Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học, Sinh Trưởng và Sinh Sản của Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh trưởng và sinh sản của rùa đất lớn heosymys grandis, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Lương Xuân Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Quyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Sinh Sản của Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Đặc điểm sinh học của loài rùa
• 1.1.2. Giá trị khoa học và thực tiễn các loài rùa
• 1.1.3. Ảnh hưởng của một số nhân tố môi trường đến sinh trưởng và phát triển của Rùa
• 1.1.4. Nguyên nhân làm suy giảm tài nguyên rùa của Việt Nam
• 1.2. Giới thiệu chung về rùa Đất lớn
• 1.3. Kỹ thuật nhân nuôi rùa
• 1.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về rùa
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu các loài rùa trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu các loài rùa ở Việt Nam
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của đề tài, sẽ đề xuất một số giải pháp trong chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo tồn rùa Đất lớn
• 2.4. Phương pháp xử lí số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu về một số đặc điểm sinh học của rùa Đất lớn
• 3.1.1. Đặc điểm nhận biết rùa Đất lớn (Heosemys grandis)
• 3.1.2. Thức ăn của rùa Đất lớn
• 3.2. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh trưởng của các cá thể rùa Đất lớn
• 3.2.1. Sinh trưởng tích lũy của rùa Đất lớn qua các tháng theo dõi
• 3.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của rùa Đất lớn qua các tháng theo dõi
• 3.2.3. Mối tương quan giữa kích thước mai và khối lượng cơ thể
• 3.2.4. Lượng thức ăn tiêu thụ của rùa Đất lớn
• 3.3. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh sản của rùa Đất lớn
• 3.4. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh trưởng của rùa non
• 3.4.1. Khối lượng rùa non qua các tháng cân
• 3.4.2. Kích thước các chiều đo mai rùa non
• 3.5. Đề xuất một số ý kiến cho công tác bào tồn rùa
• 3.5.1. Trong nhận biết
• 3.5.2. Trong chăn nuôi rùa Đất lớn
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis Quý Hiếm

Việt Nam là quốc gia có hệ rùa phong phú, với 30 loài bản địa. Tuy nhiên, nhiều loài đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có rùa đất lớn (Heosemys grandis). Loài rùa này có ý nghĩa khoa học, thẩm mỹ, thực phẩm và dược liệu. Việc săn bắt, buôn bán trái phép rùa đất lớn ngày càng gia tăng, đặc biệt ở châu Á. Tại Việt Nam, rùa đất lớn chủ yếu được vận chuyển sang Trung Quốc, phục vụ nhu cầu thực phẩm, thuốc chữa bệnh và nuôi làm cảnh. Điều này đe dọa nghiêm trọng sự tồn tại của chúng trong tự nhiên. Một nguyên nhân khác là do phá rừng, làm mất môi trường sống của rùa đất lớn. Để bảo vệ loài này, rùa đất lớn đã được xếp vào nhóm IIB theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, rùa đất lớn đang ở mức độ đe dọa bậc EN (sắp nguy cấp).

1.1. Đa Dạng Sinh Học Rùa Việt Nam Giá Trị và Thách Thức

Việt Nam tự hào là một trong những quốc gia sở hữu sự đa dạng sinh học rùa cao, với nhiều loài quý hiếm như rùa hộp ba vạch và rùa hộp trán vàng. Tuy nhiên, sự đa dạng này đang bị đe dọa bởi nhiều yếu tố, bao gồm mất môi trường sống, săn bắt trái phép và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn đa dạng sinh học rùa là vô cùng quan trọng để duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ nguồn gen quý giá.

1.2. Tình Trạng Bảo Tồn Rùa Đất Lớn Nguy Cơ Tuyệt Chủng

Rùa đất lớn đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do nhiều nguyên nhân, bao gồm săn bắt quá mức, mất môi trường sống và buôn bán trái phép. Việc xếp rùa đất lớn vào nhóm IIB theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP cho thấy sự quan tâm của nhà nước đối với việc bảo tồn loài này. Tuy nhiên, cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng của rùa đất lớn.

II. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học rùa đất lớn là rất quan trọng cho công tác bảo tồn. Rùa là loài động vật có tuổi thọ cao, có khả năng chịu đựng kham khổ tốt. Chúng là động vật biến nhiệt, thích hợp với nhiệt độ nóng ẩm. Mai rùa rất cứng, bảo vệ cơ thể khỏi các tác động bên ngoài. Trong tự nhiên, thức ăn của rùa đất lớn chủ yếu là động vật như côn trùng, tôm tép, cua, cá. Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng đến khả năng thu nhận thức ăn của rùa. Rùa là loại động vật có khả năng sinh trưởng rất chậm, quá trình sinh trưởng và phát triển liên quan chặt chẽ đến điều kiện môi trường. Giới tính cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của rùa.

2.1. Tập Tính Của Rùa Đất Lớn Thích Nghi Với Môi Trường Sống

Tập tính của rùa đất lớn phản ánh sự thích nghi của chúng với môi trường sống. Chúng có khả năng chịu đựng kham khổ tốt, có thể nhịn đói trong một thời gian ngắn. Khi gặp nguy hiểm, chúng thường co đầu, đuôi, bốn chân vào mai để phòng vệ. Rùa đất lớn không có hành vi tấn công kẻ thù, mà chỉ trốn vào hang hoặc lặn xuống nước.

2.2. Thức Ăn Của Rùa Đất Lớn Chế Độ Ăn Uống Đa Dạng

Thức ăn của rùa đất lớn rất đa dạng, bao gồm cả động vật và thực vật. Trong tự nhiên, chúng ăn côn trùng, tôm tép, cua, cá. Khi nuôi nhốt, chúng có thể ăn chuối, rau các loại. Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng đến khả năng thu nhận thức ăn của rùa. Mùa hè, chúng ăn rất khỏe, còn mùa đông thì ăn ít hơn.

