Nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái loài rùa hộp trán vàng tại Vườn Quốc gia Cúc Phương

Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons) là một trong những loài rùa quý hiếm tại Việt Nam. 78 trang · Vườn Quốc Gia Cúc Phương · 2018.

• Tác giả: Vũ Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đồng Thanh Hải
• Trường học: Vườn Quốc Gia Cúc Phương
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Thiên Nhiên & Môi Trường
• Đề tài: Đặc Điểm Sinh Học Và Sinh Thái Của Rùa Hộp Trán Vàng Tại Cúc Phương
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về Rùa hộp trán vàng
• 1.1.1. Đặc điểm chung bộ Rùa
• 1.1.2. Thành phần rùa ở Việt Nam
• 1.2. Vị trí phân loại và phân bố loài Rùa hộp trán vàng
• 1.3. Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái loài Rùa hộp trán vàng ở Việt Nam
• 1.3.1. Nghiên cứu rùa ở ngoài nước
• 1.3.2. Nghiên cứu rùa ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Khí hậu thủy văn
• 2.1.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.2.1. Dân tộc, dân số và lao động
• 2.2.2. Kinh tế xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu chung
• 3.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài Rùa hộp trán vàng
• 3.4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của loài Rùa hộp trán vàng
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp
• 3.5.2. Phương pháp phỏng vấn
• 3.5.3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học
• 3.5.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh thái
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Đặc điểm sinh học của Rùa hộp trán vàng
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái
• 4.1.2. Khối lượng cơ thể Rùa hộp trán vàng
• 4.1.3. Tập tính hoạt động
• 4.2. Đặc điểm sinh thái của rùa hộp trán vàng
• 4.2.1. Sinh cảnh nơi sống
• 4.2.2. Thức ăn của rùa hộp trán vàng trong điều kiện nuôi nhốt
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm sinh học của rùa hộp trán vàng

Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons) là một trong những loài rùa quý hiếm tại Việt Nam. Loài này có đặc điểm hình thái độc đáo với mai gồ cao và yếm có thể đóng kín. Rùa hộp trán vàng thường sống trong các khu rừng ẩm ướt, nơi có nhiều bụi rậm. Đặc điểm sinh học của loài này không chỉ giúp chúng tồn tại mà còn phản ánh sự đa dạng sinh học của khu vực Cúc Phương.

1.1. Đặc điểm hình thái của rùa hộp trán vàng

Rùa hộp trán vàng có chiều dài mai khoảng 280mm, với màu sắc mai nâu hoặc hạt dẻ. Yếm của chúng có thể thay đổi màu sắc từ đen đến vàng, giúp chúng thích nghi với môi trường sống.

1.2. Tập tính sinh sản của rùa hộp trán vàng

Rùa hộp trán vàng thường đẻ trứng vào tháng 6. Trước khi đẻ, chúng có tập tính bới đất để vùi trứng, điều này cho thấy sự thích nghi của chúng với môi trường sống.

II. Đặc điểm sinh thái của rùa hộp trán vàng tại Cúc Phương

Môi trường sống của rùa hộp trán vàng tại Cúc Phương rất đa dạng, bao gồm rừng cây gỗ và các khu vực ẩm ướt. Loài này thường sống trong các khu vực có độ ẩm cao, giúp chúng duy trì sự sống và phát triển. Việc nghiên cứu sinh thái của rùa hộp trán vàng là cần thiết để bảo tồn loài này.

2.1. Sinh cảnh nơi sống của rùa hộp trán vàng

Rùa hộp trán vàng thường sống trong các khu rừng ẩm ướt, nơi có nhiều bụi rậm và cây cối. Điều này giúp chúng dễ dàng tìm kiếm thức ăn và tránh kẻ thù.

2.2. Thức ăn của rùa hộp trán vàng trong điều kiện nuôi nhốt

Trong điều kiện nuôi nhốt, rùa hộp trán vàng thích ăn các loại thực phẩm như chuối chín và rau xanh. Việc cung cấp thức ăn phù hợp là rất quan trọng cho sự phát triển của chúng.

III. Vấn đề bảo tồn rùa hộp trán vàng tại Cúc Phương

Rùa hộp trán vàng đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn. Sự phát triển của công nghiệp hóa và nạn săn bắt trái phép đã làm giảm số lượng cá thể của loài này. Việc bảo tồn rùa hộp trán vàng không chỉ là trách nhiệm của các nhà khoa học mà còn của toàn xã hội.

3.1. Nguyên nhân đe dọa đến rùa hộp trán vàng

Sự phát triển nhanh chóng của đô thị hóa và nạn săn bắt trái phép là những nguyên nhân chính đe dọa đến sự tồn tại của rùa hộp trán vàng. Điều này cần được giải quyết kịp thời.

3.2. Các biện pháp bảo tồn rùa hộp trán vàng

Các biện pháp bảo tồn như tăng cường giáo dục cộng đồng và thực hiện các chương trình bảo tồn là rất cần thiết để bảo vệ rùa hộp trán vàng khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

IV. Kết quả nghiên cứu về rùa hộp trán vàng tại Cúc Phương

Nghiên cứu về rùa hộp trán vàng tại Cúc Phương đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về đặc điểm sinh học và sinh thái của loài này. Những kết quả này sẽ là cơ sở cho các hoạt động bảo tồn trong tương lai.

4.1. Kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng rùa hộp trán vàng có khả năng thích nghi cao với môi trường sống. Điều này giúp chúng tồn tại và phát triển trong điều kiện khắc nghiệt.

4.2. Kết quả nghiên cứu về sinh thái

Nghiên cứu sinh thái cho thấy rùa hộp trán vàng có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng giúp duy trì sự cân bằng sinh thái trong môi trường sống của mình.

V. Tương lai của rùa hộp trán vàng tại Cúc Phương

Tương lai của rùa hộp trán vàng phụ thuộc vào các nỗ lực bảo tồn và nghiên cứu. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết để đảm bảo sự tồn tại của loài này.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn rùa hộp trán vàng

Bảo tồn rùa hộp trán vàng không chỉ bảo vệ một loài động vật mà còn bảo vệ sự đa dạng sinh học của khu vực. Điều này có ý nghĩa lớn đối với hệ sinh thái.

