Chương 1: Tiểu thuyết Sao Mai trong sự vận động của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại. Chương 2: Hiện thực xã hội và con người trong tiểu thuyết của Sao Mai Chương 3: Một số phương thức biểu hiện trong tiểu thuyết Sao Mai 7. Đóng góp của luận văn Chọn Sao Mai - một trong những tác giả tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam hiện đại, chúng tôi muốn phân tích, đánh giá những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật trong tiểu thuyết của nhà văn này. Từ đó khẳng định cá tính sáng tạo độc đáo và góp thêm một tiếng nói đánh giá giá trị của tác phẩm, vị trí và đóng góp của Sao Mai vào thành tựu của văn xuôi Việt Nam hiện đại.
Đây cũng là một tư liệu tham khảo có giá trị cho những ai quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu về sáng tác của nhà văn Sao Mai nói riêng, của văn xuôi Việt Nam hiện đại nói chung. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 TIỂU THUYẾT SAO MAI TRONG SỰ VẬN ĐỘNG CỦA TIỂU THUYẾT VIỆT NAM HIỆN ĐẠI 1. Khái quát về tiểu thuyết Việt Nam hiện đại 1. Giai đoạn 1945 - 1954 Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công đã mở ra một thời kì mới trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
Nền văn học hiện đại mới ra đời được hình thành trên cơ sở hiện thực chiến tranh của dân tộc. Tiểu thuyết trong những năm 1945-1954 chưa có điều kiện phát triển do hoàn cảnh khó khăn của cuộc kháng chiến. Xét về mặt số lượng đến những năm giữa của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp mới chỉ có ba truyện vừa mà người ta tạm xếp vào thể loại tiểu thuyết là: Xung kích của Nguyễn Đình Thi, Vùng mỏ của Võ Huy Tâm, Con Trâu của Nguyễn Văn Bổng. Các tác phẩm ở giai đoạn này thường xây dựng cốt truyện theo một biến cố, một sự kiện lớn trong cuộc kháng chiến như một chiến dịch của bộ đội, một đợt tiếp vận ra chiến trường của một đoàn dân công, một cuộc đấu tranh của công nhân trong vùng tạm chiến hay phong trào chiến tranh du kích ở vùng giáp ranh.
Nhân vật trong các tiểu thuyết thường là một tập thể, một đơn vị, tuy cũng có những nhân vật hay từng nhóm nhân vật được tập trung miêu tả kĩ hơn nhưng hầu như không có nhân vật nào được khắc họa thật rõ nét. Tính cách và số phận của những cá nhân chưa được nhà văn quan tâm làm nổi bật mà điều quan trọng là thể hiện sức mạnh và vai trò của quần chúng trong hình ảnh những đám đông tập thể. Ở giai đoạn này Sao Mai có tiểu thuyết nổi “Nhìn xuống”. Văn học giai đoạn 1945-1954 là thời kì khởi đầu của nền văn học mới, do vậy chưa có được những thành tựu kết tinh nhưng đã mở ra những hướng tìm tòi mới trong việc tiếp cận và phản ánh đời sống xã hội lịch sử, trong quan niệm nghệ thuật về con người và những kiểu loại nhân vật tương ứng với quan niệm đó.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giai đoạn 1955 - 1965 Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nền văn học cách mạng có điều kiện thuận lợi để phát triển. Nguyên nhân là sau khi hòa bình lập lại, các văn nghệ sĩ mới có điều kiện thuận lợi hơn để sáng tác.
Họ tích lũy được nhiều vốn sống sau cuộc kháng chiến gian khổ, có nguồn tư liệu dồi dào để viết những tác phẩm dài hơi. Sự mở rộng đề tài và phạm vi phản ánh hiện thực đời sống là phương diện mới dễ nhận ra trước tiên ở văn xuôi thời kì này. Giai đoạn mười năm sau cuộc kháng chiến chống Pháp, thể loại tiểu thuyết phát triển mạnh và thu được nhiều thành tựu. Tiểu thuyết thời kì này không chỉ khai thác đề tài kháng chiến và lịch sử cách mạng mà còn bám sát cuộc sống hiện tại đang có nhiều biến đổi, với những xung đột mới trong cách mạng xã hội chủ nghĩa đang diễn ra.