2.3. Hình Thái Rùa Đất Lớn Đặc Điểm Nhận Dạng

Rùa Đất Lớn (Heosemys grandis) có hình thái đặc trưng giúp phân biệt với các loài rùa khác. Mai rùa có màu nâu hoặc đen, hình bầu dục. Đầu và chân có màu tương tự. Kích thước rùa trưởng thành có thể đạt đến 50cm. Đặc điểm hình thái này quan trọng trong việc nhận biết và nghiên cứu loài rùa này.

III. Sinh Sản Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis Nghiên Cứu Chi Tiết

Quá trình sinh sản rùa đất lớn diễn ra trên cạn. Rùa đẻ trứng bằng cách bới cát hoặc bùn để vùi trứng. Số lượng trứng đẻ ra có thể từ 1-6 quả. Mùa sinh sản thường vào cuối xuân, đầu thu. Nhiệt độ thích hợp cho rùa đẻ là từ 25 – 32°C. Trứng được nở ra nhờ sức nóng của mặt trời. Rùa con khi vừa nở ra, chúng đã tìm cách bò xuống nước. Một con rùa phải mất từ 10-20 năm để tới giai đoạn trưởng thành. Tỷ lệ sống sót của rùa con từ khi sinh ra đến khi trưởng thành rất thấp. Loài rùa có thể kéo dài thời gian thụ tinh tới 06 tháng. Nhiệt độ môi trường còn quyết định đến giới tính của rùa con.

3.1. Mùa Sinh Sản Rùa Đất Lớn Thời Điểm và Điều Kiện

Mùa sinh sản rùa đất lớn thường diễn ra vào cuối xuân và đầu thu. Rùa thường đẻ vào những ngày trời mưa, đặc biệt là những ngày mưa to, có nhiều sấm chớp. Nhiệt độ thích hợp cho rùa đẻ là từ 25 – 32°C. Rùa mẹ có thể đẻ trung bình 05 ổ trứng trong một mùa sinh sản.

3.2. Ấp Trứng Rùa Đất Lớn Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Nở

Trứng rùa đất lớn được ấp nở nhờ sức nóng của mặt trời. Nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ nở của trứng. Ở nhiệt độ 23,3°C và ẩm độ 90% – 95%, thời gian ấp trứng trung bình là 102 ngày. Nhiệt độ môi trường còn quyết định đến giới tính của rùa con.

IV. Ảnh Hưởng Môi Trường Đến Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis

Môi trường sống rùa đất lớn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm phá rừng, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Rùa đất lớn thường phân bố ở các nước Đông Nam Á, thuộc vùng khí hậu nhiệt đới, quanh năm ấm áp và có lượng mưa lớn. Nhiệt độ và lượng mưa ảnh hưởng đến hoạt động kiếm ăn, di chuyển của rùa. Nhiệt độ của ổ trứng cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nở và giới tính của rùa con. Môi trường có chứa chất phóng xạ cũng ảnh hưởng đến sức khỏe của rùa.

4.1. Môi Trường Sống Rùa Đất Lớn Mất Rừng và Ô Nhiễm

Môi trường sống rùa đất lớn đang bị suy giảm do phá rừng và ô nhiễm môi trường. Mất rừng làm mất đi nơi sinh sống và kiếm ăn của rùa. Ô nhiễm môi trường, bao gồm chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt, phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, gây ra các hiện tượng như hiệu ứng nhà kính, mưa axit, ảnh hưởng đến sức khỏe của rùa.

4.2. Biến Đổi Khí Hậu Tác Động Đến Sinh Sản Rùa Đất Lớn

Biến đổi khí hậu có thể tác động đến quá trình sinh sản của rùa đất lớn. Sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa có thể ảnh hưởng đến mùa sinh sản, tỷ lệ nở của trứng và giới tính của rùa con. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá đầy đủ tác động của biến đổi khí hậu đến rùa đất lớn.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Rùa Đất Lớn Heosemys Grandis Hiệu Quả

Để bảo tồn rùa đất lớn, cần có những giải pháp đồng bộ, bao gồm bảo vệ môi trường sống, ngăn chặn săn bắt và buôn bán trái phép, tăng cường công tác cứu hộ và nhân nuôi. Cần có những chính sách pháp luật phù hợp để bảo vệ rùa đất lớn. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn rùa đất lớn. Mô hình bảo tồn chuyển vị đang là một xu hướng được áp dụng ở nhiều nơi với nhiều hình thức khác nhau như thành lập các Trung tâm cứu hộ, bảo tồn rùa.

5.1. Bảo Tồn Chuyển Vị Rùa Đất Lớn Trung Tâm Cứu Hộ

Bảo tồn chuyển vị rùa đất lớn là một giải pháp quan trọng để bảo vệ loài này. Các Trung tâm cứu hộ tiếp nhận các cá thể rùa từ các vụ buôn bán bất hợp pháp, sau đó gây nuôi và thả về tự nhiên. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học, sinh trưởng, sinh sản của rùa trong điều kiện nuôi nhốt để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Bảo Vệ Rùa Đất Lớn

Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn rùa đất lớn là rất quan trọng. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu rõ về giá trị của rùa đất lớn và những nguy cơ mà chúng đang phải đối mặt. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn rùa đất lớn.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Rùa Đất Lớn Tương Lai

Nghiên cứu về rùa đất lớn vẫn còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học, sinh trưởng, sinh sản của rùa trong điều kiện tự nhiên và nuôi nhốt. Cần có những nghiên cứu về sinh thái học rùa đất lớn để hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong hệ sinh thái. Cần có những nghiên cứu về di truyền học rùa đất lớn để bảo tồn nguồn gen quý giá của loài này. Kết quả của đề tài có thể sử dụng làm nguồn tài liệu cho các Trung tâm cứu hộ, các trại nuôi rùa áp dụng trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng và nhân nuôi rùa đạt hiệu quả.