5.2. Các dự án bảo tồn tương lai

Các dự án bảo tồn trong tương lai cần tập trung vào việc nghiên cứu và bảo vệ môi trường sống của rùa hộp trán vàng. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự tồn tại của loài này trong tự nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những quốc gia có độ đa dạng sinh học cao, xếp thứ 16 trên phạm vi toàn cầu về thành phần loài sinh vật nhờ vị trí địa sinh học nằm tại giao điểm của các luồng khu hệ thực vật - động vật Ấn Độ, Nam Trung Hoa và Malaysia. Trong các nhóm động vật hoang dã, bộ Rùa (Testudinata) giữ vai trò sinh thái quan trọng đối với các chu trình tự nhiên, đồng thời mang giá trị văn hóa, tâm linh và dược liệu. Tuy nhiên, trước tác động kép của tốc độ đô thị hóa, suy giảm sinh cảnh rừng tự nhiên cùng áp lực săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép phục vụ nhu cầu thực phẩm và đông y, các loài rùa cạn và rùa nước ngọt tại Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng. Số lượng cá thể rùa tịch thu từ các vụ buôn bán trái phép liên tục gia tăng, trong khi dữ liệu khoa học về đặc tính sinh học, sinh thái thực địa và kỹ thuật nhân nuôi bảo tồn phục hồi quần thể còn rất hạn chế.

Loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) thuộc họ Rùa đầm (Geoemydidae/Emydidae), là loài bản địa quý hiếm được xếp vào nhóm Cực kỳ nguy cấp (CR) trong Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), thuộc Phụ lục II của Công ước CITES, được xếp hạng Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và thuộc danh mục loài thủy sinh, động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP của Chính phủ. Xuất phát từ yêu cầu bổ sung tư liệu chuyên ngành làm cơ sở khoa học cho công tác cứu hộ, chăm sóc và đề xuất các giải pháp quản lý quần thể, khóa luận tốt nghiệp ngành Quản lý Tài nguyên Rừng và Môi trường của tác giả Vũ Thị Lan Anh (Trường Đại học Lâm nghiệp, 2018) đã thực hiện đề tài: "Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) tại trung tâm bảo tồn rùa Vườn Quốc Gia Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý, chăm sóc và bảo tồn loài Rùa hộp trán vàng tại Trung tâm Bảo tồn Rùa (TCC) - Vườn Quốc gia Cúc Phương.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định được các đặc điểm sinh học cơ bản (hình thái, khối lượng kích thước, tập tính hoạt động trong ngày, đặc điểm sinh sản) và đặc điểm sinh thái (sinh cảnh vi khí hậu nơi sống, thành phần thức ăn, mức độ ưa thích thức ăn) của loài Rùa hộp trán vàng trong điều kiện nuôi nhốt bán tự nhiên.
   • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát triển loài Rùa hộp trán vàng trong điều kiện tự nhiên và nhân nuôi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các cá thể loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons) đang được cứu hộ, lưu giữ và nuôi dưỡng tại Trung tâm Bảo tồn Rùa (TCC), Vườn Quốc gia Cúc Phương.
• Phạm vi không gian: Khu chuồng nuôi bán hoang dã và phòng ấp trứng nhân tạo thuộc Trung tâm Bảo tồn Rùa, Vườn Quốc gia Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực nghiệm và thu thập số liệu trong thời gian 4 tháng, từ ngày 12 tháng 01 năm 2018 đến ngày 28 tháng 04 năm 2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống phân loại học bò sát hiện đại, các quy chuẩn phân hạng bảo tồn quốc tế (IUCN Red List, CITES) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam (Nghị định 32/2006/NĐ-CP, Nghị định 160/2013/NĐ-CP, Sách đỏ Việt Nam 2007). Khung lý thuyết phân loại dựa trên các chuyên khảo kinh điển và tài liệu định loại bò sát như: Bourret (1941), Đào Văn Tiến (1977, 1978), Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trường (2005), cùng cẩm nang hướng dẫn định dạng rùa cạn và rùa nước ngọt của Hendrie et al. (2010), Stuart et al. (2001, 2011).

Để giải quyết các nội dung chuyên môn, tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp điều tra nghiên cứu động vật rừng chuyên ngành:

1. Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu khí hậu, thủy văn, địa hình, tài nguyên sinh vật tại Vườn Quốc gia Cúc Phương qua trạm khí tượng Nho Quan và các báo cáo khoa học của Trung tâm TCC, Tổ chức FFI, ATP, WWF; kế thừa dữ liệu phân bố và phân loại học bộ Rùa.
2. Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc: Phỏng vấn trực tiếp 7 cán bộ chuyên trách và nhân viên kỹ thuật tại Trung tâm Bảo tồn Rùa Cúc Phương theo phiếu câu hỏi soạn sẵn nhằm thu thập dữ liệu lịch sử cứu hộ, tập tính sinh sản (chu kỳ giao phối, thời gian mang thai, đẻ trứng), chế độ dinh dưỡng và quy trình ấp nở trứng nhân tạo.
3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học:
   • Nghiên cứu hình thái học: Quan sát, chụp ảnh, mô tả chi tiết màu sắc, hoa văn, cấu tạo mai, yếm, chi, đầu, mắt, đuôi và lỗ huyệt để định danh hình thái và xác định giới tính.
   • Đo đạc kích thước và khối lượng: Sử dụng thước dây, thước kẹp cơ khí chuyên dụng và cân điện tử để đo chiều dài mai (CL), chiều rộng mai (CW), chiều cao vỏ, chiều dài yếm trước và sau bản lề, cùng khối lượng cơ thể. Mẫu đo thực hiện trên 19 cá thể phân thành 3 nhóm tuổi: rùa trưởng thành (≥ 5 tuổi, $n = 12$), rùa nhỡ (4–5 tuổi, $n = 5$) và rùa non (≤ 3 tuổi, $n = 2$).
   • Nghiên cứu tập tính theo phương pháp lấy mẫu trọng tâm (Focal animal sampling): Lựa chọn cá thể đại diện và theo dõi liên tục các hành vi xuất hiện trong 4 ngày liên tiếp, khoảng thời gian lấy mẫu là 10 phút/lần. Khung giờ quan sát chia thành 2 ca mỗi ngày (sáng từ 7h30 đến 11h30; chiều từ 13h30 đến 17h30, tổng thời gian 8 giờ/ngày = 480 phút/ngày). Các hành vi được lượng hóa gồm: nghỉ ngơi, ẩn nấp, ăn uống, di chuyển (vận động), sưởi nắng và ngâm mình dưới nước.
   • Theo dõi chỉ số sinh sản: Ghi nhận kích thước thành thục, thời gian ghép đôi, tập tính giao phối, hành vi làm tổ, số lượng trứng, tỷ lệ trứng có phôi, nhiệt độ phòng ấp máy (26°C – 30°C) và tỷ lệ ấp nở thành công.
4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh thái:
   • Nghiên cứu cấu trúc sinh cảnh: Lập ô tiêu chuẩn kích thước $3 \times 3\text{ m}$ tại chuồng nuôi bán hoang dã; định lượng tỷ lệ che phủ thảm thực vật (%), tỷ lệ đá nổi (%), đo khoảng cách đến nguồn nước suối/ao nhân tạo (cm), kết hợp máy đo nhiệt độ và độ ẩm không khí theo thời gian thực.
   • Nghiên cứu thành phần và nhu cầu thức ăn: Thử nghiệm đánh giá tính lựa chọn thức ăn trong 10 ngày (chia thành các đợt 3–5 ngày/đợt, mỗi đợt kiểm tra 3–6 loại thức ăn) với cùng một khối lượng cung cấp tại cùng một thời điểm. Xếp loại mức độ ưa thích: loài thức ăn được tiêu thụ trước với tỷ lệ > 75% xếp loại ưa thích (+++), từ 50% – 70% xếp loại bình thường (++), < 50% xếp loại ít ưa thích (+). Xác định lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày qua công thức cân đo khối lượng thừa: $$L = C - T$$ (Trong đó: $L$ là lượng thức ăn tiêu thụ trong ngày; $C$ là lượng thức ăn cung cấp ban đầu; $T$ là lượng thức ăn còn thừa thu lại cuối ngày).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 cung cấp tổng quan về bộ Rùa (Testudinata) với các đặc trưng giải phẫu cơ bản: động vật biến nhiệt, thở bằng phổi nhiều ngăn, cơ thể được bao bọc bởi lớp mai và yếm có vảy sừng, hàm không có răng, thụ tinh trong và trứng có vỏ đá vôi. Tác giả thống kê cấu trúc thành phần loài rùa tại Việt Nam với 30 loài, bao gồm 5 loài rùa biển (thuộc 2 họ: Cheloniidae và Dermochelyidae) và 25 loài rùa cạn, rùa nước ngọt (thuộc 4 họ: Platysternidae, Geoemydidae, Testudinidae và Trionychidae). Trong đó, có 21 loài được ghi trong Sách đỏ IUCN, 21 loài thuộc Công ước CITES, 4 loài thuộc Nghị định 32/2006/NĐ-CP và 9 loài có mặt trong Sách đỏ Việt Nam.

Phần vị trí phân loại xác lập loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) thuộc phân bộ Rùa cổ ẩn (Cryptodira), họ Rùa đầm (Geoemydidae/Emydidae). Vùng phân bố tự nhiên trong nước trải dài từ Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Bắc Giang, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam đến Kon Tum; trên thế giới phân bố tại Lào và Trung Quốc. Chương 1 thiết lập bảng đối sánh phân biệt hình thái giữa 3 loài rùa hộp thuộc phức hợp Cuora galbinifrons:

Bộ phận nhận diện	Rùa hộp trán vàng miền Bắc (Cuora galbinifrons)	Rùa hộp trán vàng miền Trung (Cuora bourreti)	Rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata)
Đặc điểm mai	Thuôn dài, gờ sống lưng nổi rõ, các vệt đen phân bố khác nhau, đỉnh mai đen hơn hai bên, nhiều đốm đen ở rìa mai.	Mai gồ cao, chiều dài trung bình khoảng 28 cm, thấp và thuôn dài hơn dạng miền Nam.	Mai ngắn, gồ cao rõ rệt, thường không có màu đen hoặc chỉ có vài đốm nhỏ xung quanh rìa mai.
Đặc điểm yếm	Màu đen đồng nhất hoặc gần như đen hoàn toàn; có bản lề cử động linh hoạt giúp khép kín thân.	Màu sắc chuyển biến từ nâu sẫm, đen đến vàng với các chấm đen trên từng tấm yếm; có bản lề.	Màu vàng chủ đạo, xuất hiện các chấm đen riêng biệt trên mỗi tấm yếm; có bản lề đóng kín cơ thể.
Đặc điểm đầu	Đầu màu vàng hoặc cam, có nhiều đốm đen với kích thước khác nhau.	Đầu có màu sắc sặc sỡ, nền màu vàng với các chấm đen nhạt kích thước biến thiên.	Hoa văn và đốm đen trên đỉnh đầu có sự sai dị lớn giữa các cá thể trong cùng một quần thể.

Chương này cũng tổng lược lịch sử nghiên cứu rùa: trên thế giới từ các công trình cổ điển của Gray (1831, 1856, 1870), Boulenger (1889), Ernst & Barbour (1989), Bourret (1941); và tại Việt Nam qua các cột mốc khảo sát của Đào Văn Tiến (1977, 1978), Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc (1979, 1997), Hà Đình Đức (2000), Tim McCormack (2008), cùng các dự án bảo tồn của ATP, WWF và ENV.

Chương 2: Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết điều kiện địa lý - sinh thái của Vườn Quốc gia Cúc Phương. Vườn nằm ở phía Tây tỉnh Ninh Bình (tọa độ từ 20°14' đến 20°24' vĩ Bắc, 105°29' đến 105°44' kinh Đông), trải rộng trên 22.200 ha thuộc địa bàn 3 tỉnh: Ninh Bình (11.350 ha), Thanh Hóa (5.850 ha) và Hòa Bình (5.000 ha). Cơ cấu quản lý phân thành 3 phân khu: Khu bảo vệ nghiêm ngặt (20.745 ha), Khu dịch vụ - hành chính (743 ha) và Vành đai vùng đệm. Địa hình Cúc Phương mang đặc trưng karst nửa che phủ với các dãy núi đá vôi Tam Điệp cao trung bình 400 – 450 m (đỉnh cao nhất là Mây Bạc 656 m), xen kẽ các thung lũng đồi đất sét hẹp cao 200 – 350 m. Thủy văn chủ yếu chảy ngầm qua hệ thống hang karst, dòng mặt chỉ có sông Bưởi, sông Ngang và các khe suối cạn theo mùa.