Đề tài kháng chiến chống Pháp vẫn là một đề tài khai thác sự chú ý của nhiều cây bút với một loạt các tiểu thuyết: Đất nước đứng lên của Nguyên Ngọc, Đất lửa của Nguyễn Quang Sáng, Vượt Côn Đảo của Phùng Quán, Sống mãi với Thủ Đô của Nguyễn Huy Tưởng, Trước giờ nổ súng của Lê Khâm, Cao điểm cuối cùng của Hữu Mai…Cảm hứng chủ đạo của các tác phẩm giai đoạn này vẫn là cảm hứng về nhân dân – diễn tả quá trình tự vùng dậy chiến đấu kẻ thù của quần chúng cách mạng, và những người cán bộ, chiến sĩ cộng sản.Thành công nổi bật của tiểu thuyết giai đoạn này là nhiều tác phẩm đã xây dựng được những hình tượng đẹp và có giá trị điển hình về nhiều tầng lớp, nhiều thế hệ con người Việt Nam kháng chiến tiêu biểu như nhân vật Núp trong Đất nước đứng lên, Chị Tư Hậu trong Một chuyện chép ở bệnh viện của Bùi Đức Ái. Cùng với đề tài kháng chiến chống Pháp, đề tài xã hội Việt Nam trước 1945 cũng đã xuất hiện trong những tiểu thuyết và bộ tiểu thuyết có quy mô sử thi, với ý đồ tái hiện một giai đoạn lịch sử của đời sống xã hội Việt Nam trước 1945 với bao biến động dữ dội của nó, hay có thể gọi là tiểu thuyết toàn cảnh xã hội: Vỡ bờ của Nguyễn Đình Thi, Cửa biển của Nguyên Hồng, Tranh tối tranh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 sáng và Đống rác cũ của Nguyễn công Hoan, Mười năm của Tô Hoài. Nhà nghiên cứu Niculin cho rằng: “Cuối những năm 50 - đầu những năm 60, văn học của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa bước vào giai đoạn trưởng thành. Bằng chứng hiển nhiên cho điều đó là sự xuất hiện nổi bật của những bộ tiểu thuyết và thậm chí, tiểu thuyết sử thi; người ta cảm nhận được nhu cầu bức thiết sáng tạo những tác phẩm có quy mô lớn, giàu sức khái quát trong thể loại văn xuôi.
Đã ra đời những bộ anh hùng ca về bước chuyển biến cách mạng vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam” [33, tr. Tiểu thuyết Việt Nam 1955-1965, đề tài xây dựng cuộc sống mới ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà đã thu hút nhiều cây bút văn xuôi và đã có nhiều tác phẩm xây dựng thành công mẫu con người mới xã hội chủ nghĩa như : Xung đột của Nguyễn Khải, Đi bước nữa của Nguyễn Thế Phương, tiểu thuyết Thôn Bầu thắc mắc (1957) của Sao Mai. Xu hướng chung trong tiểu thuyết giai đoạn này là phối hợp thể tài lịch sử dân tộc với thể tài đời tư và thế sự, trong đó thể tài lịch sử có vị trí chủ đạo chi phối những thể tài khác. Điều đáng chú ý là các biến cố và sự kiện lịch sử dù trọng đại đến đâu cũng không lấn át nhân vật với tính cách số phận nhân vật và con đường đi của nó, hay nói cách khác lịch sử được tái hiện qua câu chuyện về cuộc đời và số phận các nhân vật.