6.1. Nghiên Cứu Sinh Thái Học Rùa Đất Lớn Vai Trò Trong Hệ Sinh Thái

Nghiên cứu về sinh thái học rùa đất lớn là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong hệ sinh thái. Cần có những nghiên cứu về mối quan hệ giữa rùa đất lớn và các loài khác, về chu trình dinh dưỡng mà chúng tham gia, và về tác động của chúng đến môi trường sống.

6.2. Nghiên Cứu Di Truyền Học Rùa Đất Lớn Bảo Tồn Nguồn Gen

Nghiên cứu về di truyền học rùa đất lớn là rất quan trọng để bảo tồn nguồn gen quý giá của loài này. Cần có những nghiên cứu về đa dạng di truyền của rùa đất lớn, về cấu trúc di truyền của các quần thể khác nhau, và về ảnh hưởng của lai giống đến sức khỏe và khả năng sinh sản của rùa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được công nhận là một trong những quốc gia sở hữu tính đa dạng sinh học cao về khu hệ bò sát với 30 loài rùa bản địa được ghi nhận, bao gồm 25 loài rùa cạn, rùa nước ngọt và 5 loài rùa biển. Mặc dù vậy, nguồn tài nguyên di truyền quý giá này đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng do áp lực kép từ việc mất sinh cảnh sống và nạn buôn bán động vật hoang dã trái phép xuyên biên giới. Theo ước tính từ các báo cáo bảo tồn, có tới hơn 10.000 tấn rùa bị săn bắt và vận chuyển trái phép hàng năm tại khu vực châu Á để phục vụ nhu cầu thực phẩm, dược liệu và sinh vật cảnh. Trong số các loài bị đe dọa, rùa Đất lớn (Heosemys grandis) là loài bò sát cỡ lớn đã được đưa vào danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm thuộc Nhóm IIB theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, xếp ở bậc sắp nguy cấp (EN) trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và nằm trong Phụ lục II của Công ước CITES cũng như Nghị định số 160/2013/NĐ-CP.

Trước nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên, công tác bảo tồn chuyển vị (ex-situ conservation) tại các cơ sở cứu hộ đóng vai trò chiến lược sống còn. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt các dữ liệu khoa học chuẩn xác về đặc tính sinh thái, khả năng thích nghi và tiềm năng sinh sản của loài khi chuyển vùng nuôi nhốt tại miền Bắc Việt Nam. Nghiên cứu này được triển khai nhằm mục tiêu giải mã các đặc điểm sinh học nhận diện, đánh giá năng lực sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối, định mức tiêu thụ thức ăn và theo dõi tập tính sinh sản của rùa Đất lớn.

Phạm vi thực nghiệm được tiến hành liên tục trong 12 tháng, từ tháng 5/2017 đến tháng 5/2018, tại hai địa bàn trọng điểm là Trung tâm Cứu hộ Động vật hoang dã Hà Nội (huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội) và Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc). Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ định lượng chuẩn mực, hỗ trợ nâng cao tỷ lệ sống sót của đàn rùa nuôi nhốt từ mức 1% - 10% trong tự nhiên lên trên 80% trong điều kiện chăm sóc kiểm soát, tạo tiền đề vững chắc cho chiến lược tái thả quần thể về môi trường tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên nền tảng lý thuyết sinh học biến nhiệt (poikilothermy) và lý thuyết bảo tồn chuyển vị đối với các loài động vật hoang dã nguy cấp. Là loài bò sát biến nhiệt, thân nhiệt của rùa Đất lớn phụ thuộc hoàn toàn vào nhiệt độ môi trường xung quanh, kéo theo sự biến thiên rõ rệt về cường độ trao đổi chất, tốc độ tiêu hóa thức ăn và hoạt động thể chất qua từng mùa trong năm. Khi nhiệt độ môi trường giảm xuống dưới ngưỡng 10°C - 15°C, các phản ứng sinh hóa nội bào chậm lại, buộc cá thể phải bước vào trạng thái giảm hoạt động hoặc ngủ đông để duy trì năng lượng cơ bản.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các mô hình động thái sinh thái học quần thể và lý thuyết dinh dưỡng động vật để đánh giá các chỉ tiêu sinh học then chốt, bao gồm:

• Sinh trưởng tích lũy: Thể hiện khối lượng và kích thước cơ thể gia tăng liên tục qua từng mốc thời gian theo dõi.
• Sinh trưởng tuyệt đối: Thể hiện lượng tăng trọng thực tế tính theo đơn vị gam/cá thể/ngày hoặc gam/cá thể/tháng giữa hai kỳ kiểm tra liên tiếp.
• Khả năng thu nhận và tiêu tốn thức ăn: Tỷ lệ thức ăn ăn vào so với tổng khối lượng cơ thể hàng ngày.
• Cơ chế quyết định giới tính phụ thuộc nhiệt độ ấp trứng (Temperature-Dependent Sex Determination): Hiện tượng nhiệt độ ổ trứng chi phối tỷ lệ rùa đực và rùa cái nở ra trong giai đoạn phôi thai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lựa chọn phương pháp chọn mẫu có chủ đích trên quy mô 10 cá thể rùa Đất lớn trưởng thành khỏe mạnh, gồm 5 cá thể đực và 5 cá thể cái, được tiếp nhận từ các vụ cứu hộ và nuôi thích nghi tại cơ sở bảo tồn. Hệ thống chuồng nuôi được thiết kế theo tiêu chuẩn diện tích 84 mét vuông (kích thước 6m x 14m x 2,5m), bao quanh bằng lưới thép an toàn và phân chia thành các ngăn riêng biệt để ghép đôi sinh sản theo tỷ lệ 1 đực : 1 cái. Bên cạnh đó, các cá thể non sinh ra từ trứng của 4 cá thể cái cũng được đánh mã số riêng để theo dõi tăng trưởng từ sơ sinh đến 4 tháng tuổi.