Về khí hậu (theo số liệu trạm khí tượng Nho Quan), khu vực mang tính chất nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình năm đạt 23,4°C (tháng 1 thấp nhất đạt 15,7°C, tháng 6 cao nhất đạt 29,5°C); độ ẩm không khí trung bình năm đạt 84,8%. Lượng mưa trung bình năm đạt 2.157 mm với 224 ngày mưa; mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 (chiếm 89,1% lượng mưa cả năm, nhiệt độ trung bình 26,4°C), mùa khô lạnh từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau (chiếm 10,9% lượng mưa, nhiệt độ bình quân 18,6°C). Hệ thực vật ghi nhận 2.433 loài thuộc 944 chi, 223 họ (ngành Hạt kín chiếm 88,08%; có 118 loài trong Sách đỏ Việt Nam 1997). Hệ động vật ghi nhận 136 loài thú, 336 loài chim, 76 loài bò sát (28 loài quý hiếm), 46 loài lưỡng cư và 66 loài cá. Dân cư vùng đệm gồm 74.118 nhân khẩu (17.028 hộ) thuộc 14 xã, trong đó dân tộc Mường chiếm 76,6%, dân tộc Kinh chiếm 23,4%; lao động nông - lâm nghiệp chiếm 91,85%.

Chương 3: Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày hệ thống mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu như đã nêu tại mục cơ sở phương pháp. Chương này thiết kế quy trình đo đạc giải phẫu rùa chuẩn hóa: đo chiều dài mai bằng thước kẹp chạy dọc theo trục sống lưng từ vết khuyết cổ đến chóp vảy hậu môn; đo chiều rộng tại phần thân bè lớn nhất; đo chiều dài yếm gồm phần yếm trước và sau bản lề; đo chiều cao vòm vỏ từ mặt phẳng yếm tới đỉnh nhô cao nhất của mai. Hệ thống phân loại hành vi 6 nhóm trạng thái (vận động, ăn uống, nghỉ ngơi, sưởi nắng, ẩn nấp, ngâm mình) và quy chuẩn đánh giá tính ngon miệng của thức ăn bằng phương pháp cân khối lượng thừa được chi tiết hóa phục vụ thu thập dữ liệu khách quan.

Chương 4: Kết quả và phân tích kết quả

Chương 4 tập trung các số liệu điều tra thực nghiệm gốc về hình thái, sinh trưởng, tập tính, sinh sản và sinh thái dinh dưỡng của loài:

1. Hình thái và phân biệt giới tính: Rùa trưởng thành có chiều dài mai trung bình đạt khoảng 28 cm, khối lượng khoảng 1 kg. Con cái có kích thước lớn hơn, thân tròn hơn, yếm phẳng, đuôi ngắn nhỏ. Con đực có phần yếm lõm vào trong (hỗ trợ quá trình giao phối trèo lên lưng con cái), chóp sau mai có rãnh khuyết chữ V nhỏ, đuôi dài to, lỗ huyệt dạng khe dài nằm lùi xa gốc cuống đuôi hơn so với lỗ huyệt hình sao nằm sát gốc thân của con cái. Con non và con trưởng thành tương đồng về hình thái ngoài, độ tuổi được xác định thông qua số vòng vân tăng trưởng hàng năm trên các tấm vảy sừng của mai.

2. Kích thước và khối lượng cơ thể: Khóa luận công bố bảng đo chi tiết trên 19 cá thể đại diện cho 3 lứa tuổi:

Nhóm đối tượng nghiên cứu	Cỡ mẫu ($n$)	Chiều dài mai trung bình (mm)	Chiều rộng mai trung bình (mm)	Khối lượng cơ thể trung bình (g)
Rùa trưởng thành (≥ 5 tuổi)	12	194,77 (biến thiên 162,0 – 234,9)	143,13 (biến thiên 112,0 – 183,0)	823,13 (biến thiên 658,0 – 1036,0)
Rùa nhỡ (4 – 5 tuổi)	5	141,80 (biến thiên 128,4 – 156,3)	101,14 (biến thiên 90,0 – 126,8)	420,70 (biến thiên 258,5 – 528,9)
Rùa non (≤ 3 tuổi)	2	97,90 (biến thiên 82,3 – 113,5)	81,80 (biến thiên 76,1 – 87,5)	73,30 (biến thiên 68,7 – 77,9)

3. Hoạt động tập tính theo nhịp ngày đêm: Rùa hộp trán vàng là loài hướng ẩm, ưa nhiệt độ mát (22°C – 24°C, độ ẩm 80%). Hoạt động di chuyển tăng cao vào đầu giờ sáng hoặc khi thời tiết thay đổi trước và sau cơn mưa. Dữ liệu quan sát 8 giờ/ngày (480 phút) trong 4 ngày liên tiếp được tổng hợp định lượng:

Loại hình tập tính	Rùa nhỡ: Thời gian (phút)	Rùa nhỡ: Tỷ lệ (%)	Rùa trưởng thành: Thời gian (phút)	Rùa trưởng thành: Tỷ lệ (%)
Nghỉ ngơi	200	41,67	150	31,25
Sưởi nắng	120	25,00	60	12,50
Ẩn nấp	70	14,58	90	18,75
Di chuyển	40	8,33	80	16,67
Ăn uống	30	6,25	60	12,50
Ngâm mình	20	4,17	40	8,33
Tổng cộng	480	100,00	480	100,00

Rùa nhỡ dành ưu tiên thời gian cho nghỉ ngơi (41,67%) và sưởi nắng (25,00%, tương đương 2 giờ/ngày từ 9h đến 11h sáng để tổng hợp vitamin D3 và hấp thu canxi phát triển xương mai). Rùa trưởng thành có mức độ vận động và ăn uống cao hơn gấp đôi so với rùa nhỡ (di chuyển chiếm 16,67% so với 8,33%; ăn uống chiếm 12,50% so với 6,25%).

