sinensis), Rùa bốn mắt (Sacalia quadriocellata), Rùa cổ bự (Siebenrockiella crassicollis) Họ Rùa núi: Rùa núi vàng (Indotestudo elongata), Rùa núi viền (Manouria impressa) 3 Họ rùa mai mềm: Ba ba Nam Bộ (Amyda cartilaginea), Ba ba gai (Palea steindachneri), Giải (Pelochelys cantorii), Ba ba trơn (Pelodiscus sinensis), Rùa Hoàn Kiếm (Rafetus swinhoei) Các loài Rùa biển tại Việt Nam gồm có 5 loài thuộc 2 họ: Họ Vích (Cheloniidae) gồm: Quản đồng (Caretta caretta), Đồi mồi dứa (Chelonia mydas), Đồi mồi (Eretmochelys imbricata),Vích (Lepidochelys olivacea) Họ Rùa da (Dermochelyidae) gồm Rùa da ( Dermochelys coriacea) 1. Vị trí phân loại và phân bố loài Rùa hộp trán vàng Tên Việt Nam: Rùa hộp, rùa híp, rùa Trƣờng Sơn Tên khoa học: Cuora galbinifrons (Bourret, 1939) Tên tiếng anh: Indochinese box turtle Họ: Họ rùa đầm - EMYDIDAE Phân bộ: Phân bộ Rùa cổ ẩn - Cryptodira Bộ: Bộ Rùa - Testudinata Lớp: Bò Sát - Reptilia Tình trạng bảo tồn: Nghị định 160/2006/NĐ-CP.
Sách đỏ Việt Nam 2007: EN (Nguy cấp) Danh lục Đỏ (IUCN): CR (Cực kỳ nguy cấp) CITES: Phụ lục II Phân bố trong nƣớc: Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Bắc Giang, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Kontum. Thế giới: Lào, Trung Quốc 1. Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái loài Rùa hộp trán vàng ở Việt Nam Rùa có kích cỡ trung bình, chiều dài mai khoảng 280mm. Mai cao, gồ hẳn lên.
Yếm gồm hai mảnh cử động đƣợc, nửa yếm phía trƣớc có thể khép kín lại đƣợc khi đầu thụt vào trong mai. Hai tấm vẩy hậu môn của yếm gắn 4 liền làm một. Mai màu nâu hoặc màu hạt dẻ, chính giữa lƣng có một vệt dài, mảnh, màu vàng. Rùa hộp trán vàng miền bắc rất khó phân biệt với 2 loài Rùa hộp trán vàng miền trung và miền nam nếu chỉ dựa vào thay đổi màu sắc.
Bảng so sánh hình dạng 3 loài rùa: Bảng 1. Đặc điểm phân biệt giữa hình dạng Rùa hộp trán vàng miền bắc với Rùa hộp trán vàng miền trung và miền nam TT Các bộ Rùa hộp trán Rùa hộp trán vàng Rùa hộp trán phận vàng miền bắc miền trung vàng miền nam 1 Mai Mai thuôn dài Mai gồ cao, với các vệt Mai ngắn,gồ cao hơn loài Rùa hộp màu đen khác nhau các với các vệt màu trán vàng miền vệt ở chóp đen hơn hai đen khác nhau. Nam , giống Rùa bên mai. Mai thấp hơn Thƣờng không hộp trán vàng thuôn dài hơn, có nhiều có màu đen chỉ miền Trung về đốm đen ở rìa mai hơn một vài đốm nhỏ hình dạng kích rùa hộp trán vàng miền xung quanh rìa thƣớc.
Chiều dài Nam. mai trung bình 28cm. 2 Yếm Yếm có màu đen Yếm có thể thay đổi Yếm có màu cho đến gần đen đen và vàng, có từ màu vàng, có các hoàn toàn, có bản nâu xẫm, hoặc màu chấm đen trên lề giúp rùa đóng đen cho tới vàng với có mỗi tấm yếm. kín cơ thể trong các chấm đen trên mỗi Có bản lề giúp mai tấm yếm.
Đôi khi có rùa đóng kín cơ màu vàng ở mặt dƣới thể của từng tấm riềm. Có bản lề giúp rùa đóng kín cơ thể 3 Đầu Đầu có màu vàng Đầu có màu sặc sỡ , Màu sắc của đầu và có nhiều đốm màu vàng với các và các đốm đen đen với các kích chấm màu đen nhạt có trên đỉnh đầu rất thƣớc khác nhau. kích thƣớc khác nhau khác nhau giữa các cá thể trong cùng loài. 5 Rùa sống ở những nơi ẩm ƣớt, có các bụi rậm trong rừng cây gỗ ở vùng trung du và vùng núi.
Rùa hộp trán vàng đẻ trứng vào tháng 6, trƣớc khi đẻ có tập tính bới đất để vùi trứng. Thức ăn đóng một vai trò rất quan trọng trong việc sinh trƣởng và phát triển của rùa. Để rùa hộp trán vàng Miền bắc phát triển khỏe mạnh thì cần cung cấp một lƣợng thức ăn phù hợp đảm bảo dinh dƣỡng cho các hoạt động hàng ngày của chúng. Rùa hộp trán vàng là loài thích ăn động vật (giun, cá, thịt) và cả thực vật (hoa, củ, quả).
Nuôi trong vƣờn động vật chúng thích ăn chuối chín và các loại rau. Nghiên cứu rùa ở ngoài nƣớc Chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu về rùa là bản tóm tắt những loài rùa đã biết có kèm mô tả và tranh minh họa của Gray (1831). và các đồng nghiệp đã xuất bản danh mục và mô tả các loài rùa ở Bảo tàng Lịch Sử - Tự Nhiên Paris, Pháp.