Phương pháp thu thập dữ liệu kết hợp chặt chẽ giữa quan sát hình thái trực tiếp, phỏng vấn cán bộ chuyên trách và đo đạc thực nghiệm định kỳ:

• Chỉ tiêu khối lượng: Cân định kỳ 1 tháng/lần vào cùng một thời điểm cố định bằng cân điện tử có độ chính xác 1 gam, bảo đảm rùa đã được làm ráo nước hoàn toàn.
• Kích thước mai: Sử dụng thước đo cơ học chuyên dụng có độ chính xác 0,1 milimet để xác định chiều dài mai (đo từ mút trước tấm gáy đến mút sau tấm trên đuôi) và chiều rộng mai tại vị trí lớn nhất.
• Khẩu phần thức ăn: Cân khối lượng thức ăn cung cấp vào khay và lượng thức ăn dư thừa sau khi rùa ăn xong hàng ngày để xác định lượng tiêu thụ thực tế.

Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel 2010. Lý do lựa chọn mô hình hồi quy đa thức bậc ba để phân tích tương quan giữa chiều dài mai và khối lượng cơ thể là nhằm phản ánh chính xác quy luật sinh trưởng allometric phi tuyến tính của động vật có mai cứng, đảm bảo độ chính xác dự báo tối đa trên các cỡ mẫu sinh thái học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi thực nghiệm trong 12 tháng đã chỉ ra những đặc trưng sinh học và thông số tăng trưởng quan trọng của rùa Đất lớn:

Thứ nhất, về hình thái học nhận diện, rùa Đất lớn có đặc điểm nhận dạng nổi bật là phần đầu màu cam nhạt xen kẽ các đốm và sọc đen mờ. Mai rùa có màu nâu sẫm, vòm mai cao, có một gờ màu vàng nhạt chạy dọc sống lưng từ tấm gáy đến tấm trên đuôi, bờ sau mai có răng cưa rõ nét. Yếm có màu vàng nhạt với các tia màu đen hình dẻ quạt tỏa ra từ đốm góc của từng tấm yếm. Đặc biệt, yếm của rùa Đất lớn không có tấm bản lề cử động, tạo nên điểm khác biệt hoàn toàn giúp phân biệt với rùa Đất Pulkin hay rùa Đất Sêpôn.

Thứ hai, về động thái tăng trưởng khối lượng, nghiên cứu ghi nhận hiện tượng dị hình giới tính rõ nét trong tốc độ tăng trọng. Cá thể đực đạt tốc độ tăng trưởng nhanh hơn cá thể cái ở tất cả các giai đoạn theo dõi. Khối lượng trung bình của rùa đực tăng từ 2018,40 gam tại thời điểm bắt đầu lên 2212,40 gam sau 12 tháng (tăng tuyệt đối 194,00 gam/năm). Trong khi đó, rùa cái tăng từ 1836,00 gam lên 2009,60 gam (tăng tuyệt đối 173,60 gam/năm). Sinh trưởng tuyệt đối bình quân tháng của rùa đực dao động từ 5,00 đến 27,80 gam/cá thể/tháng, cao hơn mức 3,80 đến 21,20 gam/cá thể/tháng của rùa cái.

Thứ ba, về năng lực tiêu thụ dinh dưỡng, rùa Đất lớn thể hiện tập tính ăn tạp thiên về hoa quả ngọt và thức ăn động vật tươi sống. Khả năng thu nhận thức ăn trung bình hàng ngày của cá thể đực đạt 43,61 gam/cá thể/ngày (dao động từ 42,40 đến 45,26 gam/ngày), cao hơn khoảng 9,8% so với cá thể cái đạt 39,72 gam/cá thể/ngày (dao động từ 38,13 đến 41,26 gam/ngày). Thức ăn ưa thích nhất gồm chuối chín, đu đủ, dưa hấu kết hợp với cá tạp, tôm, ốc đập vỏ và cào cào.

Thứ tư, về mối tương quan hình thái, phương trình hồi quy phi tuyến tính giữa chiều dài mai và khối lượng cơ thể ở cả hai giới đều đạt hệ số tương quan hoàn hảo với hệ số xác định R bình phương bằng 1,0 và mức ý nghĩa thống kê rất cao (P < 0,0001), khẳng định tính quy luật chặt chẽ giữa kích thước mai ngoài và thể trọng cá thể.

Thảo luận kết quả

Tốc độ sinh trưởng của rùa Đất lớn chịu sự chi phối mạnh mẽ của chu kỳ nhiệt độ khí hậu miền Bắc. Giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 11, khi nhiệt độ dao động thuận lợi từ 25°C đến 32°C, rùa tích cực kiếm ăn và đạt đỉnh sinh trưởng tuyệt đối vào các tháng giao mùa (đạt 27,80 gam/tháng ở con đực và 21,20 gam/tháng ở con cái). Ngược lại, vào các tháng mùa đông lạnh giá từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau, khi nhiệt độ thường xuyên xuống dưới 15°C, rùa giảm mạnh lượng ăn vào, dẫn tới sinh trưởng tuyệt đối chạm đáy ở mức 3,80 gam/tháng ở rùa cái và 5,00 gam/tháng ở rùa đực. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của nhiều tác giả quốc tế trên các loài rùa cạn nhiệt đới, khẳng định rằng nhiệt độ môi trường là tác nhân sơ cấp quyết định hoạt tính trao đổi chất của động vật biến nhiệt.

Về chế độ dinh dưỡng, có sự chuyển dịch tập tính rõ rệt giữa môi trường tự nhiên và môi trường nuôi nhốt. Ngoài tự nhiên, rùa trưởng thành chủ yếu ăn thực vật thủy sinh và quả rụng, nhưng trong điều kiện nuôi nhốt, chúng biểu hiện tính ăn tạp rõ nét và ưa thích nguồn đạm động vật tươi sống. Đáng chú ý, rùa non đòi hỏi tỷ lệ thức ăn động vật (giun quế, cá nhỏ, tôm tép băm nhỏ) cao vượt trội nhằm đáp ứng nhu cầu khoáng chất canxi và phốt pho cho quá trình cốt hóa bộ xương ngoài và mai rùa.