4. Đặc điểm sinh sản và năng lực nhân giống nhân tạo: Loài đạt tuổi thành thục sinh dục từ 5 – 6 năm, khi khối lượng cơ thể đạt từ 800 g – 1000 g. Mùa sinh sản diễn ra vào đầu mùa hè (tháng 4 đến tháng 6), biểu hiện vùng da quanh mắt và mũi ửng hồng. Quá trình giao phối gồm hành vi con đực rượt đuổi, dùng mai trước húc vào mai con cái, cắn giữ da cổ con cái và giao vĩ. Một cá thể rùa đực có khả năng thụ tinh cho 3 – 4 con cái mỗi mùa. Rùa cái mang thai khoảng 3 tháng và đẻ trứng duy nhất một lứa vào tháng 6. Rùa không đào hố đất sâu mà đẻ trực tiếp vào các đống thảm mục, đống cỏ khô sát gốc cây. Bảng theo dõi khả năng sinh sản tại trung tâm ghi nhận:

Chỉ số theo dõi năng lực sinh sản	Ký hiệu quy ước	Giá trị ghi nhận
Tổng số đàn bố mẹ theo dõi	$a$	12 cá thể
Tổng số cá thể cái	$b$	9 cá thể
Số cá thể cái tham gia sinh sản	$c$	4 cá thể
Tổng số trứng thu được	$d$	11 quả
Số trứng đạt tiêu chuẩn ấp (có phôi)	$e$	7 quả
Số con non nở thành công	$f$	5 cá thể
Tỷ lệ cá thể cái sinh sản	$c/b$	55,55%
Số trứng bình quân/ổ (con cái)	$d/c$	2,75 quả/ổ
Tỷ lệ trứng có phôi đạt chuẩn ấp	$e/d$	63,64%
Tỷ lệ ấp nở thành công	$f/e$	71,40%
Hệ số con cái/con non đạt được	$c/f$	0,80

Thời gian ấp trứng nhân tạo bằng máy kéo dài 3 tháng ở nhiệt độ kiểm soát liên tục từ 26°C – 30°C.

5. Đặc điểm sinh thái sinh cảnh và chế độ dinh dưỡng:
   • Sinh cảnh chuồng nuôi: Diện tích chuồng bán hoang dã duy trì nhiệt độ trung bình 25°C, độ ẩm không khí 80%, độ che phủ thảm thực vật trung bình 50% (dao động từ 20% đến 60% nhờ tán cây ráy, dong riềng, chuối rừng), khoảng cách từ vị trí rùa nằm đến nguồn nước trung bình 100 cm (dao động 5 – 130 cm), tỷ lệ đá nổi 0%. Chuồng bố trí hang đá nhân tạo giữ nhiệt độ ổn định 18°C – 22°C và các đống cỏ khô làm nơi trú ẩn tránh sốc nhiệt. Trung tâm kích hoạt hệ thống phun sương tự động khi độ ẩm môi trường tụt dưới 70%.
   • Thành phần thức ăn: Đề tài xác định danh mục 12 loại thức ăn qua thử nghiệm:

Nhóm ưa thích	Loài thức ăn	Phương thức chế biến
Rất ưa thích (+++)	Khoai lang, Chuối chín, Giun đất	Luộc chín thái nhỏ (khoai); thái lát mỏng (chuối); cắt đôi (giun).
Bình thường (++)	Cà chua, Bí đỏ, Cà rốt, Ốc nước ngọt, Cá nhỏ	Thái nhỏ (cà chua, bí đỏ, cà rốt); cho ăn tươi sống nguyên con (ốc, cá).
Ít ưa thích (+)	Rau xà lách, Xoài chín, Bắp cải, Đậu phụ	Xay nhuyễn (xà lách, bắp cải, đậu phụ); thái nhỏ (xoài).

Bên cạnh đó, chuồng nuôi còn trồng bổ sung 3 loài thủy sinh và thực vật tươi làm nguồn thức ăn phụ trợ tự nhiên gồm: cây ráy, bèo tây và rong đuôi chồn.

Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tác giả tóm tắt toàn bộ các phát hiện về sinh học hình thái, kích thước tăng trưởng theo độ tuổi, sinh lý sinh sản và tính lựa chọn thức ăn của loài. Đồng thời nêu các mặt hạn chế của nghiên cứu do thời gian thực tập ngắn (4 tháng), chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng đa năm ngoài tự nhiên; từ đó kiến nghị trung tâm tiếp tục hoàn thiện khẩu phần dinh dưỡng luân phiên, duy trì độ ẩm chuồng nuôi trên 75% bằng hệ thống phun sương và tăng cường kiểm soát nhiệt độ phòng ấp phôi.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận mang lại hệ thống dẫn liệu sinh học và sinh thái học thực nghiệm chuẩn xác đối với loài rùa quý hiếm đang bị đe dọa tuyệt chủng:

• Cung cấp bộ thông số sinh trắc học hoàn chỉnh cho 3 nhóm tuổi của loài Rùa hộp trán vàng trong điều kiện nhân nuôi: chiều dài mai đạt trung bình 194,77 mm (trưởng thành), 141,80 mm (nhỡ) và 97,90 mm (non); khối lượng cơ thể tương ứng đạt 823,13 g; 420,70 g và 73,30 g.
• Lượng hóa ngân sách thời gian hoạt động trong ngày của loài qua phương pháp lấy mẫu trọng tâm: chứng minh tập tính ít vận động, thiên về nghỉ ngơi (31,25% – 41,67%) và ẩn nấp (14,58% – 18,75%); làm rõ vai trò sinh lý của hành vi sưởi nắng ở rùa non và rùa nhỡ (chiếm tới 25,00% thời gian hoạt động ban ngày, tức 120 phút/ngày) trong việc thúc đẩy vôi hóa mai.
• Xác lập các tham số kỹ thuật về sinh sản nhân tạo: tỷ lệ rùa cái sinh sản đạt 55,55%, số trứng bình quân đạt 2,75 quả/ổ (cao hơn năng suất ngoài tự nhiên là 1 – 3 trứng), tỷ lệ trứng có phôi đạt 63,64% và tỷ lệ ấp nở thành công đạt 71,40% dưới điều kiện nhiệt độ máy ấp 26°C – 30°C trong chu kỳ 3 tháng.
• Xây dựng danh mục thức ăn thực nghiệm 12 loại, xác định được 3 loại thức ăn tối ưu gồm khoai lang luộc, chuối chín và giun đất, cùng ngưỡng vi khí hậu thích hợp (nhiệt độ 24°C – 28°C, độ ẩm 75% – 80%).