Giai đoạn 1965 - 1975 Cuộc kháng chiến chống Mĩ mở rộng trên địa bàn cả nước, đã đặt dân tộc ta trước những khó khăn thử thách vô cùng ác liệt, đòi hỏi cả dân tộc phát huy cao về cả tinh thần lực lượng cho cuộc chiến đấu. Trong hoàn cảnh ấy, văn học nhất thiết phải trở thành thứ vũ khí tinh thần quan trọng. Tiểu thuyết trong giai đoạn kháng chiến chống Mĩ là một mẫu hình của thể loại tiểu thuyết sử thi.Tiểu thuyết sử thi tái hiện bức tranh lịch sử- xã hội theo quan điểm thống nhất của toàn dân tộc, với cảm hứng chủ đạo là cảm hứng anh hùng và phạm trù thẩm mĩ nổi trội là cái cao cả, cái hùng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Tiểu thuyết Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ đã thấy rõ cố gắng chung của nhiều cây bút.
Nhiều tiểu thuyết tìm về khoảng thời gian những năm trước Đồng khởi - thời kì khó khăn nhất của phong trào cách mạng ở miền Nam để khám phá và thể hiện những mâu thuẫn dồn nén và sự bùng nổ của cuộc đấu tranh vũ trang như là con đường sống còn duy nhất của cuộc cách mạng: Rừng U Minh của Trần Hiếu Minh, Đất Quảng của Nguyễn Trung Thành, Gia đình má Bảy của Phan Tứ. Một số tiểu thuyết lại có tham vọng khái quát quá trình vận động phát triển của cuộc chiến đấu cùng với sự trưởng thành của những nhân vật anh hùng: Dòng sông phẳng lặng của Tô Nhuận Vĩ, Mẫn và Tôi của Phan Tứ. Hoặc miêu tả bức tranh rộng lớn mang tính sử thi về một chiến dịch với hình ảnh những người lính thuộc nhiều thế hệ và tầng lớp xã hội nhưng đều có chung phẩm chất tốt đẹp của chủ nghĩa anh hùng: Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu, Chiến sĩ của Nguyễn Khải, Vùng trời của Hữu Mai, Bão biển và Đất mặn của Chu Văn, nhà văn Nguyên Hồng hoàn thành bộ Cửa biển(4 tập) và quay sang viết tiểu thuyết lịch sử… Đóng góp của Sao Mai giai đoạn này là tiểu thuyết Lá về Mây (1966). Ở thời kì này, tiểu thuyết sử thi tập trung xây dựng những hình tượng anh hùng tiêu biểu cho khát vọng, phẩm chất và sức mạnh của nhân dân, dân tộc, thời đại.
Nhiều nhân vật được xây dựng theo hướng khái quát, tập trung cao độ các đặc điểm phẩm chất của tầng lớp, thế hệ trở thành những biểu tượng mang tính lí tưởng. Giai đoạn mười năm chống Mĩ (1965-1975), tiểu thuyết miền Bắc đã có những tác phẩm giá trị viết về đề tài xây dựng chủ nghĩa xã hội. Võ Huy Tân với Những người thợ mỏ, Đi lên đi còn có xi măng của Huy Phương, Thung lũng Cô tan của Lê Phương, Đất làng của Nguyễn Ngọc Tú. Nhìn chung tiểu thuyết về đề tài Xây dựng chủ nghĩa xã hội giai đoạn này đáp ứng được phần nào những đòi hỏi của cách mạng, phản ánh kịp thời những chuyển biến của công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giai đoạn sau 1975 Năm 1975 cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc kéo dài 30 năm đã kết thúc. Đất nước thu về một mối, bước vào thời kì mới. Từ sau 1975, đặc biệt sau 1986, sự đổi mới của đời sống văn hóa, xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự đổi mới văn học.Như vậy hoàn cảnh lịch sử mới đã tạo nên một nền văn học với những thay đổi rõ nét, có chiều sâu, phát triển theo hướng đổi mới dân chủ gây được sự chú ý của dư luận trong tiếp nhận và sáng tạo văn học.