Các kết quả nghiên cứu sinh trưởng có thể được biểu diễn trực quan thông qua các dạng đồ thị tăng trưởng tích lũy dạng đường cong sigmoid kép phản ánh giai đoạn ngừng trệ mùa đông, kết hợp với các biểu đồ cột thể hiện sinh trưởng tuyệt đối tương ứng với biểu đồ nhiệt độ môi trường từng tháng. Đồng thời, mô hình tương quan kích thước mai và khối lượng được tối ưu hóa qua các biểu đồ phân tán điểm thực nghiệm bám sát đường hồi quy bậc ba chuẩn mực.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả cứu hộ, nhân nuôi sinh sản và bảo tồn chuyển vị loài rùa Đất lớn tại các cơ sở bảo tồn, đề tài đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

Thứ nhất, chuẩn hóa khẩu phần và kỹ thuật cho ăn: Các trung tâm cứu hộ và trại nuôi cần áp dụng chế độ ăn đa dạng hóa, kết hợp hoa quả chín ngọt (chuối, đu đủ, dưa hấu) hàng ngày với thức ăn bổ sung đạm động vật tươi (cá, tôm, ốc đập vỏ) định kỳ 3 lần/tuần (vào các ngày thứ Ba, thứ Năm, thứ Bảy). Target metric là duy trì lượng thức ăn ăn vào đạt 40 đến 45 gam/cá thể/ngày đối với rùa trưởng thành, đảm bảo tăng trọng mùa hè đạt trên 15 gam/cá thể/tháng. Chủ thể thực hiện là cán bộ kỹ thuật chăm sóc tại các trung tâm cứu hộ, áp dụng ngay trong chu kỳ chăm sóc thường quy.

Thứ hai, thiết lập hệ thống kiểm soát vi khí hậu chống rét: Chủ động lắp đặt hệ thống đèn sưởi nhiệt hồng ngoại và phủ lớp giá thể lá khô, thảm mục hữu cơ dày trong chuồng nuôi từ tháng 11 đến hết tháng 3 năm sau. Target metric là giữ nhiệt độ nền chuồng nuôi luôn ổn định trên mức 20°C, ngăn ngừa hiện tượng rùa bỏ ăn kéo dài và triệt tiêu tình trạng sụt giảm thể trọng mùa đông. Chủ thể thực hiện là ban quản lý cơ sở bảo tồn, hoàn thành trước đợt gió mùa đông bắc hàng năm.

Thứ ba, hoàn thiện quy trình ấp trứng nhân tạo có kiểm soát: Ứng dụng kỹ thuật thu lượm trứng giữ nguyên hướng phôi (đánh dấu đỉnh quả trứng) và đưa vào ấp trong máy ấp nhân tạo duy trì dải nhiệt độ 28°C - 30°C và độ ẩm không khí 90% - 95%. Target metric là duy trì thời gian ấp trung bình 102 ngày, nâng tỷ lệ ấp nở thành công đạt trên 80% và chủ động điều chỉnh tỷ lệ giới tính cá thể non phục vụ tái đàn. Đơn vị thực hiện là các phòng thí nghiệm sinh sản bò sát thuộc các viện nghiên cứu và vườn quốc gia.

Thứ tư, tập huấn năng lực định loại và giám sát cứu hộ: Tổ chức các chương trình đào tạo chuyên môn định kỳ 6 tháng/lần cho lực lượng kiểm lâm, công an môi trường và hải quan về bộ tiêu chí nhận dạng rùa Đất lớn thông qua các đặc điểm hình thái yếm không bản lề, hoa văn nan quạt và sọc đầu cam. Target metric là đạt độ chính xác phân loại 100% khi tiếp nhận tang vật vi phạm, rút ngắn thời gian phân loại sơ cứu dưới 24 giờ kể từ khi thu giữ theo quy định của Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Nghị định 160/2013/NĐ-CP.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm thứ nhất là cán bộ kỹ thuật và chuyên gia bảo tồn tại các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên. Nhóm này có thể khai thác trực tiếp quy trình kỹ thuật thiết kế chuồng nuôi tiêu chuẩn 84 mét vuông, định mức dinh dưỡng theo mùa và quy trình xử lý ấp nở trứng nhân tạo để nâng cao tỷ lệ sống của các cá thể cứu hộ từ các vụ buôn bán trái phép.

Nhóm thứ hai là lực lượng thực thi pháp luật, bao gồm Kiểm lâm, Cảnh sát môi trường, Hải quan và cán bộ quản lý tài nguyên rừng. Dữ liệu mô tả hình thái học chi tiết và bảng đối sánh nhận dạng giữa rùa Đất lớn với các loài rùa cạn có hình thái tương đồng là công cụ nghiệp vụ đắc lực giúp xác định chính xác danh tính loài tang vật, phục vụ công tác lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính hoặc hình sự đúng quy định pháp luật.

Nhóm thứ ba là giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Sinh học, Lâm nghiệp và Quản lý tài nguyên môi trường. Luận văn cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu bò sát, mô hình phân tích sinh trưởng biến nhiệt và cơ sở dữ liệu thực nghiệm phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu mở rộng.

Nhóm thứ tư là các cơ sở gây nuôi sinh sản động vật hoang dã hợp pháp và các tổ chức phi chính phủ về bảo tồn thiên nhiên. Các đơn vị này có thể vận dụng mô hình tương quan toán học giữa kích thước mai và khối lượng để theo dõi sức khỏe đàn rùa định kỳ mà không cần can thiệp gây căng thẳng cho động vật, đồng thời tối ưu hóa chi phí thức ăn trong chăn nuôi bảo tồn.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để phân biệt chính xác rùa Đất lớn với rùa Đất Pulkin và rùa Đất Sêpôn trong thực tế?