Đóng góp mới so với các nghiên cứu trước: Khóa luận không dừng lại ở mô tả phân loại hình thái đơn thuần ngoài thực địa như các công trình của Bourret (1941) hay Đào Văn Tiến (1978), mà đi sâu kiểm chứng thực nghiệm các hành vi sinh thái, tập tính thích nghi và các chỉ số sinh học sinh sản trong môi trường nuôi nhốt bán tự nhiên có kiểm soát tại Trung tâm TCC.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra một số điểm tồn tại do giới hạn khách quan:

• Giới hạn về thời gian nghiên cứu: Đề tài chỉ thực hiện trong phạm vi 4 tháng (từ tháng 01/2018 đến tháng 04/2018), chưa bao quát toàn bộ chu kỳ 12 tháng của năm, đặc biệt chưa theo dõi trực tiếp giai đoạn đẻ trứng tự nhiên vào tháng 6 mà phải kết hợp dữ liệu phỏng vấn và số liệu lưu trữ.
• Cỡ mẫu giới hạn: Số lượng rùa non nghiên cứu còn ít ($n = 2$) do số cá thể rùa non cứu hộ thành công tại trung tâm hạn chế, gây khó khăn cho việc phân tích thống kê phương sai kích thước ở lứa tuổi ≤ 3 tuổi.
• Không gian nghiên cứu: Dữ liệu thu thập hoàn toàn tại chuồng nuôi nhân tạo của Trung tâm TCC, chưa có điều kiện so sánh đối chứng với các quần thể rùa hoang dã phân bố ngoài sinh cảnh tự nhiên tại các vùng đệm và vùng lõi của Vườn Quốc gia Cúc Phương.

Hướng mở rộng đề tài: Tiếp tục theo dõi biến động tập tính theo mùa (đặc biệt trong mùa ngủ đông/ngừng hoạt động khi nhiệt độ hạ thấp dưới 15°C); nghiên cứu sâu hơn về dịch bệnh đường tiêu hóa và quy trình thả rùa về môi trường sống tự nhiên sau cứu hộ.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế cho:

• Cán bộ kỹ thuật, bác sĩ thú y và nhân viên cứu hộ tại các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên có lưu giữ các loài rùa cạn và rùa nước ngọt nguy cấp: tham khảo quy chuẩn thiết kế chuồng nuôi bán tự nhiên, thông số nhiệt ẩm, quy trình ấp trứng máy và kỹ thuật phối trộn thức ăn.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Rừng, Bảo tồn Đa dạng Sinh học, Lâm học, Sinh thái học, Động vật học: sử dụng làm mẫu phương pháp luận trong việc triển khai kỹ thuật lấy mẫu quan sát tập tính trọng tâm (Focal sampling), phương pháp đánh giá dinh dưỡng động vật và phân biệt hình thái học các phân loài rùa hộp trán vàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Rùa hộp trán vàng miền Bắc (Cuora galbinifrons) khác rùa hộp trán vàng miền Trung và miền Nam ở những đặc điểm nhận dạng chính nào?
Rùa hộp trán vàng miền Bắc có yếm màu đen hoàn toàn hoặc gần đen hoàn toàn, mai thuôn dài với chóp lưng sẫm màu hơn hai bên sườn và nhiều đốm đen ở rìa mai. Ngược lại, dạng miền Trung (Cuora bourreti) có yếm thay đổi từ nâu sẫm đến vàng có chấm đen; dạng miền Nam (Cuora picturata) có yếm màu vàng với các chấm đen trên từng tấm yếm, mai ngắn và vòm mai gồ cao rõ rệt.

2. Làm thế nào để phân biệt giới tính ở các cá thể Rùa hộp trán vàng trưởng thành?
Con cái có kích thước mai dài và thân tròn hơn, phần yếm phẳng, lỗ huyệt hình tròn/hình sao nằm sát gốc thân, đuôi ngắn nhỏ. Con đực có phần yếm lõm vào trong, chóp sau mai có khuyết rãnh chữ V nhỏ, đuôi to dài hơn và lỗ huyệt dạng khe nằm cách xa thân rùa.

3. Khẩu phần ăn nào giúp Rùa hộp trán vàng tăng trưởng tốt và các loại thức ăn nào được chúng ưa thích nhất?
Qua kiểm chứng thực nghiệm 12 loại thức ăn, rùa thích ăn nhất (mức độ +++) ba loại gồm: khoai lang (luộc chín, thái nhỏ), chuối chín (thái lát) và giun đất (cắt đôi). Ngoài ra, chúng ăn các loại quả, củ, ốc nhỏ, cá tươi và các loài thực vật thủy sinh trồng trong chuồng như ráy, bèo tây, rong đuôi chồn.

4. Hiệu quả sinh sản nhân tạo của loài tại Trung tâm Bảo tồn Rùa Cúc Phương đạt được như thế nào?
Trong đàn theo dõi 12 cá thể (9 cái), có 4 cá thể cái sinh sản (đạt 55,55%), đẻ được 11 quả trứng (trung bình 2,75 quả/ổ). Số trứng có phôi đủ tiêu chuẩn ấp là 7 quả (đạt 63,64%), ấp nở thành công bằng máy trong 3 tháng ở nhiệt độ 26°C – 30°C được 5 cá thể non (tỷ lệ ấp nở thành công đạt 71,40%).

5. Điều kiện vi khí hậu tối ưu trong chuồng nuôi bán hoang dã của loài được duy trì như thế nào?
Chuồng nuôi duy trì nhiệt độ trung bình khoảng 25°C (ngưỡng tối ưu từ 24°C – 28°C vào mùa hè, hang trú ẩn từ 18°C – 22°C), độ ẩm không khí trung bình 80%, độ che phủ thảm thực vật từ 50% – 60%. Khi độ ẩm môi trường tự nhiên xuống dưới 70%, trung tâm vận hành hệ thống vòi phun sương để đưa độ ẩm trở lại mức 75% – 80% nhằm tránh sốc nhiệt cho rùa.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Lan Anh đã hệ thống hóa đầy đủ các dẫn liệu thực nghiệm về đặc điểm sinh học hình thái, kích thước tăng trưởng, ngân sách tập tính ngày đêm, sinh thái dinh dưỡng và kỹ thuật nhân giống nhân tạo loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons) tại Trung tâm TCC - Vườn Quốc gia Cúc Phương. Các thông số định lượng cụ thể về tập tính sưởi nắng, tỷ lệ ấp nở thành công bằng máy đạt 71,40% và nhóm thức ăn ưa thích là cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác cứu hộ bò sát bản địa. Công trình đóng góp tài liệu kỹ thuật có giá trị thực tiễn cao, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý, nuôi dưỡng và bảo tồn nguồn gen loài rùa quý hiếm này trước nguy cơ tuyệt chủng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các chu trình tự nhiên và cân bằng sinh thái. Đa dạng sinh học còn là cơ sở của sự sống, sự phát triển của loài ngƣời và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất.Việt nam là một trong những quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao về thành phần các loài sinh vật, đƣợc xếp thứ 16 trong số các quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Việt Nam bị ảnh hƣởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mƣa điển hình ở miền Nam và thời tiết ôn hòa hơn ở miền Bắc. Về mặt sinh địa, Việt Nam là giao điểm của vùng Ấn Độ, Nam Trung Hoa và Malaysia.