Rùa Đất lớn có đặc trưng nhận dạng rõ nhất ở phần yếm màu vàng nhạt với các tia màu đen hình dẻ quạt tỏa ra từ đốm góc và hoàn toàn không có tấm bản lề cử động. Điều này khiến rùa Đất lớn không thể khép kín cơ thể vào trong mai như rùa Đất Pulkin và rùa Đất Sêpôn. Ngoài ra, rùa Đất lớn sở hữu phần đầu màu cam nhạt có các đốm đen mờ đặc thù.

Chế độ dinh dưỡng tối ưu cho rùa Đất lớn nuôi nhốt trong điều kiện miền Bắc gồm những gì?

Khẩu phần tối ưu cần kết hợp linh hoạt giữa nguồn thức ăn thực vật và đạm động vật. Hàng ngày cung cấp các loại quả chín ngọt như chuối chín, đu đủ, dưa hấu kết hợp rau muống hoặc bèo tây. Định kỳ 3 bữa mỗi tuần bổ sung thức ăn động vật tươi gồm cá nhỏ, tép tươi, ốc đập vỏ hoặc cào cào với định lượng dao động từ 38,13 đến 45,26 gam/cá thể/ngày.

Khí hậu mùa đông miền Bắc ảnh hưởng như thế nào đến tốc độ tăng trọng của rùa Đất lớn?

Do là động vật biến nhiệt, tốc độ chuyển hóa của rùa giảm mạnh khi thời tiết chuyển lạnh từ tháng 12 đến tháng 2. Sinh trưởng tuyệt đối của rùa trong mùa đông chạm đáy ở mức 3,80 gam/tháng đối với con cái và 5,00 gam/tháng đối với con đực, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng trưởng đỉnh điểm 21,20 đến 27,80 gam/tháng vào mùa hè ấm áp.

Quy trình ấp trứng nhân tạo rùa Đất lớn cần kiểm soát những thông số kỹ thuật nào?

Khi thu lượm trứng, bắt buộc phải giữ nguyên hướng nằm của quả trứng bằng cách đánh dấu đỉnh phôi, tuyệt đối không lật úp. Trứng được chuyển vào phòng ấp duy trì độ ẩm từ 90% đến 95% và nhiệt độ ổn định trong khoảng 28°C đến 30°C. Thời gian ấp phôi phát triển hoàn chỉnh kéo dài trung bình 102 ngày để đạt tỷ lệ nở trên 80%.

Mô hình tương quan giữa chiều dài mai và khối lượng cơ thể có ý nghĩa gì trong thực tiễn?

Mô hình hồi quy đa thức bậc ba giữa chiều dài mai và khối lượng cơ thể đạt hệ số tin cậy R bình phương bằng 1,0 và mức ý nghĩa P < 0,0001. Phương trình này cho phép các nhà bảo tồn và cán bộ kiểm lâm ước tính chính xác đến 99% khối lượng cá thể chỉ qua việc đo chiều dài mai ngoài thực địa mà không cần thực hiện cân đo phức tạp.

Kết luận

• Xác lập hệ thống chỉ tiêu hình thái học chuẩn mực, chỉ rõ đặc điểm yếm không bản lề và sọc đầu cam giúp phân loại chính xác rùa Đất lớn với các loài rùa cạn khác.
• Chứng minh khả năng thích nghi và sinh trưởng ổn định của rùa Đất lớn dưới điều kiện khí hậu miền Bắc, với mức tăng khối lượng tích lũy đạt 173,60 gam/năm ở con cái và 194,00 gam/năm ở con đực.
• Xây dựng thành công mô hình toán học tương quan hoàn hảo giữa chiều dài mai và thể trọng cá thể với độ tin cậy đạt mức tuyệt đối (R bình phương bằng 1,0; P < 0,0001).
• Định lượng chính xác định mức thu nhận thức ăn hàng ngày (38,13 - 45,26 gam/cá thể/ngày) và các thông số vi khí hậu tối ưu cho kỹ thuật ấp nở nhân tạo trong thời gian 102 ngày.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho công tác cứu hộ, quản lý nuôi nhốt và xây dựng chiến lược bảo tồn loài bò sát quý hiếm thuộc Nhóm IIB tại Việt Nam.

Kế hoạch tiếp theo giai đoạn 2024-2026 tập trung vào việc hoàn thiện cẩm nang hướng dẫn nhân nuôi sinh sản chuyển vị và mở rộng quy mô thử nghiệm tái thả cá thể non về các sinh cảnh rừng tự nhiên tại khu vực miền Trung và Nam Bộ. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và trung tâm cứu hộ có nhu cầu tiếp nhận chuyển giao quy trình kỹ thuật vui lòng liên hệ trực tiếp với nhóm tác giả đề tài để phối hợp triển khai thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đặc điểm sinh học của loài rùa Theo Nguyễn Văn Sáng và cs, (2005) [21]; Bộ rùa (Testudinata) bao gồm các loài bò sát quen thuộc với nhiều dân tộc trên thế giới. Trên thế giới có khoảng 300 loài rùa; trong đó Châu Á có khoảng 90 loài, chiếm 1/3 tổng số rùa trên thế giới.

Việt Nam có 30 loài, trong đó có 25 loại rùa cạn và rùa nước ngọt, 05 loại rùa biển. Có một số loài đặc hữu như: Rùa hộp ba vạch (Cuora triffasciata), Rùa hộp trán vàng (Cuora galbinifron)… Việt Nam là một trong những điểm có tính đa dạng loài rùa cao, có nhiều loại quý hiếm. Loài rùa nói chung có những đặc điểm như sau: 1. Tập tính sinh thái của loài rùa Theo Nguyễn Hữu Hoàng, Lương Xuân Lâm, (2010) [12]); loài rùa là một trong những loài động vật có tuổi thọ cao, đặc biệt là loài rùa biển, nếu ở môi trường thuận lợi chúng có thể sống vài trăm năm.

Rùa có khả năng chịu đựng kham khổ tốt so với các loài động vật khác, một phần là do cấu tạo cơ thể của rùa thường có dạng hộp, chân nằm ngang, khi di chuyển bụng vẫn sát mặt đất, vì vậy khả năng di chuyển để kiếm mồi bị hạn chế, cũng chính vì lý do này mà rùa nhiều khi bị đói và có khả năng nhịn đói trong một thời gian ngắn. Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng sẽ ăn thật nhiều để tạo nguồn năng lượng dự trữ dồi dào, không cử động, để cho hoạt động chuyển hóa thức ăn giảm đến mức nhỏ nhất. Rùa là động vật biến nhiệt, nhiệt độ trong cơ thể của rùa có sự thay đổi tùy theo sự thay đổi của nhiệt độ môi trường xung quanh. Rùa thường thích 4 hợp với nhiệt độ nóng ẩm, khi nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp; một số loài rùa có khả năng ngủ đông để chống rét, tuy nhiên không phải loài rùa nào cũng ngủ đông để tránh rét.

Mai rùa rất cứng: Do thay đổi của khí hậu và quá trình hình thành, mai rùa trở lên rắn chắc, để bảo vệ ngũ tạng và tránh được sự thoát hơi nước. Vì vậy khi bị tấn công; rùa thường co đầu, đuôi, bốn chân vào mai để phòng vệ. Đặc tính kiếm ăn Ở môi trường tự nhiên, rùa chủ yếu ăn các loại động vật như: côn trùng, tôm tép, cua, cá. Còn khi nuôi, chúng thích ăn những con vật đã bắt đầu ươn thối; chúng ăn cả chuối, rau các loại, lúc ăn rùa thường có tập tính tranh cướp mồi.

Nhiệt độ môi trường cũng ảnh hưởng đến khả năng thu nhận thức ăn của rùa. Mùa hè rùa thường ăn rất khỏe, lượng thức ăn ăn vào bằng 2% – 5 % khối lượng cơ thể. Còn vào mùa đông từ tháng 12 đến tháng 3, thời tiết lạnh rét thì lượng thức ăn thu nhận vào chỉ bằng 01% - 03% khối lượng của cơ thể; đôi khi thời thiết quá lạnh dưới 15°C, chúng có thể không ăn. Đặc biệt, rùa có khả năng chịu đói rất tốt.

Rùa không có hành vi tấn công kẻ thù; lúc gặp địch chúng chỉ trốn vào trong hang hay lặn xuống nước, chui vào bụi rậm, co rụt đầu lại để lẩn trốn kẻ thù (Nguyễn Hữu Hoàng, Lương Xuân Lâm, 2010 [12]). Quá trình sinh trưởng và phát triển của rùa Rùa là loại động vật có khả năng sinh trưởng rất chậm, quá trình sinh trưởng và phát triển liên quan chặt chẽ đến điều kiện môi trường như: thời tiết, nhiệt độ, chất lượng thức ăn. Nguyễn Hữu Hoàng, Lương Xuân Lâm, (2010) [12] nghiên cứu và cho biết: rùa nuôi trong môi trường nuôi nhốt, một năm chúng chỉ có thể tăng thêm được 100 – 200g/con/ năm. Nếu rùa được nuôi và cho ăn đầy đủ thức ăn, thì khả năng tăng khối lượng có thể tăng lên khoảng 300 g/con/năm.

5 Vào thời điểm tháng 4 - 11 là thời điểm rùa lớn nhanh nhất, vì thời điểm này nhiệt độ môi trường dao động trong khoảng từ 25-28°C, thích hợp cho sự phát triển cũng như giúp cho rùa có khả năng ăn nhiều hơn. Khi nhiệt độ xuống thấp dưới 100C, khả năng thu nhận thức ăn của chúng giảm; dẫn đến rùa sinh trưởng chậm, tăng khối lượng cơ thể ít. Giới tính cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của rùa. Trong cùng điều kiện nuôi dưỡng, thì con đực sẽ lớn nhanh hơn con cái (Nguyễn Hữu Hoàng, Lương Xuân Lâm, 2010 [12]).

Quá trình sinh sản của rùa Hình thức đẻ trứng của rùa: Tất cả các loài rùa thường đẻ trứng ở trên cạn. Rùa đẻ trứng bằng cách bới cát hoặc bùn để vùi trứng trong đó. Tùy theo mỗi loài, số lượng trứng đẻ ra có thể từ 01- 15 quả. Mùa sinh sản của rùa thường vào dịp cuối mùa xuân, đầu mùa thu.

Rùa thường đẻ vào những ngày trời mưa. Đặc biệt rùa đẻ nhiều vào những ngày mưa to, có nhiều sấm chớp. Khi đẻ xong, rùa thường bò xuống ở nơi gần nhất để nghỉ và giữ trứng; nhân dân ta gọi là rùa “ấp bóng”. Vào mùa sinh sản, mỗi rùa mẹ có thể đẻ trung bình 05 ổ trứng, rùa mẹ đẻ sau 5 -7 ngày lại tiếp tục giao phối.

Khi đẻ, trứng được xếp từ đáy lên miệng lỗ, lúc mới đẻ trứng thường dính vào nhau, vỏ hơi mềm. Nhiệt độ thích hợp cho rùa đẻ là từ 25 – 320C. Sau đó, trên 80% số trứng trong mỗi lứa đẻ của rùa nở thành con. Trứng được nở ra nhờ sức nóng của mặt trời, ấp nở thành rùa con.