Do đó, đây là một vùng có tính ĐDSH cao, một số khu vực ở Việt Nam đƣợc công nhận là những điểm ƣu tiên bảo tồn toàn cầu với tính đặc hữu cao. Rùa là một trong những thành phần của hệ sinh thái, ngoài ý nghĩa về khoa học, rùa còn mang ý nghĩa tâm linh, văn hóa của nhiều dân tộc trên thế giới. Hơn nữa, từ lâu đời rùa còn là một trong các vị thuốc đông y quý, các món ăn từ rùa có tác dụng tẩm bổ sức khỏe chính vì thế mà ngày nay việc săn bắt rùa trái phép xảy ra rất nhiều. Loài rùa đang trở thành loài bị đe dọa nhất hiện nay do sự phát triển nhanh chóng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa khiến chúng mất đi môi trƣờng sống ngoài tự nhiên và nạn săn bắt, buôn bán trái phép.

Do vậy, rùa là một trong những nhóm động vật đang có nguy cơ bị đe dọa lớn nhất với đa số trong tổng số các loài rùa trên trái đất đã đƣợc liệt vào danh sách có nguy cơ đe dọa toàn cầu và gần nhƣ các thông tin về quá trình tác động đến sự tuyệt chủng của chúng đƣợc biết rất ít. Chính vì điều này đã làm cho mức độ đe dọa của các loài rùa trở nên cao hơn so với các loài động vật khác. Số lƣợng cá thể rùa bị tịch thu sau những vụ bắt giữ buôn bán động vật hoang dã ngày càng tăng, trong đó có nhiều loài rùa quý hiếm. Những tác động từ con ngƣời đã khiến loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt nói chung, Rùa hộp trán vàng nói riêng bị đe dọa và mất ổn định.

Hiện nay, sự gia tăng áp lực từ cộng đồng địa phƣơng cũng nhƣ các thông tin còn ít về tình 1 hình bảo tồn các loài rùa làm cho công tác nghiên cứu bảo tồn chúng càng trở nên cấp thiết hơn. Mặc dù hơn một nửa số loài rùa ở Việt Nam bị suy giảm và đứng trƣớc nguy cơ tuyệt chủng nhƣng có rất ít các thông tin đƣa ra về sinh thái học, sinh cảnh của các loài rùa cũng nhƣ giải pháp bảo tồn chúng. Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) thuộc họ Rùa đầm, bộ Rùa. Loài rùa này thuộc loài nguy cấp, quý hiếm ƣu tiên bảo tồn.

Theo đó loài đƣợc liệt kê: cực kỳ nguy cấp (CR) theo Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), Phụ lục II, Công ƣớc quốc tế về buôn bán các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng (CITES), và đƣợc bảo vệ bởi Nghị định 160/2013/NĐ-CP. Sách đỏ Việt Nam 2007 xếp hạng Nguy cấp (EN), đây là loài động vật hoang dã quý hiếm đƣợc ƣu tiên bảo vệ. Trung tâm Bảo tồn Rùa (TCC) thuộc Vƣờn Quốc gia Cúc Phƣơng, đƣợc thành lập bởi tổ chức Bảo tồn động, thực vật hoang dã quốc tế (FFI) năm 1998. Hiện nay, TCC là trung tâm bảo tồn quan trọng trong khu vực, nổi bật với các nỗ lực bảo tồn các loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt cũng nhƣ các hoạt động truyền thông nâng cao ý thức cộng đồng về các mối hiểm họa đối với sự tồn tại của các loài rùa tại Việt Nam.

Theo một số kết quả nghiên cứu của các tổ chức bảo tồn trong và ngoài nƣớc cho thấy phần lớn các loài rùa của Việt Nam đang bị tác động một cách nghiêm trọng và một số loài có thể bị tuyệt chủng trong tƣơng lai. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của loài rùa sẽ góp phần bổ sung tƣ liệu về sinh học, sinh thái học của loài, tạo cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn, phát triển loài trong tự nhiên cũng nhƣ nuôi nhốt. Vì vậy, việc nghiên cứu thực nghiệm về sinh học và sinh thái của loài rùa hộp trán vàng là rất cần thiết và hữu ích. Từ lý do trên tôi tiến hành thực hiện đề tài :“Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifrons Bourret, 1939) tại trung tâm bảo tồn rùa Vƣờn Quốc Gia Cúc Phƣơng“ 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan về Rùa hộp trán vàng 1. Đặc điểm chung bộ Rùa Cơ thể có mai và yếm bao bọc, có lớp vảy sừng bao quanh cơ thể, chi yếu có vuốt sắc , hàm không có răng, trứng có lớp vỏ đá vôi bao bọc. Rùa là động vật biến nhiệt, thở hoàn toàn bằng phổi, phổi có nhiều ngăn, có 2 vòng tuần hoàn, cơ quan giao phối thụ tinh trong. Thành phần rùa ở Việt Nam Các loài rùa trên thế giới đƣợc phân loại theo môi trƣờng sống nhƣ sau: rùa cạn, rùa nƣớc ngọt và rùa biển.