Rùa con khi vừa nở ra, chúng đã tìm cách bò xuống nước. Một con rùa phải mất từ 10 - 20 năm để tới giai đoạn trưởng thành, nhưng cứ 1000 cá thể rùa mới có một con sống sót đến giai đoạn trưởng thành. Ở ngoài tự nhiên, tỷ lệ sống sót của rùa con từ khi sinh ra đến khi trưởng thành rất thấp, chỉ từ 1% - 10%. Sung và cs (2016) [31], cũng nghiên cứu về rùa Đất lớn và cho biết: rùa Đất lớn bắt đầu đẻ vào tháng 7, tháng 8; mỗi lần đẻ từ 1 – 6 trứng.

Và tác giả 6 đã đem số trứng này thí nghiệm trong ấp nhân tạo và cho thấy ở nhiệt độ 23,30C, ẩm độ 90% – 95% là nhiệt độ thích hợp để ấp trứng rùa, thời gian ấp trứng rùa bằng phương pháp ấp trứng nhân tạo, trung bình là 102 ngày. Đặc biệt loài rùa có thể kéo dài thời gian thụ tinh tới 06 tháng; nên khi cho rùa đẻ, thì tỷ lệ con đực thường ít hơn con cái. Ngoài ra, nhiệt độ môi trường còn quyết định đến giới tính của rùa con, ở nhiệt độ từ 25 – 270C sẽ cho con cái, nhiệt độ cao hơn từ 28 - 32°C sẽ cho con đực. Nếu cao hơn 32°C trứng sẽ bị hỏng (Tim McCormack, 2013) [3 ].

Bởi vậy, các nhà khoa học đã biết cách tận dụng đặc tính này để điều chỉnh số lượng của rùa nở theo giới tính bằng nhiệt độ. * Một số điểm đặc biệt của rùa Rùa có thể thay đổi thân nhiệt khi nhiệt độ môi trường thay đổi. Thân nhiệt của rùa thay đổi từ từ và thường theo sau nhiệt độ của không khí. Vì vậy rùa được xếp vào loài động vật biến nhiệt.

Chúng thường sống ở đáy sông, đầm hồ, ao; có thể bơi dưới nước hàng giờ, do vùng họng của rùa có nhiều mạch máu. Rùa là loài phàm ăn nhưng chậm lớn. Chúng hô hấp bằng phổi, thích chui vào các hang hốc ở kè bờ đá. Ban đêm yên tĩnh, rùa hay lên bờ; còn ban ngày chúng nhô đầu lên mặt nước để lấy không khí, đôi khi bò lên bờ.

Loài rùa có tính hung dữ như nhiều loài động vật ăn thịt khác, nhưng lại nhút nhát. Khi có tiếng động hay có bóng người và súc vật đi qua, chúng thường lẩn trốn. Khi đói chúng có thể ăn thịt lẫn nhau, có khi một con chảy máu thì các con khác xúm lại cắn xé lẫn nhau. Giá trị khoa học và thực tiễn các loài rùa Hầu hết các loài rùa được sử dụng làm thực phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người, trong đó rùa mai mềm (Trionychidae) được ưa chuộng hơn.

Rùa được sử dụng để làm thuốc, đặc biệt đối với người Trung Quốc và những người chịu ảnh hưởng của quan niệm Trung Quốc. Trứng rùa được dùng chủ 7 yếu làm chất kích dục, máu rùa thì nổi tiếng làm tăng năng lượng và chất đạm, mai rùa được sử dụng làm nhiều loại thuốc khác hoặc làm phụ gia cho việc nấu cao động vật. Rùa được nuôi làm cảnh ở một số nước Châu Âu, Bắc Mỹ và một số nước Châu Á như: Nhật Bản, Hàn Quốc. Ngày nay, có một số loài nhờ nuôi làm cảnh mà mở rộng vùng phân bố như rùa Tai đỏ (Trachemys scripta elegans).

Loài này có nguồn gốc ở Châu Mỹ, nhưng đến nay phân bố hầu khắp ở các nơi trên thế giới; hiện nay vẫn chưa ai biết rõ giá trị của loài rùa này. Trong quan niệm của người Việt Nam hàng ngàn đời nay, con rùa mang biểu tượng thần thánh, linh thiêng và đã đi vào những câu chuyện thần thoại. Ảnh hưởng của một số nhân tố môi trường đến sinh trưởng và phát triển của Rùa Nghiên cứu về rùa Đất lớn cho thấy: rùa Đất lớn thường phân bố ở một số nước thuộc khu vực Đông Nam Á, thuộc vùng khí hậu nhiệt đới, quanh năm ấm áp và có lượng mưa lớn như Campuchia; Lào; Malaysia; Myanma và Thái lan (Hendrie và Bùi Đăng Phan, 2002 [11]). Công trình nghiên cứu về hoạt động trên cạn và sự biến động số lượng quần thể của rùa sống ở nước, đã đưa ra được ảnh hưởng của một số nhân tố môi trường đến các hoạt động của rùa, mà cụ thể là ảnh hưởng của nhân tố nhiệt độ và lượng mưa tới hoạt động kiếm ăn, di chuyển,…là nguyên nhân dẫn đến biến động về số lượng cá thể rùa (Gibbons, 1982 [29]).

Nghiên cứu về nhiệt độ của ổ trứng trong môi trường tự nhiên của 2 loài rùa đầm, có cùng khu vực phân bố là Kinosternon subrubrum và loài Pseudemys floridana đã chứng minh con cái lựa chọn nơi đẻ trứng thích hợp bị chi phối bởi nhiệt độ để có điều kiện thuận lợi cho trứng nở. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhiệt độ ổ trứng phụ thuộc vào 4 nhân tố là: kết cấu đất, độ dốc mặt đất, độ ẩm mặt đất và lượng nhiệt mặt trời chiếu xuống ổ trứng. Tuy 8 nhiên, trong thực tế có nhiều yếu tố chi phối đến điều kiện để trứng nở, cũng như nơi con cái lựa chọn để đẻ trứng như: thảm mục nơi ổ trứng, độ ẩm, …(Bodie và cs, 1996 [24]).