Trên thế giới hiện nay có 7 loài rùa biển và khoảng 300 loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt. Trong đó Việt Nam có 25 loài rùa cạn và rùa nƣớc ngọt và 5 loài rùa biển (Stuart et al, 2011). Các loài Rùa cạn và rùa nƣớc ngọt gồm có: 25 loài, thuộc 4 họ: Họ rùa đầu to: Rùa đầu to (Platysternon megacephalum) Họ rùa đầm gồm: Rùa hộp lƣng đen ( Cuora amboinensis), Rùa hộp trán vàng miền Bắc (Cuora galbinifrons), Rùa hộp trán vàng miền Trung (Cuora bourreti), Rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata), Rùa sa nhân (Cuora mouhotii), Rùa hộp ba vạch (Cuora trifasciata), Rùa đất Sêpôn (Cyclemys tcheponensis), Rùa đất pulkin (Cyclemys pulchristriata), Rùa đất Spenglơ (Geoemyda spengleri), Rùa đất lớn (Heosemys grandis), Rùa răng (Heosemys annandalii), Rùa ba gờ (Malayemys subtrijuga), Rùa Trung Bộ (Mauremys annamensis), Rùa câm (Mauremys mutica), Rùa cổ sọc (Mauremys sinensis), Rùa bốn mắt (Sacalia quadriocellata), Rùa cổ bự (Siebenrockiella crassicollis) Họ Rùa núi: Rùa núi vàng (Indotestudo elongata), Rùa núi viền (Manouria impressa) 3 Họ rùa mai mềm: Ba ba Nam Bộ (Amyda cartilaginea), Ba ba gai (Palea steindachneri), Giải (Pelochelys cantorii), Ba ba trơn (Pelodiscus sinensis), Rùa Hoàn Kiếm (Rafetus swinhoei) Các loài Rùa biển tại Việt Nam gồm có 5 loài thuộc 2 họ: Họ Vích (Cheloniidae) gồm: Quản đồng (Caretta caretta), Đồi mồi dứa (Chelonia mydas), Đồi mồi (Eretmochelys imbricata),Vích (Lepidochelys olivacea) Họ Rùa da (Dermochelyidae) gồm Rùa da ( Dermochelys coriacea) 1. Vị trí phân loại và phân bố loài Rùa hộp trán vàng Tên Việt Nam: Rùa hộp, rùa híp, rùa Trƣờng Sơn Tên khoa học: Cuora galbinifrons (Bourret, 1939) Tên tiếng anh: Indochinese box turtle Họ: Họ rùa đầm - EMYDIDAE Phân bộ: Phân bộ Rùa cổ ẩn - Cryptodira Bộ: Bộ Rùa - Testudinata Lớp: Bò Sát - Reptilia Tình trạng bảo tồn: Nghị định 160/2006/NĐ-CP.

Sách đỏ Việt Nam 2007: EN (Nguy cấp) Danh lục Đỏ (IUCN): CR (Cực kỳ nguy cấp) CITES: Phụ lục II Phân bố trong nƣớc: Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Bắc Giang, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Kontum. Thế giới: Lào, Trung Quốc 1. Các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái loài Rùa hộp trán vàng ở Việt Nam Rùa có kích cỡ trung bình, chiều dài mai khoảng 280mm. Mai cao, gồ hẳn lên.

Yếm gồm hai mảnh cử động đƣợc, nửa yếm phía trƣớc có thể khép kín lại đƣợc khi đầu thụt vào trong mai. Hai tấm vẩy hậu môn của yếm gắn 4 liền làm một. Mai màu nâu hoặc màu hạt dẻ, chính giữa lƣng có một vệt dài, mảnh, màu vàng. Rùa hộp trán vàng miền bắc rất khó phân biệt với 2 loài Rùa hộp trán vàng miền trung và miền nam nếu chỉ dựa vào thay đổi màu sắc.

Bảng so sánh hình dạng 3 loài rùa: Bảng 1. Đặc điểm phân biệt giữa hình dạng Rùa hộp trán vàng miền bắc với Rùa hộp trán vàng miền trung và miền nam TT Các bộ Rùa hộp trán Rùa hộp trán vàng Rùa hộp trán phận vàng miền bắc miền trung vàng miền nam 1 Mai Mai thuôn dài Mai gồ cao, với các vệt Mai ngắn,gồ cao hơn loài Rùa hộp màu đen khác nhau các với các vệt màu trán vàng miền vệt ở chóp đen hơn hai đen khác nhau. Nam , giống Rùa bên mai. Mai thấp hơn Thƣờng không hộp trán vàng thuôn dài hơn, có nhiều có màu đen chỉ miền Trung về đốm đen ở rìa mai hơn một vài đốm nhỏ hình dạng kích rùa hộp trán vàng miền xung quanh rìa thƣớc.

Chiều dài Nam. mai trung bình 28cm. 2 Yếm Yếm có màu đen Yếm có thể thay đổi Yếm có màu cho đến gần đen đen và vàng, có từ màu vàng, có các hoàn toàn, có bản nâu xẫm, hoặc màu chấm đen trên lề giúp rùa đóng đen cho tới vàng với có mỗi tấm yếm. kín cơ thể trong các chấm đen trên mỗi Có bản lề giúp mai tấm yếm.

Đôi khi có rùa đóng kín cơ màu vàng ở mặt dƣới thể của từng tấm riềm. Có bản lề giúp rùa đóng kín cơ thể 3 Đầu Đầu có màu vàng Đầu có màu sặc sỡ , Màu sắc của đầu và có nhiều đốm màu vàng với các và các đốm đen đen với các kích chấm màu đen nhạt có trên đỉnh đầu rất thƣớc khác nhau. kích thƣớc khác nhau khác nhau giữa các cá thể trong cùng loài. 5 Rùa sống ở những nơi ẩm ƣớt, có các bụi rậm trong rừng cây gỗ ở vùng trung du và vùng núi.

Rùa hộp trán vàng đẻ trứng vào tháng 6, trƣớc khi đẻ có tập tính bới đất để vùi trứng. Thức ăn đóng một vai trò rất quan trọng trong việc sinh trƣởng và phát triển của rùa. Để rùa hộp trán vàng Miền bắc phát triển khỏe mạnh thì cần cung cấp một lƣợng thức ăn phù hợp đảm bảo dinh dƣỡng cho các hoạt động hàng ngày của chúng. Rùa hộp trán vàng là loài thích ăn động vật (giun, cá, thịt) và cả thực vật (hoa, củ, quả).

Nuôi trong vƣờn động vật chúng thích ăn chuối chín và các loại rau. Nghiên cứu rùa ở ngoài nƣớc Chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu về rùa là bản tóm tắt những loài rùa đã biết có kèm mô tả và tranh minh họa của Gray (1831). và các đồng nghiệp đã xuất bản danh mục và mô tả các loài rùa ở Bảo tàng Lịch Sử - Tự Nhiên Paris, Pháp.